David Trend - Medyada Şiddet Efsanesi - Notlar

David Trend - Medyada Şiddet Efsanesi - Notlar

Eleştirel Bir Giriş

The Myth of Media Violence - A Critical Introduction

Mütercim: Gül Bostancı, Yapı Kredi Yayınları, 2008

 

Giriş

Boş Laflardan Oluşan Medyada Şiddet Kulesi

1970'lerde şiddet içerikli medyanın etkilerini ölçmek için yürütülen bir araştırma…

Altı hafta boyunca gençlerin yarısının yalnızca şiddet içerikli programlar izlemesine ve diğer yarısının da şiddet içermeyen programlar izlemesine izin verildi.

Haftalar ilerledikçe şiddet içermeyen programları izleyen gençler yumruk yumruğa kavga etmeye ve okulları tahrip etmeye başladı.

…şiddet içerikli programları izleyen grup eskisinden çok daha sakin ve çalışkandı.

 

Şiddet içermeyen programları izleyen grup, sevdikleri programları izlemelerine izin verilmediği için sinirlenmişti.

Televizyon izlemekten aldıkları keyfin ya da mutsuzluklarının çocukların davranışları üzerinde izledikleri şiddetin oranından çok daha fazla rol oynadığı ortaya çıktı.

 

Şiddet içerikli yayınların insan davranışı üzerindeki etkisi doğrudan veya tek boyutlu değildir. Bireylerin beklentileri, o anki tatmin/tatminsizlik düzeyleri ve kişisel bağlamları, izledikleri içerikten daha belirleyici olabilmektedir.

 

Medyada Şiddet Nedir?

Şiddet betimlemeleri (mitoloji, dinî metinler, masallar, sanat ve edebiyat) insanlık tarihinin ve hikâye anlatıcılığının ayrılmaz bir parçasıdır.

 

Ahenksiz Sesler Topluluğu

Medyadaki şiddet tartışmasını zorlaştıran şey, tarafların konuyu tek boyutlu açılardan ele almasıdır.

 

Tüketiciler: Çocuklarının izleme alışkanlıklarını denetlemek için V-çip veya engelleme yazılımları gibi pratik yollar arayan ebeveynler ve öğretmenler.

Yapımcılar: Öncelikli gündemi "izleyicilerin dikkatini çekmek" ve kar elde etmek olan, ifade özgürlüğünü savunan eğlence sektörü.

Destekçiler: Tüketicilerin endişelerini dile getiren vakıflar ve hayır kurumları.

Uzmanlar: Kendi ihtisas alanlarının ve akademik disiplinlerinin sınırlarıyla konuya bakan araştırmacılar.

Politikacılar: Kamu güvenliği ve aile değerleri konusunda hassas görünerek seçmen desteği arayan, hızlı düzenlemeleri tercih eden milletvekilleri.

Gazeteciler: Karmaşık bilimsel bulguları kısaltıp abartarak kolay sindirilebilir sansasyonel raporlara dönüştüren haberciler.

 

Şiddet görselleri dil ve kültür engellerini kolayca aştığı için, küresel medya şirketleri için en kârlı ihraç kalemi haline gelmiştir.

 

İzlemeyi Seviyoruz: Medyada Şiddetin Kısa Tarihi

Tarihsel Açıdan Medyada Şiddet

Şiddet, avcıların mağara duvarlarına maceralarını kazıdığı günlerden beri hikaye anlatımının vazgeçilmez bir parçası olmuştur.

 

Homeros'un destanlarından Shakespeare'in akraba katli içeren trajedilerine, kutsal kitaplardan Orta Çağ edebi eserlerine kadar her büyük yapıt şiddet unsurlarını barındırır.

 

Matbaanın icadından sonra basılan ilk "gerçek suç" kitapları da halkın bu yöndeki açlığını gidermiştir.

