Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Özet ve Notlar

Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Notlar

Bir Ayrılık Hikayesi

Das letzte Jahrhundert der Pferde, Geschichte einer Trennung, Verlag C.H.Beck, Münih, 2015

 

Uzun Veda

20. yüzyılın ortalarında kırsal kesimde doğan herkes eski bir dünyada büyüdü. Yüz yıl önce orada olandan pek farklı değildi.

Tarımsal yapılar doğaları gereği yavaştır ve ülke yavaş ritimlerle dönüyordu, teknolojik moderniteye sıçramaktan neredeyse bir asır boyunca kaçınmıştı.

 

Atlar, ağır Belçika yük atları, güçlü Trakehners ve tıknaz Haflingerler, dar, dolambaçlı yolların yanı sıra tarlaların yamaçlarında ve orman vadilerinde hâlâ en yaygın kullanılan ve kullanılan taşıma ve çekme ekipmanıydı.

 

…çiftçilerin ahırlarında, at kulübeleri daha küçük ama daha asil kısmı işgal ediyordu. İnekler, sığırlar, buzağılar, domuzlar ve tavuklar daha da genişlediler, daha şiddetli koktular ve daha fazla söz sahibi oldular, tek kelimeyle ahırdaki pleblerdi; Atlar nadir, değerli ve hoş kokuluydu, daha kibar besleniyorlardı

Sandıklarında yaşayan heykeller gibi duruyorlardı, güzel başlarını sallıyorlardı ve kulaklarıyla güvensizlik ya da şüphe sinyali veriyorlardı.

 

Ancak insan ile atın, mekanik güç ile hayvan gücü arasındaki ayrım sanıldığı kadar basit ve pürüzsüz değildi.

Ayrışma, çeşitli mühendislerin buhar gücüyle çalışan araçlar ve pervaneler üzerinde deneyler yaptığı 19. yüzyılın başlarından, içten yanmalı motorlu otomobilin de atı geride bıraktığı 20. yüzyılın ortalarına kadar, bir buçuk yüzyıla yayılan çeşitli aşamalarda meydana geldi.

At tüketimi ancak dönemin sonuna doğru, İkinci Dünya Savaşı'ndan yıllar sonra azaldı

…at çağının son yüzyılı, yalnızca atın insanlık tarihinden çıkışını değil, aynı zamanda onun tanrılaştırılmasını da yaşadı

 

İleri sanayileşme ülkelerindeki geleneksel yaşam ve çalışma koşullarının radikal bir şekilde altüst olduğu bu perspektife, insanların analog dünyadan ayrılışında bir aşama olarak atlara vedayı da dahil etmek gerekir. 19. yüzyılda çağdaşlarının yaşadığı en rahatsız edici deneyimlerden biri - Nietzsche Tanrı'nın ölümüyle ilgili ifadeyi kullanmıştı - güvenli olduğuna inandıkları aşkın bir alanın kaybıydı: İnsanlar öbür dünyanın kendilerinden kayıp gittiğini hissettiler. 21. yüzyılın vatandaşları da benzer bir rahatsızlık yaşıyor: Bu dünyayı kaybetmek üzereler.

 

Atların vedası, kırsal dünyanın kaybının tarihi bir sembolü haline geliyor.

20. yüzyılın en önemli olayının proletaryanın yükselişi değil, köylülüğün yok oluşu olduğu anlaşılacaktır (Jean Clair).

 

Filozof ve antropolog Gehlen üç dünya çağı arasında ayrım yaptı: Çok uzun bir tarihöncesi dönemini, gerçek tarım tarihi aşaması izledi ve bu aşamanın yerini sanayileşme ve tarih sonrasına giriş aldı.

Atın başrol oynadığı çeşitli türden sayısız hikaye anlatılabilir

Tarih yazımına yönelik son zamanlardaki yaklaşımlar bile ses geçmişi, geçmiş dünyaların akustik rahatlamasının öyküsü, atı ayrıcalıklı bir konu olarak görecektir.

 

Hız, Kaçmayı başardığı yol, avcıların ve etoburların tehdidinden kaçmasını sağlayan şeydir. Ancak bu tam olarak başka bir memelinin, yani insanların ilgisini çektiği noktadır. At, ilk olarak protein tedarikçisi, hatta yük ve taşıma hayvanı olarak değil, kısa sürede insanlık tarihinin sıcak merkezine girmiştir.

 

Neredeyse altı bin yıl boyunca güçlü hızlanma ve yüksek hız deneyimiyle ilişkilendirildi.

At sayesinde geniş topraklar fethedilebiliyor, geniş imparatorluklar kurulabiliyordu

 

Bir hız makinesi olarak at, birinci dereceden bir savaş makinesi haline geldi; mesafe yok edici olarak katlanarak genişleyen iletişim alanları olasılığını yarattı.

