Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Özet ve Notlar

Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Notlar

Bir Ayrılık Hikayesi

Das letzte Jahrhundert der Pferde, Geschichte einer Trennung, Verlag C.H.Beck, Münih, 2015

 

Uzun Veda

20. yüzyılın ortalarında kırsal kesimde doğan herkes eski bir dünyada büyüdü. Yüz yıl önce orada olandan pek farklı değildi.

Tarımsal yapılar doğaları gereği yavaştır ve ülke yavaş ritimlerle dönüyordu, teknolojik moderniteye sıçramaktan neredeyse bir asır boyunca kaçınmıştı.

 

Atlar, ağır Belçika yük atları, güçlü Trakehners ve tıknaz Haflingerler, dar, dolambaçlı yolların yanı sıra tarlaların yamaçlarında ve orman vadilerinde hâlâ en yaygın kullanılan ve kullanılan taşıma ve çekme ekipmanıydı.

 

…çiftçilerin ahırlarında, at kulübeleri daha küçük ama daha asil kısmı işgal ediyordu. İnekler, sığırlar, buzağılar, domuzlar ve tavuklar daha da genişlediler, daha şiddetli koktular ve daha fazla söz sahibi oldular, tek kelimeyle ahırdaki pleblerdi; Atlar nadir, değerli ve hoş kokuluydu, daha kibar besleniyorlardı

Sandıklarında yaşayan heykeller gibi duruyorlardı, güzel başlarını sallıyorlardı ve kulaklarıyla güvensizlik ya da şüphe sinyali veriyorlardı.

 

Ancak insan ile atın, mekanik güç ile hayvan gücü arasındaki ayrım sanıldığı kadar basit ve pürüzsüz değildi.

Ayrışma, çeşitli mühendislerin buhar gücüyle çalışan araçlar ve pervaneler üzerinde deneyler yaptığı 19. yüzyılın başlarından, içten yanmalı motorlu otomobilin de atı geride bıraktığı 20. yüzyılın ortalarına kadar, bir buçuk yüzyıla yayılan çeşitli aşamalarda meydana geldi.

At tüketimi ancak dönemin sonuna doğru, İkinci Dünya Savaşı'ndan yıllar sonra azaldı

…at çağının son yüzyılı, yalnızca atın insanlık tarihinden çıkışını değil, aynı zamanda onun tanrılaştırılmasını da yaşadı

 

İleri sanayileşme ülkelerindeki geleneksel yaşam ve çalışma koşullarının radikal bir şekilde altüst olduğu bu perspektife, insanların analog dünyadan ayrılışında bir aşama olarak atlara vedayı da dahil etmek gerekir. 19. yüzyılda çağdaşlarının yaşadığı en rahatsız edici deneyimlerden biri - Nietzsche Tanrı'nın ölümüyle ilgili ifadeyi kullanmıştı - güvenli olduğuna inandıkları aşkın bir alanın kaybıydı: İnsanlar öbür dünyanın kendilerinden kayıp gittiğini hissettiler. 21. yüzyılın vatandaşları da benzer bir rahatsızlık yaşıyor: Bu dünyayı kaybetmek üzereler.

 

Atların vedası, kırsal dünyanın kaybının tarihi bir sembolü haline geliyor.

20. yüzyılın en önemli olayının proletaryanın yükselişi değil, köylülüğün yok oluşu olduğu anlaşılacaktır (Jean Clair).

 

Filozof ve antropolog Gehlen üç dünya çağı arasında ayrım yaptı: Çok uzun bir tarihöncesi dönemini, gerçek tarım tarihi aşaması izledi ve bu aşamanın yerini sanayileşme ve tarih sonrasına giriş aldı.

Atın başrol oynadığı çeşitli türden sayısız hikaye anlatılabilir

Tarih yazımına yönelik son zamanlardaki yaklaşımlar bile ses geçmişi, geçmiş dünyaların akustik rahatlamasının öyküsü, atı ayrıcalıklı bir konu olarak görecektir.

 

Hız, Kaçmayı başardığı yol, avcıların ve etoburların tehdidinden kaçmasını sağlayan şeydir. Ancak bu tam olarak başka bir memelinin, yani insanların ilgisini çektiği noktadır. At, ilk olarak protein tedarikçisi, hatta yük ve taşıma hayvanı olarak değil, kısa sürede insanlık tarihinin sıcak merkezine girmiştir.

 

Neredeyse altı bin yıl boyunca güçlü hızlanma ve yüksek hız deneyimiyle ilişkilendirildi.

At sayesinde geniş topraklar fethedilebiliyor, geniş imparatorluklar kurulabiliyordu

 

Bir hız makinesi olarak at, birinci dereceden bir savaş makinesi haline geldi; mesafe yok edici olarak katlanarak genişleyen iletişim alanları olasılığını yarattı.

 

At, son yükselişine ve düşüşüne paralel olarak 19. yüzyılda muazzam bir edebi ve ikonografik kariyere sahip oldu.

 

19. yüzyıl insanı, zihinsel olarak ne yapacağını bilemediğinde ya da duygusal olarak sıkışıp kaldığında, attan yardım ister: Fikirlerden kaçan hayvan ve acının taşıyıcısıdır.

 

Süblimasyon. Atların, arabaların ve süvarilerin eski, katı dünyası, makineleşen uygarlığın baskısı altında erimeye başladıkça, atlar hayali ve hayali bir varlık kazanırlar: modernliğin hayaletleri haline gelirler ve varlıklarını yitirdikçe daha sıradan hale gelirler. Onlardan yüz çevirmiş bir insanlığın zihnini rahatsız ediyor.

 

Eski zaman yeniyi mahvolmaktan kurtarır: Atlar sıkıntı içindeki bir arabayı yukarı çeker.

 

At Truva'da doğmamıştır ama İskenderiye'de doğmuştur, kütüphanenin bir hayaletidir…

 

İki ya da üç yüz yıllık at tarihi hakkında yazan herkes, atın farklı, son derece farklılaşmış kültürel bağlamlardaki rolüne ilişkin yoğun literatür katmanlarıyla karşı karşıya kalır.

 

Ve araştırma ve uzman edebiyatının söylemleri ne kadar geveze olursa, gerçek kahramanın sessizliği de o kadar belirgin hale gelir: At sessiz kalır.

 

Centaurian Paktı - Enerji

Artık atlıların, insandan öte varlıkların zamanıdır. Kentaur mükemmel bir enerjik adamdır, efsanevi hayvanat bahçesindeki canavardır, eğlenmeyi ve dövüşmeyi seven kaba bir adamdır

 

Centaur saldırganlığı olarak kendini gösteren şey, saf patlama enerjisidir.

İnsan alçaklığının ve zayıflığının çok iyi farkındadır. Bu yüzden hareketli varlığının hayvani kısmı olan atları evcilleştiriyor, yetiştiriyor, besliyor ve eğitiyor. İki ortak arasındaki bağlantı ne kadar yakın ve güçlü olursa, bağlantıları o kadar "sentorik" olur

 

At çağının yaklaşan alacakaranlığında yeni bir Kentaur kültürünün bir kez daha ortaya çıkması kaçınılmazdı: Moğollar, Kazaklar ve Memlüklerden sonra Kızılderililer ve kovboylar Batı Amerika için yaptıkları süvari savaşlarında eski birleşme fantezisini gerçeğe dönüştürdüler.

 

1815'te, Bali'nin doğusundaki bir yanardağ olan Tambora'nın patlaması, önce güney yarımkürede ve ertesi yıl kuzey yarımkürede de gökyüzünü o kadar kararttı ki, sıcaklığın düşmesine ve bir dizi mahsulün bozulmasına yol açtı. Bunun sonuçları kıtlık ve artan yulaf fiyatları oldu: Atlar kıt olan tahıl ve saman için yarıştı ve kesilip yenildiler ya da yem eksikliği nedeniyle öldüler (H.-E. Lessing, Karl Drais. Zwei Räder statt vier Hufe).

1817'de Karl Drais, kendisinin "atsız araba sürme makinesi" olarak tanımladığı ve başlangıçtan itibaren eski Centaur anlaşmasını tek taraflı olarak feshetmeyi amaçlayan "koşu makinesinin" ilk modelini sundu.

 

Centaur Paktı'nın dağılmasına atların tamamen ortadan kaybolması eşlik etmiyor. Tam tersine, 1970 yılındaki tarihi düşük seviye olan 250.000 attan bu yana, Almanya'daki sayı yeniden arttı ve şu anda bir milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Almanya'da bir milyondan fazla erkek ve kadın da düzenli olarak binicilik sporlarıyla ilgileniyor; bu durumda kadınlar ve kız çocukları lehine önemli bir asimetri var. Almanya'da at endüstrisinde 300.000 kişi çalışıyor. Paralarını at yetiştirerek, besleyerek, iyileştirerek, eğiterek ve onlara bakarak kazanıyorlar.

 

At Cehennemi

Biyozon, birden fazla türün tek bir bölgede, tek bir biyotopta birlikte yaşaması durumudur.

Çoğu zaman insanların ve hayvanların yaşamları yalnızca ince bir duvarla bölünmüştür; birbirinizin yemek yediğini ve konuştuğunu duyuyorsunuz, birbirinizin kokusunu alıyorsunuz ve aynı sinekleri kovalıyorsunuz. Biyoçeşitliliğin azalmasıyla şehir, insanlara ve atlara daha fazla mesafe kat etme olanağı sağlıyor gibi görünüyor. Aslında onları birbirine yakınlaştırıyor ve onlara ortak bir dünya dayatıyor.

 

Manhattan gibi bir şehirde 130.000 atın aynı anda çalışmasının yaşam için ne anlama geldiğini bir düşünün. Bir gün New York'taki Broadway'in ölü atlarla ve birbirine sıkışmış araçlarla tıkanmış olduğunu gören yoldan geçen biri ne hissedebilirdi? 1900'lerdeki New York gibi, atların 1.100 ton gübre beslediği bir şehrin kokusu nasıldı? Her gün? ve 270.000 litre idrar açığa çıktı ve her gün yirmi at karkası buradan taşınıyordu

 

(19. yüzyıl) At enerji makinesi, özellikle genişleyen şehirlerde modern ulaşım ve trafik sisteminin ihtiyaç duyduğu çekiş enerjisini sağlar.

 

Hızlı kentleşme ve at trafiği, kazalarda büyük artışa neden oldu; 1867'de New York'ta atlı trafik her hafta ortalama dört ölüm ve kırk yaya yaralanmasıyla sonuçlandı.

Fransa'da 1903 yılında kaydedilen kazaların yüzde 53'ü atlı araçlardan, üçte biri şehirlerde ve üçte ikisi de köy yollarında meydana geldi. Yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri için yapılan hesaplamalar, ciddi ve hasarlı kazaların sayısının yıllık 750.000 olduğunu gösteriyor.

 

Atları, diğer bağlamlarda silah seslerine ve topların uğultusuna alıştırdığınız gibi, trafiğe ve şehre de alıştırmanız gerekti.

At trafiğinin hızını düzenleme çabaları Rönesans'a kadar uzanıyor: 1539'daki bir kararnamede, ilk kez Francis I, çok hızlı sürmenin, sollamanın ve şehirlerin sokaklarında ve yollarında ani dönüşler yapmanın yarattığı tehlikelerden bahsetti.

Güvenliği artırma çabaları arasında kaldırımlar (Latour'un nesneleri) ve hız düzenlemeleri yer aldı. Şehirler, binlerce atı barındırmak için iki hatta dört katlı ahırlar inşa etmek zorunda kaldı.

1867'de Boston için ortalama 7,8 at içeren 367 ahır sayıldı.

Londra'nın en büyük otobüs deposu olan Farm Lane'de 700 at, devasa bir kare avlunun etrafındaki iki katta duruyordu.

 

1820'lerin ortalarından beri Paris'te, 1830'lardan beri de Londra'da dolaşan atlı omnibüsler aynı zamanda Amerika'ya da girdi.

 

At tüketimindeki büyük artış ancak 1940'ların sonlarına doğru başladı; Yüzyılın başından bu yana, otomobil ve elektrikli tramvay gibi mekanik rakiplerin sayısı ve gücüyle birlikte çözülme işaretleri yeniden artıyor. Altın Çağ ancak yarım yüzyıl sürdü. 1903 yılında Paris'te otomobil üreten 70'ten fazla fabrika mevcuttu.

 

1688 / Paris'teki bilim adamları atın gücünü araştırdılar ve onu insan gücüyle karşılaştırdılar. Bilim adamlarının özel bir aparat yardımıyla buldukları bir at, 75 kg'lık ağırlığı bir saniyede bir metre yüksekliğe kaldırabiliyor; bu da yedi kişinin kaldırmasına eşdeğer bir başarı. Bir at yedi kişiye eşittir.

Centaur'un bir yarısı, servetini diğerinin gücüyle yansıtır.

 

Atlar hassas hayvanlardır, şehir içi trafiğin yoğunluğuna ancak birkaç yıl dayanabilirler ve yıpranmış ya da arızalı parçaları değiştirilemez.

 

Ülkede Bir Kaza

1950'de Almanya'da otlayan atların sayısı 1,5 milyondan fazla iken, 1970'te bu sayı yalnızca 250.000 idi.

Atların ortadan kalkması, yulaf ekiminin de yok olmasına neden oldu. Fransa'da atlar var olduğu sürece serçeler ister kırda ister şehirde Tanrı gibi yaşadılar.

At dışkısında bulunan yulaflarla beslenen serçe popülasyonu da bu durumdan olumsuz etkilendi.

19. yüzyılda karayolu taşımacılığı zordu; Werner Sombart'ın ekonomik tarihi, "Vagonların sıkışıp kaldığı, hatta bazen bataklıkta boğulan postacılara dair raporlar" içeriyordu. Karl von Clausewitz'in askeri alandaki "sürtüşme" (friction) kavramı, kötü yollar, hava koşulları ve çamur gibi doğal engellerle mücadele eden yolculuk deneyimini tanımlar.

