Berat Günçıkan - Devletin Şiddet Tarihi - Notlar

Berat Günçıkan - Devletin Şiddet Tarihi - Notlar

Cumhuriyet'in Kuruluşundan AKP İktidarına

Agora Yayınları, 2010

 

Devlet şiddetine maruz kalmış insanlarla karşılaşmanın kaçınılmazlığı…

Kitapta yer alan röportaj ve haberler yaklaşık 25 yıllık bir zaman dilimini kapsamakta; Türkiye’deki solun tarihini, devletin sola ve muhaliflere uyguladığı şiddetin haritasını (TKP'liler, 12 Mart ve 12 Eylül mağdurları, Kürt hareketi mensupları ve yakınları) ortaya koymaktadır.

 

1. BÖLÜM: ANLATILAN TKP'NİN TARİHİDİR

Zehra Kosova: Dünyanın Bütün Zehra'ları, Birleşin!

Türkiye’nin ilk kadın sendika başkanı olan Zehra Kosova’nın mücadelesi…

Kavala’dan İstanbul’a uzanan yaşamında tütün işçiliği yapmış, Moskova’da eğitim görmüş ve ömrünü işçi sınıfına adamış.

 

İdris Erdinç: Sansaryan Han'dan Komünist Bir Şoför Geçti

Makedonya göçmeni bir işçi ailesinin çocuğu olan İdris Erdinç’in tütün depolarından şoförlüğe, TKP içindeki faaliyetlerinden Sansaryan Han’daki ağır işkencelere kadar uzanan hikayesi…

 

Zihni Anadol: Stavay, Bir Gün Mutlaka

Musiki Muallim Mektebi öğrencisiyken Atatürk’ün önünden Enternasyonal marşını söyleyerek geçen Zihni Anadol, yaşamı boyunca sosyalizm için savaşmış, son nefesine kadar "Sosyalizmden başka gelecek yoktur ve o muhakkak gelecek" inancını korumuştur.

 

Fatma Hikmet İşmen: Senato'nun Sosyalist Kadını

Bir ziraat mühendisi ve akademisyen olan İşmen, Türkiye İşçi Partisi’nden senatör seçilmiş ve meclis kürsüsünde devletin hatalarını cesaretle dile getirmiştir.

 

Arif Damar'ın TKP'si...

Politikada mantık var, sanat mantığıysa mantık dışıdır, ikisi örtüşemez.

 

Arif Damar’ın 1951 tevkifatı sırasındaki tanıklıkları, gördüğü elektrik işkencesi ve sanat ile siyaset arasındaki çatışma…

 

BÖLÜM 2: TİP, YENİ BİR BAŞLANGIÇ

İşçiler Birleşti Ve...

Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) kuruluşu, aydınların partiye katılımı, Mehmet Ali Aybar dönemi ve partinin meclisteki etkisi…

 

Aybar, radyodan halka seslenirken partiyi şu şekilde tanımlar: "TİP yüzde yüz aşağıdan yukarı kurulmuş, ilk partidir. Senin biricik öz partindir..."

 

BÖLÜM 3: 12 MART: GENÇ ÖLÜLER ZAMANI

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan ve Diğerleri: Genç Ölüler Mezarlığı

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan’ın idam süreci, meclisteki tartışmalar ve son mektupları

 

"Yaşasın tam bağımsız Türkiye... Yaşasın Marksizm ve Leninizmin yüce ideolojisi, kahrolsun emperya..."

 

Asmaya Kararlıydılar...

İdam kararlarının meclisteki oylama süreçleri ve dönemin gazetelerinin infazlara yaklaşımı…

 

İbrahim Kaypakkaya: Bir Devrimcinin 'Kazasız' Ölümü

TKP/ML kurucusu Kaypakkaya’nın yakalanışı ve Diyarbakır Cezaevi’nde gördüğü ağır işkenceler sonucu ölümü…

 

Ali Haydar Yıldız: Abim ve Oğlum Ali Haydar

Vartinik’te Kaypakkaya ile birlikteyken öldürülen Ali Haydar Yıldız

Kardeşi Cafer Yıldız: "Devletin amacı bir kişiyi ortadan kaldırmak değil, o onunla hareket eden herkesi, o zihniyeti yok etmek istiyor"

 

Biz Filistin'i Çok Sevmiştik!