 

At, son yükselişine ve düşüşüne paralel olarak 19. yüzyılda muazzam bir edebi ve ikonografik kariyere sahip oldu.

 

19. yüzyıl insanı, zihinsel olarak ne yapacağını bilemediğinde ya da duygusal olarak sıkışıp kaldığında, attan yardım ister: Fikirlerden kaçan hayvan ve acının taşıyıcısıdır.

 

Süblimasyon. Atların, arabaların ve süvarilerin eski, katı dünyası, makineleşen uygarlığın baskısı altında erimeye başladıkça, atlar hayali ve hayali bir varlık kazanırlar: modernliğin hayaletleri haline gelirler ve varlıklarını yitirdikçe daha sıradan hale gelirler. Onlardan yüz çevirmiş bir insanlığın zihnini rahatsız ediyor.

 

Eski zaman yeniyi mahvolmaktan kurtarır: Atlar sıkıntı içindeki bir arabayı yukarı çeker.

 

At Truva'da doğmamıştır ama İskenderiye'de doğmuştur, kütüphanenin bir hayaletidir…

 

İki ya da üç yüz yıllık at tarihi hakkında yazan herkes, atın farklı, son derece farklılaşmış kültürel bağlamlardaki rolüne ilişkin yoğun literatür katmanlarıyla karşı karşıya kalır.

 

Ve araştırma ve uzman edebiyatının söylemleri ne kadar geveze olursa, gerçek kahramanın sessizliği de o kadar belirgin hale gelir: At sessiz kalır.

 

Centaurian Paktı - Enerji

Artık atlıların, insandan öte varlıkların zamanıdır. Kentaur mükemmel bir enerjik adamdır, efsanevi hayvanat bahçesindeki canavardır, eğlenmeyi ve dövüşmeyi seven kaba bir adamdır

 

Centaur saldırganlığı olarak kendini gösteren şey, saf patlama enerjisidir.

İnsan alçaklığının ve zayıflığının çok iyi farkındadır. Bu yüzden hareketli varlığının hayvani kısmı olan atları evcilleştiriyor, yetiştiriyor, besliyor ve eğitiyor. İki ortak arasındaki bağlantı ne kadar yakın ve güçlü olursa, bağlantıları o kadar "sentorik" olur

 

At çağının yaklaşan alacakaranlığında yeni bir Kentaur kültürünün bir kez daha ortaya çıkması kaçınılmazdı: Moğollar, Kazaklar ve Memlüklerden sonra Kızılderililer ve kovboylar Batı Amerika için yaptıkları süvari savaşlarında eski birleşme fantezisini gerçeğe dönüştürdüler.

 

1815'te, Bali'nin doğusundaki bir yanardağ olan Tambora'nın patlaması, önce güney yarımkürede ve ertesi yıl kuzey yarımkürede de gökyüzünü o kadar kararttı ki, sıcaklığın düşmesine ve bir dizi mahsulün bozulmasına yol açtı. Bunun sonuçları kıtlık ve artan yulaf fiyatları oldu: Atlar kıt olan tahıl ve saman için yarıştı ve kesilip yenildiler ya da yem eksikliği nedeniyle öldüler (H.-E. Lessing, Karl Drais. Zwei Räder statt vier Hufe).

1817'de Karl Drais, kendisinin "atsız araba sürme makinesi" olarak tanımladığı ve başlangıçtan itibaren eski Centaur anlaşmasını tek taraflı olarak feshetmeyi amaçlayan "koşu makinesinin" ilk modelini sundu.

 

Centaur Paktı'nın dağılmasına atların tamamen ortadan kaybolması eşlik etmiyor. Tam tersine, 1970 yılındaki tarihi düşük seviye olan 250.000 attan bu yana, Almanya'daki sayı yeniden arttı ve şu anda bir milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Almanya'da bir milyondan fazla erkek ve kadın da düzenli olarak binicilik sporlarıyla ilgileniyor; bu durumda kadınlar ve kız çocukları lehine önemli bir asimetri var. Almanya'da at endüstrisinde 300.000 kişi çalışıyor. Paralarını at yetiştirerek, besleyerek, iyileştirerek, eğiterek ve onlara bakarak kazanıyorlar.

 

At Cehennemi

Biyozon, birden fazla türün tek bir bölgede, tek bir biyotopta birlikte yaşaması durumudur.

Çoğu zaman insanların ve hayvanların yaşamları yalnızca ince bir duvarla bölünmüştür; birbirinizin yemek yediğini ve konuştuğunu duyuyorsunuz, birbirinizin kokusunu alıyorsunuz ve aynı sinekleri kovalıyorsunuz. Biyoçeşitliliğin azalmasıyla şehir, insanlara ve atlara daha fazla mesafe kat etme olanağı sağlıyor gibi görünüyor. Aslında onları birbirine yakınlaştırıyor ve onlara ortak bir dünya dayatıyor.