Köy doktoru tamamen atlı, centaury'li bir varoluştur. Süvari dışında hiç kimse atına onun kadar bağımlı değildir.

 

Lastiği 1980'lerde ikinci kez ve bu kez başarılı bir şekilde icat eden kişi, yıllardır İrlanda'da görev yapan İngiliz bir taşra doktoru, daha doğrusu bir taşra veterineriydi. John Boyd Dunlop

Ancak Dunlop'un icadı sayesinde taşra doktoru da hastalarına eskisinden daha hızlı ve daha güvenli ulaşabiliyor.

 

Koşan atların yol açtığı kaza, devrilmiş ve kırılmış fayton, Rönesans'taki başlangıcından bu yana seyahat edebiyatının en çok konuşulan konularından biri olmuştur.

Korkunç kazalar ve mucizevi kurtarmalarla ilgili haberler, 18. yüzyılın anekdot koleksiyonlarında ve takvimlerinde özellikle popülerdi.

 

Kiliselerin çanları ve vantilatörleri ile arabaların, teknelerin ve değirmenlerin ahşap enstrümanlarına ek olarak, kırsal dünyanın ses mekanının üçüncü bir bölümü vardır. Demirciler, ülkenin davulcuları ve kırsal büyük orkestranın ritim bölümü burada çalışıyor.

 

Batıya Doğru İlerleyin

İç Savaş'ı (1861-1865) takip eden Hint Savaşları, neredeyse tamamı at sırtında yapıldı. İç Savaş'ta, 600.000 insan ölümüne karşın bir buçuk milyon at ve katır yaşamını yitirmişti.

 

İç Savaş'ın sona ermesinin ardından 1860'larda Hint Savaşları son aşamalarına girdiğinde, kabilelerin çoğu zaten yok edilmiş ve atlarından mahrum bırakılmıştı.  Atların yok edilmesi, Büyük Ovalar'daki Hint atlı kabilelerine karşı verilen savaşın bir parçası haline gelmişti; At katliamları, Kızılderilileri varlık temelinden, dolayısıyla direnişlerinden mahrum etme amacına hizmet ediyordu. Ordu, İç Savaş'tan, en etkili savaş biçiminin, düşmanın tüm toplumuna saldıran ve ekonomisini yok etmeye çalışan topyekün savaş olduğunu öğrenmişti.

 

27 Kasım 1868 gecesi, yani Şükran Günü gecesi, George Armstrong Custer, dört yıl önce Colorado'daki Sand Creek Katliamı'ndan sağ kurtulan ve şu anda Oklahoma'daki Washita Nehri kıyısına yerleşmiş olan küçük Cheyenne topluluğuna sürpriz bir saldırı yaptı. Kabilenin neredeyse tamamen yok olmasını, midillilerinin neslinin tükenmesi izledi. Yakalanan iki Cheyenne kadınının yardımıyla kabilenin yaklaşık 900 hayvandan oluşan sürüsü toplandı. İlk başta atları kementlemek ve boğazlarını kesmek için girişimde bulunuldu, ancak yakalanan hayvanların şiddetli direnişiyle karşılaşan Custer'ın askerleri pes etti ve geri kalan hayvanları vurdu.

 

15. yüzyılın sonunda İspanyol istilacılar atları evcil hayvan olarak geri getirdiğinde, Amerika atların olmadığı bir kıtaydı; bu, modern tarihin hem zoolojik hem de antropolojik açıdan en şaşırtıcı dinamiklerinden bazılarını harekete geçirdi.

 

18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Komançiler, "Ovalar'ın en yetenekli ve korkulan süvari savaşçıları olarak efsanevi statülerinin temellerini çoktan atmışlardı...

 

Kızılderili, at ve silah mükemmel bir birlik oluşturuyordu.

 

Webb ve Colt'un 1847'den beri üretimde olan revize edilmiş tabancası, hareket halindeyken art arda birçok kez ateş etmek için mükemmel bir ateşli silahtı.

…insanların yalnızca silah ve hız ile yaşadığı bir ortamda bu teknolojik sıçrama çok önemliydi.

 

İyi bilindiği gibi, Arap veya Mağribi kültürünün İber Yarımadası'nın Hıristiyan sakinlerine aktarılması büyük ölçüde bilgili ve yetenekli Yahudilerin işiydi. ​​Daha az bilinen şey, Yahudilerin aynı zamanda İspanyol at bilgisinin yerli halkın teknolojik kültürüne aktarılmasına da yardımcı olduğudur.

Onlar sadece Yeni Dünya'daki ilk sığır yetiştiricileri değil, aynı zamanda Amerika'daki ilk kovboylardı.

 

1519'da Cortés'in yanında, başlarında Hernando Alonso olmak üzere Meksika'ya gelen Yahudi istilacılar, okyanusun diğer tarafında Engizisyondan kaçan göçmenlerdi.

 

Roosevelt, sağ elinde süvari tabancasıyla. Roosevelt daha sonra bu imajın kendisine (1901'de kazandığı) başkanlığı getirdiğini itiraf etti.

Remington'ın resimleri ve Roosevelt'in "sert binicileri" arasında zafer pozu verdiği çok sayıda fotoğraf, binici ve savaşçının imajını mühürledi ve geleceğin kovboy başkanının imajını şekillendirdi.

 

Western, görünüşte göründüğünün aksine kostüm ya da macera filmi gibi önemsiz bir tür değildir. Özellikle şüpheyle kuşatıldığı zamanlarda, ülkenin siyasi kaderini güvenilir bir şekilde yansıtan nihai Amerikan destanıdır.

 

Bilge bir adam, dünyanın eyer ve yelkenle fethedildiğini söyledi. Kovboy başkanı Roosevelt'in yönetimi altında, Amerika'nın kara gücü eyerden indi ve yeniden yelken açtı.

 

Şok

At büyük, savunmasız bir hayvandır, saklanamaz, bombalar düştüğünde hareketsiz durur ve ölümü bekler.

 

İkinci Dünya Savaşı / bu savaşın ilk günleri de atların hakimiyetindeydi.

…bir efsaneye göre, eski atlı ulus Polonya, süvari savaşlarında yok olmuştur.

Tarihsel hayal gücü umutsuz savaşları sever.

Efsaneye göre, Almanya'nın Polonya'yı işgalinin ilk günü olan 1 Eylül 1939 akşamı, Polonyalı bir süvari müfrezesi çaresizliğin cesaretiyle ve öngörülebilir ölümcül sonuçlarla bir Alman tank birimine saldırdı.

Efsane, gösterişli bir şekilde dörtnala giden, kılıçları uzatılmış süvarileri, kakmalı mızraklı mızraklı askerlere dönüştürmeyi sever, çünkü bu ayrıntı, atavizm veya tarihsel eşzamanlılık olmadığı izlenimini artırır: sanki tarih öncesi zamanlar ile geç kültür, mitingin ilk akşamında beklenmedik bir buluşma gerçekleştirmiş gibi.

Polonyalı binicinin Alman tankıyla umutsuz bir düellosu, at çağının sonunun ne güzel bir resmi.

 

…piyadelerin ateş gücünün artmasıyla süvarilerin savaşın sonucunu belirleme yeteneği azaldı. Birinci Dünya Savaşı, atlar için kitlesel bir yıkımdı; tahmini 16 milyon at kullanıldı ve yaklaşık 8 milyonu öldü.

Ağustos 1918'de Batı Cephesi'ndeki bir topçu atının ortalama ömrü tam on gündü. Birinci Dünya Savaşı'nda makineli tüfeklerin yanı sıra, süvarilerin aleyhine çalışan hain bir unsur da vardı: basit, uzun bir demir parçası olan tel örgü, yani ekolojik modernite.

 

İkinci Dünya Savaşı'nda, özellikle Doğu Cephesi'nde, yolların ve lojistik sorunların kötü olması nedeniyle atlara olan ihtiyaç arttı: Birinci Dünya Savaşı'nda Alman tarafında 1,8 milyon at kullanılmışken, İkinci Dünya Savaşı'nda neredeyse bir milyon, yani 2,7 milyon daha fazla at kullanılmıştı.

 

Dünyadaki son büyük süvari birimleri, Kızıl Ordu'nunkiler, II. Dünya Savaşı'nın sonunda tam on yıl boyunca hayatta kaldı; Alaylar ancak 1950'lerin ortalarında dağıtıldı.

 

Yahudi Binici

Rembrandt'ın Polonyalı Süvarisi ve R. B. Kitaj'ın 1984 tarihli Yahudi binici tablosu

Kitaj’ın soluk, hayaletvari atı, Rembrandt’ın atının "deri ve kemiklerden" oluşan bir iskeleti anımsatan yapısıyla, Holokost’un kurbanlarını ziyaret eden bir gezginin yolculuğuna uygundur.

 

ahudilerin ne kadar erkeksi veya "şövalye" (Nietzsche) olduğu veya geçmişte olduğu hakkındaki tartışma, her zaman ne kadar iyi veya kötü ata binebilecekleri sorusuna dayanıyordu. Tarihçi John Hoberman bu tartışmaların izini sürdü ve Yahudilerin ata binme deneyiminden dışlanmasını, doğa deneyiminden dışlanmalarıyla eşitledi.

 

Gogol ile Dostoyevski arasında Yahudi'nin tanınabileceği ve anlatılabileceği bir tip geliştirildi. Bu tür ayıklanmış tavuk: solgun, zayıf, kıpır kıpır, tüy bırakmayan saçları ve sakalıyla işte böyle görünüyor, Yahudi anti-kahramanı. 19. yüzyılın vitalizmi, eski "Yahudi domuzu"nun yerine, gücün ve cesaretsizliğin simgesi olan solgun, uçucu küçük bir kuşu yerleştirir.

 

Ingold, 19. yüzyılın sonuna kadar Rusya'daki asimile olmayan Yahudilerin "maymunlar ve köpekler arasında orta bir konumda" olduğunu yazıyor

Turgenev nihayet hayvan karşılaştırmasını mantıksal sonucuna şu şekilde getiriyor: Bir Avcının Notları Malek-Adel adında safkan, asil ve zeki bir at - "sıradan bir at değil, bir mucize" - sıska, sefil ve histerik Yahudi'nin sefilliğiyle…

 

Babel, Ağustos 1920'de, Rusların kaderi değişmeden kısa bir süre önce, Kazak ve süvari için atın ne anlama geldiğini anladım diye yazmıştı. Atlarını kaybetmiş ve artık kavurucu, tozlu yollarda piyade olarak dolaşan binicileri, "kollarında eyerleri, başkalarının arabalarında ölü gibi uyuyanları, her yerde çürüyen atları, sadece atlardan bahsedenleri" görmüştür... Atlar şehittir, atlar acı çeker. (...) At her şeydir. İsimler: Stepan, Misa, küçük erkek kardeş, yaşlı kadın. At kurtarıcıdır, onu insanlık dışı bir şekilde dövseniz bile bunu her an hissedersiniz.”

 

Kütüphanenin Hayaleti - Bilgi

19. yüzyıl, hayvancılık ve yetiştirme, binicilik ve terbiyeye ilişkin pratik bilgi gelenekleri üzerine kuruludur

 

Edgar Degas'nın Yaralı jokey (1896-1898) tablosu, bir yarış kazasının sessiz, neredeyse soyut anını yakalar.

 

İngiliz at yarışlarının tarihi, Stuart'larla başlar ve Arap aygırlarının (Byerley Turk, Darley Arabian, Godolphin Arabian) ithal edilmesiyle Safkan (Thoroughbred) ırkının yükselişine yol açar.

At yarışı, hızın arandığı bir spor haline geldi.

18. yüzyıl boyunca İngiltere'de, bahis işi de dahil olmak üzere, bu sporun ekonomisi gelişti.

Atların soy ağacını kaydeden ve üç kurucu Arap aygırına kadar izlenebilmesini şart koşan General Stud Book'un (1791) oluşturulması, at aristokrasisinin bir kaydıydı.

James Weatherby'nin ilk kez 1791'de sunduğu (başlangıçta bir Genel Soy Kitabına Giriş) defalarca İngiliz safkanlarının aristokratik takvimi olarak anılmıştır

 

Anatomi Dersi

George Stubbs, Atın Anatomisi (1766)

 

Uzman ve aldatıcı

İngiliz kültürü, at yarışları ve tilki avı üzerine kurulu organik bir sanat eseridir. Bu yapının merkezindeki "tilki", İngiliz soylularının kurnazlık ve sağduyu öğretmenidir.

İngiltere Fox [Tilki] tarafından büyütüldü ve akıllı Britanyalılar bildikleri ve yapabildikleri hemen hemen her şeyi bu kurnaz doktordan öğrendiler.

 

Paul Mellon İngiliz resim sanatını ve at edebiyatını içeren devasa bir koleksiyon kurmuş.

Uzmanlığın kökü tutkudur.

 

18. yüzyılın sonlarında, atlar hakkındaki pratik bilgilerin "bilim" kimliği kazanmaya başlaması ele alınır. Sanayileşme ve savaşlar öncesinde at, stratejik ve bilimsel bir araştırma nesnesine dönüşmüştür.

"Stallmaster" (ahır ustası) döneminden veteriner okullarının açılışına kadar olan süreçte, at bilgisi anekdotlardan akademik bir disipline evrilmiştir. Bu bilimin özü, mükemmel atı seçebilme yetisidir.

'Atların güzelliği ve kusurları' doktrini hipolojik bilginin en derindeki çekirdeğini oluşturur.

 

Claude Bourgelat modern veterinerlik eğitiminin temelini Lyon ve Alfort'ta atmıştır. Ancak bu okullar uzun süre bilimsel tıptan ziyade, ordu ve damızlık çiftlikleri için "becerikli uygulayıcılar" (nalbant kökenliler) yetiştirmeye odaklanmıştır.