Filistin kamplarına giden devrimci gençlerin orada gördükleri askeri eğitim ve İsrail’e karşı verdikleri mücadele…

 

34 Yıllık Suskunluğun Öyküsü: Saffet Alp'e Sıkılan Kuruşunlar

Kızıldere katliamında öldürülen Saffet Alp’in ailesinin 34 yıl süren acı dolu sessizliği

 

4. BÖLÜM: 12 EYLÜL'E DOGRU, TOPLU KATLİAMLAR

1 Mayıs 1977: Karanlığın Dibi

34 kişinin hayatını kaybettiği 1 Mayıs 1977 Taksim olaylar

Olay günü alanın on farklı noktadan taranması ve panzerlerin kalabalığa dalmasıyla büyük bir kaos yaşanmıştır.

İddianamede asıl faillerin er ya da geç bulunacağı belirtilse de, dönemin üst düzey devlet ve MİT yetkilileri sorgulanmamıştır.

 

16 Mart Katliamı

1978 yılında İstanbul Üniversitesi’nde sol görüşlü öğrencilere yönelik bombalı saldırı ve yaylım ateşi…

Katliamda 7 öğrenci hayatını kaybetti.

Yıllar sonra 16 Mart'ın faillerinden Zülküf İsot'un ailesinin itiraflarıyla dava yeniden açıldı.

Ailesi, İsot’un "Başbuğ Türkeş'in emri bu, çok acele gitmek zorundayım" dediğini ve eylem sonrası "Vahşetti abla" diyerek pişmanlığını dile getirdiğini belirtmiştir.

Katliamda hayatını kaybeden İktisat Fakültesi öğrencisi Cemil Sönmez’in babası kanser olup öldü, kardeşi şizofren oldu…

 

7 TİP'li Genç Öldürüldü: Bahçelievler'de Katliam...

9 Ekim 1978'de Ankara Bahçelievler'de Türkiye İşçi Partisi üyesi yedi genç Abdullah Çatlı ve Haluk Kırcı'nın başında bulunduğu bir grup tarafından vahşice öldürüldü.

 

5. BÖLÜM: KATİLLERİ TANIYORUZ

Necdet Bulut-Neşe Erdilek: Daha Kavga Bile Etmemiştik Ki!

Türkiye’nin bilgisayar alanında doktora yapmış ilk ismi olan Necdet Bulut 1978’de Trabzon’da silahla vurularak öldürüldü.

 

Doğan Öz - Sezen Öz: Kontrgerillayı Belgeleyen Savcı

Kontrgerilla üzerine rapor hazırlayan Savcı Doğan Öz’ün 1978’de İbrahim Çiftçi tarafından öldürülmesi…

Katil Çiftçi itiraflarına rağmen hukuk dışı yollarla beraat ettirildi.

 

Abdi İpekçi - Nükhet İpekçi İzet: Babam 'Kahraman' Değildi

Nükhet İpekçi: "Eğer babam devlet uğruna öldürüldüyse Türk milletinin bunda ne gibi bir çıkarı olduğunu bilmek istiyorum."

 

Cavit Orhan Tütengil - Deniz Tütengil: 'Her Nedense' Salıverildiler..

Bir gün bir savcı, belki de boşuna çabaladıklarını düşün­ düğünden, "Bu işlerin kökleri o kadar derinlere uzanıyor ki," dedi, "Çok kısa vadede sonuçlanacağını ummayın. Adaletin er geç tecelli edeceğine inanın, ama hemen sonuçlanacağı gibi bir beklentiniz olmasın... "

 

Ümit Kaftancıoğlu - Pınar Kaftancıoğlu: Bir Garip, Bir Aşil ve 11 Nisan...

Kaftancıoğlu’nun ölmeden önce kaydettiği bir bant: "Ölüm hiç önemli değil. Yaşam var dağ gibi... Selam olsun hepinize, herkese, yaşama, yaşam sevincine bin selam!"

