Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Özet ve Notlar

Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Notlar

Bir Ayrılık Hikayesi

Das letzte Jahrhundert der Pferde, Geschichte einer Trennung, Verlag C.H.Beck, Münih, 2015

 

Uzun Veda

20. yüzyılın ortalarında kırsal kesimde doğan herkes eski bir dünyada büyüdü. Yüz yıl önce orada olandan pek farklı değildi.

Tarımsal yapılar doğaları gereği yavaştır ve ülke yavaş ritimlerle dönüyordu, teknolojik moderniteye sıçramaktan neredeyse bir asır boyunca kaçınmıştı.

 

Atlar, ağır Belçika yük atları, güçlü Trakehners ve tıknaz Haflingerler, dar, dolambaçlı yolların yanı sıra tarlaların yamaçlarında ve orman vadilerinde hâlâ en yaygın kullanılan ve kullanılan taşıma ve çekme ekipmanıydı.

 

…çiftçilerin ahırlarında, at kulübeleri daha küçük ama daha asil kısmı işgal ediyordu. İnekler, sığırlar, buzağılar, domuzlar ve tavuklar daha da genişlediler, daha şiddetli koktular ve daha fazla söz sahibi oldular, tek kelimeyle ahırdaki pleblerdi; Atlar nadir, değerli ve hoş kokuluydu, daha kibar besleniyorlardı

Sandıklarında yaşayan heykeller gibi duruyorlardı, güzel başlarını sallıyorlardı ve kulaklarıyla güvensizlik ya da şüphe sinyali veriyorlardı.

 

Ancak insan ile atın, mekanik güç ile hayvan gücü arasındaki ayrım sanıldığı kadar basit ve pürüzsüz değildi.

Ayrışma, çeşitli mühendislerin buhar gücüyle çalışan araçlar ve pervaneler üzerinde deneyler yaptığı 19. yüzyılın başlarından, içten yanmalı motorlu otomobilin de atı geride bıraktığı 20. yüzyılın ortalarına kadar, bir buçuk yüzyıla yayılan çeşitli aşamalarda meydana geldi.

At tüketimi ancak dönemin sonuna doğru, İkinci Dünya Savaşı'ndan yıllar sonra azaldı

…at çağının son yüzyılı, yalnızca atın insanlık tarihinden çıkışını değil, aynı zamanda onun tanrılaştırılmasını da yaşadı

 

İleri sanayileşme ülkelerindeki geleneksel yaşam ve çalışma koşullarının radikal bir şekilde altüst olduğu bu perspektife, insanların analog dünyadan ayrılışında bir aşama olarak atlara vedayı da dahil etmek gerekir. 19. yüzyılda çağdaşlarının yaşadığı en rahatsız edici deneyimlerden biri - Nietzsche Tanrı'nın ölümüyle ilgili ifadeyi kullanmıştı - güvenli olduğuna inandıkları aşkın bir alanın kaybıydı: İnsanlar öbür dünyanın kendilerinden kayıp gittiğini hissettiler. 21. yüzyılın vatandaşları da benzer bir rahatsızlık yaşıyor: Bu dünyayı kaybetmek üzereler.

 

Atların vedası, kırsal dünyanın kaybının tarihi bir sembolü haline geliyor.

20. yüzyılın en önemli olayının proletaryanın yükselişi değil, köylülüğün yok oluşu olduğu anlaşılacaktır (Jean Clair).

 

Filozof ve antropolog Gehlen üç dünya çağı arasında ayrım yaptı: Çok uzun bir tarihöncesi dönemini, gerçek tarım tarihi aşaması izledi ve bu aşamanın yerini sanayileşme ve tarih sonrasına giriş aldı.

Atın başrol oynadığı çeşitli türden sayısız hikaye anlatılabilir

Tarih yazımına yönelik son zamanlardaki yaklaşımlar bile ses geçmişi, geçmiş dünyaların akustik rahatlamasının öyküsü, atı ayrıcalıklı bir konu olarak görecektir.

 

Hız, Kaçmayı başardığı yol, avcıların ve etoburların tehdidinden kaçmasını sağlayan şeydir. Ancak bu tam olarak başka bir memelinin, yani insanların ilgisini çektiği noktadır. At, ilk olarak protein tedarikçisi, hatta yük ve taşıma hayvanı olarak değil, kısa sürede insanlık tarihinin sıcak merkezine girmiştir.

 

Neredeyse altı bin yıl boyunca güçlü hızlanma ve yüksek hız deneyimiyle ilişkilendirildi.

At sayesinde geniş topraklar fethedilebiliyor, geniş imparatorluklar kurulabiliyordu

 

Bir hız makinesi olarak at, birinci dereceden bir savaş makinesi haline geldi; mesafe yok edici olarak katlanarak genişleyen iletişim alanları olasılığını yarattı.

 

At, son yükselişine ve düşüşüne paralel olarak 19. yüzyılda muazzam bir edebi ve ikonografik kariyere sahip oldu.

 

19. yüzyıl insanı, zihinsel olarak ne yapacağını bilemediğinde ya da duygusal olarak sıkışıp kaldığında, attan yardım ister: Fikirlerden kaçan hayvan ve acının taşıyıcısıdır.

 

Süblimasyon. Atların, arabaların ve süvarilerin eski, katı dünyası, makineleşen uygarlığın baskısı altında erimeye başladıkça, atlar hayali ve hayali bir varlık kazanırlar: modernliğin hayaletleri haline gelirler ve varlıklarını yitirdikçe daha sıradan hale gelirler. Onlardan yüz çevirmiş bir insanlığın zihnini rahatsız ediyor.

 

Eski zaman yeniyi mahvolmaktan kurtarır: Atlar sıkıntı içindeki bir arabayı yukarı çeker.

 

At Truva'da doğmamıştır ama İskenderiye'de doğmuştur, kütüphanenin bir hayaletidir…

 

İki ya da üç yüz yıllık at tarihi hakkında yazan herkes, atın farklı, son derece farklılaşmış kültürel bağlamlardaki rolüne ilişkin yoğun literatür katmanlarıyla karşı karşıya kalır.

 

Ve araştırma ve uzman edebiyatının söylemleri ne kadar geveze olursa, gerçek kahramanın sessizliği de o kadar belirgin hale gelir: At sessiz kalır.

 

Centaurian Paktı - Enerji

Artık atlıların, insandan öte varlıkların zamanıdır. Kentaur mükemmel bir enerjik adamdır, efsanevi hayvanat bahçesindeki canavardır, eğlenmeyi ve dövüşmeyi seven kaba bir adamdır

 

Centaur saldırganlığı olarak kendini gösteren şey, saf patlama enerjisidir.

İnsan alçaklığının ve zayıflığının çok iyi farkındadır. Bu yüzden hareketli varlığının hayvani kısmı olan atları evcilleştiriyor, yetiştiriyor, besliyor ve eğitiyor. İki ortak arasındaki bağlantı ne kadar yakın ve güçlü olursa, bağlantıları o kadar "sentorik" olur

 

At çağının yaklaşan alacakaranlığında yeni bir Kentaur kültürünün bir kez daha ortaya çıkması kaçınılmazdı: Moğollar, Kazaklar ve Memlüklerden sonra Kızılderililer ve kovboylar Batı Amerika için yaptıkları süvari savaşlarında eski birleşme fantezisini gerçeğe dönüştürdüler.

 

1815'te, Bali'nin doğusundaki bir yanardağ olan Tambora'nın patlaması, önce güney yarımkürede ve ertesi yıl kuzey yarımkürede de gökyüzünü o kadar kararttı ki, sıcaklığın düşmesine ve bir dizi mahsulün bozulmasına yol açtı. Bunun sonuçları kıtlık ve artan yulaf fiyatları oldu: Atlar kıt olan tahıl ve saman için yarıştı ve kesilip yenildiler ya da yem eksikliği nedeniyle öldüler (H.-E. Lessing, Karl Drais. Zwei Räder statt vier Hufe).

1817'de Karl Drais, kendisinin "atsız araba sürme makinesi" olarak tanımladığı ve başlangıçtan itibaren eski Centaur anlaşmasını tek taraflı olarak feshetmeyi amaçlayan "koşu makinesinin" ilk modelini sundu.

 

Centaur Paktı'nın dağılmasına atların tamamen ortadan kaybolması eşlik etmiyor. Tam tersine, 1970 yılındaki tarihi düşük seviye olan 250.000 attan bu yana, Almanya'daki sayı yeniden arttı ve şu anda bir milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Almanya'da bir milyondan fazla erkek ve kadın da düzenli olarak binicilik sporlarıyla ilgileniyor; bu durumda kadınlar ve kız çocukları lehine önemli bir asimetri var. Almanya'da at endüstrisinde 300.000 kişi çalışıyor. Paralarını at yetiştirerek, besleyerek, iyileştirerek, eğiterek ve onlara bakarak kazanıyorlar.

 

At Cehennemi

Biyozon, birden fazla türün tek bir bölgede, tek bir biyotopta birlikte yaşaması durumudur.

Çoğu zaman insanların ve hayvanların yaşamları yalnızca ince bir duvarla bölünmüştür; birbirinizin yemek yediğini ve konuştuğunu duyuyorsunuz, birbirinizin kokusunu alıyorsunuz ve aynı sinekleri kovalıyorsunuz. Biyoçeşitliliğin azalmasıyla şehir, insanlara ve atlara daha fazla mesafe kat etme olanağı sağlıyor gibi görünüyor. Aslında onları birbirine yakınlaştırıyor ve onlara ortak bir dünya dayatıyor.

 

Manhattan gibi bir şehirde 130.000 atın aynı anda çalışmasının yaşam için ne anlama geldiğini bir düşünün. Bir gün New York'taki Broadway'in ölü atlarla ve birbirine sıkışmış araçlarla tıkanmış olduğunu gören yoldan geçen biri ne hissedebilirdi? 1900'lerdeki New York gibi, atların 1.100 ton gübre beslediği bir şehrin kokusu nasıldı? Her gün? ve 270.000 litre idrar açığa çıktı ve her gün yirmi at karkası buradan taşınıyordu

 

(19. yüzyıl) At enerji makinesi, özellikle genişleyen şehirlerde modern ulaşım ve trafik sisteminin ihtiyaç duyduğu çekiş enerjisini sağlar.

 

Hızlı kentleşme ve at trafiği, kazalarda büyük artışa neden oldu; 1867'de New York'ta atlı trafik her hafta ortalama dört ölüm ve kırk yaya yaralanmasıyla sonuçlandı.

Fransa'da 1903 yılında kaydedilen kazaların yüzde 53'ü atlı araçlardan, üçte biri şehirlerde ve üçte ikisi de köy yollarında meydana geldi. Yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri için yapılan hesaplamalar, ciddi ve hasarlı kazaların sayısının yıllık 750.000 olduğunu gösteriyor.

 

Atları, diğer bağlamlarda silah seslerine ve topların uğultusuna alıştırdığınız gibi, trafiğe ve şehre de alıştırmanız gerekti.

At trafiğinin hızını düzenleme çabaları Rönesans'a kadar uzanıyor: 1539'daki bir kararnamede, ilk kez Francis I, çok hızlı sürmenin, sollamanın ve şehirlerin sokaklarında ve yollarında ani dönüşler yapmanın yarattığı tehlikelerden bahsetti.

Güvenliği artırma çabaları arasında kaldırımlar (Latour'un nesneleri) ve hız düzenlemeleri yer aldı. Şehirler, binlerce atı barındırmak için iki hatta dört katlı ahırlar inşa etmek zorunda kaldı.

1867'de Boston için ortalama 7,8 at içeren 367 ahır sayıldı.

Londra'nın en büyük otobüs deposu olan Farm Lane'de 700 at, devasa bir kare avlunun etrafındaki iki katta duruyordu.