 

Manhattan gibi bir şehirde 130.000 atın aynı anda çalışmasının yaşam için ne anlama geldiğini bir düşünün. Bir gün New York'taki Broadway'in ölü atlarla ve birbirine sıkışmış araçlarla tıkanmış olduğunu gören yoldan geçen biri ne hissedebilirdi? 1900'lerdeki New York gibi, atların 1.100 ton gübre beslediği bir şehrin kokusu nasıldı? Her gün? ve 270.000 litre idrar açığa çıktı ve her gün yirmi at karkası buradan taşınıyordu

 

(19. yüzyıl) At enerji makinesi, özellikle genişleyen şehirlerde modern ulaşım ve trafik sisteminin ihtiyaç duyduğu çekiş enerjisini sağlar.

 

Hızlı kentleşme ve at trafiği, kazalarda büyük artışa neden oldu; 1867'de New York'ta atlı trafik her hafta ortalama dört ölüm ve kırk yaya yaralanmasıyla sonuçlandı.

Fransa'da 1903 yılında kaydedilen kazaların yüzde 53'ü atlı araçlardan, üçte biri şehirlerde ve üçte ikisi de köy yollarında meydana geldi. Yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri için yapılan hesaplamalar, ciddi ve hasarlı kazaların sayısının yıllık 750.000 olduğunu gösteriyor.

 

Atları, diğer bağlamlarda silah seslerine ve topların uğultusuna alıştırdığınız gibi, trafiğe ve şehre de alıştırmanız gerekti.

At trafiğinin hızını düzenleme çabaları Rönesans'a kadar uzanıyor: 1539'daki bir kararnamede, ilk kez Francis I, çok hızlı sürmenin, sollamanın ve şehirlerin sokaklarında ve yollarında ani dönüşler yapmanın yarattığı tehlikelerden bahsetti.

Güvenliği artırma çabaları arasında kaldırımlar (Latour'un nesneleri) ve hız düzenlemeleri yer aldı. Şehirler, binlerce atı barındırmak için iki hatta dört katlı ahırlar inşa etmek zorunda kaldı.

1867'de Boston için ortalama 7,8 at içeren 367 ahır sayıldı.

Londra'nın en büyük otobüs deposu olan Farm Lane'de 700 at, devasa bir kare avlunun etrafındaki iki katta duruyordu.

 

1820'lerin ortalarından beri Paris'te, 1830'lardan beri de Londra'da dolaşan atlı omnibüsler aynı zamanda Amerika'ya da girdi.

 

At tüketimindeki büyük artış ancak 1940'ların sonlarına doğru başladı; Yüzyılın başından bu yana, otomobil ve elektrikli tramvay gibi mekanik rakiplerin sayısı ve gücüyle birlikte çözülme işaretleri yeniden artıyor. Altın Çağ ancak yarım yüzyıl sürdü. 1903 yılında Paris'te otomobil üreten 70'ten fazla fabrika mevcuttu.

 

1688 / Paris'teki bilim adamları atın gücünü araştırdılar ve onu insan gücüyle karşılaştırdılar. Bilim adamlarının özel bir aparat yardımıyla buldukları bir at, 75 kg'lık ağırlığı bir saniyede bir metre yüksekliğe kaldırabiliyor; bu da yedi kişinin kaldırmasına eşdeğer bir başarı. Bir at yedi kişiye eşittir.

Centaur'un bir yarısı, servetini diğerinin gücüyle yansıtır.

 

Atlar hassas hayvanlardır, şehir içi trafiğin yoğunluğuna ancak birkaç yıl dayanabilirler ve yıpranmış ya da arızalı parçaları değiştirilemez.

 

Ülkede Bir Kaza

1950'de Almanya'da otlayan atların sayısı 1,5 milyondan fazla iken, 1970'te bu sayı yalnızca 250.000 idi.

Atların ortadan kalkması, yulaf ekiminin de yok olmasına neden oldu. Fransa'da atlar var olduğu sürece serçeler ister kırda ister şehirde Tanrı gibi yaşadılar.

At dışkısında bulunan yulaflarla beslenen serçe popülasyonu da bu durumdan olumsuz etkilendi.

19. yüzyılda karayolu taşımacılığı zordu; Werner Sombart'ın ekonomik tarihi, "Vagonların sıkışıp kaldığı, hatta bazen bataklıkta boğulan postacılara dair raporlar" içeriyordu. Karl von Clausewitz'in askeri alandaki "sürtüşme" (friction) kavramı, kötü yollar, hava koşulları ve çamur gibi doğal engellerle mücadele eden yolculuk deneyimini tanımlar.

