Muhyiddin İbn Arabi - Fütuhat-ı Mekkiyye 18. Cilt - Özet - Notlar

Muhyiddin İbn Arabi - Fütuhat-ı Mekkiyye 18. Cilt - Notlar

Mütercim: Ekrem Demirli, Litera Yayınları, 2012

 

OTUZ BEŞİNCİ SİFİR

Şarap, aklı örterken ilahi sırları izhar eder. Ancak bu sırların dünyada ifşası yasaktır. "İçen neşelenir" ifadesi, kulun Hakk'ın varlığında fani olup kendi benliğinden kurtulmasını simgeler.

 

Âlimler su (hayat), Yemen adamları süt (ifade/ilim), ilham ehli bal (açık bilgi), sır ehli ise şarap (hakikat) içer. Hz. Peygamber miraçta sütü seçerek ümmetini taşkınlıktan ve sırları ifşa ederek helak olmaktan korumuştur.

 

Akıl "bağ" demektir (ikal); insanı kayıt altına alır ve mutlak hakikati görmesini engeller.

Kalpte heva bulunmasaydı, ibadet edilmezdi

Allah'a duyulan iştiyak ve aşk da aslında bir tür ulvi "heva"dır.

 

Cennette akıl (yasaklayıcı/sınırlayıcı güç) yoktur, sadece arzu (şehvet) vardır. Cehennemde ise akıl devrededir; kişi yaptığı hataları idrak ettiği için hüznü ve azabı artar.

 

Yakîn Mertebeleri

İlme’l-Yakîn: Bilginin otoritesine teslim olmak (duymak/bilmek).

Ayne’l-Yakîn: Müşahede ve görme (gözlemlemek).

Hakka’l-Yakîn: O şeyin bizzat kendisi olmak (yaşamak/olmak).

 

Allah'ı sadece tenzih etmek (uzak tutmak), O'nu sınırlamaktır. Gerçek muvahhid (birleyen), varlıkta O'ndan başka hiçbir fail ve mevcud olmadığını görendir.

 

İnsan, bağları (yükümlülükleri) olduğu sürece iddiadan kurtulamaz. Ölüm gelip "körlük" çözüldüğünde, her şey bir misal suretinde hayali mertebeye taşınır. Kişi orada amellerini görür; ya sevinir ya da "keşke toprak olsaydım" diyerek pişman olur.

 

Hz. Hızır'ın düzelttiği duvar gibi, sırlar da "büyük-emin" kimselere emanet edilir.

 

İnsanlar aslında kendi zihinlerindeki "ilah" tasavvuruna ibadet ederler. Kıyamet günü Allah, insanların reddettiği bir surette tecelli ettiğinde O'nu tanımazlar; ancak kendi inançlarındaki alamet ortaya çıkınca kabul ederler.

 

Hakikati anlamayan, başkanlık sevdasıyla "siyasetin" yolunda körleşen kişi, ölüm vaizini duyduğunda tövbe etmek ister ama artık çok geçtir.

 

Melek cenine rızkını, ecelini, amelini ve bedbaht mı yoksa mutlu mu (şaki/said) olacağını yazar.

 

Namaz kulumla benim aramda ikiye bölünmüştür.

Kul el-Hamdülillah dediğinde, aslında Hak onun diliyle kendine hamd eder.

Kişi keşif veya rüyada henüz gerçekleşmemiş olan kıyameti tüm dehşetiyle görebilir. Bu, zamanın ve mekânın ötesindeki "cevherlerin" birbirini tanımasıdır.

 

"Her şey helak olucudur, ancak O'nun yüzü müstesna." Bu ayetteki "yüz"den kasıt, kulun kendi varlığı değil, o kulda tecelli eden ilahi hakikattir.

 

Münafık "iki yüzlü" demektir. Âlem de çift (zıtlar) üzerine yaratılmıştır.

 

Sana ait olmayan bir şeyi başkasına vererek "fedakârlık" (işar) yaptığını sanma. O zaten sahibinindir. Hakiki arif, elindekini sahibine (Allah'a) ulaştıran bir aracıdır.