 

19. yüzyılda ucuz romanlar hakkında ilk toplumsal protestolar yükselmiş ve eleştirmenler bunlarda "veba kadar kesin ve yıkıcı olan ruhsal bir salgın... hastalıklı akıl sağlığının mikropları" olduğunu iddia etmişlerdir.

Sinemanın icadıyla birlikte ilk filmlerin de (boks maçları, kafa kesme sahneleri) merkezine şiddet yerleşmiştir.

 

Kanun Çabaları

Devlet sansürünü önlemek isteyen film yapım şirketleri, kendi kendini denetleme mekanizmaları geliştirmiştir.

 

1980'lerde MTV ve hip-hop'ın yükselişiyle şarkı sözlerindeki şiddet ve cinselliğe karşı Ebeveyn Müzik Kaynağı Merkezi (PMRC) kurulmuş ve albümlere "Ebeveynlere Uyarı" etiketleri yapıştırılmıştır.

Benzer şekilde 2000'lerden sonra televizyonlara zorunlu V-çip parçasının konulması gibi elektronik sansür yöntemleri getirilmiş ancak Kaiser Ailesi Vakfı'na göre "ebeveynlerin yalnızca yüzde on beşinin V-çip kullandığı" tespit edilmiştir.

 

Medyada Şiddet Tartışmalarının Tarihsel Devamlılığı

Ahlaki panik dalgaları yeni iletişim teknolojileriyle paralel gelişir.

Edebiyat tarihçisi Harold Schechter bu durumu şöyle özetler: "Çoğunlukla çocuklara ve işçi sınıfına yöneltilen... yeni bir kitle eğlence aracı gelir. Hemen soylu reformcular onu toplumsal çöküşün bir işareti... ilan ederler."

 

Media Histerisi ve Korku Kültürü

Toplumsal kaygılar, kitle iletişim araçlarının beslediği genel bir korku kültürü ve nadir yaşanan trajik okul katliamları (Columbine gibi) üzerinden canlı tutulur. Gerçek bir analiz yerine "çıkarımlar, çağrışımlar ve ayrıntılar" tartışmanın ana yönünü belirler.

 

Media Histerisi Döngüsü

Ne zaman bir trajedi yaşansa aynı suçlama ayini tekrarlanır ve kabahat video oyunlarına, gangster rap müziğine ya da silahlara atılır.

Yapımcılar sanatsal kararlarını savunurken, savunucu gruplar ve politikacılar bu histeriden oya ve bağışa giden yolda faydalanırlar.

 

Kazan - Kazan Durumu

Medyadaki şiddet tartışması, sosyolog Howard Becker'ın "ahlaki girişimci" olarak adlandırdığı, kültürel meseleleri kendi çıkarları adına kullanan tanınmış kişilere hizmet eder.

Bu "ikame politikası", seçmenlerin dikkatini yoksulluk ve eşitsizlik gibi daha karmaşık toplumsal sorunlardan uzaklaştırır.

 

Suç ve Şiddet Hakkındaki Gerçekler

Adalet Bakanlığı ve FBI verilerine göre, medyadaki şiddet imgelerinin artışına rağmen şiddet suçları son on yılda yarı yarıya düşmüştür.

Okullardaki şiddet ve silah getirme oranları da belirgin şekilde azalmıştır.

Akademik çevrelerde medyanın şiddete yol açtığı yönündeki "ortak görüş birliği" iddiası da bir uydurmadır; binlerce olduğu öne sürülen kesin çalışmaların gerçek sayısı 200'den azdır ve bulguları son derece zayıftır.

 

İzlemek Bizi Vahşi Yapmaz: Medyada Şiddet Araştırmalarını Değerlendirmek

Şiddetin Biyolojisi

Tarih boyunca insan şiddetine biyolojik (Malthus, Darwin) veya psikolojik (Freud, Jung) içgüdü kuramlarıyla yaklaşılmıştır. Dolf Zillmann, şiddetin öfkenin doğal bir sonucu olduğu inancını "sahte açıklama" olarak nitelendirir ve haber medyasının tehlikeleri abartarak uyumsuz endişeler yarattığını savunur.