 

1820'lerin ortalarından beri Paris'te, 1830'lardan beri de Londra'da dolaşan atlı omnibüsler aynı zamanda Amerika'ya da girdi.

 

At tüketimindeki büyük artış ancak 1940'ların sonlarına doğru başladı; Yüzyılın başından bu yana, otomobil ve elektrikli tramvay gibi mekanik rakiplerin sayısı ve gücüyle birlikte çözülme işaretleri yeniden artıyor. Altın Çağ ancak yarım yüzyıl sürdü. 1903 yılında Paris'te otomobil üreten 70'ten fazla fabrika mevcuttu.

 

1688 / Paris'teki bilim adamları atın gücünü araştırdılar ve onu insan gücüyle karşılaştırdılar. Bilim adamlarının özel bir aparat yardımıyla buldukları bir at, 75 kg'lık ağırlığı bir saniyede bir metre yüksekliğe kaldırabiliyor; bu da yedi kişinin kaldırmasına eşdeğer bir başarı. Bir at yedi kişiye eşittir.

Centaur'un bir yarısı, servetini diğerinin gücüyle yansıtır.

 

Atlar hassas hayvanlardır, şehir içi trafiğin yoğunluğuna ancak birkaç yıl dayanabilirler ve yıpranmış ya da arızalı parçaları değiştirilemez.

 

Ülkede Bir Kaza

1950'de Almanya'da otlayan atların sayısı 1,5 milyondan fazla iken, 1970'te bu sayı yalnızca 250.000 idi.

Atların ortadan kalkması, yulaf ekiminin de yok olmasına neden oldu. Fransa'da atlar var olduğu sürece serçeler ister kırda ister şehirde Tanrı gibi yaşadılar.

At dışkısında bulunan yulaflarla beslenen serçe popülasyonu da bu durumdan olumsuz etkilendi.

19. yüzyılda karayolu taşımacılığı zordu; Werner Sombart'ın ekonomik tarihi, "Vagonların sıkışıp kaldığı, hatta bazen bataklıkta boğulan postacılara dair raporlar" içeriyordu. Karl von Clausewitz'in askeri alandaki "sürtüşme" (friction) kavramı, kötü yollar, hava koşulları ve çamur gibi doğal engellerle mücadele eden yolculuk deneyimini tanımlar.

Köy doktoru tamamen atlı, centaury'li bir varoluştur. Süvari dışında hiç kimse atına onun kadar bağımlı değildir.

 

Lastiği 1980'lerde ikinci kez ve bu kez başarılı bir şekilde icat eden kişi, yıllardır İrlanda'da görev yapan İngiliz bir taşra doktoru, daha doğrusu bir taşra veterineriydi. John Boyd Dunlop

Ancak Dunlop'un icadı sayesinde taşra doktoru da hastalarına eskisinden daha hızlı ve daha güvenli ulaşabiliyor.

 

Koşan atların yol açtığı kaza, devrilmiş ve kırılmış fayton, Rönesans'taki başlangıcından bu yana seyahat edebiyatının en çok konuşulan konularından biri olmuştur.

Korkunç kazalar ve mucizevi kurtarmalarla ilgili haberler, 18. yüzyılın anekdot koleksiyonlarında ve takvimlerinde özellikle popülerdi.

 

Kiliselerin çanları ve vantilatörleri ile arabaların, teknelerin ve değirmenlerin ahşap enstrümanlarına ek olarak, kırsal dünyanın ses mekanının üçüncü bir bölümü vardır. Demirciler, ülkenin davulcuları ve kırsal büyük orkestranın ritim bölümü burada çalışıyor.

 

Batıya Doğru İlerleyin

İç Savaş'ı (1861-1865) takip eden Hint Savaşları, neredeyse tamamı at sırtında yapıldı. İç Savaş'ta, 600.000 insan ölümüne karşın bir buçuk milyon at ve katır yaşamını yitirmişti.

 

İç Savaş'ın sona ermesinin ardından 1860'larda Hint Savaşları son aşamalarına girdiğinde, kabilelerin çoğu zaten yok edilmiş ve atlarından mahrum bırakılmıştı.  Atların yok edilmesi, Büyük Ovalar'daki Hint atlı kabilelerine karşı verilen savaşın bir parçası haline gelmişti; At katliamları, Kızılderilileri varlık temelinden, dolayısıyla direnişlerinden mahrum etme amacına hizmet ediyordu. Ordu, İç Savaş'tan, en etkili savaş biçiminin, düşmanın tüm toplumuna saldıran ve ekonomisini yok etmeye çalışan topyekün savaş olduğunu öğrenmişti.

 

27 Kasım 1868 gecesi, yani Şükran Günü gecesi, George Armstrong Custer, dört yıl önce Colorado'daki Sand Creek Katliamı'ndan sağ kurtulan ve şu anda Oklahoma'daki Washita Nehri kıyısına yerleşmiş olan küçük Cheyenne topluluğuna sürpriz bir saldırı yaptı. Kabilenin neredeyse tamamen yok olmasını, midillilerinin neslinin tükenmesi izledi. Yakalanan iki Cheyenne kadınının yardımıyla kabilenin yaklaşık 900 hayvandan oluşan sürüsü toplandı. İlk başta atları kementlemek ve boğazlarını kesmek için girişimde bulunuldu, ancak yakalanan hayvanların şiddetli direnişiyle karşılaşan Custer'ın askerleri pes etti ve geri kalan hayvanları vurdu.

 

15. yüzyılın sonunda İspanyol istilacılar atları evcil hayvan olarak geri getirdiğinde, Amerika atların olmadığı bir kıtaydı; bu, modern tarihin hem zoolojik hem de antropolojik açıdan en şaşırtıcı dinamiklerinden bazılarını harekete geçirdi.

 

18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Komançiler, "Ovalar'ın en yetenekli ve korkulan süvari savaşçıları olarak efsanevi statülerinin temellerini çoktan atmışlardı...

 

Kızılderili, at ve silah mükemmel bir birlik oluşturuyordu.

 

Webb ve Colt'un 1847'den beri üretimde olan revize edilmiş tabancası, hareket halindeyken art arda birçok kez ateş etmek için mükemmel bir ateşli silahtı.

…insanların yalnızca silah ve hız ile yaşadığı bir ortamda bu teknolojik sıçrama çok önemliydi.

 

İyi bilindiği gibi, Arap veya Mağribi kültürünün İber Yarımadası'nın Hıristiyan sakinlerine aktarılması büyük ölçüde bilgili ve yetenekli Yahudilerin işiydi. ​​Daha az bilinen şey, Yahudilerin aynı zamanda İspanyol at bilgisinin yerli halkın teknolojik kültürüne aktarılmasına da yardımcı olduğudur.

Onlar sadece Yeni Dünya'daki ilk sığır yetiştiricileri değil, aynı zamanda Amerika'daki ilk kovboylardı.

 

1519'da Cortés'in yanında, başlarında Hernando Alonso olmak üzere Meksika'ya gelen Yahudi istilacılar, okyanusun diğer tarafında Engizisyondan kaçan göçmenlerdi.

 

Roosevelt, sağ elinde süvari tabancasıyla. Roosevelt daha sonra bu imajın kendisine (1901'de kazandığı) başkanlığı getirdiğini itiraf etti.

Remington'ın resimleri ve Roosevelt'in "sert binicileri" arasında zafer pozu verdiği çok sayıda fotoğraf, binici ve savaşçının imajını mühürledi ve geleceğin kovboy başkanının imajını şekillendirdi.

 

Western, görünüşte göründüğünün aksine kostüm ya da macera filmi gibi önemsiz bir tür değildir. Özellikle şüpheyle kuşatıldığı zamanlarda, ülkenin siyasi kaderini güvenilir bir şekilde yansıtan nihai Amerikan destanıdır.

 

Bilge bir adam, dünyanın eyer ve yelkenle fethedildiğini söyledi. Kovboy başkanı Roosevelt'in yönetimi altında, Amerika'nın kara gücü eyerden indi ve yeniden yelken açtı.

 

Şok

At büyük, savunmasız bir hayvandır, saklanamaz, bombalar düştüğünde hareketsiz durur ve ölümü bekler.

 

İkinci Dünya Savaşı / bu savaşın ilk günleri de atların hakimiyetindeydi.

…bir efsaneye göre, eski atlı ulus Polonya, süvari savaşlarında yok olmuştur.

Tarihsel hayal gücü umutsuz savaşları sever.

Efsaneye göre, Almanya'nın Polonya'yı işgalinin ilk günü olan 1 Eylül 1939 akşamı, Polonyalı bir süvari müfrezesi çaresizliğin cesaretiyle ve öngörülebilir ölümcül sonuçlarla bir Alman tank birimine saldırdı.

Efsane, gösterişli bir şekilde dörtnala giden, kılıçları uzatılmış süvarileri, kakmalı mızraklı mızraklı askerlere dönüştürmeyi sever, çünkü bu ayrıntı, atavizm veya tarihsel eşzamanlılık olmadığı izlenimini artırır: sanki tarih öncesi zamanlar ile geç kültür, mitingin ilk akşamında beklenmedik bir buluşma gerçekleştirmiş gibi.

Polonyalı binicinin Alman tankıyla umutsuz bir düellosu, at çağının sonunun ne güzel bir resmi.

 

…piyadelerin ateş gücünün artmasıyla süvarilerin savaşın sonucunu belirleme yeteneği azaldı. Birinci Dünya Savaşı, atlar için kitlesel bir yıkımdı; tahmini 16 milyon at kullanıldı ve yaklaşık 8 milyonu öldü.

Ağustos 1918'de Batı Cephesi'ndeki bir topçu atının ortalama ömrü tam on gündü. Birinci Dünya Savaşı'nda makineli tüfeklerin yanı sıra, süvarilerin aleyhine çalışan hain bir unsur da vardı: basit, uzun bir demir parçası olan tel örgü, yani ekolojik modernite.

 

İkinci Dünya Savaşı'nda, özellikle Doğu Cephesi'nde, yolların ve lojistik sorunların kötü olması nedeniyle atlara olan ihtiyaç arttı: Birinci Dünya Savaşı'nda Alman tarafında 1,8 milyon at kullanılmışken, İkinci Dünya Savaşı'nda neredeyse bir milyon, yani 2,7 milyon daha fazla at kullanılmıştı.

 

Dünyadaki son büyük süvari birimleri, Kızıl Ordu'nunkiler, II. Dünya Savaşı'nın sonunda tam on yıl boyunca hayatta kaldı; Alaylar ancak 1950'lerin ortalarında dağıtıldı.

 

Yahudi Binici

Rembrandt'ın Polonyalı Süvarisi ve R. B. Kitaj'ın 1984 tarihli Yahudi binici tablosu

Kitaj’ın soluk, hayaletvari atı, Rembrandt’ın atının "deri ve kemiklerden" oluşan bir iskeleti anımsatan yapısıyla, Holokost’un kurbanlarını ziyaret eden bir gezginin yolculuğuna uygundur.

 

ahudilerin ne kadar erkeksi veya "şövalye" (Nietzsche) olduğu veya geçmişte olduğu hakkındaki tartışma, her zaman ne kadar iyi veya kötü ata binebilecekleri sorusuna dayanıyordu. Tarihçi John Hoberman bu tartışmaların izini sürdü ve Yahudilerin ata binme deneyiminden dışlanmasını, doğa deneyiminden dışlanmalarıyla eşitledi.

 

Gogol ile Dostoyevski arasında Yahudi'nin tanınabileceği ve anlatılabileceği bir tip geliştirildi. Bu tür ayıklanmış tavuk: solgun, zayıf, kıpır kıpır, tüy bırakmayan saçları ve sakalıyla işte böyle görünüyor, Yahudi anti-kahramanı. 19. yüzyılın vitalizmi, eski "Yahudi domuzu"nun yerine, gücün ve cesaretsizliğin simgesi olan solgun, uçucu küçük bir kuşu yerleştirir.