 

Bir veli, zahiri rivayet zinciri zayıf olsa bile, keşif yoluyla duyduğu bir hadisin Hz. Peygamber’e ait olduğunu doğrulayabilir (veya tersi). Bu, bilginin kitaptan değil, doğrudan "Hayy" olan Allah'tan alınmasıdır.

Melekler, şeriat getirmek için inmez fakat "cem" (birlik) ve "tafsil" (ayrım) bilgilerini kalplere indirmek için inmeye devam ederler.

Gökyüzü bir çatı, yeryüzü bir beşiktir. Göğü ayakta tutan ve herkesin göremediği o "direk", İnsan-ı Kâmil'dir.

 

Rüzgar kandili söndürürken ateşi gürleştirir. Sorun rüzgarda değil, ulaştığı yerin (mahallin) istidadındadır.

Dinlerin ve meşreplerin farklılığı, ilahi hakikatin ulaştığı insanların kabiliyet ve arzularının farklı olmasından kaynaklanır.

İblis sadece "zahir"de (görünürde) kalıp "Ben ateştenim, o topraktan" diyerek kıyas yaptığı için yanıldı.

Sadece zahirde kalmak büyük bilgiyi kaçırmak; sınırı aşan tevil ise sapmadır.

 

Manevi hayat bir ev ise temeli tevhid, sütunları ise İslam'ın şartlarıdır.

Evin çatısız olsun. Çünkü çatı, kul ile gök (ilahi rahmet/yağmur) arasında perdedir.

 

Allah, sürekli konuşan (el-Mütekellim) olduğu için kula düşen konuşmak değil, mutlak bir sessizlikle dinlemektir. Başkasına yönelmek, Hakk'a saygısızlıktır.

 

Beşer kelimesi "temas" (mübaşeret) kökünden gelir.

Kulun söze vefa göstermesi bir cefadır. Çünkü vefada bir "benlik" iddiası vardır. Gerçek vefa, karşılık beklemeksizin, hatta kendi vefasını bile görmeksizin Hakk'ın emrini yerine getirmektir.

 

Ölmeden önce ölmek, bu dünyadayken ilahi müşahedeye ulaşmanın adıdır.

Kul, Allah’a hangi sıfatla (örneğin merhamet veya tevazu) yönelirse, Allah da ona o sıfatla tecelli eder. Karşılaşma (münazele), bu iki frekansın birleştiği noktada gerçekleşir.

 

Cennetteki dereceler, kişinin dünyada Kur’an’dan (yaşayarak) okuduğu ayetlerin sayısı ve derinliği kadardır.

Arif, ameli yaparken gayret gösteren ama gerçek failin (yapanın) Allah olduğunu kesin bir delille bilendir.

 

Senin üzerinde o an hangi hal (hastalık, zenginlik, hüzün) hakimse, o halin bağlı olduğu ilahi isim senin "Rabbin"dir.

Bir balığa "domuz" derseniz, ismin getirdiği hüküm (haramlık) o canlıya yüklenir. Yani hüküm, isimlendirmeye ve isme bağlıdır.

 

İhsan makamı; Zat, Sıfat ve Fiil üçlüsünün birleştiği "teklik" (fert) makamıdır.

 

İnsan Allah'ı tenzih ederken (noksan sıfatlardan uzak tutarken), aslında O'nu kendi sınırlı aklıyla bir kalıba sokmuş olur.

Gerçek tenzih, Allah'ın kendisini tespih etmesidir.

 

İnsan rızkı veya nasibi için yorulmamalıdır; hakikatte sana ait olan zaten seni talep eder.

 

Keşke / imkansızlığa delalet eder.

 

Sidre-i Münteha'nın kökleri aşağıda, dalları ise en yüce mertebededir

Salih amel işleyenlerin ruhu ağacın meyveli dallarına ulaşır; orada acıkmaz ve çıplak kalmazlar. Kötü amel sahipleri ise köklerde kalır, meyvesiz ve yapraksız bir sıkıntı içinde bedbaht olurlar.