 

Şiddetin Psikolojisi

Akıl sağlığı uzmanları şiddetin deneyimlerle, çevreyle ve örnek alınan kişilerin taklit edilmesiyle öğrenildiğini belirtir.

Medyanın katartik (duyguları boşaltan) bir etki yarattığı varsayımı ise tamamen çürütülmüştür; bu teoriyi destekleyecek küçücük bir ikna edici bilimsel veri bile yoktur.

 

Şiddet Kültürleri

Şiddet, grupların geliştirdiği ortak anlayışlardan kaynaklanan kültürel bir sorundur.

Medyadaki şiddetin en büyük tüketicisi ergen erkek çocuklardır ve bunu bir güç/cinsiyet ispatı olarak görürler.

Çocukların doğal olarak şiddete hevesli olduklarına dair ise bilimsel bir kanıt yoktur.

 

Medyada Şiddetin Etkilerini Araştırmak

Deneysel araştırmalar şiddet izlemekle kısa süreli ve küçük saldırganlık eğilimleri arasında bağ kurmaya çalışır.

Yetiştirme teorisi ise medyanın, "izleyicinin sosyal gerçeklik anlayışına yaptığı katkılar" üzerinden uzun süreli bir dünya görüşü inşa ettiğini savunur.

 

Laboratuar ve Saha Araştırmaları

Laboratuvar deneyleri, günlük izleme ortamının yapaylaştırılması ve deneklerin kendilerinden beklenen davranışı sergileme eğilimi göstermesi (deneyci isteği) nedeniyle eleştirilir.

Feshbach ve Singer'ın yatılı okul saha deneyinde, şiddet içermeyen program izleyen çocukların daha saldırgan olması, en sevdikleri programları izleyememenin getirdiği hayal kırıklığıyla açıklanmıştır.

 

Uzun Süreli Araştırmalar

Eron ve Huesmann'ın "22 Yıllık Çalışması", genç yaşta şiddete maruz kalan çocukların ileride saldırgan olacağını iddia ederek yasalara yön vermiştir.

Ancak Richard Rhodes, bu çalışmadaki "kesin kanıt"ın aslında 145 yetişkin içinden sadece üç vakaya dayandığını ortaya çıkararak, "sahte şiddetin insanları vahşi yaptığına dair hiçbir kanıt yoktur" sonucuna varmıştır.

 

İçerik Analizi

Ulusal Televizyon Şiddet Çalışması (NTVS), televizyondaki şiddet tasvirlerinin bağlamına dikkat çekmiş ve "şiddetin sonuçları gösterilirse, şiddetin pişman olunacak ve cezalandırılacak bir şey olduğu gösterilirse... şiddet tasviri olumsuz sonuçlar yaratmayabilir" tespitiyle dogmaları sorgulamıştır.

 

Profesörlerin Savaşı

Akademik dünya, araştırma fonları ve unvan kaygılarıyla "şiddet karşıtı" ve "izleyicinin eleştirel yeteneğini savunan" iki kampa bölünmüştür.

Birçok bilim insanı, medyanın tek başına anti-sosyal davranışın nedeni olamayacağını ve suçun sadece marjinal bir risk etkeni olduğunu kabul etmeye başlamıştır.

 

Film ve Medya Çalışmaları

Komedi (sessiz sinemadaki fiziksel yıkımlar), suç (gangster filmleri) ve kovboy filmleri gibi türlerin kendi şiddet formülleri vardır.

Kovboy filmleri, sınırın ehlileştirilmesi miti üzerinden ırk ve cinsiyet hiyerarşilerini pekiştirmiştir.

 

Korku Zevki

Medya çalışmaları, anlamın tek yönlü iletilmediğini, izleyicinin geçmişi, cinsiyeti ve deneyimleriyle sürekli bir "müzakere meselesi" olduğunu gösterir.