 

Ingold, 19. yüzyılın sonuna kadar Rusya'daki asimile olmayan Yahudilerin "maymunlar ve köpekler arasında orta bir konumda" olduğunu yazıyor

Turgenev nihayet hayvan karşılaştırmasını mantıksal sonucuna şu şekilde getiriyor: Bir Avcının Notları Malek-Adel adında safkan, asil ve zeki bir at - "sıradan bir at değil, bir mucize" - sıska, sefil ve histerik Yahudi'nin sefilliğiyle…

 

Babel, Ağustos 1920'de, Rusların kaderi değişmeden kısa bir süre önce, Kazak ve süvari için atın ne anlama geldiğini anladım diye yazmıştı. Atlarını kaybetmiş ve artık kavurucu, tozlu yollarda piyade olarak dolaşan binicileri, "kollarında eyerleri, başkalarının arabalarında ölü gibi uyuyanları, her yerde çürüyen atları, sadece atlardan bahsedenleri" görmüştür... Atlar şehittir, atlar acı çeker. (...) At her şeydir. İsimler: Stepan, Misa, küçük erkek kardeş, yaşlı kadın. At kurtarıcıdır, onu insanlık dışı bir şekilde dövseniz bile bunu her an hissedersiniz.”

 

Kütüphanenin Hayaleti - Bilgi

19. yüzyıl, hayvancılık ve yetiştirme, binicilik ve terbiyeye ilişkin pratik bilgi gelenekleri üzerine kuruludur

 

Edgar Degas'nın Yaralı jokey (1896-1898) tablosu, bir yarış kazasının sessiz, neredeyse soyut anını yakalar.

 

İngiliz at yarışlarının tarihi, Stuart'larla başlar ve Arap aygırlarının (Byerley Turk, Darley Arabian, Godolphin Arabian) ithal edilmesiyle Safkan (Thoroughbred) ırkının yükselişine yol açar.

At yarışı, hızın arandığı bir spor haline geldi.

18. yüzyıl boyunca İngiltere'de, bahis işi de dahil olmak üzere, bu sporun ekonomisi gelişti.

Atların soy ağacını kaydeden ve üç kurucu Arap aygırına kadar izlenebilmesini şart koşan General Stud Book'un (1791) oluşturulması, at aristokrasisinin bir kaydıydı.

James Weatherby'nin ilk kez 1791'de sunduğu (başlangıçta bir Genel Soy Kitabına Giriş) defalarca İngiliz safkanlarının aristokratik takvimi olarak anılmıştır

 

Anatomi Dersi

George Stubbs, Atın Anatomisi (1766)

 

Uzman ve aldatıcı

İngiliz kültürü, at yarışları ve tilki avı üzerine kurulu organik bir sanat eseridir. Bu yapının merkezindeki "tilki", İngiliz soylularının kurnazlık ve sağduyu öğretmenidir.

İngiltere Fox [Tilki] tarafından büyütüldü ve akıllı Britanyalılar bildikleri ve yapabildikleri hemen hemen her şeyi bu kurnaz doktordan öğrendiler.

 

Paul Mellon İngiliz resim sanatını ve at edebiyatını içeren devasa bir koleksiyon kurmuş.

Uzmanlığın kökü tutkudur.

 

18. yüzyılın sonlarında, atlar hakkındaki pratik bilgilerin "bilim" kimliği kazanmaya başlaması ele alınır. Sanayileşme ve savaşlar öncesinde at, stratejik ve bilimsel bir araştırma nesnesine dönüşmüştür.

"Stallmaster" (ahır ustası) döneminden veteriner okullarının açılışına kadar olan süreçte, at bilgisi anekdotlardan akademik bir disipline evrilmiştir. Bu bilimin özü, mükemmel atı seçebilme yetisidir.

'Atların güzelliği ve kusurları' doktrini hipolojik bilginin en derindeki çekirdeğini oluşturur.

 

Claude Bourgelat modern veterinerlik eğitiminin temelini Lyon ve Alfort'ta atmıştır. Ancak bu okullar uzun süre bilimsel tıptan ziyade, ordu ve damızlık çiftlikleri için "becerikli uygulayıcılar" (nalbant kökenliler) yetiştirmeye odaklanmıştır.

 

Uzmanlık, atın dış görünüşünden (simetri ve oranlar) içsel gücünü okuma sanatıdır. Satın alma anı, bilginin teste tabi tutulduğu bir "kriz" anıdır çünkü satıcılar kusurları gizlemek için her türlü hileye (biber kullanımı, boyama vb.) başvurur.

Uzmanın eğitimli gözü bile zekasıyla alt edilebilir. Bir atın güzel ve hoş ya da hantal ve donuk görünmesini sağlayan şey sadece vücudunun oranları, kürkünün parlaklığı ve pürüzsüzlüğü değildir. Performansın gerilimi ve hareketin tonu daha az önemli değildir. Uyuşuk bir atın uyanık ve canlı görünmesini sağlamak için, hem havuç hem de sopa olmak üzere hemen hemen her türlü araca izin verilir. Ancak her şeyden önce bir şey tavsiye edilir: Biber: “Çünkü biber, at ticaretinin gerçek ruhu, gerçek yaşamıdır; Yaşlıları gence, halsizleri ateşli atlara, aptalları utangaç atlara, beceriksizleri de hafif atlara dönüştürür..."

 

Biberin etkilerini bilmeyen, atlar hakkındaki tüm bilgisine rağmen at ticaretinde tecrübesiz kalır ve birçok ifadeyi doğal özellikler olarak görür, bunlar sadece biberin yarattığı yeteneklerdir.

 

Nikolai Przewalski emperyalist amaçlarla çıktığı keşif gezilerinde, bozkırın antik kalıntısı olan toz renkli vahşi atı keşfetmiştir (Takhi). Bu keşif, atın evrimsel tarihine ışık tutan zoolojik bir dönüm noktasıdır.

 

At, tarih boyunca edebiyatta ve dilde binlerce farklı isim ve deyimle yer bulmuştur. Almancada at için 60'tan fazla isim bulunması, bu hayvanın toplumsal hayattaki devasa dinamizminin bir göstergesidir (Max Jähns).

 

E.J. Marey ve E. Muybridge / Atın yürüyüşleri, saniyede 25 görüntüye bölünerek kas ve tendonların çalışma prensipleri incelenmiştir. Bu, estetik bir zarafet arayışından ziyade, savaş malzemesi olarak görülen atın en verimli kullanımını amaçlayan fizyolojik bir nükleer fisyondur.

 

Antik dünya neden pratik bir at duyusu geliştirmedi?

Çünkü kölelerin gücüne sahipti

Lefebvre, antik çağda atların boyunlarına baskı yapan "talihsiz bağ" nedeniyle tam kapasiteyle çalışamadığını, modern koşum takımlarının ancak Orta Çağ'da geliştiğini savundu.

Hayvan daha sert çekmek zorunda kaldığı anda 'talihsiz bağ' atardamarını sıkıştırdı, nefesini kesti ve performansını düşürdü.

 

Bilge Hans Fenomeni

Ağustos 1904, Berlin

Adını bir Grimm masalından alan Bilge Hans.

Hayvan mükemmel okuyor, mükemmel hesap yapıyor, basit kesir hesaplamalarında ustalaşıyor ve sayıları üçüncü kuvvete yükseltiyor, geniş bir renk yelpazesini ayırt edebiliyor ve Alman madeni paralarının değerini, oyun kartlarının değerini biliyor, insanları fotoğraflardan, çok küçük ve hatta çok benzer olmasa bile tanıyor, Alman dilini anlıyor ve genel olarak bizim anlayışımıza hiçbir şekilde uymayan bir takım kavram ve fikirleri edinmiş durumda.

 

Doğu Elbe asilzadesi Wilhelm von Osten / 1900 yılında hayvanı satın aldı ve hemen okula başladı

Yıllarca süren günlük etkileşime rağmen, öğrencisinin duygusal ifadelerini şefkatli bir şekilde anlayamıyordu; Hans'ın hissettiği açık can sıkıntısı işaretlerini fark edemiyordu. Saatlerce süren derslerde dersler çoğunlukla monoton geçiyordu.

Ostens'in Haziran 1909'daki ölümünden sonra, Karl Krall, Smart Hans'ı miras aldı ve onu memleketi Elberfeld'e götürdü.

Hans’ın yetenekleri, psikolog Oskar Pfungst tarafından incelenmiş ve hayvanın aslında bağımsız düşünmediği, sahibinin veya soru soran kişinin farkında olmadan verdiği mikro vücut hareketlerini (baş hareketleri gibi) okuduğu ortaya çıkmıştır.

 

Üzengi, Lynn White'ın feodalizm tarihini yeniden inşa ettiği Arşimet noktası haline gelmişti.

Üzengi, insan gücünün hayvan gücüyle değiştirilmesini mümkün kıldı. Bu, Orta Çağ'ın tipik Avrupa dövüş stili olan atlı şok saldırısının teknolojik temeliydi.

 

Yaşayan Metafor - Pathos

At, altı bin yıl boyunca insanlar için önemli bir çiftlik hayvanıydı. Bu sıfatla yalnız değildi

At aynı zamanda insanın yarattığı sembolik dillerde, mitlerinde ve masallarında, felsefi sembollerinde de birinci sınıf bir aktördü.

 

Yazar, atın bir şeyi sadece fiziksel olarak taşıyan bir "foros" değil, anlam ve statü taşıyan bir "semioforos" olduğunu vurguluyor.

Kral, atı olmadan kral değildir. At, kraliyet ailesinin görünür, yaşayan bir parçasıdır, ama aynı zamanda onun dinamik gücünün gerçek, pratik somutlaşmış halidir.

 

Michael Kohlhaas

ikayenin başında, at tüccarının dünyası hâlâ düzenliyken, teminat olarak geride bırakmak zorunda kalacağı iki siyah at hâlâ pürüzsüz ve parlak görünüyor; Onlara ve Kohlhaas'ın diğer hayvanlarına hayran olan şövalyeler, "atların geyiklere benzediğini ve ülkede daha iyi yetiştirilenlerin bulunmadığını" düşünüyorlar.

Kohlhaas'ın yaşadığı aşağılanmanın en dip noktası, siyah atlarını, daha doğrusu onların gölgelerini Dresden şehrinde yeniden gördüğünde ulaşıyor. Nihayet haklarının çiğnendiği yerde, atlarını da yine utanmadan yanlarında su satan bir satıcının arabasına bağlanmış halde bulur.

 

Dünyadaki tüm adaletsizliği hırpalanmış bedenleriyle görünür kılan iki siyah attır... Atlar adalet durumunu kişiselleştirmez; sadece ona gösteriyorlar.

 

Napolyon, David'in onu resmetmek istediği çekilmiş kılıç özelliğini kesin bir içgüdüyle reddetti: “Hayır, sevgili David, savaşlar kılıçla kazanılmaz. Ateşli bir ata boyanmak isterdim."

Yeni tip hükümdarın belirleyici özelliği, generalinin asası ya da silahı değil, savaşın serbest bırakılan enerjisinin ortasındaki egemen sakinliğiydi.

David, Napolyon'u rüzgar ve hız tanrısı olarak resmetti. Bir metafor olarak at sürmek, eski kural formülü, bu simgeyle özellikle modern yüzünü almıştı. Zaman. Gelecekte hükmetmek isteyen herkesin her şeyden önce tek bir şeye ihtiyacı vardı: hızlı.

 

Buna karşın Robespierre'in ata binememesi, onun siyasi düşüşünde sembolik bir eksiklik olarak yorumlanır.