 

Şeriat, hakikati koruyan bir kabuktur. Akıl ise şeriatı anlayan temeldir. Akıl olmadan şeriat, şeriat olmadan hakikat iddiası geçersizdir.

 

Kul, Rabbinin katındaki mertebesini öğrenmek isterse, kendi nefsinde Rabbinin ne kadar değeri olduğuna bakmalıdır.

Kişi kendi içindeki ilahi emrin ağırlığını ne kadar gözetiyorsa, Allah katındaki ağırlığı da odur.

 

Kendini bilen Rabbini bilir

 

Bir şeyin var olması için Allah'ın ona "Ol" (Kün) demesi gerekir. Eğer "yok olan" (mümkün), bu emri henüz yokluk halindeyken işitme yeteneğine sahip olmasaydı, bu emir boşlukta kalırdı.

Nesnelerin hakikatleri yoklukta "sabittir". Allah'ın iradesi onlara yöneldiğinde, o hakikatler bu ilahi sözü "idrak eder" ve varlık sahasına çıkar.

 

İnsan aceleden yaratıldı

İnsanın aslı "yokluktan varlığa çıkış" (intikal) olduğu için, tabiatında sürekli bir hareket ve "acelecilik" vardır.

 

Kişi nefsini kendi bencil arzularından arındırdığında, içinde uyanan her "arzu" aslında Hakkın iradesi haline gelir.

 

Ağzında acı safra olan birinin balı acı sanması gibi, insan da kendi içindeki arıza veya eksiklik nedeniyle Hakk'ın tecellisini yanlış yorumlayabilir. Sorun "balda" (Hak'ta) değil, "tadanın dilindedir" (kulun bakış açısındadır).

 

Allah'ın kuluna icabet etmesi, kulun Allah'ın çağrısına icabet etmesiyle doğrudan ilişkilidir.

Allah "Ol" dediğinde, biz "olmakla" O'na icabet ettik. Şimdi biz dua ettiğimizde, O da bize rahmetiyle icabet eder.

 

Seher vakti, ne tam karanlık (cahillik) ne de tam aydınlıktır (kesin bilgi). Bu yüzden "benzeşme" (müteşabih) mahallidir.

İstiğfar, sözlükte "örtünmek" demektir. Arif, seher vaktinde müteşabih olanın (karışık görünenin) içinde kaybolmamak ve Hakk'ın hakikatini yanlış yorumlamamak için Allah'ın himayesine sığınır (istiğfar eder).

 

Emanet, insanın taşıdığı ilahi bir yüktür.

 

Urvetü'l-Vüska (Sağlam İp)

Bu ip, kul ile Rabbini birleştiren dairedir. Bir ucu kul (hadis/zamanlı), diğer ucu Rab'dir (kadim). Bu bağ hiçbir zaman kopmaz çünkü varlık bu taksimat üzerine kuruludur.

 

Sen Allah'ın bir ayetisin (delilisin). Eğer kendi "ayetliğine" veya nimetlere çok dalarsan, seni var eden "Müsemma"dan (Allah) perdelenirsin.

 

OTUZ ALTINCI SİFİR

560

Seyr-ü Sülük Eden Müride ve Kemale Ermiş Kimselere Allah'ın İzniyle Fayda Verecek Hikmetli Tavsiyeler

Bir yerde günah işlendiğinde, o mekânın aleyhte şahitliğini iptal etmek için oradan ayrılmadan önce mutlaka bir ibadet (zikir, tövbe, namaz) yapılmalıdır.

 

Tırnak keserken veya tıraş olurken abdestli ve zikir halinde olmak gerekir. Çünkü bedeninden ayrılan her parça (saç, tırnak, deri), seni hangi hal üzere terk ettiyse o halle şahitlik edecektir.

 

Sen bir karış gidersen, O bir kulaç gelir. Bu, müridin niyetindeki sadakatin karşılığının katlanarak verileceğinin müjdesidir.