Sam Peckinpah (Vahşi Belde) ve Steven Spielberg (Er Ryan'ı Kurtarmak) gibi yönetmenlerin geliştirdiği stilistik ve estetik çekim teknikleri şiddeti daha katlanılabilir ve çekici kılmaktadır.

 

Yeni Şiddet

Tarantino gibi yönetmenlerin "yeni şiddet" tarzı ise ironiyi anlamayan genç izleyicilerde "dünyanın şiddet dolu bir yer olduğu" inancını beslemektedir.

 

Korkuyoruz: Medyada Şiddet ve Toplum

Kimlik ve Korku

Günlük yaşamımız, her adımda uyarılara maruz kaldığımız bir korku kültürüyle kuşatılmıştır.

Medyadaki şiddetin asıl zararı, George Gerbner'in "acımasız dünya" sendromu olarak adlandırdığı, dünyayı iyi ve kötü güçlerin sürekli çatıştığı tehlikeli bir yer olarak algılamamıza neden olmasıdır.

 

Korku ve İstek

Tüketim ideolojisi, insanların sevgi ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarını maddi nesneler (lüks arabalar, giysiler) satın alma arzusuyla ikame eder.

Medyadaki güzellik kuralları egemen gruplara (beyaz, genç ve zengin) göre belirlenerek diğer tüm profilleri dışlar ve değersizleştirir.

Erkeklik ise sertlik ve fiziksel güç kullanımıyla ilişkilendirilir.

 

Cinsiyet ve Irk

"Şiddet gösterisi" filmleri erkek gücünü överken kadınları kurban ya da cinsel nesne olarak konumlandırır.

Siyah kadınlar ve beyaz olmayan karakterler filmlerde ve televizyonda genellikle canavarlaşmış birer "diğer" ya da kontrolsüz şiddet uygulayıcıları olarak gösterilir.

Toplumlar, iç bütünlüklerini korumak için ortak düşmanlar yaratıp "günah keçisi" mekanizmasını çalıştırırlar.

 

Suç ve Politika

Medyadaki suç hikayeleri, polisin ve ordunun karşı-şiddetini yasal kılar. Televizyon haberciliği, gerçek suç oranlarının (özellikle cinayetin) düştüğü dönemlerde bile suç haberlerini katlayarak vererek sansasyon yaratır. Politikacılar bu yolla kaygılı seçmenlerin desteğini alır ve "Üç Vuruş" gibi tepkisel, sert cezalandırma yasalarını meclisten geçirirler.

 

Terörizm Savaşı

Terörist figürleri medyada insan dışı, akılsız canavarlar olarak resmedilir; bu da normal hukukta kabul edilmeyen gözetim ve tutuklama yöntemlerini (Vatanseverlik Yasası vb.) haklı çıkarmak için kullanılır.

11 Eylül sonrasında medyanın sansür ve vatanseverlik baskısıyla tek tipleşmesi, vatandaşların alternatif haber kaynaklarına ve internete yönelmesini tetiklemiştir.

Medya tekelleşmesi, insanlara toplumsal sorunlar karşısında hiçbir şey yapmamalarını söyler.

 

Şiddeti Durduramayız: Medyada Şiddetin Kullanılış Şekilleri ve Önemi

Şiddet ve Eğitim

Şiddet, insanlık tarihinin lügatinden çıkarılamaz; geçmişteki hatalardan ders almak için Bağımsızlık Savaşı, Dünya Savaşları ve Nazi Soykırımı (Holokost) gibi tarihi olayların şiddet boyutlarıyla öğretilmesi gerekir.

Ancak Spielberg'in Schindler'in Listesi filmini izleyen lise öğrencilerinin idam sahnesine gülmesi örneğinde olduğu gibi, şiddetin eğitsel kullanımı bile izleyiciler tarafından beklenmedik şekillerde alımlanabilir.

 

Şiddet ve Sanat

Susan Sontag, insanların şiddet ve acı resimlerine olan iştahının neredeyse çıplak bedenlere olan iştah kadar evrensel olduğunu yazar.