 

Uzmanlık, atın dış görünüşünden (simetri ve oranlar) içsel gücünü okuma sanatıdır. Satın alma anı, bilginin teste tabi tutulduğu bir "kriz" anıdır çünkü satıcılar kusurları gizlemek için her türlü hileye (biber kullanımı, boyama vb.) başvurur.

Uzmanın eğitimli gözü bile zekasıyla alt edilebilir. Bir atın güzel ve hoş ya da hantal ve donuk görünmesini sağlayan şey sadece vücudunun oranları, kürkünün parlaklığı ve pürüzsüzlüğü değildir. Performansın gerilimi ve hareketin tonu daha az önemli değildir. Uyuşuk bir atın uyanık ve canlı görünmesini sağlamak için, hem havuç hem de sopa olmak üzere hemen hemen her türlü araca izin verilir. Ancak her şeyden önce bir şey tavsiye edilir: Biber: “Çünkü biber, at ticaretinin gerçek ruhu, gerçek yaşamıdır; Yaşlıları gence, halsizleri ateşli atlara, aptalları utangaç atlara, beceriksizleri de hafif atlara dönüştürür..."

 

Biberin etkilerini bilmeyen, atlar hakkındaki tüm bilgisine rağmen at ticaretinde tecrübesiz kalır ve birçok ifadeyi doğal özellikler olarak görür, bunlar sadece biberin yarattığı yeteneklerdir.

 

Nikolai Przewalski emperyalist amaçlarla çıktığı keşif gezilerinde, bozkırın antik kalıntısı olan toz renkli vahşi atı keşfetmiştir (Takhi). Bu keşif, atın evrimsel tarihine ışık tutan zoolojik bir dönüm noktasıdır.

 

At, tarih boyunca edebiyatta ve dilde binlerce farklı isim ve deyimle yer bulmuştur. Almancada at için 60'tan fazla isim bulunması, bu hayvanın toplumsal hayattaki devasa dinamizminin bir göstergesidir (Max Jähns).

 

E.J. Marey ve E. Muybridge / Atın yürüyüşleri, saniyede 25 görüntüye bölünerek kas ve tendonların çalışma prensipleri incelenmiştir. Bu, estetik bir zarafet arayışından ziyade, savaş malzemesi olarak görülen atın en verimli kullanımını amaçlayan fizyolojik bir nükleer fisyondur.

 

Antik dünya neden pratik bir at duyusu geliştirmedi?

Çünkü kölelerin gücüne sahipti

Lefebvre, antik çağda atların boyunlarına baskı yapan "talihsiz bağ" nedeniyle tam kapasiteyle çalışamadığını, modern koşum takımlarının ancak Orta Çağ'da geliştiğini savundu.

Hayvan daha sert çekmek zorunda kaldığı anda 'talihsiz bağ' atardamarını sıkıştırdı, nefesini kesti ve performansını düşürdü.

 

Bilge Hans Fenomeni

Ağustos 1904, Berlin

Adını bir Grimm masalından alan Bilge Hans.

Hayvan mükemmel okuyor, mükemmel hesap yapıyor, basit kesir hesaplamalarında ustalaşıyor ve sayıları üçüncü kuvvete yükseltiyor, geniş bir renk yelpazesini ayırt edebiliyor ve Alman madeni paralarının değerini, oyun kartlarının değerini biliyor, insanları fotoğraflardan, çok küçük ve hatta çok benzer olmasa bile tanıyor, Alman dilini anlıyor ve genel olarak bizim anlayışımıza hiçbir şekilde uymayan bir takım kavram ve fikirleri edinmiş durumda.

 

Doğu Elbe asilzadesi Wilhelm von Osten / 1900 yılında hayvanı satın aldı ve hemen okula başladı

Yıllarca süren günlük etkileşime rağmen, öğrencisinin duygusal ifadelerini şefkatli bir şekilde anlayamıyordu; Hans'ın hissettiği açık can sıkıntısı işaretlerini fark edemiyordu. Saatlerce süren derslerde dersler çoğunlukla monoton geçiyordu.

Ostens'in Haziran 1909'daki ölümünden sonra, Karl Krall, Smart Hans'ı miras aldı ve onu memleketi Elberfeld'e götürdü.

Hans’ın yetenekleri, psikolog Oskar Pfungst tarafından incelenmiş ve hayvanın aslında bağımsız düşünmediği, sahibinin veya soru soran kişinin farkında olmadan verdiği mikro vücut hareketlerini (baş hareketleri gibi) okuduğu ortaya çıkmıştır.

 

Üzengi, Lynn White'ın feodalizm tarihini yeniden inşa ettiği Arşimet noktası haline gelmişti.

Üzengi, insan gücünün hayvan gücüyle değiştirilmesini mümkün kıldı. Bu, Orta Çağ'ın tipik Avrupa dövüş stili olan atlı şok saldırısının teknolojik temeliydi.

 

Yaşayan Metafor - Pathos

At, altı bin yıl boyunca insanlar için önemli bir çiftlik hayvanıydı. Bu sıfatla yalnız değildi

At aynı zamanda insanın yarattığı sembolik dillerde, mitlerinde ve masallarında, felsefi sembollerinde de birinci sınıf bir aktördü.

 

Yazar, atın bir şeyi sadece fiziksel olarak taşıyan bir "foros" değil, anlam ve statü taşıyan bir "semioforos" olduğunu vurguluyor.

Kral, atı olmadan kral değildir. At, kraliyet ailesinin görünür, yaşayan bir parçasıdır, ama aynı zamanda onun dinamik gücünün gerçek, pratik somutlaşmış halidir.

 

Michael Kohlhaas

ikayenin başında, at tüccarının dünyası hâlâ düzenliyken, teminat olarak geride bırakmak zorunda kalacağı iki siyah at hâlâ pürüzsüz ve parlak görünüyor; Onlara ve Kohlhaas'ın diğer hayvanlarına hayran olan şövalyeler, "atların geyiklere benzediğini ve ülkede daha iyi yetiştirilenlerin bulunmadığını" düşünüyorlar.

Kohlhaas'ın yaşadığı aşağılanmanın en dip noktası, siyah atlarını, daha doğrusu onların gölgelerini Dresden şehrinde yeniden gördüğünde ulaşıyor. Nihayet haklarının çiğnendiği yerde, atlarını da yine utanmadan yanlarında su satan bir satıcının arabasına bağlanmış halde bulur.

 

Dünyadaki tüm adaletsizliği hırpalanmış bedenleriyle görünür kılan iki siyah attır... Atlar adalet durumunu kişiselleştirmez; sadece ona gösteriyorlar.

 

Napolyon, David'in onu resmetmek istediği çekilmiş kılıç özelliğini kesin bir içgüdüyle reddetti: “Hayır, sevgili David, savaşlar kılıçla kazanılmaz. Ateşli bir ata boyanmak isterdim."

Yeni tip hükümdarın belirleyici özelliği, generalinin asası ya da silahı değil, savaşın serbest bırakılan enerjisinin ortasındaki egemen sakinliğiydi.

David, Napolyon'u rüzgar ve hız tanrısı olarak resmetti. Bir metafor olarak at sürmek, eski kural formülü, bu simgeyle özellikle modern yüzünü almıştı. Zaman. Gelecekte hükmetmek isteyen herkesin her şeyden önce tek bir şeye ihtiyacı vardı: hızlı.

 

Buna karşın Robespierre'in ata binememesi, onun siyasi düşüşünde sembolik bir eksiklik olarak yorumlanır.

Robespierre reddediyor, kendisi bir avukat ve avukat olarak kalmak istiyor, bu saatte bile argümanın gücüne güveniyor: kılıca değil, söze! 'Ata binmeyi bilmiyorum' diyor.

 

Antik çağlardan beri hükümdar imgesinin basit bir şemaya dayanır, üstte bir adam, altta bir at. Bu piktogram, hukuki meşruiyetten önce "korku ve saygı" telkin eder.

 

Arap atının hızı ve azim, özellikle de çevikliği... içinde bir estetiğin saklı olduğu iradeli adamı büyülemişti. Napolyon... iradesini başkalarına empoze etmeye alışmış aceleci bir çılgın gibi ata biniyordu.

 

20. yüzyıla gelindiğinde, at artık iktidarın simgesi olmaktan çıkar.

Kahramanların ve onunla birlikte savaş atlarının devri bitti. Geriye yelesiyle dosyaların tozunu silen efsanevi at isminde bir avukat, sessiz, uslu bir ofis aygırı kalıyor.

 

Dördüncü Atlı

Kaparisonlu at amerikan devlet cenazesinde yas tutan atın adıdır.

…kapari (Fransızca'dan kabuk) atın sarıldığı paltoya verilen isimdir.

Arkaya bakan botlar daha da dikkat çekicidir. Basit bir küçültme yoluyla, eyer örtüsünü ve tüm dekoratif unsurları çıkararak ve bir detay, yani çizmeler ekleyerek, askeri tören, kısalık ve güç açısından neredeyse aşılamayan bir pathos formülü yarattı. Barok seleflerinin aksine, dünyevi şeylerin geçiciliği, insan varlığının beyhudeliği ve şöhretin ölümsüzlüğü hakkında uzun uzun konuşmaz

John F. Kennedy'nin cenazesindeki "Black Jack" isimli at, bu geleneğin en güçlü örneklerinden biridir.

 

Atlar ölümün yaklaşmasından çekinir ve homurdanır.

 

Süvari

At bu sahnenin baş aktörüdür çünkü evrim süreci boyunca korku ifadesini mükemmelleştirmiştir.

Bir atın çok korktuğunda yaptığı hareketler son derece etkileyicidir.

…eyerden kalp atışını hissedebiliyordum. Kırmızı, geniş burun delikleri ile şiddetle homurdandı ve kendi etrafında döndü.

 

Hiç kimse, gücün teatral misyonunu ve onun attaki somutlaşmasını Peter Paul Rubens'ten daha iyi anlamamış ve onu Rubens'ten daha muhteşem bir şekilde tasvir etmemiştir.

 

Rubens'in çizdiği ve boyadığı tüm binicilik savaşları ve av sahnelerinde (Resim 25), atın gözü (ya da bu ikonik görevin üstlendiği atlardan biri) sonuç olarak tüm resmin düzenleme merkezi haline geldi. Oyuncuların diğer tüm bakışları: insanlar, hayvanlar veya canavarlar görüntünün döngüsüne takılıp kalır ve izleyiciyi aramaz. Tek bir bakış ona doğrudan çarpıyor; bir atın bakışı. Korkuyu açıkça ifade eden bu bakış, izleyicinin her an hedef alındığını hissettiriyor. Tamamen açık göz, görüntünün merkezi ve gücün aynası haline gelir. Aynı anda hem pasif hem de aktif olan bir aynadır: At gücü bünyesinde barındırır çünkü dehşetini hissetme, ifade etme ve iletme yeteneğine sahiptir. Bu yuvarlanan prizmada, bu kubbeli göz küresinde, güç ışını yeniden dışarıya, gözlemciye, tanığa, düşmana doğru yönlendirilmek üzere toplanır.

 

Tüm hayalet öykülerinde tekrar değirmeni döner; yanmış kahramanları hayaletlerdir.

 

Yuhanna'nın Kıyameti / ilki, beyaz bir at üzerinde, bir yay kullanıyor, bir çelenk veya taç takıyor ve "galip" olarak adlandırılıyor; geleneksel olarak bir hükümdar olarak yorumlandığından, geri dönen muzaffer Mesih ile özdeşleştirilirdi. İkincisi, kırmızı bir at üzerinde, büyük bir kılıç taşıyor ve savaşı ve şiddeti simgeliyor; üçüncüsü, siyah bir ata binip teraziyi sallayarak kıtlığın habercisidir. Dördüncüsü, soluk renkli bir ata binerek veba, savaş ve vahşi hayvanlar yoluyla ölüm getirir.

 

İskandinav ve kıta Germen mitolojisi de Odin ve sekiz bacaklı kahraman atı Sleipnir'den başlayarak devasa süvarilerle karakterize edilir.

 

Kırbaç

Kızlar ve atlar

 

Bilimsel kemik analizi, Greko-Romen mitoloji yazarlarının ve tarihçilerin bir zamanlar Amazonlar'a yerleştiği bölgelerde kadınların ata bindiğini, avlandığını ve savaştığını gösteriyor.

 

2013 yılında Honda CBR 1000 RR süper motosikletine yönelik bir reklam, cinsiyetçi olduğu gerekçesiyle eleştirildiği için iptal edildi. Güzel bir kadın olan İspanyol model Angela Lobato'nun, bir erkek sürücünün sırayla keyifle kullandığı iyi yapılı bir motosiklete dönüşmesini gösterdi.

Her halükarda, bu reklam, binicilik eyleminden cinsel eyleme ve geriye doğru hafif metonimik değişimin, at çağına kadar tüm köprüleri yaktığı varsayılan kültürlerde bile hala yaygın olduğunu gösterdi.

 

Rönesans ve Barok sanatçıların defalarca kullandığı ortak bir motif, yaşlı bir adamın genç bir kadın tarafından sürülmesidir. Kadın genellikle “hanımefendi koltuğu” denilen yerde biner ve sağ elinde kırbacı, sol elinde ise yaşlı adamı yönlendirdiği dizginleri tutar.

 

(Hans Baldung Grien’in motifi) Büyük İskender'in öğretmeni olan yaşlı filozofun, sevgilisi Phyllis'e nasıl aşık olduğunun öyküsünü anlatıyor. Alexander onu bundan vazgeçirir ve şimdi Phyllis, herhangi bir erotik iyilik gösterisi yapmadan önce yaşlı adamı sırtına binmesine izin vermeye zorlayarak intikam alır: Alexander, öğretmenini çok aşağılanmış bir biçimde görür.