Köy doktoru tamamen atlı, centaury'li bir varoluştur. Süvari dışında hiç kimse atına onun kadar bağımlı değildir.

 

Lastiği 1980'lerde ikinci kez ve bu kez başarılı bir şekilde icat eden kişi, yıllardır İrlanda'da görev yapan İngiliz bir taşra doktoru, daha doğrusu bir taşra veterineriydi. John Boyd Dunlop

Ancak Dunlop'un icadı sayesinde taşra doktoru da hastalarına eskisinden daha hızlı ve daha güvenli ulaşabiliyor.

 

Koşan atların yol açtığı kaza, devrilmiş ve kırılmış fayton, Rönesans'taki başlangıcından bu yana seyahat edebiyatının en çok konuşulan konularından biri olmuştur.

Korkunç kazalar ve mucizevi kurtarmalarla ilgili haberler, 18. yüzyılın anekdot koleksiyonlarında ve takvimlerinde özellikle popülerdi.

 

Kiliselerin çanları ve vantilatörleri ile arabaların, teknelerin ve değirmenlerin ahşap enstrümanlarına ek olarak, kırsal dünyanın ses mekanının üçüncü bir bölümü vardır. Demirciler, ülkenin davulcuları ve kırsal büyük orkestranın ritim bölümü burada çalışıyor.

 

Batıya Doğru İlerleyin

İç Savaş'ı (1861-1865) takip eden Hint Savaşları, neredeyse tamamı at sırtında yapıldı. İç Savaş'ta, 600.000 insan ölümüne karşın bir buçuk milyon at ve katır yaşamını yitirmişti.

 

İç Savaş'ın sona ermesinin ardından 1860'larda Hint Savaşları son aşamalarına girdiğinde, kabilelerin çoğu zaten yok edilmiş ve atlarından mahrum bırakılmıştı.  Atların yok edilmesi, Büyük Ovalar'daki Hint atlı kabilelerine karşı verilen savaşın bir parçası haline gelmişti; At katliamları, Kızılderilileri varlık temelinden, dolayısıyla direnişlerinden mahrum etme amacına hizmet ediyordu. Ordu, İç Savaş'tan, en etkili savaş biçiminin, düşmanın tüm toplumuna saldıran ve ekonomisini yok etmeye çalışan topyekün savaş olduğunu öğrenmişti.

 

27 Kasım 1868 gecesi, yani Şükran Günü gecesi, George Armstrong Custer, dört yıl önce Colorado'daki Sand Creek Katliamı'ndan sağ kurtulan ve şu anda Oklahoma'daki Washita Nehri kıyısına yerleşmiş olan küçük Cheyenne topluluğuna sürpriz bir saldırı yaptı. Kabilenin neredeyse tamamen yok olmasını, midillilerinin neslinin tükenmesi izledi. Yakalanan iki Cheyenne kadınının yardımıyla kabilenin yaklaşık 900 hayvandan oluşan sürüsü toplandı. İlk başta atları kementlemek ve boğazlarını kesmek için girişimde bulunuldu, ancak yakalanan hayvanların şiddetli direnişiyle karşılaşan Custer'ın askerleri pes etti ve geri kalan hayvanları vurdu.

 

15. yüzyılın sonunda İspanyol istilacılar atları evcil hayvan olarak geri getirdiğinde, Amerika atların olmadığı bir kıtaydı; bu, modern tarihin hem zoolojik hem de antropolojik açıdan en şaşırtıcı dinamiklerinden bazılarını harekete geçirdi.

 

18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Komançiler, "Ovalar'ın en yetenekli ve korkulan süvari savaşçıları olarak efsanevi statülerinin temellerini çoktan atmışlardı...

 

Kızılderili, at ve silah mükemmel bir birlik oluşturuyordu.

 

Webb ve Colt'un 1847'den beri üretimde olan revize edilmiş tabancası, hareket halindeyken art arda birçok kez ateş etmek için mükemmel bir ateşli silahtı.

…insanların yalnızca silah ve hız ile yaşadığı bir ortamda bu teknolojik sıçrama çok önemliydi.

 

İyi bilindiği gibi, Arap veya Mağribi kültürünün İber Yarımadası'nın Hıristiyan sakinlerine aktarılması büyük ölçüde bilgili ve yetenekli Yahudilerin işiydi. ​​Daha az bilinen şey, Yahudilerin aynı zamanda İspanyol at bilgisinin yerli halkın teknolojik kültürüne aktarılmasına da yardımcı olduğudur.

Onlar sadece Yeni Dünya'daki ilk sığır yetiştiricileri değil, aynı zamanda Amerika'daki ilk kovboylardı.