 

Bengi H. Öz - Işıl Özgüner - Deniz Tütengil: Operasyonun Adı: Unut!

Davanın üzerindeki karanlık örtünün kaldırılmasını istiyorlar.

Tütengil: Aslında adı umut konulan bir şey yaşanıyor. Bu pek çok çevrede belki gerçekten bir umudun adımı olarak görüldü ve öyle algılandı, ama ben son gelişmeleri Türkiye için olumlu bir adım olmaktan çok, önemli bir tezgahın parçası olarak görüyorum. Bizim yakınlarımızı kaybettiğimiz dönemde katillerin adresi belliydi, bu konuda bir tereddüt yoktu. Katillerin hesap vermemesi, onları azmettirenlerin ortaya çıkarılmaması gibi bir problem vardı.

 

Cevat Yurdakul - Rasim Öz - Mustafa Gökçeli: İbrahim Çiftçi'nin Suç Defterinden...

Cinayet sanıklarının siyasi adaylıkları

Savcı Doğan Öz ile yedi TİP'li genci; Serdar Alten, Efraim Ezgin, Latif Can, Hürcan Gürses, Osman Nuri Uzunlar, Faruk Ersan, Salih Gevenci'yi öldürmekle suçlanan İbrahim Çiftçi, 2002 yılı seçimlerinde MHP listelerinde yer alır.

 

Ceyhun Can: TlP'li Bir Ağa Oğlu

Ceyhun Can öldürüldüğünde 19 yaşındaydı…

 

6. BÖLÜM: 12 EYLÜL'DEN SONRA: VAHŞETİN MAHŞER YERİ

Ömer Yazgan - Ramazan Yukarıgöz - Erdoğan Yazgan - Mehmet Kambur: Ve Astılar

29 Ocak 1983'te idam edilen bu gençlerin ailelerine haber veriliş şekli, dönemin acımasızlığını yansıtır: "Oğlunuz infaz edildi, cenazelerini alacak mısınız?"

Akyazı'da bir kuyumcu soygunu sonrası yaşanan çatışmalar ve "Üçüncü Yol" olarak adlandırılan siyasi oluşum içindeki faaliyetleri nedeniyle idama mahkum edilmişlerdi.

İdam kararını veren hakimin rüşvet alırken suçüstü yakalanmasına rağmen dava yeniden görülmemiş ve infazlar gerçekleştirilmiştir.

 

Kadir Tandoğan ve Ahmet Soner: İnfazdan Önce ve Sonra

İki Amerikalıyı öldürmekten yargılanan Kadir Tandoğan ve Ahmet Soner'in avukatı Ali Rıza Dizdar, müvekkillerinin idam talimatının Amerika'dan geldiğini savunur.

 

Necdet Adalı ve Erdal Eren: İki İdam, İki Avukat

Necdet Adalı'nın Avukatı Mehdi Bektaş: Adalı'nın, darbecilerin topluma mesaj vermek amacıyla bir sağdan bir soldan idam stratejisi kapsamında seçildiğini belirtir.

 

Erdal Eren'in Avukatı İsmail Sami Çakmak: Erdal Eren'in yaşının küçüklüğüne rağmen idam edildiğini, yargılamanın sadece bir ay sürdüğünü vurgular.

Kenan Evren'in "Asmayalım da besleyelim mi" sözünün kararın mahkeme dışında verildiğinin kanıtı olduğunu ifade eder.

 

3. Yol Davası: Silahını Geri Ver, Üniformanı Da...

Darbeden sonra ordudan atılan ve işkence gören sol görüşlü subayların hikayesi

 

Gülizar Tay: Babam Çıkınca Hep Gezeceğiz

Sekiz yaşındaki Gülizar Tay'ın, doğduğundan beri cezaevinde olan babası Şehmuz Tay ile olan ilişkisi

 

Tutuklunun Adı: Liseli N.A.