 

Nietzsche’nin Lou Salomé ile olan ünlü fotoğrafı, iktidar ve aşağılanma bağlamında sunuluyor.

 

Bir kişinin at sırtında oturması ve hayvanla birlikte hareket etmesi, onun içsel anlamı, fiziksel duygusu, becerisi ve bir aşık veya sevgili olarak niteliği hakkında her şeyi anlatır.

 

Torino, Bir Kış Masalı

Savaş atına duyulan acıma, edebiyatta yaygın bir motiftir

 

19. yüzyıl toplumlarının uzun vadede ahlaki sistemlerini değiştiren deneyimleri deneyimlediği rakamlar arasında özellikle dördü öne çıkıyor. Dövülmüş at, şehit mahlûk da bunlardan biridir. Diğerleri çalışan çocuk, yaralı asker ve yetimdir. Birlikte, zorlu bir yüzyılın kabuslarında, aşağılanmış ve istismar edilmiş, dünyevi talihsizliklerin dörtlüsü içinde dolaşırlar.

 

(Britanya) Haziran 1822

Martin Yasası, hayvanlara zulmü yasaklayan yasa Parlamentonun her iki kanadı tarafından da kabul edildi.

 

Jeremy Bentham, hayvanların akıl veya konuşma yeteneğine sahip olup olmadığı konusundaki yaygın tartışmaları ve onların yetenekleri sorusu aracılığıyla kesintiye uğrattı: «Soru şu değil, akıl yürütebiliyorlar mı? Ya da konuşabiliyorlar mı? Ama acı çekebilirler mi?»

 

1889 yılının Ocak ayı başlarında bir kış gününde Torino'da klasik bir sokak sahnesine tanık olduğunda deliliğe doğru gidişi açıkça ortaya çıkıyor: topal bir fayton atını döven acımasız bir arabacı.

 

At zulmünün acımasız üçgeni (kaba arabacılar, yoldan geçen duygusuz insanlar ve sessizce acı çeken yaratık) hâlâ varlığını sürdürüyor.

Sadece medya değişti ve pozisyonlar farklı şekilde dolduruldu; Arabacının yerini at tüccarı almış, yoldan geçen, dikkatsizce geçen ya da merakla bakan kişi artık sokakta değil, internette, örneğin YouTube'da. Orada, "at cehennemi" gibi arama terimlerini kullandığınızda hala aynı eski, acımasız sahnelerle karşılaşıyorsunuz: yarı ölü atlar, susuzluktan yarı delirmiş, küfrederek kötü muameleye maruz bırakılmış, görünüşe göre sarhoş dövücüler, Polonya (Skaryszew) ve Avusturya'da sürücüler ve hizmetçiler. (Maishofen) at pazarlarında kamyonlardan sürükleniyor, itiliyor, başka kamyonlara bindiriliyor, dövülüyor ve taşınıyor. Eğer yolculuktan sağ çıkarlarsa çoğu için olmasa da birçoğu için yolculuğun varış noktası mezbaha ve sosis fabrikası olacak.

At zulmünün bir başka sahnesi de, bir zamanlar at kültürünün yeşerdiği ve daha sonra dünyanın yarısına yayıldığı aynı kültürel bölgede, Arap Yarımadası'nın kenarında yatıyor. Özel olarak Dubai Emirliği ve genel olarak Birleşik Emirlikler, çöl bölgelerinde ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklılık yarışları yaparak sayısız atın hayatını riske atması veya ölümüne neden olmasıyla ünlüdür.

 

Unutulmuş Aktör - Tarih

İnsan atla ittifak kurarak ne kazandı? At diğer canlıların yapamadığı neyi yapabilirdi? Fizik ilk cevabı sağladı. Atın enerjiyi dönüştürerek enerji yaratabileceği söyleniyordu. Neredeyse tüm diğer hayvanların yenemediği sert bozkır otlarında saklı olan göze çarpmayan potansiyel enerjiden, hızlı ve dayanıklı bir koşucunun muhteşem enerjisini üretebilir.

 

İkinci cevap, atın aynı zamanda bilgi üretebildiği ve bilgiyi taşıyabildiğiydi.

At, çeşitli bilgi alanlarından (tıbbi, tarımsal, askeri, sanatsal) ve bilgi türlerinden (ampirik, uzmanlık, bilimsel) oluşan karmaşık bir ekonominin yanı sıra antik çağda kurulmuş uzun bir edebiyat geleneğinin parçasıydı.

 

Üçüncü bilgi ise atla ilgili büyük duygular, gurur ve hayranlık gibi duygular, güç arzusu ve özgürlük arzusu, korku, şehvet ve acıma ile ilgiliydi. Bir sembol ve gösteren olarak Semiofor görevindedir. At her zaman insani duyguların, ruh hallerinin ve tutkuların önemli bir taşıyıcısı ve aktarıcısı olmuştur.

 

Diş ve Zaman

Bir Reinhart Koselleck okuyucusu, yazarın en önemli tarihsel-teorik kavramlarını taşıyacak çağ eşiğini adlandırırken belki de aklında bu imgenin olup olmadığını kendine sorabilir / Eyer zamanı

 

Alfred Weber - Trajedi ve tarih

Trajik duygusunun sadece Yunanlıların değil, dünyaya nasıl geldiği sorulduğunda Weber, M.Ö. 2000'den bu yana meydana gelen iki fetih dalgasına işaret ederek yanıt verdi. M.Ö. Avrupa ve Asya "ön-kültürlerini" geçti: ilki savaş arabası teknolojisine dayalıydı ve daha sonra M.Ö. 1200'den itibaren. M.Ö. süvari ordularının gerçekleştirdiği bir fetihtir. Özellikle bu ikincisi, en büyük kültürel dinamizm sürecini tetikledi: “Bu binici dalgası muazzam bir dalga gibi, zamansal bağlamda Avrasya'yı kaplayan en büyük dalga gibi. (...) Onları taşıyan halklar, sosyal ve siyasal yapılarıyla, manevi özlerini, savaşçılıklarının ustalık niteliğini ve atmosferini her yere beraberlerinde taşıdıkları için yeni bir dünya dönemi, manevi bir devrim dönemi başladı. (...) Her yerde erkeksi, özgürce hareket eden erkeklerin görüşleri ve erkeklerin yerdeki anneyle olan tutumları arasında bir çatışma vardı.

Hiçbir silah, hatta ateşli silahlar bile, savaş arabası kadar dünyayı dönüştüren bir şey olmadı. MÖ 2. binyıldaki dünya tarihinin anahtarıdır.

 

Tüm arkeolojik toprak kazanımlarına rağmen, evcilleştirmenin gerçek kültürel ve ahlaki başarısı belirsizliğini koruyor: Hiçbir metin, hiçbir görüntü ve hiçbir maddi iz, ilk kez vahşi bir ata binen ve binicisine hoşgörü göstermesini sağlayan adamın cesaretine tanıklık etmiyor.

 

Bir insanın ata binmesi küçük ama cesur bir adımdı. Kesinlikle aya inişle kıyaslama çok abartılı değil (Ann Hyland).

 

At aynı zamanda nispeten tutumlu ve sağlam bir ortaktı ve neredeyse insanlar kadar uyum sağlayabiliyordu. Bu esas olarak hayvanın beslenmesi ve sindirimi ile ilgilidir. Atlar, inek derisinin altına girmeyen, yani selüloz yapısı nedeniyle çok sert olan ve düşük protein içeriği nedeniyle inekler ve çoğu çift parmaklı hayvan için yeterince besleyici olmayan ot türleri ile beslenir. Ayrıca ineklerin geviş getirme işini yaptıkları dinlenme sürelerine ihtiyaçları vardır; atlar ise basit mideleri sayesinde koşarken sindirim yapabilirler. Atın sağlamlığının ve tutumluluğunun ilk şartı dişleridir: Özellikle yüksek ve sert taçlı dişleri sayesinde atlar ve diğer tek tırnaklılar, içeriğindeki yüksek silikon oranıyla çayırların, bozkırların ve savanların sert otlarını otlayabilir ve parçalayabilirler.

 

Elias Canetti şöyle yazıyor: "Ok, Moğolların ana silahıdır. Uzaktan öldürüyorlar; ama hareket halindeyken de atlarının sırtından öldürüyorlar.»

Amerikalının aklında elbette yalnızca Kızılderililer var; Tarihsel perspektifi veya kültürel tek yönlü caddesinin istediği de budur.

 

Toprak kapma, Carl Schmitt'in jeopolitik teorisinin merkezine yerleştirdiği bir terim ("Al, paylaş, otlat") birbirini takip eden bölgesel el koyma eylemlerini tanımlayan bir hukukçu kavramıdır. Eğer bunu tarihsel gerçeklik testine tabi tutarsak, böyle bir sahiplenmenin pratikte asla atlar olmadan gerçekleşemeyeceği hemen ortaya çıkıyor (atların yerini develerin ve tek hörgüçlü develerin aldığı Doğu hariç). Fatih, almaktan bölmeye ve sonunda otlatmaya geçmeden önce, genellikle ilk önce ele geçirilen bölgeyi geçmek zorundaydı; içinden geçtik ve güvence altına alındı.

 

A. W. Crosby Jr. İspanyol fatihinin domuz olmadan hayal edilebileceğini yazıyor, ancak atı olmadan nasıl düşünülebilir? Başlangıçta askeri fetihlerin temel aracıydı (almak), at daha sonra toprağa hakim olmak ve onun kullanımını güvence altına almak için vazgeçilmez hale geldi (paylaşın, otlatın): "Eğer atı onun bilgiyi, emirleri ve askerleri bir noktadan diğerine hızlı bir şekilde taşımasını sağlamasaydı, fatih geniş Hint nüfusunu asla kontrol edemezdi.

 

Bir atı acı içinde görmeye kim dayanabilir? Atın, o trajik hayvanın ölmesini görmek dayanılmaz. Uzun bacaklarının bükülmesi, dizlerine kadar çökmesi. Koca bedenin yavaş yavaş düşüşünü, gözünün kırılmasını hiçbir insanoğlu izleyemez.

…

Atın ölümü, "insanlığın tüm sevinçlerini ve acılarını taşıyan bir canlı metaforun" sonu...

 

William C. Chittick - Hayal Âlemleri - Notlar / Özet

William C. Chittick - Hayal Âlemleri - Notlar

İbn Arabi ve Dinlerin Çeşitliliği Meselesi

Imaginal worlds: ibn al-'irabi and the problem of religious diversity

Mütercim: Mehmet Demirkaya, Kaknüs Yayınları

 

Sunuş / Giriş

İbn Rüşd doğayı parçalara ayırarak rasyonel analiz yapar.

İbn Arabi akıl ile iç-görüyü birleştirir.

İbn Arabi’ye göre hayal, zıtları birleştiren bir "berzah"tır.

 

İbn Arabi için dinlerin çeşitliliği ilahi bir rahmettir.

Allah’a ulaşmada insanların nefsleri sayısınca yol vardır

 

İnsan Mükemmelliği

 

Varlığın Birliği

İbn Arabî, vücud kelimesinin kökündeki "bulma" anlamına dikkat çeker. Vücud birdir, ancak değişik şekillerde belirerek (zâhir) çokluk gibi görünür.

 

İnsan, tüm ilâhî isimleri yansıtma potansiyeline sahip tek varlıktır.

 

En kâmil Allah bilgisi, Allah'ın hem tenzih hem de teşbih ile tanımlanmasını gerekli kılmasıdır

 

Işık olmasa gölge olmazdı; yani Hakk olmasa eşya var olamazdı.

"Tecelli kendini tekrarlamaz" ilkesi uyarınca, âlem her an yeniden yaratılmaktadır.

 

Küçük Alem, Büyük Alem ve İnsan-ı Kamil

Tüm kâmil insanların değişmez arketipleri, yani "Hakikat-i Muhammediyye" (Logos) varlığın ilk ilkesidir.

 

İnsanın "Allah suretinde" yaratılması, onun tüm ilahi isimleri (Halık, Kerim, Kahhar, Rahman vb.) potansiyel olarak kendinde barındırmasıdır.

 

"Kulluk" (ubudiyet) / Kişi kendi varlık iddiasından vazgeçtiğinde (fena), onda tecelli eden sadece Hakk'ın sıfatları kalır.

 

Ahlak ve Kuraldışılık

Arabî, Arapçada yaratılış anlamına gelen "halk" ile ahlâk anlamına gelen "huluk" kelimeleri arasındaki kök birliğine dikkat çeker.

Ahlâk, eşyanın gerçek doğasında ve yaratılışında (fıtratında) bulunur.

 

İnsan, içinde zıt isimleri barındırır. Çok fazla "kırmızı" (celal/sertlik) veya çok fazla "yeşil" (cemal/yumuşaklık) ışığın rengini bozar. Saf, renksiz ışığa (Mutlak Vücud) ulaşmak için tüm renklerin (isimlerin) mükemmel dengesi gerekir.

 

Varlık aleminde mutlak manada "kötü" veya "çirkin" bir ahlâk yoktur.

Cimrilik, korkaklık veya hırs gibi "ayıplanan" özellikler, özünde vücuda ait birer kuvvettir.

 

En yüksek ahlâkî makam Kulluktur. Bu makamda insan: Kendine ait hiçbir varlık ve meziyet iddia etmez. Her başarısını ve güzel sıfatını Allah’ın bir rahmeti ve emaneti olarak görür.

 

Nefsini Bilme ve İnsan Fıtratı

Fıtrat, İbn Arabî'ye göre insanın sadece biyolojik doğası değil, ruhunun yaratılış anında sahip olduğu tamlık ve uyanıklık halidir.

Hanif Fıtrat: İnsan ruhu, başlangıçta Allah'ın birliğini (tevhidi) bilen, akıllı ve mükemmel bir yapıda yaratılmıştır.