 

1519'da Cortés'in yanında, başlarında Hernando Alonso olmak üzere Meksika'ya gelen Yahudi istilacılar, okyanusun diğer tarafında Engizisyondan kaçan göçmenlerdi.

 

Roosevelt, sağ elinde süvari tabancasıyla. Roosevelt daha sonra bu imajın kendisine (1901'de kazandığı) başkanlığı getirdiğini itiraf etti.

Remington'ın resimleri ve Roosevelt'in "sert binicileri" arasında zafer pozu verdiği çok sayıda fotoğraf, binici ve savaşçının imajını mühürledi ve geleceğin kovboy başkanının imajını şekillendirdi.

 

Western, görünüşte göründüğünün aksine kostüm ya da macera filmi gibi önemsiz bir tür değildir. Özellikle şüpheyle kuşatıldığı zamanlarda, ülkenin siyasi kaderini güvenilir bir şekilde yansıtan nihai Amerikan destanıdır.

 

Bilge bir adam, dünyanın eyer ve yelkenle fethedildiğini söyledi. Kovboy başkanı Roosevelt'in yönetimi altında, Amerika'nın kara gücü eyerden indi ve yeniden yelken açtı.

 

Şok

At büyük, savunmasız bir hayvandır, saklanamaz, bombalar düştüğünde hareketsiz durur ve ölümü bekler.

 

İkinci Dünya Savaşı / bu savaşın ilk günleri de atların hakimiyetindeydi.

…bir efsaneye göre, eski atlı ulus Polonya, süvari savaşlarında yok olmuştur.

Tarihsel hayal gücü umutsuz savaşları sever.

Efsaneye göre, Almanya'nın Polonya'yı işgalinin ilk günü olan 1 Eylül 1939 akşamı, Polonyalı bir süvari müfrezesi çaresizliğin cesaretiyle ve öngörülebilir ölümcül sonuçlarla bir Alman tank birimine saldırdı.

Efsane, gösterişli bir şekilde dörtnala giden, kılıçları uzatılmış süvarileri, kakmalı mızraklı mızraklı askerlere dönüştürmeyi sever, çünkü bu ayrıntı, atavizm veya tarihsel eşzamanlılık olmadığı izlenimini artırır: sanki tarih öncesi zamanlar ile geç kültür, mitingin ilk akşamında beklenmedik bir buluşma gerçekleştirmiş gibi.

Polonyalı binicinin Alman tankıyla umutsuz bir düellosu, at çağının sonunun ne güzel bir resmi.

 

…piyadelerin ateş gücünün artmasıyla süvarilerin savaşın sonucunu belirleme yeteneği azaldı. Birinci Dünya Savaşı, atlar için kitlesel bir yıkımdı; tahmini 16 milyon at kullanıldı ve yaklaşık 8 milyonu öldü.

Ağustos 1918'de Batı Cephesi'ndeki bir topçu atının ortalama ömrü tam on gündü. Birinci Dünya Savaşı'nda makineli tüfeklerin yanı sıra, süvarilerin aleyhine çalışan hain bir unsur da vardı: basit, uzun bir demir parçası olan tel örgü, yani ekolojik modernite.

 

İkinci Dünya Savaşı'nda, özellikle Doğu Cephesi'nde, yolların ve lojistik sorunların kötü olması nedeniyle atlara olan ihtiyaç arttı: Birinci Dünya Savaşı'nda Alman tarafında 1,8 milyon at kullanılmışken, İkinci Dünya Savaşı'nda neredeyse bir milyon, yani 2,7 milyon daha fazla at kullanılmıştı.

 

Dünyadaki son büyük süvari birimleri, Kızıl Ordu'nunkiler, II. Dünya Savaşı'nın sonunda tam on yıl boyunca hayatta kaldı; Alaylar ancak 1950'lerin ortalarında dağıtıldı.

 

Yahudi Binici

Rembrandt'ın Polonyalı Süvarisi ve R. B. Kitaj'ın 1984 tarihli Yahudi binici tablosu

Kitaj’ın soluk, hayaletvari atı, Rembrandt’ın atının "deri ve kemiklerden" oluşan bir iskeleti anımsatan yapısıyla, Holokost’un kurbanlarını ziyaret eden bir gezginin yolculuğuna uygundur.

 

ahudilerin ne kadar erkeksi veya "şövalye" (Nietzsche) olduğu veya geçmişte olduğu hakkındaki tartışma, her zaman ne kadar iyi veya kötü ata binebilecekleri sorusuna dayanıyordu. Tarihçi John Hoberman bu tartışmaların izini sürdü ve Yahudilerin ata binme deneyiminden dışlanmasını, doğa deneyiminden dışlanmalarıyla eşitledi.