Hristiyan ikonografisinden (İsa'nın çarmıha gerilişi) neoklasisizme, David ve Caravaggio'dan Goya'nın savaş karşıtı gravürlerine kadar Batı sanatı her zaman şiddet imgelerine yaslanmıştır.

 

Şiddet ve Haberler

Fotoğraf makinesinin icadı savaş fotoğrafçılığını (Kırım'da Fenton, İç Savaş'ta Brady) doğurmuştur.

Savaş zamanlarında devletler kamuoyu desteğini korumak için bilgiyi ve görüntüleri daima filtrelemiştir.

Vietnam Savaşı televizyon ekranlarından evlere sansürsüzce taşınarak büyük protestolara yol açarken, sonraki Körfez Savaşları görüntüleri "zararsızlaştırılarak" bir video oyunu formatında sunulmuştur.

 

Medyada Şiddet Endüstrisi / Yeni Eğlence Ekonomisi

Medya, film, televizyon ve yayıncılık şirketlerinin dev holdinglerle birleşmesi sonucu tamamen bir para oyunu haline gelmiştir.

Bugün Amerikan medyasını News Corp, General Electric, Time Warner, Disney, Viacom ve Bertelsmann olmak üzere altı büyük çok uluslu holding kontrol etmektedir.

Karlılık baskısı, küresel piyasada dil bariyerini en kolay aşan formül olan şiddet ve aksiyona yönelimi durdurulamaz kılmaktadır.

 

Film Sektörü

1970'lerden itibaren sinema salonlarının ve kopyaların artmasıyla "büyük bütçeli film" çağı başlamıştır (Jaws, Baba). Riskleri azaltmak isteyen stüdyolar aksiyon ve şiddet formüllerine odaklanmıştır.

 

Felaket Filmleri

Küresel ısınma, facialar ve dinozor saldırıları bilgisayar animasyonlarıyla harmanlanarak en popüler felaket anlatılarını oluşturmuştur (Titanic, Yarından Sonra).

 

Bilim Kurgu

Teknolojinin korkunç potansiyeli ve kıyamet endişeleri şiddet ve dijital efektlerle sunulur (Yıldız Savaşları, Armageddon).

 

Korku

Travma, heyecan ve şiddet iştahını tatmin eden slasher ve gerilim filmlerini içerir (13. Cuma, Kuzuların Sessizliği, Scary Movie).

 

Salon Arkasından Oyuncak Dükkanına

Filmler artık bağımsız eğlenceler değildir; ev videosu, lisanslı oyuncaklar ve hazır yemek promosyonlarıyla devasa bir tüketim zinciri oluşturur (Batman, Örümcek Adam).

Ev videosu patlaması sinema ürününü tecrübe edilen bir şeyden "sahip olunan bir mala" dönüştürmüştür.

 

Televizyon

Newton Minow'un "uçsuz bucaksız çorak arazi" olarak nitelediği televizyon, doğrudan evlere ulaştığı için endişelerin merkezindedir.

 

Eleştirel İzleme

Muhafazakarlar ve liberaller televizyon içeriğinden farklı nedenlerle rahatsızdır. Ancak "Kabul Teorisi", medyanın anlamının metinden ziyade izleyicinin aklında yattığını savunur.

 

Dramatik Programlar

Karakollar ve hastaneler gibi kriz ortamlarını kurgulayarak polisiye şiddet kullanımını meşrulaştıran suç dizileri (CSI) en karlı prime-time programlarıdır.

 

Realite Programları

Kurgusal olmayan ama gerilim yaratmak için büyük oranda uydurulmuş/düzenlenmiş senaryolarla fiziksel meydan okumaları sunar (Survivor, Fear Factor).

 

Müzik Televizyonu

MTV, şarkıları satmak için cinsel içerikten ve kadınları nesneleştiren yumuşak cinsel şiddet tasvirlerinden yararlanır.