Örtülme (Unutma): Toplumsal çevrenin ve bedensel ihtiyaçların etkisiyle bu fıtratın üzeri "bulutlarla" örtülür.

Zikir (Hatırlama): Peygamberlerin görevi insana yeni bir şey öğretmek değil, fıtratında zaten var olan bu bilgiyi ona hatırlatmaktır.

 

Allah’ın "İki Eli" / Celal ve Cemal

Cemal (Güzellik/Lütuf) İsimleri

Rahmet, yakınlık, harmoni ve birliği temsil eder. Bu isimler insanın "sağ eli" veya aydınlık yönüdür.

Celal (Görkem/Gazap) İsimleri

Uzaklık, çokluk, farklılık ve kahrı temsil eder. Bu isimler "sol el" veya karanlık yönle ilişkilidir.

 

Fena ve Bekâ / Ölmeden Önce Ölmek

Fena (Yok Oluş) / İnsanın kendi nefsine, mülkiyetine ve "ben yapıyorum" iddiasına ait her türlü bağı terk etmesidir. Bu, kulun Allah'ın karşılaştırılamazlığı (Tenzih) karşısında hiçliğini idrakidir.

Bekâ (Kalıcılık) / Nefse ait iddialar fani olduğunda, geriye Allah'ın sıfatları kalır. Kul, artık kendi nefsiyle değil, Hakk’ın sıfatlarıyla (Bakî) var olur. Bu, "halifelik" makamıdır.

 

Hayal Alemleri

Vahiy ve Poetik Betimleme

R.A. Nicholson’ın İbn Arabî çeviri ve yorumları…

 

Hayal, sadece bir zihin yeteneği değil, varlığın (vücud) kendisidir.

Kozmik Hayal (Âlem): Allah ile Mutlak Yokluk arasındaki her şey. Âlem, ne tamamen var ne de tamamen yok olduğu için "hayal"dir.

Ruh ve Beden Arasındaki Âlem (Misal Âlemi): Aydınlık (ruh) ile karanlık (beden) arasındaki ara durak. Kanatlı meleklerin veya cinlerin görüldüğü sahadır.

İnsan Nefsi (Mikrokozmos): İnsanın kalbi, cisimsiz gerçeklikleri "suretlendiren" ve cismani duyuları "ruhanileştiren" bir simya merkezidir.

Akıl tenzihi bilirken, hayal teşbihi (Allah'ı görmeyi) kavrar.

 

Allah, insanların Kendi varlığını idrak edebilmeleri için semboller ve benzerler (misaller) getirir.

İnsanlar kendi akıllarıyla Allah’a benzerlikler yakıştıramazlar

 

Şiir ve hayalin merkezi Venüs (Zühre) küresidir ve buranın hakimi Hz. Yusuf’tur.

Hz. Yusuf: Rüya tabiri ve "suret verme" ilminin üstadıdır.

 

Hayali İnsanlarla Karşılaşma

Bu âlemde ruhanî varlıklar bedenleşir (cisim giyer), bedenler ise ruhanîleşir (latifleşir).

Ruhanî bir varlık hayalî bir surette göründüğünde, insan bakışı (nazar) onu o surette "hapse" eder. Eğer bakış başka yöne dönerse, o ruhanî varlık kayıtlı olmaktan kurtulur ve kaybolur.

 

Cinler ve şeytanlar, insanların hayal dünyasında oyunlar oynayabilirler. Onlardan alınan bilgiler (simya, harf büyüsü vb.) insanı Allah bilgisinden (marifetullah) uzaklaştırabilir.

 

Ölüm ve Ahiret

Berzah / Buranın en önemli özelliği manaların surete bürünmesidir.

Ameller (iyilik veya kötülük), o kişiyi kabirde karşılayacak güzel veya çirkin "bedenleşmiş suretler"e dönüşür.

 

Hayat, nefsin kendi suretine şekil verdiği bir süreçtir ve ölümden sonra kişi bu surette diriltilir.

 

Cehennem, ilahî sureti kısıtlayan beşerî sınırlamaların, karanlık niyetlerin ve kötü ahlâkın bir yansımasıdır. Kişi aslında kendi cehennemini kendi sınırlı düşünceleriyle kurar.

 

Kozmolojik Hiyerarşi

Arş: Saf rahmet alanıdır. Gazap buraya ulaşmaz.

Kürsî: Gazabın devreye girdiği ilk "hissî" düzeydir. Allah’ın iki ayağı (Rahmet ve Gazap) buradadır.

Cennet; yıldızsız küre ile sabit yıldızlar arasındadır ve "doğal" (unsurî olmayan, lâtif) bir yapıdadır. Cehennem ise sabit yıldızların altında, "unsurî" (bu dünya gibi katı ve elementer) bir alandadır.

 

Dinlerin Çeşitliliği

Kökenler Miti

Halık, Rezzak ve Muhyi gibi isimler, kendi manalarını yansıtacak bir "ayna" (âlem/yaratılmışlar) isterler.

 

Âlem yaratıldıktan sonra zıt isimlerin (örneğin Muizz/Aziz kılan ile Muzill/Zelil kılan) çatışması bir kaos riski doğurur. Bu noktada Rabb ismi devreye girer. Rabb, "ıslah eden, düzene sokan, terbiye eden" demektir.

 

Felsefeciler/Akılcılar sadece Allah’ın karşılaştırılamazlığını (Tenzih) anlarlar. Onlara göre Allah "hiçbir şeye benzemez", bu da soğuk ve uzak bir ilâh anlayışına yol açabilir.

Arifler, hem Allah’ın benzersizliğini (Tenzih) hem de O’nun âlemdeki tecellilerini (Teşbih) bir arada görürler.

 

İtikadların Çeşitliliği

Allah "Ol!" dediğinde her şey var olur. Bu emirde itaatsizlik imkansızdır.

Emir karşısında her şey kendi hakikatini (ayan-ı sabite) sergiler.

 

Arapça a-k-d (düğümlemek) kökünden gelen itikat, kalbin bir görüşe sıkıca bağlanmasıdır.

 

Azap olmasaydı, Allah’ın bağışlayıcılığı, merhameti ve sabrı gibi sıfatları asla bilinemezdi.

 

İnsanlar Allah'ı, kendi zihnî kapasitesi, hayal gücü ve inanç kalıpları (itikad) ölçüsünde idrak eder.

Nefsini Bilen Rabbini Bilir. Buradaki "Rab", mutlak Allah değil, kişinin kendi nefsinde tecelli eden "özel Rab"dir (er-Rabbü'l-hass).

Bütün peygamberlerin mesajı tevhitte birdir, ancak yolları (şeriatları) farklıdır.

 

Dinin İlahi Kökenleri

İlahi tecelli saftır, ancak içine girdiği insanın (kabın) rengini ve şeklini alır. Bu yüzden her birey, kendi kalbinde yarattığı "ilâh"a tapar.

 

İnsan idraki iki ana kuvveden oluşur: Akıl, Hayal

 

İlâhî isimler, Hakk ile âlem arasındaki bağlardır.

Uzaklık (Celal): Allah'ın erişilmezliğini vurgular, insanda saygı ve huşu uyandırır.

Yakınlık (Cemal): Allah'ın beraberliğini vurgular, insanda aşk ve ümit uyandırır.

…

 

Franz Rosenthal - İbnü'l-Arabi - Notlar

Franz Rosenthal - İbnü'l-Arabi - Notlar

Felsefe ile Tasavvuf Arasında

Mütercim: Ercan Alkan, Pinhan Yayınları, 2021

 

Sunuş

Franz Rosenthal’ın felsefe ve mistisizm temalı bir organizasyon için hazırladığı, “Ibn Arabi befcveen Philosophy and Mysticism” başlıklı yazısının birtakım tasarruflarla yapılan çevirisidir.

 

Rosenthal 1950'li yıllarda İstanbul'a gelerek Hellmut Ritter vasıtasıyla Ahmet Ateş ve Fuat Sezgin gibi Türk akademisinin kurucu devleriyle tanışmış.

 

Rosenthal’a göre tasavvuf sadece duyusal bir tecrübe değil, "ilim" (sistematik-teorik yön) ve "nur" (mistik-tecrübî, işrâkî yön) kavramlarının birbirini tamamladığı bütüncül bir yapıdır.

 

İbnü’l-Arabî kendisini bir "filozof" olarak adlandırmasa da, Rosenthal onu fizik, metafizik ve mantığı dışlamayan, adanmış ve bağımsız bir "muhakkik" ve entelektüel olarak konumlandırır. Onun sistemini tanımlamak için en uygun kavramın "monizm" veya "gnostik monizm" olduğunu savunur.

 

Başlangıç: Sûfiler, Filozoflar, Kelâmcılar

İslam dünyasında tasavvuf, soyut bir mistisizmden farklı olarak, halk kitlelerinin yanı sıra entelektüelleri ve seçkin sınıfı etkileyerek her yere nüfuz eden çok yönlü bir dinî ve toplumsal hareket için kullanılan bir isimlendirmeydi.

 

Ubbâd (Âmiller/Zâhitler): En yüksek ahlaki niteliklere sahip, amel odaklı zümredir.

Sûfiler: Amel bakımından zâhitlere eşdeğer olsalar da onlardan farklı olarak yalnızca Tanrı ile ilgilenirler; fütüvvet, haller, makamlar, sırlar, keşifler ve kerametler sahibidirler. Bu grup Allah adamlarının tamamının önderi olduklarını iddia ederler ve kendilerini ayrıcalıklı kimseler olarak görürler.

Melâmiyye: Dini vecibelere aşırı bir titizlikle uyan ancak kendilerini sıradan insanlardan asla ayırmayan, kınanmayı göze alan zümredir.

 

Muhakkik sûfi, doğru kavrayışı -burada harflerin sırlarına ilişkin kavrayışı- aşk ile birleştiren ve sıradan sûfilerden üstün olan kişidir.

 

İbnü’l-Arabî, tasavvufu ilimler hiyerarşisinde akli ilim (ilmu’l-akl) ile en yüce ilim olan sırlar ilmi (ilmu’l-esrâr) arasında yer alan ve zevk yoluyla elde edilen haller ilmi (ilmü’l-ahvâl) kategorisine yerleştirir.

 

Unvanların İma Ettikleri

İbnü’l-Arabî, kendisini asla bir filozof olarak görmediği gibi eserlerinin adlarında ya da kendi bakış açısını tanımlarken felsefe kelimesini kullanmamıştır.

 

İbnü’l-Arabî, dışarıdan yakıştırılan felsefi etiketlerin aksine, kendi manevi otoritesini ve zamanın ruhu olduğunu şu dizelerle iftiharla ilan eder:

 

"Ben 'Muhyî'yim, benim ne bir künyem ne de bir yere atfen nisbem var. Ben el-Arabî, el-Hâtimî, Muhammed'im."

 

Felsefi Tasavvuf Nitelemesi Üzerine

Ebü'l-Alâ Afîfî, İbnü’l-Arabî’yi sûfiler içinde bir istisna görerek onun "sisteminin her parçasında kendini gösteren bir tür felsefi panteizm öğretisine" ve formel bir diyalektiğe sahip olduğunu savunur.

 

Miguel Asin Palacios, İbnü’l-Arabî kozmolojisini Aristotelesçi ve Yeni-Eflatuncu unsurların İslam ile bağdaştırılmasından oluşan bir sudurcu panteizm ve senkretizm olarak okur.

 

Henrik Samuel Nyberg de benzer şekilde sistemi sürekli bir akış olarak görür ve "teosofi" kavramına işaret eder.

 

İbnü’l-Arabî’nin yapısını tanımlamak için "monizm" veya "monistik gnostisizm" kavramlarının daha tatmin edici olabilir.

 

Seyyid Hüseyin Nasr İbnü’l-Arabî’ye yönelik panteist veya varoluşçu monist gibi ithamları kesin dille reddeder. Nasr'a göre İbnü’l-Arabî’nin metafizik öğretilerini felsefe ile karıştırmışlar ve marifet yolunun ilahi lütuf ve velayetten ayrılmayacağı gerçeğini göz önünde bulundurmamışlardır.

 

Louis Gardet, İbnü’l-Arabî özelinde tecrübeden bağımsız bir felsefeden söz edilemeyeceğini, durumun tamamen manevi bir tecrübenin hükmettiği bir "irfânî hikmet (gnose sapientiale)" durumu olduğunu savunur.

 

Hak’a Yolculukta Keşf ve Fikir

İbnü’l-Arabî, şeriatın sınırlarına sadık kalarak, akli delillerin ötesinde bir yöntem (tarik) benimser. Dîvân'ında zevk ilminin rasyonel yöntemlerle elde edilemeyeceğini şöyle ifade eder:

Zevk ilimlerinin akıllar için getirilen delillerin belirlediği bir metodu yoktur. Şeriatın verdiği bilgiye göre amel etmek ve kabule eşlik eden nâmûsu muhafaza etmek bunun dışındadır.

 

İbnü’l-Arabî, hakikat arayışındaki yolcuları iki kesin sınıfa ayırır:

Fikirleriyle Sefer Edenler: Yönlendirici olarak yalnızca kendi akıllarını rehber edinen ve bu yüzden "yoldan sapmaları kaçınılmaz" olan filozoflar, Mu'tezililer ve mütekellimler.

Amelleriyle Sefer Edenler: Resuller, nebiler ve Cüneyd-i Bağdâdî, Hasan-ı Basrî gibi doğrudan ilahi keşif ve ilhamla doğru kavrayışa ulaşan muhakkik sûfiler.

 

Fikir beşeri ve doğal bir sıfat olarak ahlaki gayeler için gereklidir; ancak müfekkire (düşünce) gücü Tanrı’nın zatını kavramada yetersizdir.

 

Akli ilimler sabitleşemez, çünkü düşünen ve akıllı kimsenin mizacını takip ederler.