 

Gogol ile Dostoyevski arasında Yahudi'nin tanınabileceği ve anlatılabileceği bir tip geliştirildi. Bu tür ayıklanmış tavuk: solgun, zayıf, kıpır kıpır, tüy bırakmayan saçları ve sakalıyla işte böyle görünüyor, Yahudi anti-kahramanı. 19. yüzyılın vitalizmi, eski "Yahudi domuzu"nun yerine, gücün ve cesaretsizliğin simgesi olan solgun, uçucu küçük bir kuşu yerleştirir.

 

Ingold, 19. yüzyılın sonuna kadar Rusya'daki asimile olmayan Yahudilerin "maymunlar ve köpekler arasında orta bir konumda" olduğunu yazıyor

Turgenev nihayet hayvan karşılaştırmasını mantıksal sonucuna şu şekilde getiriyor: Bir Avcının Notları Malek-Adel adında safkan, asil ve zeki bir at - "sıradan bir at değil, bir mucize" - sıska, sefil ve histerik Yahudi'nin sefilliğiyle…

 

Babel, Ağustos 1920'de, Rusların kaderi değişmeden kısa bir süre önce, Kazak ve süvari için atın ne anlama geldiğini anladım diye yazmıştı. Atlarını kaybetmiş ve artık kavurucu, tozlu yollarda piyade olarak dolaşan binicileri, "kollarında eyerleri, başkalarının arabalarında ölü gibi uyuyanları, her yerde çürüyen atları, sadece atlardan bahsedenleri" görmüştür... Atlar şehittir, atlar acı çeker. (...) At her şeydir. İsimler: Stepan, Misa, küçük erkek kardeş, yaşlı kadın. At kurtarıcıdır, onu insanlık dışı bir şekilde dövseniz bile bunu her an hissedersiniz.”

 

Kütüphanenin Hayaleti - Bilgi

19. yüzyıl, hayvancılık ve yetiştirme, binicilik ve terbiyeye ilişkin pratik bilgi gelenekleri üzerine kuruludur

 

Edgar Degas'nın Yaralı jokey (1896-1898) tablosu, bir yarış kazasının sessiz, neredeyse soyut anını yakalar.

 

İngiliz at yarışlarının tarihi, Stuart'larla başlar ve Arap aygırlarının (Byerley Turk, Darley Arabian, Godolphin Arabian) ithal edilmesiyle Safkan (Thoroughbred) ırkının yükselişine yol açar.

At yarışı, hızın arandığı bir spor haline geldi.

18. yüzyıl boyunca İngiltere'de, bahis işi de dahil olmak üzere, bu sporun ekonomisi gelişti.

Atların soy ağacını kaydeden ve üç kurucu Arap aygırına kadar izlenebilmesini şart koşan General Stud Book'un (1791) oluşturulması, at aristokrasisinin bir kaydıydı.

James Weatherby'nin ilk kez 1791'de sunduğu (başlangıçta bir Genel Soy Kitabına Giriş) defalarca İngiliz safkanlarının aristokratik takvimi olarak anılmıştır

 

Anatomi Dersi

George Stubbs, Atın Anatomisi (1766)

 

Uzman ve aldatıcı

İngiliz kültürü, at yarışları ve tilki avı üzerine kurulu organik bir sanat eseridir. Bu yapının merkezindeki "tilki", İngiliz soylularının kurnazlık ve sağduyu öğretmenidir.

İngiltere Fox [Tilki] tarafından büyütüldü ve akıllı Britanyalılar bildikleri ve yapabildikleri hemen hemen her şeyi bu kurnaz doktordan öğrendiler.

 

Paul Mellon İngiliz resim sanatını ve at edebiyatını içeren devasa bir koleksiyon kurmuş.

Uzmanlığın kökü tutkudur.

 

18. yüzyılın sonlarında, atlar hakkındaki pratik bilgilerin "bilim" kimliği kazanmaya başlaması ele alınır. Sanayileşme ve savaşlar öncesinde at, stratejik ve bilimsel bir araştırma nesnesine dönüşmüştür.

"Stallmaster" (ahır ustası) döneminden veteriner okullarının açılışına kadar olan süreçte, at bilgisi anekdotlardan akademik bir disipline evrilmiştir. Bu bilimin özü, mükemmel atı seçebilme yetisidir.

'Atların güzelliği ve kusurları' doktrini hipolojik bilginin en derindeki çekirdeğini oluşturur.

 

Claude Bourgelat modern veterinerlik eğitiminin temelini Lyon ve Alfort'ta atmıştır. Ancak bu okullar uzun süre bilimsel tıptan ziyade, ordu ve damızlık çiftlikleri için "becerikli uygulayıcılar" (nalbant kökenliler) yetiştirmeye odaklanmıştır.

