Kendi Mekanının Arayışı İçinde Türk Evi - Özet/Notlar

Önder Küçükerman - Kendi Mekanının Arayışı İçinde Türk Evi - Notlar

Turing, İstanbul, 1985

 

Türk Evi, Türk Odası...

Son 10-15 sene içinde aklın alamıyacağı ve her vatansever yurttaşı dehşete düşürmesi icap eden bir şekilde sayısız Türk evleri acımasız bir inat ve ısrar ile yok edilmiş ve geri kalanları da gittikçe artan bir sürat ve şaşmazlık ile yıkılmaya devam edilmektedir.

 

Türk Evinde Birim Olarak Odalar ve Önder Küçükerman

Türk evi / en yoğun olarak Anadolu’da kök salmış ve serpilmiştir.

Bu çalışmada / “Yoğunlaştırılmış Yaşam Bilimi’’ niteliğindeki “Oda’nın mekânsal açıdan analizi yapılmaktadır.

 

Önsöz

Araştırmada özellikle "korunmuş bölgelerden" (Safranbolu, Bursa, Kütahya gibi) ve kimliği bilinen evlerden örnekler seçilmiştir.

Türk evinin ömrü ahşap malzeme nedeniyle kısıtlıdır.

 

Türk Evi Kavramının Kökenleri

Türk evi kavramının kökenleri Orta Asya steplerindeki göçebe yaşama dayanır.

sya stepleri, yaşamaya, yerleşmeye elverişsizdir. Bu durum sürekli olarak yer değiştirmeyi gerektirmiştir. Böylece «yer kavramı» ve «vatan duygusu» bir anlamda topraktan çözülmüştür. İşte bu çözülme, ilginç ve soyut bir çevre kavramı oluşturur. Steplerin elverişsiz doğal etkileri «sınırlayıcı, koruyucu bir yaşama çevresi» kavramının gelişmesine neden olmuştur. Böylece kurulan çevre, «yapay olarak yaratılan iç düzen» ilkesini taşır.

 

Göçebelik, aile toplumunu getirir.

Çadırların iç düzenleri

Ortada «ateş yeri» ya da «korluk» denilen, ateş yakacak yer bulunur.

Çadır girişinin tam karşısına gelen ve «tör» denilen bölüm, genel olarak «yük» denilen sandıklar, hurçlar, keçe ve halıdan yapılmış bohçaların, ve heybelerin dizildiği bir alandır.

Orta halli ailelerde bu «saba»nın bulunduğu yer, «çiğ» denilen, hasırdan örme, nakışlı bir paravana ile ayrılmıştır ve kiler anlamındadır. Bunun yanında çadır sahibinin kerevetli yatağı bulunur.

 

Çadırlar «Yaşama birimleri» olarak gelişmiş ve biçimlenmişlerdir.

Yaşama koşullarına bağlı olarak bu çadırların iç düzenleri kesinlik kazanmıştır.

 

Türk Evinde Çevresel Ögelerin Düzenlenmesi

Anadolu’nun iklim çeşitliliği yapının malzemesini belirlemiştir: Kuzey Anadolu’nun verileri ahşap yapıyı, Orta Anadolu’nun verileri kerpiç ve taş yapıyı ortaya çıkarmıştır.

Isı değişimlerine bağlı olarak aynı yapı içinde "yazlık" (açık-serin) ve "kışlık" (kapalı-iyi korunmuş) odalar düzenlenmiştir.

Türk evi, kadının gününü geçirdiği bir alan olduğu için dışarıya karşı kapalı, ancak kendi içinde doğayla (bahçeyle) bütünleşiktir.

 

Evin Temel Öğeleri

Sofa: Odalar arası ilişkileri sağlayan ortak alandır. Odalararası ilişkilerin sağlandığı bir ortak alandır. 'Sergah, sergi, seyvan, çardak, divanhane, hayat' vb. isimler almıştır.

 

Odalar: Her oda, içinde oturma, yemek yeme ve yatma gibi eylemlerin yapıldığı bağımsız bir birimdir. Odaların kuruluşu oda kavramı-oda ögeleri-yapı sistemi üçlüsünün sonucudur.

 

Odalarda insan boyutuna uygun bir "üst sınır" (yaklaşık 2.20 m) bulunur; kapı, pencere ve dolaplar bu soyut raf çizgisinin altında düzenlenir.

 

Tavan, yapının en özenli kısmıdır. Eski örneklerde tavan, yapıdan ayrı bir süsleme ve özen gösterme yüzeyidir.

 

Döşeme (Alt Örtü): Göçebe geleneğine uygun olarak üstte gök, altta toprak vardır ilkesiyle döşeme oldukça yalın tutulur ve üzerine halı-kilim serilir.

 

Oturma alanları dışa dönük olarak pencere önlerine yerleştirilir, odanın ortası ise çok amaçlı kullanılmak üzere boş bırakılmıştır.

 

Üst katlarda ışık ve görüşü artırmak için çok sayıda pencere kullanılırken, alt katlarda gizlilik ve güvenlik ön plandadır.

 

Alt pencerelerin gerçekçiliğine karşılık tepe pencereleri "soyutlanabilen öğeler" olarak daha süslü ve simgeseldir.

 

Kapılar: Odaya giriş, dolaplarla bütünleşik bir düzen içinde ele alınır ve odanın içini dışarıya karşı koruyan bir "denetim" mekanizması sunar.

 

Yüklük, kavukluk gibi isimlerle anılan dolaplar, günlük eşyaların saklandığı temel işlevsel alanlardır. Ayrıca dolapların içine gizlenmiş "gusulhane" (yıkanma bölümü) odanın her türlü ihtiyacı karşılamasını sağlar.

 

Göçebe çadırları, köy evleri, kasaba ve kent evleri ile saray/yalı gibi daha gösterişli yapılar olarak sınıflandırılır.

 

Türk evindeki oda evin geri kalanından bağımsız olarak tüm yaşam işlevlerini kendi içinde barındıran bütüncül bir çekirdektir.

...