Ledünnî bilgi ile şer'î bilgi tek bir tada sahiptir. Peygamberler ve keşf sahipleri temel ilkelerde asla ayrışmazlar, şüpheye düşmezler; çünkü keşf ve şühûd yöntemi tartışma kaldırmaz. Felsefe ise doğası gereği tartışmaya muhtaçtır.

 

Peygambere Varis Olmak ve Metafizik Bilgi

Filozofların bilgisinin tamamı yanlış değildir ve bu problem onların sahip olduğu bazı gerçekleri de içeriyor olabilir. Bu durum özellikle (filozofların) hikemi sözler ve ahlaki itidal konusunda yazdıkları ile ilgili olduğu zaman böyledir.

 

Hikmet Kavramı

İbnü’l-Arabî’nin zihninde fikir ve nazar gibi kelimeler beşerî, ilham-dışı uğraşı tarzlarının bütününü çağrıştırır.

Hikmet kelimesini İbnü’l-Arabî bazen felsefe ile yakın anlamlı, bazen de bilmenin en üst formu olarak kullanır.

Hakim, metafizik, fizik, matematik (riyâzî ilimler) ve mantık ilimlerini toplayan kimse anlamına gelmektedir ve ilimlerin yalnızca bu dört dalı vardır.

Hakiki hikmet Tanrı’nın bir ihsanı olarak doğaüstü güçlerden (ledünnî ilim) gelir.

 

İtibar, Fikir, Zevk

Sadece fiziksel olaylarla ilgilenen ve tümevarımsal aklı kullanan bilginler (ehl-i rüsum), tasavvufi zevki inkâr ederler. İbnü’l-Arabî’ye göre onlardan bir kimsenin tasavvufi hallerde zevkinin olması pek nadir bir durumdur.

Hükemâ arasında bu zevke sahip olanlardan birisi Eflâtûn-ı İlâhîdir (Platon). Onun mizacının keşf ve vücûd ehli ile aynı olduğu görülür.

Filozofların en büyük hatası, ulaştıkları hükümleri peygamberlerin vahiyleriyle karşılaştırmaları ve kendi akıllarına güvenmeleridir.

 

Literatüre Referanslar

Özlü sözler derlemesi olan Muhâdarâtü’l-Ebrâr adlı eserinde Hipokrat, Aristoteles, Sokrates ve Platon gibi isimlere açıkça atıf yaparken, İbn Sînâ gibi Müslüman filozofların isimlerini zikretmekten kaçınır.

 

Siyasetin ve Tabiatın Bağlamları

el-Fütûhât’ın girişinde, evrenin yapısını dört unsurun ötesinde beşinci bir mevcutla açıklayan doğa bilimcilerden bahseder

 

İbnü'l-Arabî daha sonra beşinci tabiat (esîr/ether) kavramını apaçık bir mesele olarak ele alır ve şöyle der: Dört anaya dair daha önceden bir bilgimiz olmasa idi beşinci tabiat olan feleklerin doğasını asla bilemeyecektik... [hava ve] esirde gerçekleşen ulvî hareketten beşinci tabiatın varlığını anlarız... Doğru bakış açısının, dört unsurun ilkesini şekillendiren "tabiat" isimli beşinci bir temel ilkenin varlığı olduğunu savunur.

 

Râzî’ye Hitap

Mesela tıp bilgisine yalnızca hastalıklar ve marazların bulunduğu bir ortamda gereksinim duyarsın. Hastalık ve marazın olmadığı bir ortama gittiğin zaman bu bilgi ile kimi tedavi edeceksin?

Akıllı insanın, bu dünyadan ayrıldığında kendisiyle gelebilecek olan bilgiyi araması gerekir.

Marifetullah ve ahiretteki mevzuların bilgisi.

 

Aristoteles’in on kategorisini kabul eder ancak bunların gerçeğin özünü ihtiva etmediğini belirtir. Tanrı hakkında, O’nun bir benzeri yoktur, ayeti gereği sadece olumsuzlama yapılabileceğinden, ilk sekiz kategori (nasıl, nerede, ne zaman vb.) Tanrı için geçerli olamaz. Geriye sadece «kesin bir edilgenlik [infiâl] ya da belirli bir fail kalır.

 

Ahlakın Kadim Anlatımlarına Bakış

İbnü’l-Arabî, filozofların "nefs-i nâtıka" dediği yapıyı kabul eder. Bu nefs, insanın tabiî arzularına karşı çıkmasını sağlar ve hem bu dünyada hem de öte dünyada mutluluğu amaçlar.

 

Yasaların Gerçekliği ve Şeriatın Önceliği

Hikemî Nevâmis (Beşerî Yasalar)

Şeriat indirilmemiş bölgelerde düzensizliği önlemek için akıllı insanların koyduğu yasalardır.

Bu kuralları koyan büyük insanlar, ölümden sonraki hayatı veya bedensel dirilişi bilmezler.

Bu kanunlar insanı ne cennete ne de ahirete ulaştırabilir.

İlahi yasa (şeriat) geldikten sonra seküler kuralların hükmü kalkmıştır.

 

Bilimlere Yönelik İlgi

Maddi âlemi dört unsur (analar/rüknler) teorisiyle açıklar. Ona daha çekici gelen kavram ise her sureti kabul eden aşkın bir cevher olarak gördüğü heyûlâdır.

Heyûlâ, İbnü’l-Arabî'nin mistik dilinde maddi alem ile Tanrı arasındaki geçişi sağlayan anahtar kelimedir.

 

Aristotelesçi Zaman Kavrayışının Uzantıları

Zaman, mekân ve hareket varlığın analarıdır ancak İbnü’l-Arabî’nin düşüncesinde zaman mekândan daha büyük bir rol oynar.

 

Zamanın sonucu tamamen kavransaydı, onun vehimlerin sonucu olarak bilinir olduğu hakkıyla kavranabilirdi.

Zamanın aslı ezeldedir.

 

Nübüvvet Ufku

İbnü’l-Arabî'ye göre filozof, duyulur âlemdeki tikellere ilişkin ilâhî bilgiyi reddeder. Zihnî sınırlarından ötürü filozof ve Mu'tezilî benzer şekilde Tanrı'nın herhangi bir şekilde görülmesini reddederler, dahası filozoflar «(ilâhî) fiilleri de inkâr eder.

 

Allah ile bilmek süsleme ve güzelleşmeyi sağlar. Fikir ile bilmek ise teşbih ve dalâlete sebebiyet verir.

Fikir ile bilmek sınırlı ve soyut bir bildirmedir. Allah ile bilmek ise halleri ve velayeti sağlar.

 

Konunun Zorlukları ve Genel Değerlendirmeler

İbnü’l-Arabî genç yaşlarından itibaren metafizik müşahedeyi sağlayan tek değerli bilginin doğrudan ilâhî “keşf” yoluyla elde edileceğine inanmıştır.

 

İbnü'l-Arabî paradoksal bir dehadır.

 

Ekler

Evet ile Hayır Arasında: İbnü’l-Arabî ile İbn Rüşd’ün Buluşması

İbn Rüşd, halvetinde ilahi fetihlere ulaştığını duyduğu İbnü'l-Arabî ile tanışmak ister. Henüz sakalı bitmemiş bir delikanlı olan İbnü'l-Arabî huzuruna girdiğinde, İbn Rüşd sevgiyle kalkıp onu kucaklar ve "Evet!" der. İbnü'l-Arabî de "Evet!" diye karşılık verir. İbn Rüşd’ün sevinci artınca, İbnü'l-Arabî bu kez "Hayır!" der. Bu cevap üzerine İbn Rüşd’ün keyfi kaçar ve rengi atar.

 

İbn Rüşd’ün, «Keşf ve ilâhî feyiz konusundaki işi nasıl elde ettiniz? O bize teorik bilginin (nazar) verdiği şey midir?» sorusuna İbnü'l-Arabî, «Evet ve hayır! Evet ve hayır arasında ruhlar cisimlerinden, boyunlar cesetlerinden uçup gider.» şeklinde sarsıcı bir cevap verir. Bu cevap karşısında İbn Rüşd titrer ve bağdaş kurup oturur.

 

İbn Rüşd, Bu bizim ispat etmeye çalıştığımız ve fakat erbabını görmediğimiz bir haldir. Allah’a hamdolsun ki ben o hale sahip -kapalı kapıların kilitlerini açan- bir kimse ile aynı zamanda bulunuyorum.

 

Nazar ile Keşf Arasında: İbnü’l-Arabî’den Fahreddin er-Râzî’ye Mektup

İbnü'l-Arabî, Râzî'nin entelektüel gücünü takdir etmekle birlikte, gerçek er kişinin (racül) kendi kazancı (kesb) ile değil, «yukarı yönden [ilahi bağış/vehb ile] beslenen kimse» olduğunu belirtir. Kâmil verasetin peygamberlere her yönüyle varis olmakla mümkün olduğunu söyler.

 

Fikir ancak kendi bakış açısından (me'haz) bilebilir, ulaşılmak istenen gerçek ise bu değildir. Allah, aklın fikir ve nazar yoluyla kendisini bilmesinden münezzehtir.

 

Kalbi fikirden arındırmak gerekir. Hakiki ilim keşf yoluyla yalnızca Allah’tan alınmalıdır.

 

Otuz yıldır [doğruluğunu] kabul ettiğim bir mesele vardı. Şimdi elde ettiğim bir delil sayesinde fark ettim ki o meselede kabulümün tam aksi bir durum doğru imiş... Şimdi oluşan kanaatimin bir öncekinin benzeri olmasından da endişe duyuyorum. İbnü'l-Arabî, Râzî'yi bu akli çıkmazı bırakıp nebevi riyazet, mücahede ve halvet yoluna davet eder.

 

Nebevi İlim ile Nazari İlim Arasında: Felsefe ve Filozoflara Dair

Filozofun dininin olmaması, söylediği her şeyin yanlış olduğu anlamına gelmez.

 

Nazari Akıl İlmi: Yazıya (ibâre) aktarıldığında anlamı güzel olan, dinleyicinin zihnine mâkul gelen ve aklın üzerinde düşünerek müstakil olarak idrak edebileceği ilimlerdir.

 

Sır İlimleri: Yazıya aktarıldığında çirkinleşen, zihinlerin idrak etmekte güçlük çektiği, zayıf ve mutaassıp akılcıların faydasız diye kenara attığı ilimlerdir. Akıl idrakinin dışındadır. Bu yüzden sır sahibi, bilgisini «örneklendirmeler ve şiirsel söyleyişler» ile ifade eder. Masum (Hz. Peygamber) bildirirse kalpler ferahlar, onun dışında sadece zevk sahibi tat alır.

 

Hal İlimleri: Sır ilimleri ile akıl ilimleri arasında yer alır. Tecrübeye dayalıdır. Akli ilimlerden zarûriyyâta (zorunlu bilgilere) benzer fakat akıllar buna ancak nebi ve velilerin bildirmesiyle erişir. Müşahede eden kimse için bu bilgi zorunludur.

…

 

Cağfer Karadaş - Muhyiddin İbn Arabi - Notlar / Özet

Cağfer Karadaş - Muhyiddin İbn Arabi - Notlar

Kaynak Yayınları, 2008

Kitap daha sonra, 2018 yılında Muhyiddin İbn Arabi ve Düşünce Dünyası adıyla Otto Yayınları etiketiyle yayınlandı.

 

İbn Arabi’ye Kadar İslam Dünyası

Arabî hem Doğu'da hem Batı'da İslam dünyasının parçalandığı bir dönemde yaşamıştır.

İslam medeniyetinin temel dinamikleri yazı, mescit ve şehirleşme etrafında şekillenmiştir.

 

Endülüs ve Kuzey Afrika’da Malikî mezhebi hakim olmuş, felsefe ve sanat (özellikle Kurtuba Camii ve el-Hamrâ) büyük gelişme göstermiştir.

İbn Arabî, kendi dönemindeki alimlerin ve sufîlerin maneviyat anlayışının düşüklüğünden şikayet eder.

 

İbn Arabi’nin Hayatı ve İrfan Yolculuğu

Zühd ve tasavvufun onun için bir aile mirasıdır.

 

Muhyiddin ismi dini ihyâ eden manasındadır.

İşbiliye’den (Sevilla) ayrılarak Kuzey Afrika’yı geçip Hicaz’a gitti. Mekke’den sonra Türk topraklarına, sonra da Şam’a gitti.

 

Arabî’ye göre gerçek dost; ilmi kerâmetten üstün tutmalı, hakikat karşısında mütevazı olmalı ve "bilmiyorum" diyebilme cesaretini göstermelidir.

 

Mekke’de bulunduğu sırada manevi bir tecrübe sonrası insanları irşad etmek, insanlara nasihat etmek vazifesini üstlenmiş. Yoğun şekilde eser vermeye de bu dönemde başladı.

 

İbn Arabî, fıkıhta hiçbir mezhebe körü körüne bağlanmaz.

 

İbn Arabi’de Bilgi Nazariyesi

Suyun rengi kabın rengine göredir

Bilginin, bilenin kapasitesine ve istidadına göre şekil aldığını savunur.

Gerçeğe uymayan bilgi sadece "cehl" (bilgisizlik) hükmündedir.

 

"Nefsini bilen Rabbini bilir" düsturu gereği, insan kendi içindeki bu ilâhî isimleri keşfettiği ölçüde evrenin ve yaratıcının bilgisine ulaşır.

 

İbn Arabî'ye göre duyular yanılmaz, sadece algılar.

Hayal (Muhayyile), duyulardan gelenleri "sûret" haline getirir. Akıl ile duyular arasında köprüdür.

Fikir (Müfekkire), hayaldeki malzemeyi kullanarak akıl için veri üretir.

Akıl son hükmü veren hâkimdir. Mücerret (soyut) bilgiyi kavrar.