Pendik Lisesi öğrencisi 16 yaşındaki N.A. okul duvarına "Savaşa hayır" yazdığı için yasadışı örgüt üyeliğiyle suçlanıp okuldan atılır ve tutuklanır.

Okulunda "örnek öğrenci" olarak tanınan N.A. için 24 yıl hapis istenmiştir.

 

Vietnam Sendromu: Savaştan Önce, Savaştan Sonra...

Güneydoğu'da askerlik yapanların yaşadığı psikolojik travmalar, post-travmatik stres bozuklukları…

Askerlerin çoğu sivil hayata döndüklerinde bile ölüm korkusundan kurtulamadıklarını ifade ederler.

 

Baba Ocak - Vezir Alınçak: İki Adam, İki Baba: Ölüme İnat Barış

Oğlu gözaltında kaybedilen Baba Ocak (Hasan Ocak'ın babası) ile oğlu askerlik yaparken çatışmada ölen Vezir Alınçak'ın ortak acıları ve barış talepleri…

 

7. BÖLÜM: KAYIPLAR VE ÖLÜM ORUÇLARI

Hücre: Ruh Da Üşür Beden De...

F tipi cezaevleri ve tecrit uygulamalarının insan üzerindeki psikolojik ve fiziksel yıkımı

 

Nefes Al, Nefes Ver...

1996 ölüm oruçlarını ve sonrasında birçok tutukluda görülen Wernicke-Korsakoff hastalığı…

Bu hastalar için hayat, "Kırık bedende, kırık bellekte bir nefes: Al ver, al ver..." haline gelmiştir.

 

Gökhan ve Osman...

Ölüm orucuna katılan Gökhan Gündüz ve hayatını yitiren Osman Akgün'ün hikayeleri

 

Cezaevinde Ölüyorlar

…

 

Leyla Büyükdağ: Leyla'nın Gözlerinde Özgürlük

İşkence sırasında başı duvarlara vurulan ve tedavisi engellendiği için kör olma riskiyle yaşayan Leyla Büyükdağ'ın hikayesi…

 

Ulucanlar Cezaevi'nde Katliam: Asla Affetmeyeceğim...

25 Eylül 1999'da Ulucanlar Cezaevi'nde 10 tutuklunun ölümüyle sonuçlanan operasyon…

 

Alp Ata Akçayöz: 19 Aralık; Katliam Günü

19 Aralık "Hayata Dönüş" operasyonu sırasında Ümraniye Cezaevi'nde ölen Alp Ata Akçayöz ve ailesinin hukuk mücadelesi…

 

Eşber Yağmurdereli: İnadına İnat

…

 

Sağmalcılar'a Hoş Geldiniz!

Berat Günçıkan ve arkadaşlarının (Gülsev, Sevim, Zeynep) Sağmalcılar Cezaevi'ndeki anıları

 

Ümit Kanlı ve Barış Yıldırım: Tutuklu Aileleri: Onlar Da Ana

Barış'ın annesi, oğlunu hastanede tanıyamadığını belirtir: "Oğlumun yaşadığını bile dört gün sonra... öğrendim."

 

İsmail Gökçe'nin Annesi Saadet Gökçe: Çocuğumu İstiyorum...

16 yaşında tutuklanan ve ağır bir cezaya çarptırılan İsmail Gökçe'nin hikayesi…

 

Barış Anneleri: Ne Çok 'Barış' Adlı Çocuk Var...

…

 

8. BÖLÜM: GÖZALTINDA ÖLÜMLER VE FAİLİ MEÇHULLER

Serkan Eroğlu: Gözü Yıldızlardaydı...

Ege Üniversitesi öğrencisi Ali Serkan Eroğlu 1997 yılında okul tuvaletinde asılmış halde bulunur.

Serkan, ölmeden önce yazdığı bir dilekçede, "Eğer başıma bir şey gelirse bunun sorumlusu Terörle Mücadele Şubesi'ne bağlı polislerdir..." diyerek durumu önceden haber vermiştir.

 

Süleyman Yeter: Sendikacının İşkencede Ölümü

Limter-İş Sendikası eğitim uzmanı Süleyman Yeter'in 1999 yılında gözaltındayken işkenceyle öldürülür.