Robespierre reddediyor, kendisi bir avukat ve avukat olarak kalmak istiyor, bu saatte bile argümanın gücüne güveniyor: kılıca değil, söze! 'Ata binmeyi bilmiyorum' diyor.

 

Antik çağlardan beri hükümdar imgesinin basit bir şemaya dayanır, üstte bir adam, altta bir at. Bu piktogram, hukuki meşruiyetten önce "korku ve saygı" telkin eder.

 

Arap atının hızı ve azim, özellikle de çevikliği... içinde bir estetiğin saklı olduğu iradeli adamı büyülemişti. Napolyon... iradesini başkalarına empoze etmeye alışmış aceleci bir çılgın gibi ata biniyordu.

 

20. yüzyıla gelindiğinde, at artık iktidarın simgesi olmaktan çıkar.

Kahramanların ve onunla birlikte savaş atlarının devri bitti. Geriye yelesiyle dosyaların tozunu silen efsanevi at isminde bir avukat, sessiz, uslu bir ofis aygırı kalıyor.

 

Dördüncü Atlı

Kaparisonlu at amerikan devlet cenazesinde yas tutan atın adıdır.

…kapari (Fransızca'dan kabuk) atın sarıldığı paltoya verilen isimdir.

Arkaya bakan botlar daha da dikkat çekicidir. Basit bir küçültme yoluyla, eyer örtüsünü ve tüm dekoratif unsurları çıkararak ve bir detay, yani çizmeler ekleyerek, askeri tören, kısalık ve güç açısından neredeyse aşılamayan bir pathos formülü yarattı. Barok seleflerinin aksine, dünyevi şeylerin geçiciliği, insan varlığının beyhudeliği ve şöhretin ölümsüzlüğü hakkında uzun uzun konuşmaz

John F. Kennedy'nin cenazesindeki "Black Jack" isimli at, bu geleneğin en güçlü örneklerinden biridir.

 

Atlar ölümün yaklaşmasından çekinir ve homurdanır.

 

Süvari

At bu sahnenin baş aktörüdür çünkü evrim süreci boyunca korku ifadesini mükemmelleştirmiştir.

Bir atın çok korktuğunda yaptığı hareketler son derece etkileyicidir.

…eyerden kalp atışını hissedebiliyordum. Kırmızı, geniş burun delikleri ile şiddetle homurdandı ve kendi etrafında döndü.

 

Hiç kimse, gücün teatral misyonunu ve onun attaki somutlaşmasını Peter Paul Rubens'ten daha iyi anlamamış ve onu Rubens'ten daha muhteşem bir şekilde tasvir etmemiştir.

 

Rubens'in çizdiği ve boyadığı tüm binicilik savaşları ve av sahnelerinde (Resim 25), atın gözü (ya da bu ikonik görevin üstlendiği atlardan biri) sonuç olarak tüm resmin düzenleme merkezi haline geldi. Oyuncuların diğer tüm bakışları: insanlar, hayvanlar veya canavarlar görüntünün döngüsüne takılıp kalır ve izleyiciyi aramaz. Tek bir bakış ona doğrudan çarpıyor; bir atın bakışı. Korkuyu açıkça ifade eden bu bakış, izleyicinin her an hedef alındığını hissettiriyor. Tamamen açık göz, görüntünün merkezi ve gücün aynası haline gelir. Aynı anda hem pasif hem de aktif olan bir aynadır: At gücü bünyesinde barındırır çünkü dehşetini hissetme, ifade etme ve iletme yeteneğine sahiptir. Bu yuvarlanan prizmada, bu kubbeli göz küresinde, güç ışını yeniden dışarıya, gözlemciye, tanığa, düşmana doğru yönlendirilmek üzere toplanır.

 

Tüm hayalet öykülerinde tekrar değirmeni döner; yanmış kahramanları hayaletlerdir.

 

Yuhanna'nın Kıyameti / ilki, beyaz bir at üzerinde, bir yay kullanıyor, bir çelenk veya taç takıyor ve "galip" olarak adlandırılıyor; geleneksel olarak bir hükümdar olarak yorumlandığından, geri dönen muzaffer Mesih ile özdeşleştirilirdi. İkincisi, kırmızı bir at üzerinde, büyük bir kılıç taşıyor ve savaşı ve şiddeti simgeliyor; üçüncüsü, siyah bir ata binip teraziyi sallayarak kıtlığın habercisidir. Dördüncüsü, soluk renkli bir ata binerek veba, savaş ve vahşi hayvanlar yoluyla ölüm getirir.

 

İskandinav ve kıta Germen mitolojisi de Odin ve sekiz bacaklı kahraman atı Sleipnir'den başlayarak devasa süvarilerle karakterize edilir.

 

Kırbaç

Kızlar ve atlar

 

Bilimsel kemik analizi, Greko-Romen mitoloji yazarlarının ve tarihçilerin bir zamanlar Amazonlar'a yerleştiği bölgelerde kadınların ata bindiğini, avlandığını ve savaştığını gösteriyor.

 

2013 yılında Honda CBR 1000 RR süper motosikletine yönelik bir reklam, cinsiyetçi olduğu gerekçesiyle eleştirildiği için iptal edildi. Güzel bir kadın olan İspanyol model Angela Lobato'nun, bir erkek sürücünün sırayla keyifle kullandığı iyi yapılı bir motosiklete dönüşmesini gösterdi.

Her halükarda, bu reklam, binicilik eyleminden cinsel eyleme ve geriye doğru hafif metonimik değişimin, at çağına kadar tüm köprüleri yaktığı varsayılan kültürlerde bile hala yaygın olduğunu gösterdi.

 

Rönesans ve Barok sanatçıların defalarca kullandığı ortak bir motif, yaşlı bir adamın genç bir kadın tarafından sürülmesidir. Kadın genellikle “hanımefendi koltuğu” denilen yerde biner ve sağ elinde kırbacı, sol elinde ise yaşlı adamı yönlendirdiği dizginleri tutar.

 

(Hans Baldung Grien’in motifi) Büyük İskender'in öğretmeni olan yaşlı filozofun, sevgilisi Phyllis'e nasıl aşık olduğunun öyküsünü anlatıyor. Alexander onu bundan vazgeçirir ve şimdi Phyllis, herhangi bir erotik iyilik gösterisi yapmadan önce yaşlı adamı sırtına binmesine izin vermeye zorlayarak intikam alır: Alexander, öğretmenini çok aşağılanmış bir biçimde görür.

 

Nietzsche’nin Lou Salomé ile olan ünlü fotoğrafı, iktidar ve aşağılanma bağlamında sunuluyor.

 

Bir kişinin at sırtında oturması ve hayvanla birlikte hareket etmesi, onun içsel anlamı, fiziksel duygusu, becerisi ve bir aşık veya sevgili olarak niteliği hakkında her şeyi anlatır.

 

Torino, Bir Kış Masalı

Savaş atına duyulan acıma, edebiyatta yaygın bir motiftir

 

19. yüzyıl toplumlarının uzun vadede ahlaki sistemlerini değiştiren deneyimleri deneyimlediği rakamlar arasında özellikle dördü öne çıkıyor. Dövülmüş at, şehit mahlûk da bunlardan biridir. Diğerleri çalışan çocuk, yaralı asker ve yetimdir. Birlikte, zorlu bir yüzyılın kabuslarında, aşağılanmış ve istismar edilmiş, dünyevi talihsizliklerin dörtlüsü içinde dolaşırlar.

 

(Britanya) Haziran 1822

Martin Yasası, hayvanlara zulmü yasaklayan yasa Parlamentonun her iki kanadı tarafından da kabul edildi.

 

Jeremy Bentham, hayvanların akıl veya konuşma yeteneğine sahip olup olmadığı konusundaki yaygın tartışmaları ve onların yetenekleri sorusu aracılığıyla kesintiye uğrattı: «Soru şu değil, akıl yürütebiliyorlar mı? Ya da konuşabiliyorlar mı? Ama acı çekebilirler mi?»

 

1889 yılının Ocak ayı başlarında bir kış gününde Torino'da klasik bir sokak sahnesine tanık olduğunda deliliğe doğru gidişi açıkça ortaya çıkıyor: topal bir fayton atını döven acımasız bir arabacı.

 

At zulmünün acımasız üçgeni (kaba arabacılar, yoldan geçen duygusuz insanlar ve sessizce acı çeken yaratık) hâlâ varlığını sürdürüyor.

Sadece medya değişti ve pozisyonlar farklı şekilde dolduruldu; Arabacının yerini at tüccarı almış, yoldan geçen, dikkatsizce geçen ya da merakla bakan kişi artık sokakta değil, internette, örneğin YouTube'da. Orada, "at cehennemi" gibi arama terimlerini kullandığınızda hala aynı eski, acımasız sahnelerle karşılaşıyorsunuz: yarı ölü atlar, susuzluktan yarı delirmiş, küfrederek kötü muameleye maruz bırakılmış, görünüşe göre sarhoş dövücüler, Polonya (Skaryszew) ve Avusturya'da sürücüler ve hizmetçiler. (Maishofen) at pazarlarında kamyonlardan sürükleniyor, itiliyor, başka kamyonlara bindiriliyor, dövülüyor ve taşınıyor. Eğer yolculuktan sağ çıkarlarsa çoğu için olmasa da birçoğu için yolculuğun varış noktası mezbaha ve sosis fabrikası olacak.

At zulmünün bir başka sahnesi de, bir zamanlar at kültürünün yeşerdiği ve daha sonra dünyanın yarısına yayıldığı aynı kültürel bölgede, Arap Yarımadası'nın kenarında yatıyor. Özel olarak Dubai Emirliği ve genel olarak Birleşik Emirlikler, çöl bölgelerinde ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklılık yarışları yaparak sayısız atın hayatını riske atması veya ölümüne neden olmasıyla ünlüdür.

 

Unutulmuş Aktör - Tarih

İnsan atla ittifak kurarak ne kazandı? At diğer canlıların yapamadığı neyi yapabilirdi? Fizik ilk cevabı sağladı. Atın enerjiyi dönüştürerek enerji yaratabileceği söyleniyordu. Neredeyse tüm diğer hayvanların yenemediği sert bozkır otlarında saklı olan göze çarpmayan potansiyel enerjiden, hızlı ve dayanıklı bir koşucunun muhteşem enerjisini üretebilir.

 

İkinci cevap, atın aynı zamanda bilgi üretebildiği ve bilgiyi taşıyabildiğiydi.

At, çeşitli bilgi alanlarından (tıbbi, tarımsal, askeri, sanatsal) ve bilgi türlerinden (ampirik, uzmanlık, bilimsel) oluşan karmaşık bir ekonominin yanı sıra antik çağda kurulmuş uzun bir edebiyat geleneğinin parçasıydı.

 

Üçüncü bilgi ise atla ilgili büyük duygular, gurur ve hayranlık gibi duygular, güç arzusu ve özgürlük arzusu, korku, şehvet ve acıma ile ilgiliydi. Bir sembol ve gösteren olarak Semiofor görevindedir. At her zaman insani duyguların, ruh hallerinin ve tutkuların önemli bir taşıyıcısı ve aktarıcısı olmuştur.