 

Uzmanlık, atın dış görünüşünden (simetri ve oranlar) içsel gücünü okuma sanatıdır. Satın alma anı, bilginin teste tabi tutulduğu bir "kriz" anıdır çünkü satıcılar kusurları gizlemek için her türlü hileye (biber kullanımı, boyama vb.) başvurur.

Uzmanın eğitimli gözü bile zekasıyla alt edilebilir. Bir atın güzel ve hoş ya da hantal ve donuk görünmesini sağlayan şey sadece vücudunun oranları, kürkünün parlaklığı ve pürüzsüzlüğü değildir. Performansın gerilimi ve hareketin tonu daha az önemli değildir. Uyuşuk bir atın uyanık ve canlı görünmesini sağlamak için, hem havuç hem de sopa olmak üzere hemen hemen her türlü araca izin verilir. Ancak her şeyden önce bir şey tavsiye edilir: Biber: “Çünkü biber, at ticaretinin gerçek ruhu, gerçek yaşamıdır; Yaşlıları gence, halsizleri ateşli atlara, aptalları utangaç atlara, beceriksizleri de hafif atlara dönüştürür..."

 

Biberin etkilerini bilmeyen, atlar hakkındaki tüm bilgisine rağmen at ticaretinde tecrübesiz kalır ve birçok ifadeyi doğal özellikler olarak görür, bunlar sadece biberin yarattığı yeteneklerdir.

 

Nikolai Przewalski emperyalist amaçlarla çıktığı keşif gezilerinde, bozkırın antik kalıntısı olan toz renkli vahşi atı keşfetmiştir (Takhi). Bu keşif, atın evrimsel tarihine ışık tutan zoolojik bir dönüm noktasıdır.

 

At, tarih boyunca edebiyatta ve dilde binlerce farklı isim ve deyimle yer bulmuştur. Almancada at için 60'tan fazla isim bulunması, bu hayvanın toplumsal hayattaki devasa dinamizminin bir göstergesidir (Max Jähns).

 

E.J. Marey ve E. Muybridge / Atın yürüyüşleri, saniyede 25 görüntüye bölünerek kas ve tendonların çalışma prensipleri incelenmiştir. Bu, estetik bir zarafet arayışından ziyade, savaş malzemesi olarak görülen atın en verimli kullanımını amaçlayan fizyolojik bir nükleer fisyondur.

 

Antik dünya neden pratik bir at duyusu geliştirmedi?

Çünkü kölelerin gücüne sahipti

Lefebvre, antik çağda atların boyunlarına baskı yapan "talihsiz bağ" nedeniyle tam kapasiteyle çalışamadığını, modern koşum takımlarının ancak Orta Çağ'da geliştiğini savundu.

Hayvan daha sert çekmek zorunda kaldığı anda 'talihsiz bağ' atardamarını sıkıştırdı, nefesini kesti ve performansını düşürdü.

 

Bilge Hans Fenomeni

Ağustos 1904, Berlin

Adını bir Grimm masalından alan Bilge Hans.

Hayvan mükemmel okuyor, mükemmel hesap yapıyor, basit kesir hesaplamalarında ustalaşıyor ve sayıları üçüncü kuvvete yükseltiyor, geniş bir renk yelpazesini ayırt edebiliyor ve Alman madeni paralarının değerini, oyun kartlarının değerini biliyor, insanları fotoğraflardan, çok küçük ve hatta çok benzer olmasa bile tanıyor, Alman dilini anlıyor ve genel olarak bizim anlayışımıza hiçbir şekilde uymayan bir takım kavram ve fikirleri edinmiş durumda.

 

Doğu Elbe asilzadesi Wilhelm von Osten / 1900 yılında hayvanı satın aldı ve hemen okula başladı

Yıllarca süren günlük etkileşime rağmen, öğrencisinin duygusal ifadelerini şefkatli bir şekilde anlayamıyordu; Hans'ın hissettiği açık can sıkıntısı işaretlerini fark edemiyordu. Saatlerce süren derslerde dersler çoğunlukla monoton geçiyordu.

Ostens'in Haziran 1909'daki ölümünden sonra, Karl Krall, Smart Hans'ı miras aldı ve onu memleketi Elberfeld'e götürdü.

Hans’ın yetenekleri, psikolog Oskar Pfungst tarafından incelenmiş ve hayvanın aslında bağımsız düşünmediği, sahibinin veya soru soran kişinin farkında olmadan verdiği mikro vücut hareketlerini (baş hareketleri gibi) okuduğu ortaya çıkmıştır.

 

Üzengi, Lynn White'ın feodalizm tarihini yeniden inşa ettiği Arşimet noktası haline gelmişti.

Üzengi, insan gücünün hayvan gücüyle değiştirilmesini mümkün kıldı. Bu, Orta Çağ'ın tipik Avrupa dövüş stili olan atlı şok saldırısının teknolojik temeliydi.