Mürid, önce kendi azaları ve duyguları üzerinde Allah'ın halifesi olmalıdır. Kendi iç dünyasında adaleti kuramayan, dış dünyada Hakk’ı temsil edemez.

 

Bir iyiliğe niyet edip yapamasan bile, o niyeti bozmadığın her an için sana sevap yazılır. Bu, niyetin zamana yayılmış bereketidir.

 

"Lâ ilâhe illallah"

Kelime-i tevhid söyleyen birine, hataları olsa bile düşmanlık beslenemez. Çünkü o, Allah’ın genel velayeti (dostluğu) altındadır.

 

Allah’a yaklaşmanın iki yolu

Farzları yerine getiren kulda Hak, o kulun işitmesi, görmesi ve eli olur. Burada kul fani olur, fiili işleyen Hak’tır. Bu, "Zorunluluk Kulluğu"dur.

Kul nafilelerle yaklaştığında Hak, kulun işitme ve görme gücü olur. Burada kul, kendi iradesiyle (ihtiyari) Hakk'a yöneldiği için Hak ona destek olur.

Kıyamette farz namazlardaki gedikler, nafile namazlarla kapatılır. Bu yüzden hiçbir nafileyi küçük görmemek gerekir.

 

Her söz, yanında "güçlü bir gözetmen" (melek) varken söylenir.

Yağmur yağdığında "falan yıldız sayesinde yağdı" demek Hakk'ı örtmektir (küfürdür).

 

Birinin ihtiyacını bilip de gücün yettiği halde karşılamamak, o kula zulmetmektir.

 

Canlı bir varlığın suretini (resmini) yapan, rububiyetle (yaratıcılıkla) yarışmış sayılır.

 

Fitne, kelime anlamıyla "altının ateşte saflaştırılması" demektir.

 

Mal, Hakk'a yardımcı olma (yardımcılık yakınlığı) makamına ulaştıran bir araçtır.

Evladını Allah yolunda "feda edebilen" (itaat ve rıza ile), mahlukatın en üstün mertebesine çıkar.

 

Uyku bir nevi ölümdür. Mürid, "Allah tektir (vitr), teki sever" sırrınca, vitir namazını kılıp tek sayı üzerine (abdestli ve hazır) uyumalıdır.

 

Allah’a iman edip de rızkı sadece dükkândan, maaştan veya şahıslardan beklemek "gizli şirk"tir.

Takvanın alameti, rızkın "hesap edilmeyen yerden" gelmesidir.

Eğer rızkın beklediğin yerden geliyorsa, henüz tam anlamıyla Allah’a itimat etmiş (tevekkül) sayılmazsın.

Sebepler kullanılmalı ama kalp onlara bağlanmamalıdır.

Sadece Allah’a itimat et, her şey Allah’ın elinde

Sebepler O’nun perdesi, sadece Allah ile beraber ol.

İmanının sağlamlığını ölçmek istiyorsan kalbine bak. Eğer kalbin sebeplere bağlanmışsa imanını eleştir.

 

Haklı bile olsan dini konularda tartışmayı terk et.

İnsanları razı etmek imkânsızdır; bu yüzden tek amacın Hakk’ı razı etmek olmalıdır.

 

Allah’ı zikreden diridir, zikretmeyen ise biyolojik olarak yaşasa da manen ölüdür.

 

Sen bir gemisin. Eğer nefsinin isteklerine uyup gemiyi delersen, sadece sen değil, seninle beraber olan tüm manevi melekelerin de helak olur.

 

Sadaka kelimesi Arapça "sadak" (güçlü, sağlam) köküyle ilişkilidir. İnsan doğası gereği cimri yaratılmıştır; bu yüzden malını vermesi ancak büyük bir içsel güç ve zorlanma (sadakat) ile mümkündür.

Sadaka veren kişinin üzerindeki darlık zırhı her verişinde genişler ve onu ferahlatır. Cimri niyetlendiğinde ise zırhın halkaları boğazını sıkar.

Kul bilmelidir ki; kendi rızkını başkası yiyemez, mülkünde olan ama başkasına ait olan rızık da mutlaka sahibine ulaşacaktır. Bu bilgi, eldeki malı çıkarmayı kolaylaştırır.