Hafıza (Kuvve-i Zâkire) üretilen bilginin depolandığı yerdir.

 

"Duyu yanılması" dediğimiz şeyin aslında verileri yanlış değerlendiren "akıl yanılması" olduğunu savunur.

 

Akıl yürütme (istidlal) hata payı taşırken, kalp yoluyla Allah’tan alınan bilgi (keşif) yanılmazdır.

İbn Arabî, keşfi akla bir "alternatif" değil, aklın kapasitesinin yetmediği metafizik alanlar için bir "tamamlayıcı" olarak görür.

 

Müşâhede, zâtları (özleri) görmektir; keşif ise bu görmenin sonucunda hâsıl olan manadır.

 

Veli, tâbi olduğu peygamberin şeriatına %100 uymak zorundadır. Keşif, sadece şeriatın "sükût ettiği" (sustuğu) yerlerde bir içtihat alanı açar.

 

Bilginin artması veya eksilmesi, insana bağlı engellerle ilgilidir.

 

İbn Arabi’de Varlık Mertebeleri

Varlık (vücûd) ezeli ve ebedidir, ancak dış dünyada görünen var olanlar (mevcud) sonradan olmadır (hâdistir).

A‘yân-ı Sâbite / Nesnelerin Allah’ın ilmindeki "arketipleri" veya "idealarıdır". Bunlar henüz dış dünyada yokken (ma’dum) Allah’ın ilminde sabittirler.

 

Allah'ın her türlü isim, sıfat ve kayıttan münezzeh olduğu "Mutlak Bir"lik (Ahadiyyet) makamıdır.

Ulûhet Mertebesi (Vahidiyyet) / Allah'ın isim ve sıfatlarıyla tecelli ettiği, "bilinmeyi dilediği" makamdır.

 

Akıl, evrendeki düzeni (intizam) görerek bir yaratıcının varlığını ve birliğini ispatlayabilir. Ancak akıl sınırlıdır; Allah'ı ancak "O şöyledir" diyerek değil, "O noksan sıfatlardan uzaktır" (tenzih/selb) diyerek tanımlayabilir.

Kişi kendi nefsindeki (özündeki) acziyeti ve fâniliği fark ederek, Allah’ın ebedi varlığına dair şüphe barındırmayan kesin bir bilgiye (yakîn) ulaşır.

 

Allah'ın Zâtı görülemez. Ancak O, "Nur" ismiyle tecelli ettiğinde, kul bu nurun etkisiyle (aynadaki yansıma gibi) Allah’ın isimlerini müşahede edebilir.

 

Ulûhet olmasaydı, Zât ile âlem arasında bir bağ kurulamazdı. Âlem, bu isimlerin yansıdığı bir ayna (meclâ) hükmündedir.

İsimler kendi başlarına dış dünyada mevcut değildir; onlar aklın kabul ettiği niteliklerdir.

İsimler Zât'ı hem tanıtır hem de gizler. Bu perdeler kalktığında geriye sadece Mutlak Zât kalır.

 

İnsan aklı sınırlıdır ve Allah'ı kendi kapasitesiyle tanımlamaya kalkarsa hataya düşer, ihtilaf çıkarır.

En doğru isimlendirme, Allah'ın Kur'an'da kendini nasıl isimlendirdiği ve Peygamber'in O'nu nasıl tavsif ettiğidir. Bu, kulun Rabbi karşısındaki "edebi"dir.

 

Ümmehâtü'l-Esmâ (İsimlerin Anaları)

Hay (Diri), Alîm (Bilen), Mürîd (İsteyen), Kâil (Söyleyen), Kâdir (Gücü yeten), Cevâd (Cömert) ve Muksit (Adil) isimlerini ana merkez kabul eder.

Tüm bu hiyerarşinin zirvesinde "el-Hay" (Diri) ismi bulunur.

 

İsimlerin İmamları (Eimmetü’l-Esmâ)

Hay, Mütekellim, Semî‘ ve Basîr.

 

İsimleri fonksiyonlarına göre "Azap edici/Kuşatıcı" (Celâl) ve "Nimet verici/Lütfedici" (Cemâl) olarak iki ana kutba ayırır.

 

Allah hem her şeyden münezzehtir (Tenzih) hem de her şeyde tecelli etmektedir (Teşbih).

 

İlahî isimler evrenin varoluş enerjileridir.

İsimler, Allah’ın ilmindeki sabit hakikatlerin (a‘yân-ı sâbite) dış dünyaya çıkma talebiyle belirir.

 

En küçük madde parçası bile (atomaltı seviye gibi düşünülebilir), tek bir ismin değil, Alîm, Kâdir ve Mürîd gibi birçok ismin ortak tecellisiyle varlık kazanır.

 

İbn Arabi’de Allah-Âlem İlişkisi

İbn Arabî için âlem, mekanik bir kütle değil, her zerresiyle hay (canlı), nâtık (konuşan/ifade eden) ve âkil (akleden) bir yapıdır.

 

Varlıktaki canlılığın kaynağı, Allah'ın kendi ruhundan üflemesidir.

 

Şeyler, Allah'ın ilminde zaten birer " A‘yân-ı Sâbite" (arketipler) olarak mevcuttur. Yaratma, bu prototiplere dış varlık elbisesinin giydirilmesidir.

 

Evren bir kere yaratılıp bırakılmış değildir. Her an yeniden yaratılır.

 

Varlık Mertebeleri

'Amâ / Allah'ın ilk tenezzül makamı, her şeyin potansiyel olarak bulunduğu "bulutsu" ortam.

Akl-ı Evvel (Kalem) / İlk yaratılan, bilgi.

Nefs-i Küllî (Levh) / Bilginin yazıldığı ve uygulama safhasına geçtiği alan.

Tabiat / Formların şekillenmeye başladığı niteliksel zemin.

Hebâ (Heyûlâ) / Sûretlerin üzerine düşürüldüğü "toz" veya "boşluk".

Cism-i Küllî / Maddî âlemin ilk somut adımı.

İnsan (Halife)

 

İbn Arabi’de İnsan-ı Kâmil

Kendini bilmek, Rabbini bilmektir. Bilgi burada bir "hatırlama" (istizkar) ve kalbe doğan bir Keşf olarak nitelenir.

 

Sonuç

Arabî akli çözümlemeye kıyasla kalbi keşfe öncelik verir.

Olandan daha mükemmeli imkân dahilinde değildir

…

 

İcazetname

İbn Arabî’nin icazet aldığı hocaları ve eserleri hakkında bilgiler mevcut.

… 

Muhammet Emin Ünal - Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin Varlık-Siyaset Düşüncesi ve Selçuklu Anadolu’sundaki Tesirleri - Özet / Notlar

Muhammet Emin Ünal - Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin Varlık-Siyaset Düşüncesi ve Selçuklu Anadolu’sundaki Tesirleri - Notlar

Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2025

 

Önsöz

Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin varlığı ve siyaseti nasıl yorumladığını ve bu yaklaşımın Selçuklu Anadolu’sundaki yansımalarını incelemektir.

 

Vahdet-i vücûd nazariyesine göre varlık birdir (Hakk'ın varlığıdır) ve kâinat bu varlığın göründüğü bir ayna mesabesindedir.

Alemdeki her bir sıfat Hakk’ın sıfatlarının birer yansımasıdır. Siyaset ve hükümdarlık olgusu da bu minvaldedir.

 

Kaynaklar ve Araştırmalar

İbn Bîbî (el-Evâmirü’l-Alâ’iyye): Mecdüddin İshak, İbnü’l-Arabî ve Sultan I. Gıyâseddin Keyhüsrev arasındaki siyasi-sosyal ağları aydınlatmak için kullanılmıştır.

 

Kerîmüddîn Aksarâyî (Müsâmeretü’l-Ahbâr): Müellifin şahsi bürokratik tecrübelerine dayanan bu eser; İbnü’l-Arabî’nin Konya günlerini, Evhadüddin Kirmânî ile temaslarını ve Anadolu’da kaleme aldığı metinleri belgelemek adına kritik önemdedir.

 

İbnü’l-Arabî Metinleri

 

Sadreddin Konevî (Miftâhu Gaybi’l-Cem’, el-Fukûk, en-Nefehât): Varlık mertebelerini ve İbnü’l-Arabî sistemini Anadolu’da kurumsallaştıran ilk şarih metinleri.

 

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (Mesnevî, Fîhi Mâ Fîh): Varlık tecellilerini ve kesret-vahdet ilişkisini işleyen, Şeyh-i Ekber’den ilham alan eserler.

 

Necmeddîn-i Dâye (Mirsâdü’l-İbâd): Sultan I. Alâeddin Keykubad'a sunulan ve son bölümü doğrudan sûfî siyasetnamesi olarak tasarlanan eser.

 

Ahmed Eflâkî (Menâkıbü’l-Ârifîn) & Ferîdûn b. Ahmed-i Sipehsâlâr (Sipehsâlâr Risalesi): 13. ve 14. yüzyıl Selçuklu Anadolusu’nun dini, iktisadi ve sosyal haritasını çıkaran en canlı şahitlik metinleridir.

 

M. Asín Palacios: İbnü’l-Arabî üzerine ilk monografileri üreten isimdir. Ancak Şeyh-i Ekber’in sistemini Aristocu/Yeni-Platoncu kökenli cüretkar bir "panteizm" olarak okumuş; Dante’nin İlahi Komedya’sındaki İslam etkilerini ortaya koymuştur.

 

H. S. Nyberg: Tedbîrât dahil İbnü’l-Arabî’nin küçük siyasi risalelerini ilk neşreden (1919) batılı araştırmacıdır.

 

R. A. Nicholson & A. E. Afîfî: İbnü’l-Arabî’nin felsefi sistemini ("İnsan-ı Kâmil" ve "Kutub" teorileri dahil) Helenistik kökenlere dayandırma eğiliminde olan Neo-Platonist okumalar gerçekleştirmişlerdir.

 

H. Corbin, W. Chittick, M. Chodkiewicz, C. Addas: Batı merkezli monist/panteist indirgemeciliğe karşı çıkan, İbnü’l-Arabî’yi kendi iç irfani bağlamında anlayan modern ekoldür.

…

 

Giriş

İslam siyaset düşüncesinde (özellikle fıkıh geleneğinde) asıl odak mükemmel bir rejim veya sistem inşa etmek değildir; şahsın ehliyet, liyakat ve adaletidir. Sistem ne kadar kusursuz olursa olsun, başındaki idareci liyakatsiz ise yapının bozulacağı savunulur.

 

Farabi ve İbn Sina gibi filozoflar devletin varlık nedenini, kökenini ve yasaların gerekliliğini tartışırken; fıkıh alimleri mevcut realiteden hareket ederek şeriatın siyasete tatbikine ve fitneyi (kaosu) önlemeye odaklanmışlardır.

 

Mâverdî, Ahkâmu’s-Sultâniyye

Halife ile Sultan arasındaki yetki sınırlarını ilk kez teorik bir sözleşme zeminine oturtmaya çalıştı. İmâmeti (devlet başkanlığını) toplumsal bir zorunluluk (farz-ı kifâye) olarak gördü.

 

Cüveynî, el-Gıyâsî

Siyasette Kat’iyyât (kesin ilkeler: adalet, meşru lider) ve Zanniyyât (yoruma açık alanlar: liderin nasıl seçileceği) ayrımı yaptı. Bu esneklik, sonraki asırlarda farklı siyasi kurumların meşrulaşmasını sağladı.

 

Gazzâlî, İhyâ / el-İktisat

"Din ve mülk (devlet) ikiz kardeştir" formülünü kurdu. Din esastır, sultan ise onun koruyucusudur. Koruyucusu (sultanı) olmayan din yıkılır; esası (dini) olmayan devlet ise yok olur. Güçlü bir sultanın varlığını kaosu engellemek için zorunlu gördü.

 

Fârâbî

Siyaset felsefesi tabirini ilk kullanan isimdir. Yeni Eflâtunculuğun sadece "ahiret saadeti" odaklı eksik yönünü tamamlayarak, dünya ve ahiret saadetini bir arada hedefleyen realist/metafiziksel bir denge kurmuştur.

 

İbn Rüşd

Platon’un Devlet’ini şerh ederken (Telhîs) mitolojik hikayeleri eleştirmiş; kesinliğin ölçütü olan burhânı (kesin delil) esas almıştır. Döneminin siyasi gerçekliğini felsefi ilkelerle yorumlayarak realist bir tavır sergilemiştir.

 

Alâeddin Keykubad döneminde Zencânî’nin el-Letâifü’l-‘Alâiyye’si gibi eserlerde Hint-İran etkisi sürse de, Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin varlık doktrini ve velî anlayışı siyasete yeni bir boyut kazandırır.

 

İbnü’l-Arabî

Siyasi terimleri mikro-makro kozmos düzeyinde (kâinat, insan-ı kâmil ve beden) çok katmanlı sembollerle yeniden okur. Sultanı "kalp" ve "ruh", veziri ise "akıl" olarak konumlandırarak adaleti mülkün ruhu yapar.

 

Birinci Bölüm - İbnü’l-Arabî’nin Hayatı ve Varlık Düşüncesi

Tam künyesi Muhyiddin Muhammed b. Ali b. Muhammed İbnü’l-Arabî el-Hâtimi’t-Tâî, Hicrî 17 Ramazan 560 (Milâdî 28 Temmuz 1165) senesinde Endülüs’ün Mursiya şehrinde dünyaya geldi.

Çocukluk yılları zengin kültürel atmosferde şekillendi.

Kur’an-ı Kerim dersleri almış, Ahmed İbnü’l-Esir adında bir sûfî ile kurduğu dostluk ise tasavvuf yoluna ilk adımı atmasını sağlamıştır.