 

Diş ve Zaman

Bir Reinhart Koselleck okuyucusu, yazarın en önemli tarihsel-teorik kavramlarını taşıyacak çağ eşiğini adlandırırken belki de aklında bu imgenin olup olmadığını kendine sorabilir / Eyer zamanı

 

Alfred Weber - Trajedi ve tarih

Trajik duygusunun sadece Yunanlıların değil, dünyaya nasıl geldiği sorulduğunda Weber, M.Ö. 2000'den bu yana meydana gelen iki fetih dalgasına işaret ederek yanıt verdi. M.Ö. Avrupa ve Asya "ön-kültürlerini" geçti: ilki savaş arabası teknolojisine dayalıydı ve daha sonra M.Ö. 1200'den itibaren. M.Ö. süvari ordularının gerçekleştirdiği bir fetihtir. Özellikle bu ikincisi, en büyük kültürel dinamizm sürecini tetikledi: “Bu binici dalgası muazzam bir dalga gibi, zamansal bağlamda Avrasya'yı kaplayan en büyük dalga gibi. (...) Onları taşıyan halklar, sosyal ve siyasal yapılarıyla, manevi özlerini, savaşçılıklarının ustalık niteliğini ve atmosferini her yere beraberlerinde taşıdıkları için yeni bir dünya dönemi, manevi bir devrim dönemi başladı. (...) Her yerde erkeksi, özgürce hareket eden erkeklerin görüşleri ve erkeklerin yerdeki anneyle olan tutumları arasında bir çatışma vardı.

Hiçbir silah, hatta ateşli silahlar bile, savaş arabası kadar dünyayı dönüştüren bir şey olmadı. MÖ 2. binyıldaki dünya tarihinin anahtarıdır.

 

Tüm arkeolojik toprak kazanımlarına rağmen, evcilleştirmenin gerçek kültürel ve ahlaki başarısı belirsizliğini koruyor: Hiçbir metin, hiçbir görüntü ve hiçbir maddi iz, ilk kez vahşi bir ata binen ve binicisine hoşgörü göstermesini sağlayan adamın cesaretine tanıklık etmiyor.

 

Bir insanın ata binmesi küçük ama cesur bir adımdı. Kesinlikle aya inişle kıyaslama çok abartılı değil (Ann Hyland).

 

At aynı zamanda nispeten tutumlu ve sağlam bir ortaktı ve neredeyse insanlar kadar uyum sağlayabiliyordu. Bu esas olarak hayvanın beslenmesi ve sindirimi ile ilgilidir. Atlar, inek derisinin altına girmeyen, yani selüloz yapısı nedeniyle çok sert olan ve düşük protein içeriği nedeniyle inekler ve çoğu çift parmaklı hayvan için yeterince besleyici olmayan ot türleri ile beslenir. Ayrıca ineklerin geviş getirme işini yaptıkları dinlenme sürelerine ihtiyaçları vardır; atlar ise basit mideleri sayesinde koşarken sindirim yapabilirler. Atın sağlamlığının ve tutumluluğunun ilk şartı dişleridir: Özellikle yüksek ve sert taçlı dişleri sayesinde atlar ve diğer tek tırnaklılar, içeriğindeki yüksek silikon oranıyla çayırların, bozkırların ve savanların sert otlarını otlayabilir ve parçalayabilirler.

 

Elias Canetti şöyle yazıyor: "Ok, Moğolların ana silahıdır. Uzaktan öldürüyorlar; ama hareket halindeyken de atlarının sırtından öldürüyorlar.»

Amerikalının aklında elbette yalnızca Kızılderililer var; Tarihsel perspektifi veya kültürel tek yönlü caddesinin istediği de budur.

 

Toprak kapma, Carl Schmitt'in jeopolitik teorisinin merkezine yerleştirdiği bir terim ("Al, paylaş, otlat") birbirini takip eden bölgesel el koyma eylemlerini tanımlayan bir hukukçu kavramıdır. Eğer bunu tarihsel gerçeklik testine tabi tutarsak, böyle bir sahiplenmenin pratikte asla atlar olmadan gerçekleşemeyeceği hemen ortaya çıkıyor (atların yerini develerin ve tek hörgüçlü develerin aldığı Doğu hariç). Fatih, almaktan bölmeye ve sonunda otlatmaya geçmeden önce, genellikle ilk önce ele geçirilen bölgeyi geçmek zorundaydı; içinden geçtik ve güvence altına alındı.

 

A. W. Crosby Jr. İspanyol fatihinin domuz olmadan hayal edilebileceğini yazıyor, ancak atı olmadan nasıl düşünülebilir? Başlangıçta askeri fetihlerin temel aracıydı (almak), at daha sonra toprağa hakim olmak ve onun kullanımını güvence altına almak için vazgeçilmez hale geldi (paylaşın, otlatın): "Eğer atı onun bilgiyi, emirleri ve askerleri bir noktadan diğerine hızlı bir şekilde taşımasını sağlamasaydı, fatih geniş Hint nüfusunu asla kontrol edemezdi.

 

Bir atı acı içinde görmeye kim dayanabilir? Atın, o trajik hayvanın ölmesini görmek dayanılmaz. Uzun bacaklarının bükülmesi, dizlerine kadar çökmesi. Koca bedenin yavaş yavaş düşüşünü, gözünün kırılmasını hiçbir insanoğlu izleyemez.

…

Atın ölümü, "insanlığın tüm sevinçlerini ve acılarını taşıyan bir canlı metaforun" sonu...

 

İbn Arabi - Kamil insan ve Allah - Notlar

İbn Arabi - Kamil insan ve Allah - Notlar

Mütercim: Şemsettin Yeltekin, Ehil Yayınları, 2020

 

Muhyiddin İbn Arabi

Amelde kıyası reddeden Zâhirî mezhebine bağlandı; itikadda ise Eşarilik veya Maturidilik yerine Selef akidesini (Ehl-i Sünnet çizgisi) benimsedi.

Hayatı boyunca 300'den fazla âlim ve şeyhten faydalandı.

 

Tunus ve Fas’ta ulema ile görüştü; buralarda sihir, tılsım ve ebced ilimlerine vakıf oldu. Tunus'ta İnşâu’d-Devâîr eserini yazdı.

 

Kahire'deki resmi din çevreleri İbn Arabî’nin sıra dışı irfani görüşlerini sapkınlık (heretiklik) olarak nitelendirdi. Onu idam veya hapisten kurtaran kişi, Eyyubi hükümdarı el-Melik el-Âdil oldu.

 

Ondan sonra gelen ve bu ekolü (Vahdet-i Vücud) takip eden sufilere "Ekberî" denmiştir. Sadreddin Konevî ve Abdülkerim el-Cîlî bu ekolün en özgün kuramsal temsilcileridir.

 

Allah'ın Rasulü (S.A.V.)

Hz. Muhammed (S.A.V.) yaratılışın ilk nüvesi ve varlık sebebi

Cenab-ı Hak, feleklerin (evrenin) hareketinden ve diğer tüm ruhlardan önce, "kendini bilir ve tedbirli ilk ruhu" yaratmıştır. Bu ruh, Hakîkat-i Muhammediyye’dir (Hz. Muhammed'in ruhudur).

 

İlim yaratılmış mahlukata aittir ve büyük bir şerefi vardır; ancak tek başına ilim nuru insanı ilahi huzura (ebedi saadete) ulaştırmaz. İman nuru, imansız ilim nurundan her zaman daha şereflidir.

 

Kozmik Nizam

1. Sema: Kur'an-ı Kerim'in ilk emrinin bulunduğu ve şeytanın tek bir harfini bile değiştiremeyeceği mutlak koruma katıdır.

 

2. Sema: Muhammedî şeriatın nesh edilemeyeceğine (değiştirilemeyeceğine) tüm sema taifelerinin şahitlik ettiği, kalbi yumuşaklık ve merhametin bezendiği kattır.

 

3. Sema: Hakikati tahrif edenlere karşı kılıç ve cihat vahyinin indiği kattır. Bedir Savaşı'na katılan melekler bu 3. göğün melekleridir.

 

4. Sema: Önceki peygamberlerin getirdiği dinlerin ve kitapların hükmünün tamamen Muhammedî şeriatla değiştirildiği (neshedildiği) makamdır. Metindeki beyit bu durumu özetler: "Sen bir güneşsin, diğer mülkler (peygamberler/şeriatlar) ise yıldız; sen doğunca o yıldızlar hepten kaçışır."

 

5. Sema: Muhabbet sırrının nazil olduğu kattır. Peygamberimiz Allah katında o kadar istiğrak (derin meşguliyet) halindeydi ki, dünyaya yönelebilmesi ve beşeri nizamı kurabilmesi için Allah ona kadın muhabbetini emretmiş ve sevgisini yaratmıştır.

 

Kamil İnsan ve Allah (C.C.)

İnsan, Allah’ın sureti üzerine yaratılmıştır. Allah, Zâhir ismiyle ancak insanın varlığı yoluyla açığa çıkar.

İnsana şefkat göstermek, Allah yolunda cihat etmekten (kan dökmekten) daha evladır.

Hz. Davud ilahi yolda da olsa kan döktüğü için Allah, Beyt-i Mukaddes’i (Kudüs Mabedi) onun elleriyle inşa ettirmemiş, temiz ve savaş görmemiş olan oğlu Hz. Süleyman’a nasip etmiştir.

 

İnsanın Mahiyeti

İnsanın yaratılış gayesi olan kemale ermesi ancak zikirle mümkündür.

İnsan parçalardan (organlar, duygular, latifeler) oluşan "çoğul" bir varlıktır; tıpkı Hakk'ın isimleriyle çoğul olması gibi. Bir insan gafil olduğunda, onun sadece gafil olan parçaları zikirden uzaktır. Zikreden parçası (örneğin kalbi veya dili) ise o an Allah'ın huzurundadır ve Hak o parça ile birliktedir. Hakk'ın kulun bir parçasıyla birlikte olması, diğer gafil parçaları da ilahi inayetiyle korur.

Ölüm bir yok oluş değil, insanı oluşturan unsurların (toprak, su, hava, ateş) aslına dönmesi, yani bir ayrışmadır.

 

Adem ve Havva'nın Yaradılışı

Akl-ı Küll (Âdem) / Nefs-i Küll (Havva)

Cennette gizli olan bu iki kozmik güç, "yasak ağaca" el uzattı. Yasak ağaç, Hakk'ın varlığına nispeten bir hayal ve rüyadan ibaret olan "çokluk (kesret) âlemidir". Bu ağacın meyvesi tabiat karanlığıdır.

 

Şeytan, insandaki vehim ve hayal kuvvetidir. Vehim ve hayal gücü Nefs-i Küll’ü aldatıp Akl-ı Küll’e galip gelince, insan vahdetten (birlikten) kesrete (çokluğa) yani dünyaya düştü.

 

İnsan ruhu ile ilahi zat arasında mekansızlık yönünden bir benzerlik vardır.

Sufi, hiçbir mekâna sığmayan Hak ile beraber olduğu için kendisi de mekansızlıktan, maddeden ve zamandan mücerret (arınmış) hale gelir.

 

Adem ve Havva'nın Hakikati

Allah'ın ilk yarattığı şey "Kalem", "Akıl" veya "Ruh-u Muhammedî"dir. Diğer tüm ruhlar, bu tek ruhun parçalarıdır.

 

Âdem: Varlığın "akıl" ve "imkân" dengesinde şekillenen Akl-ı Küll’dür (Ruhların babası, sağ taraf).

Havva: Akl-ı Küll'ün sol kaburgasından (sol kenarından) var olan Nefs-i Küll’dür.

Kâinattaki tüm etken (erkek/fail) ve edilgen (kadın/münfail) suretlerin doğumu, bu iki evrensel gücün izdivacından (birleşmesinden) meydana gelmiştir.

 

Yasak Ağaç

Ulûhiyet zatında birer rüya ve hayalden ibaret olan bu çokluklar âlemi, çekirdeğin içinden çıkıp aşağıların aşağısına (esfeli safilin) doğru dal budak salan yasak ağaçtır. Bu ağacın meyvesi tabiat karanlığıdır.

Vehim iblisinin Nefs-i Küll’e, onun da Akl-ı Küll’e galip gelmesiyle, insan "Zat cennetinden" suretler ve taayyünler dünyasına indirilmiştir.

 

İnsân-ı Kâmil

İnsan-ı Kâmil, kâinatın yaratılış sebebi, ilahi isimlerin toplayıcı tecelli mahalli ve yeryüzündeki ilahi halifedir.