 

"Heva" (arzu), insanın içindeki en yakın kâfirdir çünkü her nefeste ilahi nimetleri örter. İnsan nefsi her an ilahi davete muhalif bir özellikte yaratıldığı için, kul her an cihat halindedir.

 

Müminin zaruret dışında insanlardan bir şey istemesi, kalbinde "hayadan kaynaklanan bir ateş" oluşturur. Çünkü mümin, ihtiyacını kendisi gibi muhtaç olan bir kula değil, her şeyin sahibi olan Rabbine arz etmelidir.

 

Allah’ın dinine bilgiyle, kalemle veya amelle yardım eden herkes hadisteki "Ensar" hükmündedir.

 

İnsan yalan söylediğinde, ruhani bir koku yayılır ve melekler bu kokudan dolayı o kişiden uzaklaşır.

 

İki namaz arasını dünya kelamıyla (lağv) doldurmadan zikir ve tefekkürle geçirmek, o ameli "İlliyyîn" (en yüce makam) defterine yazdırır.

 

"Evvabin" / Allah'a dönenlerin namazı

Dünya işlerinde yavaş ve sabırlı (teenni), ahiret işlerinde (namaz, cenaze, misafirlik) ise aceleci olunmalıdır.

 

Akrabalık bağı (Rahim), Rahman isminin bir dalıdır; bu bağı koparan Allah ile bağını koparır.

İstişare edilen kişi emindir; eğer bir evlilik hakkında fikir sorulursa, bildiği gerçeği (fitneye yer vermeden) söylemek emanetin gereğidir.

 

Kötü rüyalar kimseye anlatılmamalıdır; anlatılmayan rüya zarar vermez.

 

Kendini veya bir başkasını cehennemden azat etmek isteyen kişi, 70 bin defa "La ilahe illallah" zikrini yapmalıdır.

 

Hak ile hükmet, hevaya uyma. Bu adaletin gereğidir.

 

İnsanların arasını bulmak en büyük hayırdır. Ara bozmak (fitne) ise iyilikleri berberin saçı kestiği gibi yok eder.

 

Başkasına dua etmeden önce kendine dua etmelisin. Bu, bir kibir değil, kulun kendi muhtaçlığını itirafıdır. Kendi nefsine merhamet etmeyen (onu günaha sokan), başkasına merhamet edemez.

 

Temizlik Rabb'in rızasını celbeder. Güzel koku sürmek sünnettir.

Kıbleye saygı…

 

İnsanın dünyada "cezalandırılması", tövbe etmesi için bir rahmettir.

 

Duada en güçlü vesile Allah’ın İsmi, sonra kulun halidir. Ezan vakti, savaş meydanı, namazın başlangıcı gibi anlar "icabet" kapılarıdır.

 

Her türlü yapma veya terk etme eyleminde niyetin "Allah için" olması, o eylemi ibadete dönüştüren tek şarttır.

 

Maddi konularda kendinden aşağıda olanlara bakmak şükrü artırır; makam sahiplerine göz dikmek ise nefsi taşkınlığa iter.

 

İnsan, Kur’an’ı öğrendiğinde "Rahman’ın vekili" olur.

 

Hadis okumak, Hz. Peygamber ile konuşmaktır.

 

Kıbleye yönelen hiç kimse günahı nedeniyle kâfir ilan edilemez. Birine kâfir diyen, eğer o kişi kâfir değilse, bu hükmün kendisine döneceğini bilmelidir.

 

Müminin ayıbını yüzüne söylemek onu mahcup eder, arkasından söylemek gıybettir, onda olmayanı söylemek iftiradır.

Yöneticiler zalim de olsa, Allah'ın onlar vasıtasıyla defettiği kötülükler daha büyük olabilir.

 

Misafirin hakkı üç gündür; fazlası sadakadır.

İnsanlarla konuşurken ya sadaka vermeli, ya iyilik yapmalı ya da insanların arasını bulmalıdır.