 

TV Haberleri

"Kan varsa haber var" sözünün izinden giderek, suç ve terörizmi dış bağlamı vermeden, dramatik etkileri abartarak nakleder.

 

Çocuk Programcılığı

Şirket birleşmeleriyle çocuk programları daha eğitici görünse de alt çizgi değişmemiş ve Easy-Bake fırınlar ile GI-Joe oyuncakları gibi tüketim alışkanlıkları ve cinsiyet rolleri çocukların bilincine kazınmıştır.

 

Televizyonda Spor

Spor, erkek çocukların sosyalleşmesinde ve zafer/yenilgi çatışmasını normalleştirmesinde güçlü bir rol oynar; oyuncuların ve taraftarların kavgaları şiddeti beslemektedir.

 

Fakat Anlayabiliriz: Medyada Şiddet Tartışmasındaki Polemiklerin Ötesinde

Şiddet Yayıncılığı

Çocuk edebiyatı klasikleri de şiddet ve dehşet doludur (Grimm Masalları, Hansel ve Gretel).

Harry Potter serisi de muazzam bir pazarlama ve tüketim ağı olmasının yanı sıra, Lord Voldemort figürü üzerinden çağdaş terörizm korkularını ve "biz ve onlar" klişelerini pekiştirir.

 

Bilgisayar ve Video Oyunları

Oyunlar filmlerden daha büyük bir pazar haline gelmiştir. Grossman gibi isimler oyunları "şartlandırılmış katil makineleri" olarak tanımlasa da ordunun kendi askere alma oyunu America's Army örneğinde olduğu gibi, oyuncular oyun ile gerçeği karıştırmamaktadır.

Araştırmalar oyunların problem çözme becerilerini ve refleksleri geliştirdiğini de göstermektedir.

 

Medyada Şiddete Duyulan İstek

Şiddet, sadece ticari bir açgözlülük ürünü değildir; Edmund Burke'ün de belirttiği gibi, "başkalarının acılarından aldığımız zevk" ve merakla bağlantılı, insan doğasının bir parçasıdır.

 

Şiddetin Estetiği

İzleyiciler şiddetin gerçek olmadığını bilir ve çoklu kamera, yavaş çekim gibi stilistik kurgu tekniklerinden estetik bir zevk alırlar.

Roland Barthes'a göre acı verici görüntüler bize dehşetin çoktan bittiğini ve güvende olduğumuzu fısıldar.

 

Şiddet Anlatımları

Şiddet, anlatıma heyecan katan bir malzemedir.

Sam Peckinpah gibi öncü yönetmenler, şiddeti tüm dehşetiyle göstererek izleyicileri savaşın vahşeti konusunda uyuşmaktan kurtarmayı ve barışseverliğe teşvik etmeyi hedeflemiştir.

 

Medyada Şiddetin Etiği

Hannah Arendt'in belirttiği gibi, şiddet güç kazanmak veya gücü elde tutmak için kullanılan işlenmemiş bir alettir.

Çocuk masallarından itibaren yaratılan ikili zıtlıklar (iyi-kötü, kahraman-canavar), "biz ve onlar" şeklindeki adaletsiz ahlaki savaş mantıklarını besler.

 

Şiddet ve Hafıza

Hızlı bilgi aktarımı çağında unuttuğumuz geçmiş acıları hatırlamak etik bir görevdir. Susan Sontag'ın dediği gibi: Kalpsizlik ve hafıza kaybı yan yana giderler.

Medyada Şiddete Karşılık Vermek: Çözüm sansür, devlet yasakları veya gözlerini kapatmak değildir.

En etkili yaklaşım medya okuryazarlığı eğitimidir; mesajların birer yapı olduğunun farkına varan izleyiciler, kendi yaşları, kültürleri ve deneyimleriyle "eleştirel izleme" gerçekleştirerek medyanın olumsuz etkilerini en aza indirebilirler.

…