 

Âlem, İnsan-ı Kâmil ile cilalanmış bir ayna olduğundan, Hak kendi suretini onda kemaliyle müşahede eder.

 

Manevi Hazineler

Vahiy / Lahuti ışık ruhtan hisse doğru sızdığında, kişi gaybi varlığı en parlak, nurlu ve aydınlık suretiyle görür.

Bu nur bazen koku duyusuna sirayet eder. Hz. Yakub’un, Hz. Yusuf’un kokusunu Kenan çöllerinden alması ("Ben Yusuf'un kokusunu alıyorum") bu nadir ve yüksek vecd halinin sonucudur.

 

Anadan doğma kör birinin güneşi inkâr etmesi güneşe zarar vermez.

Bilmeyen, bilmediğinin düşmanıdır.

 

Peygamberler, feylesoflar, veliler

Her Rasul nebidir, fakat her nebi Rasul değildir.

Nebi, şeriatlar üstü olan külli dini (Kitabın anası olan muhkematı) korur; yeni bir sistem vaz etmez. Rasul ise toplumlara yeni bir şeriat getiren, hüccet ve delil sunan kimsedir.

Bu deliller veliler için de parıldar ancak velilerin nefis kuvveti nebilerden aşağıdadır.

 

Hz. Musa Allah’ın kelamını duymuş ancak rüyetten (görmekten) men edilmiştir.

 

Hatemiyyet Mertebesi

Bu mertebe tamamen Hz. Muhammed’e (s.a.v) tahsis edilmiştir. Çünkü onun tahayyül şeytanı huzurunda Müslüman olmuştur; yani hayal ve vehim kuvveti tamamen hakikate ram olmuş, bulut olmaktan çıkmıştır.

Din onunla ikmal edilmiştir.

 

Platon akli kuvvetlerle üç semayı (Tabiat, Nefis ve Akıl semaları) çözdü.

Akıl ona ötesinde yol olmadığını göstermiştir. Bu, yetersizlikten değil, insanın acizlik sınırına dayanmasındandır.

Hz. İbrahim göklerin melekutunda yürürken yıldızları, ayı ve güneşi aşmış, sonunda yüzünü Yaratan’a dönmüştür.

Nebi ile kâmil filozof aynı hizada buluşurlar: Biri makulden (akledilenden) hissedilene koşar, diğeri hissedilenden makule doğru yol alır ve nihayet kabul menzilinde birleşirler.

 

Ulvi cihetten gelen hafif işaretler akıllardan gelirse Vahiy, nefislerden gelirse İlham adını alır. Akıl nefisten daha parlak olduğu için vahiy, ilhama göre daha sarih ve aydınlıktır.

 

Uyku halindeyken karıştırıcı (vehim) kuvvet nefse isyan eder ve asılsız tasvirler yaparsa buna düş denir, yoğun tabir gerektirir. Eğer karıştırıcı kuvvet nefse itaat eder ve nefsin mücerret (külli) cevherine şahsi/cüzî bir suret giydirirse buna sadık rüya denir.

 

Tabir ilminin konusu karıştırıcı tahayyül gücü,

Feraset ilminin konusu hayvani nefsin ahlakı,

Tıp ilminin konusu insan bedenidir.

 

Kul Allah'a tam itaatle "Kün (Ol)" makamına yükseldiğinde, dış dünya onun emrine ram olur.

 

Hz. İbrahim (Halim/Yumuşak)

Ağır başlılığın ve yumuşaklığın "suyu" ile ateşi söndürmüş, zıddıyla savmıştır. Ateş, ilahi emre uyarak serinlik ve esenliğe (itidale) dönmüştür.

 

Hz. Musa (Celalli/Hiddetli)

Gazabın hiddeti ve alevin şiddeti hâkim olduğu için ona deniz suyunu yarma ve suya hâkim olma mucizesi verilmiştir. Hz. İbrahim'inkine zıt bir tecellidir.

 

Hz. Muhammed (En Mutedil)

En mutedil mizaca sahip olduğu için felekleri (göğü) yarıp geçme, ayı ikiye bölme mucizesi verilmiştir. Denk denk ile kahredilir, dosdoğru düzen budur.

 

Cevher bakımından insan nefisleri

Yakut, altın, katran

Yakut (Peygamberler ve Kamil Arifler): Saflığı kemal derecesindedir, katışıksızdır. Ateşten (dünya hırslarından veya cehennemden) hiç zarar görmeden, soğuk ve selametle çıkar. Tıpkı Hz. İbrahim’in bedeni gibi.

 

Altın ve Gümüş (Âlimler ve Öğrenciler): Ateşin etkisinden orta düzeyde etkilenirler, yani erirler. Hadis-i şerif gereğince insanlar ya âlimdir (altın) ya öğrencidir (gümüş).

 

Katran ve Petrol (Zebun ve Ahmaklar): Tutuşma istidatları çok şiddetlidir. Ateşle karşılaşınca hemen tutuşup kendileri de ateşe dönerler. Ayette belirtilen "Gömlekleri katrandandır" ifadesi bu düşük, pespaye nefislerin sembolüdür. Hakikatin karşısında geri çekilip batıla yanaşırlar.

 

Nübüvvet, mutlak surette ilahi bir hibe ve vehbi bir bağıştır.

İnsan ancak kendi iradesi ve emeğiyle kazandığı şeyle övünebilir; doğrudan ilahi bir hibe olan bağışlarda övünme hakkı yoktur.

 

Bedenin şehvani hırsları boğazlandıkça, insan "müşahede, muvacehe (yüzleşme) ve mükâleme (Allah ile konuşma)" köyüne yaklaşır.

 

Rüya

Hak Teâlâ, rüyaya müvekkil "ruh" denilen bir melek yaratmıştır ve bu melek dünya göğünün altında durmaktadır. İnsanın uyku, fena veya güçlü bir idrak haline geçmesiyle beşeri duyuları (mahsûsât) devre dışı kalır ve insan rüya meleğinin elindeki suretleri idrak etmeye başlar.

 

Rüyayı yoran kişinin, anlatılanı önce kendi hayalinde tasavvur etmesi gerekir. Hak Teâlâ bir kimseye rüya göstermek istediğinde, rüyanın mahiyetine göre hayır veya şerden bir nasip halk eder ve bu nasibi kuş şeklinde bir melek olarak tasvir eder.

Rüyayı bu kuşun ayağına asılmış olarak bırakmıştır ki, rüya bu kuşun kendisidir. Rüya yorulunca yorumlanan şey için oradan düşer. Düştüğü zaman kuş yok olur.

Rüya tabir edilince, müşahede aleminde bu tevil ve tabire göre şekil alarak kişinin halinin aynına döner.

 

Sen bil ki, rüyanın mahalli maddî âlemdeki tabiî elemanların çıkış ve oluşudur.

İnsan rüyasında nefsanî düşüncelerini veya şeytanın keder verici telkinlerini de görebilir.

 

İlahi Adalet ve Büyüklük

Alemdeki şekiller, gözlerin ancak içinden sıyrılıp çıkan şeyleri görebildiği bir "gizlilik zulmeti" içinde bulunur. Hak Teâlâ bu aynaya tecelli edince alemin suretleri şekillenir.

Arş dört ayaklı bir karyola şeklinde, dört yönü olan, değirmi ve içe doğru çökük bir yapıdadır.

Bütün bunları yarattıktan, sonra Rahman arşın üstüne çıkıp oturmuştur. O bütünü ile bir rahmettir. Bu rahmet de bu duman ve zulmet içinde bir surettir. Bunun babası akıl, anası da nefestir.

 

Arşın nurundan yaratılmış melaikeler arasından dört melek arşın ayaklarını taşır.

Her şiddette bir gevşeklik vardır, Hiç bir azap yoktur ki sonunda merhamet olmasın, sıkılan bir şey yoktur ki sonradan genişlemesin, her darlığın da bir bolluğu vardır..." Sağdaki kaide rahmet, soldaki şiddet ve kahırdır. Karşıdaki dördüncü direk ise nur ve zulmet olarak görülen intikal yeridir. Ahirette arşın sekiz taşıyıcısı olacaktır. Arşın ayakları donmuş su ve soğuk hava üzerindedir. Yerin sıfatı değiştiğinde insanlar bu zulmet köprüsünde duracaklardır.

 

İman

Tevhit inancı

1. Tevhidi Zati: Hak Teâlâ’nın noksan sıfatlardan, ortaklıktan, doğurma ve tenasülden, zaman ve mekândan münezzeh olmasıdır.

 

2. Tevhidi Sıfati: Zati (Hayat, Kudret, İlim) ve Fiili sıfatlar olmak üzere ikiye ayrılır. Allah Hay'dır (ölümsüzdür), Kadir'dir (maddesiz halk edendir) ve Âlim'dir (ilmi cüzi ve külliyi kuşatmıştır, değişmez). İlminin dalları irade ve idraktir. Fiili sıfatlarda ise O'nun rızıkta cömert olduğuna inanmak vaciptir.

 

3. Tevhidi Hulki: Ruh, melek, arş, kürsü, elementler, hayvanlar, cinler ve insanlara kadar mümkün olan tüm alemlerdeki her şeyi halk edenin Allah olduğuna inanma mecburiyetidir.

 

4. Tevhidi İbadeti: Allah için tevhit (hulus ile ibadet eden has mümin) ve başkası için tevhit (melek, peygamber, put veya güneşe ibadet etmek ki bu fiil küfürdür) olarak ikiye ayrılır.

 

Adalet

Hak Teâlâ’nın kullarına hiçbir şekilde zulmetmeyeceği müşahede edilmiştir. Zulüm çirkin bir sıfattır ve Allah bundan uzaktır.

Hak Teâlâ’nın tekliflerinde cebir ve tazyik yoktur. Herkes fiil ve amelinde hürdür. Herkes kendi arzusuyla hayra amel ederse Allah’ın memnuniyetini üzerine çekmiş olur.

 

Nübüvvet

Umumi Nübüvvet: İlki Hz. Adem, sonuncusu Hz. Muhammed olan 124.000 peygamberin getirdiği şeriatların hak olduğunu tasdik etmektir. Onlar masum kılınmış haber vericilerdir.

 

Özel Nübüvvet: Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) içindir. O, mevcut olanların, cin ve insin en faziletlisi, en akıllısı ve kahramanıdır; hatemü'l-enbiyadır (son peygamberdir). Şeriatı diğerlerini neshetmiş (kaldırmış), Kur'an ise benzeri getirilemeyen ebedi mucizesi olmuştur.

 

İmamet

İmamla Peygamber arasında vahiyden başka fark yoktur. Peygambere vahiy gelir, imama gelmez. İmam şeriatın muhafızı ve bekçisidir

 

Maad

Hz. Peygamber’in getirdiği ve haber verdiği her şeye inanmak farzdır. Ölüm anından Azrail'in gelişine, kabir azabından Sur'un üflenmesine, haşır, mizan, hesap, sırat, cehennem azabının envai çeşidine (Zakkum yenmesi, zincirler) kadar tüm ahiret ahvalini ikrar etmek gerekir.

 

Tövbe: Günahın mazide vukuuna nedameti halde terk etmek, müstakbelde ise onun geri dönmemesine azim etmek demektir.

 

Rahmani Hikmetler

Hazreti Süleyman’a verilen rahmet, eşyanın bütününe sirayet eden umumî zati rahmetin bir tecellisidir.

İlahi rahmet onun vesilesiyle dört ana unsura (ateş, su, hava, toprak) geçmiş; rüzgâr ve sular onun emriyle hareket etmiştir.

 

Kalplerin Aşkı

Allah kendi üzerine "rahmeti" yazmıştır (vâcip kılmıştır). Tıpkı bir kulun adak adaması gibi, Allah da vaadine sadıktır.