 

Gece en az on ayet okuyan "gafillerden" sayılmaz.

Kadir Gecesi sadece Ramazan'ın son on gününde değil, tüm sene içinde döner. Bu yüzden her geceyi Kadir bilerek dua ve istiğfarla geçirmek gerekir.

 

Borçlunun yükünü hafifletmek veya ona mühlet vermek, kıyamet günü Allah'ın gölgesinde gölgelenmeye vesile olur.

 

Deccal’den korunmak için Kehf suresinin başındaki on ayeti ezberlemek gerekir.

 

Yediğin her lokmayı yuttuğunda Allah’a şükret

 

İnsanları, Allah'ın onları sınadığı (günah, ahlak veya yaratılış) konularda asla kınamamalısın.

Kınama oklarını başkasına değil, kendi nefsine yöneltmelisin.

İnsanlara başka, Allah'a başka görünmek (ikiyüzlülük) büyük bir hatadır.

Bilgisizlik mazeret değildir.

 

Binekli olan yürüyene, yürüyen oturana, yaşça küçük olan büyük olana selam vermelidir.

 

Sen seni köleleştirenin kulusun

 

İnfak eden için melekler "yerine başkasını ver" (halef) diye dua ederken, cimri için "malını telef et" diye dua ederler. Buradaki "telef", malın hayırsız yollarda elden çıkmasıdır.

 

Sana hıyanet edene hainlik etmemek, mazeret kabul etmek ama mazeret beyan etmemek (suizanna yol açmamak için) yüksek bir ruhsal olgunluktur.

 

OTUZ YEDİNCİ SİFİR

Tavsiye/ler

Bir topluluğun vasisi, elçisi veya şahidi olmak, ağır vebali olan işlerdir. Mecbur kalmadıkça bu tür yüklerin altına girme

 

Çörek otu / ölüm hariç her derde deva

 

Kibre karşı / bir avuç toprak…

Toprak üzerinde binekli bir toprak!

 

Horozun ötüşü meleğin gelişine, eşeğin anırması şeytanın varlığına işaret…

 

Mümin; namaz, oruç ve zekâtla tanınır

Münafık; konuşunca yalan söyler, sözünde durmaz ve emanete ihanet eder.

Zalim, kendinden zayıfı ezer, üstündekine isyan eder, zulme destek olur.

Tembel, ihmal edinceye kadar geciktirir, zayi edinceye kadar ihmal eder.

 

Hz. Adem’in cennetten indirildikten sonra tövbesinin kabulüne vesile olan kelimelerde Hz. Muhammed ve Ehl-i Beyt’in sevgisi ve hürmeti yer alır.

 

Bismillah ve’l-hamdülillah

 

Hüznün müjdesi

 

Yapacağım, edeceğim, umarım sözleri hüsran getirir (ertelemeden ötürü).

Aydınlanmış yol, ertelemeyi kabul etmez.

 

Bilgi, paylaşılmak ve yaşanmak için verilmiş bir emanettir.

 

Şehvetlere (aşırı arzulara) bağlı kalpler benden perdelenmiştir.

Kapıyı kapa, sebepleri kes, el-Vehhab ile otur ki seninle konuşsun.

 

Senin kapında zulme uğramış insanlar varken benim duam sana ne fayda verir? Onların bedduası, benim duamdan daha hızlı ulaşır.

 

Allah'ın isminin ağırlığı karşısında hiçbir günah duramaz; ancak bu, o ismin kalpte ne kadar yer ettiğiyle (ihlasla) doğru orantılıdır.

 

Amelin sureti (şekli) ne kadar parlak olursa olsun, eğer içindeki niyet Allah için değilse, o amel bir puttan farksızdır.

 

Müslüman, elinden ve dilinden başkalarının emin olduğu kişidir.

 

İnsan söylemediği sözün hâkimidir, ancak söz ağızdan çıktığı an söz insana hâkim olur.

 

Her gece yatağa girmek kabre girmek, sabah uyanmak ise kıyamet günü dirilmek gibidir.

 

Rabbim! Beni razı olduklarından eyle.

…