 

Musa-Hale Anter: Faili Meçhul Diye Bir Şey Yoktur!

…

 

Rahşan Anter Yorozlu: Babamı Kimin İçin Öldürdün?

Musa Anter’in kızı Rahşan’ın, babasının katillerinden biri olan itirafçı Abdülkadir Aygan ile İsveç’te yüzleşmesi…

 

Metin Göktepe: Ne Haber Halkımız...

Evrensel gazetesi muhabiri Metin Göktepe 1996 yılında polisler tarafından dövülerek öldürülür.

 

Gurbetelli Ersöz: Yazı İşleri Müdürlüğünden Dağa...

Kimyager ve Özgür Gündem Genel Yayın Yönetmeni olan Gurbetelli Ersöz, gazeteciliği bırakıp dağa çıkmış…

 

Ahmet-Uğur Kaymaz: Baba ve Oğul...

Mardin Kızıltepe’de 12 yaşındaki Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz evlerinin önünde polislerce öldürülürler.

 

Hrant Dink: Demokrat Olmaya Çalışıyorum

…

 

Ayşe Zarakolu: Resmi Tarihe İnat

Belge Yayınları’nın kurucusu Ayşe Zarakolu amacını "Resmi tarihlere karşı, insanlık tarihine belge sunmak, egemenlerin kararttığı anları aydınlatmak..." olarak ifade eder.

 

Deniz-Sinan Zarakolu: Can Yoldaşımız, Ayşe

Ayşe Zarakolu’nun çocuklarının anıları…

 

Ragıp Zarakolu: Evet, Ben Anadolu'yum...

…

 

Emil Galip Sandalcı: Bağımsız, Cesur ve Zarif...

Gazeteci ve İHD kurucularından Emil Galip Sandalcı’nın, 12 Eylül işkencelerine karşı duruşu…

 

Fatih Borucu: Hepinize Mutluluklar...

Askeri okuldan atılan, hapis yatan ve sonunda sürgünde intihar eden bir devrimcinin öyküsü

 

Nihal Duruca: Vuran Hep İnsan Eliydi

22 Temmuz 1967'de, Adapazarı'nda, 7.2 büyüklüğünde dep­ rem oldu. 89 kişi öldü.

Dokuz yaşındaydım.

 

Özgür Tüzün: O Da Bir Çocuktu!

Henüz 14 yaşındayken tutuklanan ve ağır cezalara çarptırılan Özgür’ün hikayesi

 

Metin Altıok: Sivas Sanıkları Affedilemez...

Sivas Katliamı'nda hayatını kaybeden şair Metin Altıok’un kızı Zeynep Altıok’un adalet arayışı

 

Pınar Selek: Barışamadık!

…

 

Rojbin Tugan: Suskunluğu Affedemiyorum

Hakkari’nin ilk kadın avukatının, boşaltılan köyler ve mayın mağdurları için yürüttüğü zorlu mücadele

 

Annem Havva, Darbe ve Ben

Ozan Kabadayı’nın, 12 Eylül’ün savurduğu ailesi ve devrimci öğretmeni annesi Havva Kabadayı üzerine anıları

 

Zerrin Tümay: Sessiz ve Sitemsiz

12 Eylül döneminde gördüğü işkence sonucu hayatının geri kalanını felçli ve sağlık sorunlarıyla geçiren bir kadının hikayesi

 

Bu Kadını Öldürecekler...

Küçük yaşta evlendirilen, sistematik şiddet ve tecavüze uğrayan A.’nın, şimdi "töre" gereği kendi oğulları tarafından öldürülmek istenmesi

 

Eğer İHD Olmasaydı!..

İnsan Hakları Derneği’nin 20 yıllık mücadelesi ve her kesimden mağdurun (transseksüeller, tutuklu anneleri, işçiler) dernekteki tanıklıkları

 

Erken Büyüyen Çocuklar

Adana ve Mersin’de "taş attıkları" gerekçesiyle tutuklanan ve işkence gören çocukların yaşadığı hak ihlalleri raporu…

…