Kul davet (fiili dua) etmeden Hak icabet etmez; Hak davet etmeden de kul uyamaz.

Hz. İsa kıyamete yakın mutlak surette yeryüzüne inecektir.

Hz. Muhammed'in şeriatını tahrif ve tadil etmeden uygulayacaktır. Onun nüzulü ile beşeri içtihatlar tamamen kalkacaktır.

 

"Allah'ın Nefesi bana Yemen cihetinden geliyor"

 

İsyanın Felsefesi

Fikir insanı karışıklığa ve doğrudan uzaklaşmaya götürür.

İlme ulaşmanın tek sahih yolu keşif ve vücut (varlık) yoludur. Fikirle meşgul olmak, hakikate karşı bir perdedir. Maddi şekil uleması (nazar ve istidlal ehli) bu tasavvufi zevke sahip olmadıkları için sufiyeye karşı çıkarlar.

 

Filozoflar isimlerinden dolayı değil; ilahi ilimlerde peygamberlerin getirdiği vahiylere muhalif şahsi fikir yürüttükleri ve hata yaptıkları için yerilmişlerdir.

 

Filozofların temel yanılgı sebebi Hikmeti Allah'tan istemek yerine beşeri akıl ve fikir yoluyla aramalarıdır.

 

Misâl Alemi Mertebesi

Misâl âlemi; bölünmesi, parçalanması veya birleşmesi normalde mümkün olmayan soyut manaların, latif (ince, şeffaf) şekiller ve suretler halinde somutlaştığı mertebedir. Ruhlar ile cisimler âlemi arasında köprü görevi gördüğü için "Berzah Âlemi" olarak da adlandırılır.

 

Ruhani zatların madde dünyasında görünmesi bu âlemde gerçekleşir.

 

İlk Berzah

Dünyevi oluşumdan önceden var olan iniş mertebesidir. Normal insanlara rüyada, seçkinlere ise uyanıkken aşikâr olur. Gelecekte şehadet âleminde yaşanacak hadiseler henüz gerçekleşmeden önce burada görülebilir. Buna "mümkün olan misâl" denir.

 

İkinci Berzah

Ölümden sonra beden bağından kurtulan ruhun gittiği ahiret berzahıdır. Buradaki suretler, kulun dünyada işlediği amellerin, ahlakın ve fiillerin hakiki şekilleridir. Ahlak kötü ise çirkin ve korkunç suretler, iyi ise güzel suretler kişiye yoldaş olur.

 

Ruhlar Mertebesi

Ruhların Yapısı

Ruhlar mertebesindeki basit cevherlerin şekli, rengi, zamanı ve mekânı yoktur. Cisim olmadıkları için parçalanma (yırtılma ve yapışma) kabul etmezler; beş duyuyla işaret edilemezler.

Bu mertebede her bir ruh hem kendini, hem hemcinslerini hem de yaratıcısını doğrudan idrak eder

 

Ruh, var olmak için bedene muhtaç değildir; ancak kendi kemâlini şehadet âleminde gösterebilmek için bedeni bir vasıta olarak kullanır.

Allah katındaki en mübarek ve ilk varlık Rûh-ı Âzam’dır. Allah'ın "Ruhumdan üfledim" hitabıyla şereflendirdiği bu ilk varlığa Büyük Âdem, İlk Halife, İcat Kalemi gibi isimler verilir.

Mutlak ruhtan beslenen Küllî Ruh (erkeklik/etken vasıf) ile onun feyzini kabul eden Küllî Nefis (dişilik/edilgen vasıf) arasındaki manevi izdivaç (kaynaşma) vesilesiyle alt âlemler ve tüm mahlukat doğarak varlık sahnesine çıkmıştır.

 

Şehadet âleminde Hz. Âdem’in vücudu bu Küllî Ruh’un görünme yeri; Havva’nın vücudu ise Küllî Nefis suretinin görünme yeri olmuştur.

 

Erkek çocukların doğumu küllî ruh suretinin baskınlığıyla (nefis karışımıyla), kız çocukların doğumu ise küllî nefis suretinin baskınlığıyla (ruh karışımıyla) gerçekleşir.

Nübüvvet, eşya üzerinde tasarruf ve mahlukat âleminde "etki/tesir" etme makamı olduğundan, ontolojik olarak erkeklik bağıntısını (etken/aktif rütbeyi) taşımak zorundadır.

 

Tasavvufun Anahtar Terimleri

…

 

İbn Arabi - Kalbin Hâkimliği - Notlar

İbn Arabi - Kalbin Hâkimliği - Notlar

Mütercim: Şemsettin Yeltekin, Gelenek Yayınları, 2020

 

Muhyiddin ibn Arabi

Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Hâtimî et-Tâî

1165 (Hicri 560) yılında Endülüs’ün (İspanya) güneydoğusundaki Mürsiye (Murcia) şehrinde doğdu.

Babası Ali b. Muhammed hem dönemin hükümdarının hem de ünlü filozof İbn Rüşd’ün yakın dostuydu.

 

Mürsiye'nin Almohadlar (Muvahhidler) tarafından ele geçirilmesinin ardından aile İşbiliye'ye taşındı. İbn Arabî burada geleneksel eğitimine (Kur'an, Hadis, Fıkıh, Dilbilgisi) başladı. Delikanlılık çağında Kurtuba'da babasının dostu olan ünlü filozof İbn Rüşd ile tarihi görüşmesini gerçekleştirdi.

 

20 yaşında Ebû'l-Abbas Ahmed el-Ureynî’nin meclisinde tövbe ederek fiilen tasavvuf yoluna intisap etti.

 

1193'te Tunus'a gitti. 1194'te Fas'a geçerek ulema ve şeyhlerle görüştü; ebced ve havas ilimlerine dair bilgiler edindi. 1198'de Meriye'de inzivaya çekildi ve bir mürşide ihtiyaç duymadan tasavvufa girmeyi anlatan ünlü eseri Mevâkiu’n-Nücûm'u yazdı.

 

Kahire üzerinden Mekke'ye ulaştı. Kâbe imamı Mekînüddin Şücâ ile dost oldu. Başyapıtı olan Fütûhât-ı Mekkiyye'yi Mekke'de yazmaya başladı.

 

Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus’un davetiyle Konya'ya geldi.

Sadreddin Konevî'yi yetiştirdi. Evhadüddîn-i Kirmânî ile burada dostluk kurdu.

 

Bağdat'ta Avârifü’l-Maârif müellifi Şehâbeddin es-Sühreverdî ile bir araya geldi. İki üstadın hiç konuşmadan sadece bakışarak anlaştıkları rivayet edilir.

 

Ömrünün son yıllarını Şam'da geçirdi.

1229 Ramazan'ında rüyasında Hz. Peygamber’i görerek onun emriyle Fusûsü’l-Hikem'i kaleme aldı. 10 Kasım 1240 (22/28 Rebîülâhir 638) tarihinde 75 yaşında Şam'da vefat etti ve Kasiyun Dağı eteğindeki Salihiye köyüne defnedildi.

 

Batı (Endülüs/Mağrib) tasavvuf okulu ile Doğu tasavvuf okulunu birleştirmiştir.

 

“Ben aşk dinini anlatıyorum.

Ve hangi yöne yönelirse yönelsin,

Bu din benim dinim, benim imanımdır.”

 

Kalbin Hâkimliği

Sembolik Mîrac

âlik yitirdiğini (hakikati) ararken, karşılaştığı o nurani genç (Akl-ı Evvel veya kendi hakikati) "Ben de bulduğuma çağırıyorum" der. Genç, Sâlik'e şoke edici bir şey söyler: "Geri dön; bütün sır senin içindedir." Hakikat dışarıda, Mekke'de, Medine'de veya Kudüs'te değil; insanın kendi kalbindedir.

 

İnsanın kendi içindeki hakikatle arasında üç perde vardır:

Kızıl Yakut (Zât Perdesi): Varlığın özüne dair hayret perdesi.

Gri Yakut (Sıfatlar Perdesi): İlahi sıfatların kâinattaki tecellilerinin yarattığı perde.

Sarı Yakut (Fiiller Perdesi): Sebep-sonuç ilişkilerinin (nedenselliğin) yarattığı ayrılık perdesi.

 

Vahdet-i Vücûd (Varlığın Birliği)

Evrende Hakk'tan başka gerçek bir varlık yoktur. Kulun sığınacağı, kaçacağı, var olacağı yegane zemin yine O'nun zâtıdır.

 

Vahdet-i Şühûd (Görüşün Birliği)

Kul, dış dünyadaki çokluğu (kesreti) bir serap gibi görür. O illüzyon bittiğinde, her şeyin arkasında sadece Allah'ın şuhûdunu (görünüşünü) idrak eder.

 

Hikmetin iki yolu

Nefsani Nazari Hikmet / Sözel/Teorik

"Bana eşyanın hakikatini göster"

 

Cismani Ameli Hikmet / Fiili

"Allah’ın ahlakıyla ahlaklanın"

 

Hikmet ilmi

Hikmet İlminin İki Kutbu

Güney Kutbu

(Gayb / Melekût)

Ruhaniler İklimi

Baki / Kalıcı olanlar

Doğusu: Hak Teâlâ

Batısı: İnsanın Nefsi

 

Kuzey Kutbu

(Şehadet / Mülk)

Cisimler İklimi

Fani / Yok olacak olanlar

Doğusu: İlk Sema / Sidre

Batısı: Hutama (Yeryüzü)

 

İki Doğunun ve İki Batının Rabbi

 

Vacibü'l-Vücud: Zaman, mekân, mahal ve sebepten münezzehtir; her şeyin kaynağıdır. Yunanlılar buna Vacibü'l-Vücud, Süryaniler İlah, Araplar ise ALLAH der.

 

Kendi kendine kaim olamayan mümkünler iki ana sınıfa ayrılır: Cevherler, Arazlar

 

Cevherler

Akıl: Maddeden tamamen soyut, sadece yaratım ve illiyet nazarıyla bakan ilk nurdur.

Nefis: Cisimleri yöneten güçtür.

Nefsin üç türü vardır:

Feleki Nefis: Göksel cisimleri idare eder, makulleri bilfiil bilir.

Beşeri Nefis: İnsanı idare eder.

Bitkisel/Hayvani Nefis: Beslenme, büyüme ve üremeyi yönetir.

Heyuli: Maddenin henüz şekil almamış, ilk potansiyel ham halidir.

Suret: Heyuliye biçim ve karakter kazandıran formdur.

Cisim: Heyuli ve suretin birleşmesinden doğan, 3 boyutu (uzunluk, genişlik, derinlik) olan somut varlıktır

 

Arazlar

Var olmak için bir cevhere muhtaçtırlar.

1. Kemiyet (Nicelik) / Cismin miktarı, boyutları (Uzunluk, genişlik, derinlik).

2. Keyfiyet (Nitelik) / Cevherin halleri ve özellikleri (Sıcaklık, soğukluk, ışık, karanlık).

3. Eyne (Mekân) / Cevherin bir yerde, bir cihette bulunması ("Nerede?" sorusunun cevabı).

4. Vaz' (Konum) / Parçaların birbirine ve dış dünyaya göre duruşu (Oturmak, ayakta durmak).

5. Mülk (İyelik) / Cevherin kendisiyle birlikte hareket eden bir şeyle kuşatılması (Gömlek giymek, yüzük takmak).

6. Muzaf (Görelilik) / Cevherin başka varlıklara olan nispeti (Yakınlık, uzaklık, babalık, kardeşlik).

7. Meta (Zaman) / Cevherin bir zaman diliminde bulunması ("Ne zaman?" sorusunun cevabı).

8. Fiil (Etki) / Başkasına tesir etmek, etken olmak (Yakmak, kesmek).

9. İnfial (Edilgi) / Başkasından etkilenmek, değişime uğramak   (Yanmak, kesilmek / Helak olmanın sınırı).