 

1198

Rüyasında aldığı manevi bir işaretle, bir daha Endülüs’e dönmemek üzere doğuya hareket etti. Fes şehrinde, hayatı boyunca adeta bir gölge gibi kendisinden ayrılmayacak olan hadimi Abdullah Bedr Habeşî ile tanıştı.

 

1201 - 1202

Tunus üzerinden büyük mutasavvıf Ebû Medyen’in şehri Bicâye’ye vardı. Şeyh vefat ettiği için onun öğretilerini Ebu Yakup el-Kûmî’den tahsil etti.

 

1202

Mekke’de

 

1204

Anadolu’ya geçti. Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus’un davetiyle Konya sarayına geldi.

Evhadüddin Kirmânî ile dostluk kurdu. Dostu Mecdüddin İshak’ın vefatı üzerine dul kalan hanımıyla evlenerek Sadreddin Konevî’yi manevi oğlu ve baş talebesi olarak yetiştirdi.

 

1229 - 1240

Şam’a yerleşti.

8 Kasım 1240’ta vefat ederek Kasiyun Dağı eteğindeki aile kabristanına defnedildi.

 

Eserlerini rasyonel bir tümdengelimle değil, ilahi ilham, keşf ve ledünnî bilgiyle (doğrudan kalbe doğan aracısız bilgi) yazdığını sıklıkla vurgulaması, modern ve klasik dönem eleştirmenlerince inandırıcılık bağlamında sorgulanmıştır. Şeyh’e göre beşeri akıl; havâss-ı sâlime (sağlıklı duyular), muhayyile ve mütefekkire gibi dış etkenlere muhtaçtır ve bu verileri işlerken kaçınılmaz olarak hata yapar. Akıl, metafizik sahada hakikati örten ve sınırlayan bir yapıya sahipken; ledünnî bilgi her türlü beşerî tahriften uzak, en saf bilgi formudur.

 

Varlık düşüncesi (ontoloji), İbnü’l-Arabî’nin teolojik, kozmolojik, psikolojik ve hatta siyasi teorilerinin merkez üssüdür.

Alem, ilahi isimlerin aynalardaki akislerinden ibarettir. Bu sistem, onun Vahdet-i Vücûd (Varlığın Birliği) anlayışının temelidir.

 

Vahdet-i Vücûd Allah’tan gayrı hiçbir varlık kabul etmeyen ve bütün varlıkları Mutlak varlık olan Allah’ın isim ve sıfatlarının tezahürü kabul eden tasavvufî anlayıştır.

Âlemdeki sair eşyâlar varlık olmaları bakımından, Hakk’ın varlığından başka bir şey değildir.

 

Yaratılmışlar Mutlak Varlık’a olan yakınlık ve uzaklıklarına göre sürekli bir değişim ve dönüşüm içindedir.

 

Allah'ın dışındaki varlıkların Vücûd üzerinde dört temel mertebesi vardır: zatındaki, ilimdeki, sözdeki ve yazıdaki varlığı. Allah'ın izâfî vücûddaki mertebesi ise üçtür (zâtî, lafzî ve yazılı).

 

Ahâdiyyet

Allah vardı, O’nunla beraber başka bir şey yoktu.

 

Vahdet

Varlık mertebelerinin ikinci basamağıdır.

Her şey Mutlak Varlık içinde potansiyel (bilkuvve) olarak yer alır.

 

Vâhidiyet

Varlığın ilmî boyutta ayrışmaya (temeyyüz etmeye) başladığı ve çokluğun ilk kez kendisini gösterdiği mertebedir. İlk tecelli burada gerçekleşir

Ahâdiyet mertebesinde Hakk’ı bilmek mümkün değilken, yaradılışın bu mertebede gerçekleşmesi sebebiyle yarattıkları sayesinde Hakk’ı bilmek mümkün hale gelir.

 

A’yân-ı Sâbite

Henüz dış dünyada var olmamış varlıkların ilahi ilimdeki "yaratılmamış hakikatlerini" ifade eder. Varlıklar bu mertebede henüz yoklukta (ma'dûm) sayılırlar.

Buradaki ilk ilahi taşma (feyz-i akdes), varlıkların istidatlarını belirler; dış dünyaya çıkış ise ikinci tecelli (feyz-i mukaddes) ile olur.

 

Ervâh

İlahi isimlerin ve a'yân-ı sâbitenin nüzul ederek (aşağı doğru inerek) ruh kazandığı, somutlaşmaya bir adım daha yaklaştığı evredir. Bu mertebedeki unsurlar (ervah/ruhlar) bölünme kabul etmeyen, maddesel olmayan yalın cevherlerdir.

 

Misâl

Bu alan; ruhani (soyut) boyut ile cismani (somut) boyut arasında bir köprü vazifesi gördüğü için "Berzah" ya da "Hayal alemi" olarak adlandırılır. Ne tam anlamıyla ruhani ne de tam anlamıyla maddidir.

 

Şehâdet

İçinde yaşadığımız duyular, cisimler dünyasını ifade eden mertebedir.

Esmâ- i ilâhiyye’nin daimî suretteki değişim ve dönüşümünden ötürü şehâdet âlemi de bir oluş ve bozuluş hâlindedir. Bundan dolayı tecelliler sürekli olarak yenilenir.

 

İkinci Bölüm - İbnü’l-Arabî’nin Siyaset Düşüncesi ve Sûfî Siyasetin İlkeleri

Aristoteles’e atfedilen Sırru’l-Esrâr isimli siyasetname

Eseri sadece devlet idaresine odaklandığı için eksik bulan İbnü’l-Arabî, siyaseti insanın fiillerinin alanı ve ilahi isimlerin konusu olarak yeniden tanımlamıştır. Böylece felsefe, fıkıh ve nasihat temelli klasik İslam siyaset yaklaşımlarının yanına tasavvufî yaklaşımı eklemiştir.

Siyasî alan mutlak manada ontolojik (varlıksal) ilkelerle tanzim edilir. Devlet ve saltanat, ilâhî isimlerin zorunlu tecelli makamıdır.

 

Âlemdeki tüm varlıklar ilâhî isimlerin hakikatleriyle var olur.

"Sultan", her varlık mertebesinin en üst hakikatidir ve ilahi isimlerin en yetkin mazharı (yansıma yeri) olarak varlık alanının en tepesinde, yeryüzünün en üstünde konumlanır. Yönetim kademelerinde sultandan aşağıya doğru inildikçe çokluk ve memur sayısı artar, tecelli eden ilahi isim sayısı ve yetkinliği ise azalır.

 

Sultanlık mertebesi; el-Kâdir ismiyle kudret, el-Hâkim ismiyle hüküm ve el-Aliyy ismiyle yücelik sahibidir.

Metafizik âlemdeki bu düzen siyasî düzende de aynen ortaya çıkar.

 

Büyük âlem (Âlem-i Kebîr) yeryüzünden Arş’a kadar olan kâinattır; küçük âlem (Âlem-i Sagîr) ise ferd ferd her bir insandır. Büyük âlemde olan her şeyin bir benzeri küçük âlemde de vardır.

 

Siyasi Istılahların Metafizik Karşılıkları

Hükümdar / Halife: Kalp, insan-ı kâmil, arş, ruh-ı cüz’î.

Vezir: Akl-ı küllî, akl-ı evvel, akıl.

Memleket: Cisim, beden, arz.

Tebaa / Reâyâ: Beş duyu, zâhir ve bâtın duyular.

Düşman: İblis, şeytan, hevâ.

 

Halife zâhiren kendi iradesiyle hareket ediyor gibi görünse de aslında Hakk’ın iradesiyle hareket eder. Allah ile halife arasındaki ilişki usta ile alet arasındaki münasebet gibidir; aletin işlev görmesi için ustanın onu kullanması gerekir.

Sultanlık mertebesi, Allah’ın müdebbir sıfatının ve ilahi isimlerinin şehadet alemindeki en üst tecelli ve tezahür makamı olarak konumlandırılır.

 

İktidar makamına liyakat için 6'sı doğuştan (vehbî: buluğ, akıl, hürriyet, erkek olmak, Kureyş nesebi, salim duyu organları) ve 4'ü sonradan kazanılan (kesbî: necdet/şecaat, ilim, kifayet, vera) olmak üzere toplam 10 şart öngörülmüştür.

 

Âlemde yalnız dört vasfı haiz melik türünden biri imam/halife olur. Hukemâ nezdinde bu yöneticiler şu şekilde sınıflandırılır: Birincisi hem reâyâsına (tebaasına) hem de nefsine cömert, ikincisi hem nefsine hem reâyâsına cimri, üçüncüsü nefsine cömert reâyâsına cimri, dördüncüsü ise nefsine cimri reâyâsına cömert olandır.

 

Aynı zaman diliminde iki halifenin birden bulunması şer’an ve aklen imkânsızdır.

 

Hukemâya göre hükümdarlar ilim ve amel yönünden dörde ayrılır: Hem nefsine hem halkına cömert (en üstün), her ikisine cimri (en düşük), nefsine cömert halkına cimri, nefsine cimri halkına cömert.

İdareci, akıl makamındaki vezir vasıtasıyla halk nezdinde bir otorite kurmalıdır. Tebaa ile olan münasebet, ne mutlak bir korkuya ne de laubali bir cürete dayanmalıdır.

Devlet mekanizmasında sultan kalbi/ruhu temsil eder. Baş nereye yönelirse azalar da oraya gideceğinden, hükümdarın hasletleri devlet ricaline sirayet eder.

 

Hükümdar, halkın malına göz dikmeyerek gerçek cömertliği sergilediğinde toplumsal bir rıza ve bütünleşme silsilesi doğar.

 

Devletin bekası, bereketin artması ve nizamın korunması adlin tesisiyle mümkündür.

 

Vezirlik mertebesi, halifenin yanında “güneşin yanındaki ay” mesabesindedir. Sultanın bizzat hazır bulunduğu meclislerde vezir görünmez; ancak sultan perdelendiğinde onun adına icraatta bulunur.

 

Üçüncü Bölüm - İbnü’l-Arabî’nin Düşünce Sisteminin Anadolu Selçuklu Ulemasındaki Tesirleri

İbnü’l-Arabî’nin Anadolu Selçuklu coğrafyasına gelişi, sadece tasavvufi düşüncenin değil, aynı zamanda bölgedeki entelektüel ve felsefi arayışların da yönünü tayin eden dönüm noktalarından biridir.

 

Sadreddin Konevî

Konevî’ye göre evren, Mutlak Varlık’ın isim ve sıfatlarının tecelligâhıdır ve bu tecelliler rastgele değil, mükemmel bir hiyerarşik düzen içerisinde (merâtibü’l-vücûd) gerçekleşir.

İnsan-ı kâmil, varlık hiyerarşisinin hem nihayeti hem de koruyucu sütunudur; evren onun varlığıyla ayakta durur ve ilahi irade dünyaya onun kalbi vasıtasıyla nazil olur.

 

Necmeddîn-i Dâye

Mirsâdü’l-İbâd

Dâye’nin yaklaşımı Konevî kadar teorik/metafizik değil, daha çok ameli, ahlaki ve siyasi-öğretiseldir.

Dâye’ye göre saltanat, ameli gerektiren ve gerektirmeyen olmak üzere iki yönlüdür. Adaletle hükmeden bir hükümdarın bir günlük adaleti, yetmmiş yıllık nafile ibadete eşdeğerdir; çünkü o, ilahi sıfatlardan olan 'Adl' sıfatının yeryüzündeki tecellisidir.

Siyaset, eğer sufi terbiyenin süzgecinden geçmezse, nefsin ve şehvetin oyuncağı haline gelerek zulme dönüşür. Bu yüzden sultanın zahiri gücü, batıni bir züht ve takva ile dengelenmelidir.

 

Dâye, toplumu bir bedene benzetir; padişahı bu bedenin "kalbi" olarak görürken, veziri ise "akıl" makamına yerleştirir. Padişahın beden ülkesinde tasarrufta bulunabilmesi için akıl makamındaki vezire ihtiyacı vardır.

Padişahın ülke idaresinde başarılı olabilmesi akıllı ve hüner sahibi bir vezirle çalışmasına bağlıdır. Kâmil bir vezir sayesinde padişahın yükü hafifler; aksi takdirde padişahın saltanatın şartlarını yerine getirmesi mümkün olmaz, işler yavaşlar ve halkın durumu bozulur.

 

Sonuç

XIII. yüzyılın başlarında Moğol istilası ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin (özellikle Sultan Alâeddin Keykubâd’ın gayretleriyle) sağladığı istikrar, farklı coğrafyalardan tasavvufî ve entelektüel birikimin Anadolu'ya taşınmasını sağlamıştır.

 

Ekberî gelenek (İbnü’l-Arabî ve takipçileri), mevcut siyasi düzeni körü körüne meşrulaştırmak yerine, kut anlayışında olduğu gibi siyasetin ve devletin ortaya çıkış nedenlerini, özünü ve mahiyetini anlamaya çalışmıştır.

 

Sûfî siyaset nazariyesinin temel gayesi nizâm-ı âlem’dir (dünya düzeni). Bunun şartı ise devletin Hakk’ın tecellilerine mazhar olmasıdır.

 

Varlık nazariyesi, âlemin bizzat kendisine siyasi bir çehre kazandırır.

Bu yapının merkezinde Sultan/Halife/Ruh yer alır.

Sultan "teklik" makamını, reâyâ (halk) ise ilahi isimlerin farklı tezahürlerinden oluşan "çokluk" makamını temsil eder.

Sultanın hâkimiyeti ona verilen bir emanettir. Sultanın görevi çokluğu tekliğe ulaştırmak, yani onu daha da "çok" hale getirmektir.

 

İktidar tek bir merkezde toplanmamış, varlığın tüm katmanlarına dağıtılmıştır. Her varlık, Allah'ın kendisine tasarruf yetkisi verdiği ölçüde kendi alanının sultanı veya halifesidir.

…