 

İlme'l-Yakîn

Ruh ilahi emanetlerin taşıyıcısıdır; parlatılmış bir aynadır ki insan kendi hakikatini onda görür.

 

Rabb ile Konuşma

Âriflerin Gemisi

Geminin iki ayağı Celâl ve Cemâl tecellileridir. Kul daima korku ve ümit arasındadır.

Şeriat, geminin yönünü ve sınırını belirler.

Zikirler ve kalbe gelen manevî haller rüzgâr ve dalgalardır.

Rota Allah’ın ismindeki elif ile başlar; "Rabbinin adıyla oku!" hakikatiyle nihayete erer.

Hak, kulun sırrında vasıtasız konuştuğu an; Hak'tan gelen hitap ile kulun o hitabı anlaması eş zamanlıdır." Kulun idraki hitaptan geri kalıyorsa, o kelâm ilahî değildir, nefsin veya vehmin bir fısıltısıdır.

 

Aşk

Sevginin Katmanları

A) Ruhî

B) Kalbî

C) Nefsî

D) Aklî

 

Hevâ: Şer'î (dinî) bir izin ve sınır olmaksızın, tamamen beşerî ve hayvani duyguların tatminine yönelik sevgidir. Kaynağı nefstir.

Aşk: Kalbin en derindeki siyah noktacığına (Süveydâ-i Kalb) yerleşen, kulun gayretiyle değil, sadece ilâhî bir hibe (armağan) olarak gelen sevgidir. Şiddetlendikçe akla hayret verir.

 

Kalp, Allah’ın Kulda Baktığı Yerdir

İnsan bir hakikati gaybî olarak bilmediğinde ona iman eder.

Ancak o hakikat kul için apaçık bir bilgiye (ilm/marifet) dönüştüğünde, kişi "görmediğine inanma" (iman) makamından "gördüğünü bilme" makamına geçer.

 

Aklın Sınırı

Zât ile Ulûhiyet (İlahlık vasfı) arasındaki fark

Ulûhiyet (İlahlık Vasfı)

Akledilebilir ama keşfedilemez.

 

Zât (Mutlak Öz)

Keşfedilebilir ama akledilemez.

Kul burada fena bulur (yok olur).

 

Kul (mukayyet/sınırlı), Zât (mutlak) ile hiçbir yönden bir araya gelemez.

 

"Allah Vardı ve Beraberinde Hiçbir Şey Yoktu"

 

Saf akılla tenzih (Allah'ı yaratılmışlara benzetmemek) yapmaya çalışmak

Akıl, zahiri teşbih ayetlerinden kaçarken kendi zihninde soyut bir kavram üretir. Sonra Allah'ı bu kendi ürettiği kavrama benzetir.

 

Ulûhiyet hem tenzihi hem teşbihi aynı anda doğrular. Çünkü O, hem "O’nun benzeri hiçbir şey yoktur" sırrıyla münezzehtir; hem de "O, işitendir, görendir" vasfıyla tecelli eder.

Sufiler ise teslimiyetle birlikte Zâti Şühûda (müşahedeye) ulaşırlar; fakat bu müşahede zihni bir bilgi olmadığı için lafızlarla başkasına aktarılamaz.

 

Hakîkat-i Muhammediyye

İlk Mevcud'un İsimleri: İlk Akıl, Küllî Ruh, Yüce Kalem, Arş, Yaratıcı Hak, Apaçık İmam, Ruhların Ruhu ve Muhammedî Hakikat.

Bu ilk mevcudun ve ondan türeyen her varlığın iki yüzü vardır:

Bunlardan biri Varlık Kaynağına bakar diğeri Yaratıcısına bakar. Yaratıcısına bakan bu özel yüze Vech-i Hâs denir.

Kul bu özel yüzle Allah’a dua edip O'na yöneldiğinde, aradaki bütün kozmik sebepler, felekler ve aracılar hükmünü yitirir. Akıl devreden çıkar, kul doğrudan Hakk'ın Kuddüs isminin tecellisine girer.

 

İnsan fıtratı mutlak bir İlah'a tapmaya programlanmıştır.

Ölümlü, aciz ve muhtaç bir varlığa ilahlık yakıştırmak (şirk), o varlıklara ve kendi nefsine zulmetmektir. Bu yüzden ahirette o tapılan putlar ve varlıklar, kendilerine tapanlardan uzaklaşacak, onları suçlayacaktır.

 

Varlıkların bir kısmının hayatı duyularımıza zahirdir (insan, hayvan); bir kısmının hayatı ise gizlidir (taş, dağ, toprak).

"O'nu tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur"

Her şey kendi dilince Allah'ı hamd ile tesbih eder ama insan bunu işitemez.

 

Sureti ve cismi olmayan, zamandan ve mekândan münezzeh olan hakikatler (en başta Allah’ın Zâtı) zihinde tasavvur edilemez (şekillendirilemez).

Çünkü insanın tasavvur etmesi, onun tahayyül (hayal) gücüyle sınırlıdır.

Suret kabul etmeyen hakikatler de pekâlâ malum (bilinen) olabilir.

 

Allah'ın sıfatları Zât'a eklemlenen zait (dışarıdan eklenen) nesneler veya cevherler değildir.

Zât tek bir hakikattir (ayn), ancak yöneldiği objelerin çeşitliliğine göre isimler ve hükümler alır.

 

Dünyadaki nesneler cevherlik (öz) bakımından var edildikten sonra ebediyen yok olmazlar. Ancak renkler, şekiller, ölçüler ve oluşlar birer arazdır. Arazlar, var olduğu andan hemen sonraki an kendini yok eder. Allah, her an yeni bir araz giydirerek kâinatı yeniden yaratır.

Kâinat her an yokluğa düşer ve her an yeniden var edilir.

 

İnsan kendi nefsinin, ruhunun, bilincinin künhünü (özünü) idrak etmekten acizdir. İnsan nefsi, çıkılacak sahili olmayan bir denizdir.

Kendi nefsinin sırrını çözemeyen insan, kendisini var eden Mutlak Zât’ı nasıl idrak edebilir?

 

İsimler Zât'a dair hükümlerdir.

Biz Allah'ı ancak bize vahyettiği isimleri kadar anlayabiliriz. Bu yüzden teşbih ve tenzih Allah’ın Zât’ı ile değil, sadece İsimleri ile ilgilidir.

 

Ulûhiyet: Zât’ın bütün mümkün varlıklara yönelmesi.

 

İlim: Varlık veya yokluk olarak tahakkuk etmiş tüm hakikatlere yönelmesi.

 

İrade / Meşiyet: Mümkün varlık için caiz olan seçeneklerden birini tayin etmesi.

 

Kudret: Kevni (kâinatı) icat etmek üzere taalluk etmesi.

 

Kelâm / İşitme / Görme: Duyurma, anlama ve nura yönelme biçimleri.

 

Yaratılışın Nedeni: Allah mahlûkatı, Kendi Zâtı kemal bulsun diye değil, "bilinmeyen bir hazine" iken marifet mertebeleri kâinatta tamamlansın, kâinat O'nu bilip tanısın diye yaratmıştır.

 

İlme’l Yakîn: Allah’ın seninle (senin varlığının O'na delil olmasıyla) bilinmesidir.

Ayne’l Yakîn: Zât’ın senin gözünle değil, Kendi gözüyle müşahede edilmesidir. Bu makamda senin özün, çizgilerin ve hükümlerin tamamen yok olur (fena).

Hakka’l Yakîn: Bu yok oluştan (fena) sonra, Ulûhiyetin yeniden bu zâta (kula) nispet edilmesidir (beka).

 

Asanın Sırrı

Hz. Musa doğacağı zaman Firavun’un binlerce erkek çocuğunu öldürtmesi, zahirde büyük bir zulümdür. Öldürülen her çocuk "Musa’dır" diye, yani onun yüzünden öldürülmüştür.

 

Bu çocukların uğruna feda oldukları hayatlar ve onlara verilmiş olan tüm ruhani istidatlar/kuvvetler, potansiyel olarak Hz. Musa’ya aktarılmıştır. Musa, tek bir beden gibi görünse de aslında binlerce masum ruhun enerjisini ve faal yetilerini kendinde toplayarak doğmuştur.

 

Hz. Musa’nın bir sandığa konulup Nil Nehri’ne bırakılması

Su, hayat veren ilmi temsil eder. Musa’nın suya bırakılması, beşeriyet sandığının içine konulmuş olan insan ruhunun, beden vasıtasıyla ilim denizine salınmasıdır.

 

"Allah, Âdem'i Kendi suretinde yarattı" hadisinin manası, İlahi Hazret’in (Zat, Sıfat ve Fiillerin) bütünüyle insanda cem olmasıdır.

 

Hayret içinde olan insan duramaz, sürekli hareket eder. Hareket ise hayattır, sükûn (hareketsizlik) ise ölümdür.

 

Peygamberler hitaplarını en alt anlayış düzeyine (avama) göre ayarlarlar. Avam, sunulan şeriatı güzel bir "kaftan" (elbise) gibi görür ve biçimine hayran kalır.

Derin düşünce sahipleriyse "Peygamber bu elbiseyi neden giydi, arkasındaki sır ne?" diyerek kaftanın altındaki hikmet incilerini ararlar.

 

Kazâ ve Kader

A’yân-ı Sâbite

Henüz dünya sahnesine çıkmamış olan her varlığın Allah'ın ilmindeki şekilsiz özüdür (çekirdeği/tohumudur).

 

Kaza: Cenab-ı Hakk’ın, bu a’yân-ı sâbitelerin ezelde kendi kabiliyetlerine göre muhtelif mertebelerde açığa çıkmalarına hükmetmesidir.

 

Kader: Kazanın zaman ve mekân boyutunda ayrıntılanmasıdır. Kaza zamansız bir karar iken; kader, hangi saatte, hangi sebeple ve nerede dünyaya geleceğinin ölçülendirilmesidir.

 

Allah, aslı temiz olan bir ferdi zorla fenalığa sürüklemez. Herkes bu âlemde kendi ezeli potansiyelini (istidadını) sergilemektedir.

 

Kelimeler Hazinesi

Velâyet (Esas ve Baki): Allah’ın "el-Velî" isminin tecellisidir. Kulun Hak'ta fani olmasıyla başlar; özdür, ebedidir, hem dünyada hem ahirette bakidir. Kâinatı içten ve dıştan kaplayan bir kalptir.

Nübüvvet ve Risâlet (Arızî ve Geçici): Beşeriyete yönelmek, halkı davet etmek için sonradan konulmuş, dünyaya ait arızî bir rütbedir. Hz. Muhammed ile nihayete ermiştir.

 

Herkes kendi esmasının (Mudil, Kahhâr veya Rahmân) hükmünde ama sınırlarını bilmeden çalışır.

 

Her diri şey sudan yaratılmıştır. Arş da (cisimler âlemi) su üzerinde yükselmiştir, çünkü diri olanın varlığı ancak hayat veren suyla korunabilir; su çekilirse parçalar dağılır (ölüm).

 

Sabrın tanımı

Nefsi şikâyetten alıkoymak değil; nefsi Allah’tan başkasına (gayrısına) şikâyet etmekten alıkoymaktır.

Kulun doğrudan Allah'a yakarması ve belanın gitmesini istemesi sabrına eksiklik getirmez.

Kul belaya uğradığında Allah’a iltica etmelidir.

 

Kelimelerin Tılsımı

Gören ve görülen, var eden ve var olan, arif ve maruf, vücud ve mevcud... Bunların hepsi aynıdır, tek bir şeydir.

Her kap, içinde ne varsa onu dışa sızdırır.

 

Tasavvufun Anahtar Terimleri

…