 

Yaşayan Metafor - Pathos

At, altı bin yıl boyunca insanlar için önemli bir çiftlik hayvanıydı. Bu sıfatla yalnız değildi

At aynı zamanda insanın yarattığı sembolik dillerde, mitlerinde ve masallarında, felsefi sembollerinde de birinci sınıf bir aktördü.

 

Yazar, atın bir şeyi sadece fiziksel olarak taşıyan bir "foros" değil, anlam ve statü taşıyan bir "semioforos" olduğunu vurguluyor.

Kral, atı olmadan kral değildir. At, kraliyet ailesinin görünür, yaşayan bir parçasıdır, ama aynı zamanda onun dinamik gücünün gerçek, pratik somutlaşmış halidir.

 

Michael Kohlhaas

ikayenin başında, at tüccarının dünyası hâlâ düzenliyken, teminat olarak geride bırakmak zorunda kalacağı iki siyah at hâlâ pürüzsüz ve parlak görünüyor; Onlara ve Kohlhaas'ın diğer hayvanlarına hayran olan şövalyeler, "atların geyiklere benzediğini ve ülkede daha iyi yetiştirilenlerin bulunmadığını" düşünüyorlar.

Kohlhaas'ın yaşadığı aşağılanmanın en dip noktası, siyah atlarını, daha doğrusu onların gölgelerini Dresden şehrinde yeniden gördüğünde ulaşıyor. Nihayet haklarının çiğnendiği yerde, atlarını da yine utanmadan yanlarında su satan bir satıcının arabasına bağlanmış halde bulur.

 

Dünyadaki tüm adaletsizliği hırpalanmış bedenleriyle görünür kılan iki siyah attır... Atlar adalet durumunu kişiselleştirmez; sadece ona gösteriyorlar.

 

Napolyon, David'in onu resmetmek istediği çekilmiş kılıç özelliğini kesin bir içgüdüyle reddetti: “Hayır, sevgili David, savaşlar kılıçla kazanılmaz. Ateşli bir ata boyanmak isterdim."

Yeni tip hükümdarın belirleyici özelliği, generalinin asası ya da silahı değil, savaşın serbest bırakılan enerjisinin ortasındaki egemen sakinliğiydi.

David, Napolyon'u rüzgar ve hız tanrısı olarak resmetti. Bir metafor olarak at sürmek, eski kural formülü, bu simgeyle özellikle modern yüzünü almıştı. Zaman. Gelecekte hükmetmek isteyen herkesin her şeyden önce tek bir şeye ihtiyacı vardı: hızlı.

 

Buna karşın Robespierre'in ata binememesi, onun siyasi düşüşünde sembolik bir eksiklik olarak yorumlanır.

Robespierre reddediyor, kendisi bir avukat ve avukat olarak kalmak istiyor, bu saatte bile argümanın gücüne güveniyor: kılıca değil, söze! 'Ata binmeyi bilmiyorum' diyor.

 

Antik çağlardan beri hükümdar imgesinin basit bir şemaya dayanır, üstte bir adam, altta bir at. Bu piktogram, hukuki meşruiyetten önce "korku ve saygı" telkin eder.

 

Arap atının hızı ve azim, özellikle de çevikliği... içinde bir estetiğin saklı olduğu iradeli adamı büyülemişti. Napolyon... iradesini başkalarına empoze etmeye alışmış aceleci bir çılgın gibi ata biniyordu.

 

20. yüzyıla gelindiğinde, at artık iktidarın simgesi olmaktan çıkar.

Kahramanların ve onunla birlikte savaş atlarının devri bitti. Geriye yelesiyle dosyaların tozunu silen efsanevi at isminde bir avukat, sessiz, uslu bir ofis aygırı kalıyor.

 

Dördüncü Atlı

Kaparisonlu at amerikan devlet cenazesinde yas tutan atın adıdır.

…kapari (Fransızca'dan kabuk) atın sarıldığı paltoya verilen isimdir.

Arkaya bakan botlar daha da dikkat çekicidir. Basit bir küçültme yoluyla, eyer örtüsünü ve tüm dekoratif unsurları çıkararak ve bir detay, yani çizmeler ekleyerek, askeri tören, kısalık ve güç açısından neredeyse aşılamayan bir pathos formülü yarattı. Barok seleflerinin aksine, dünyevi şeylerin geçiciliği, insan varlığının beyhudeliği ve şöhretin ölümsüzlüğü hakkında uzun uzun konuşmaz

John F. Kennedy'nin cenazesindeki "Black Jack" isimli at, bu geleneğin en güçlü örneklerinden biridir.

 

Atlar ölümün yaklaşmasından çekinir ve homurdanır.

 

Süvari

At bu sahnenin baş aktörüdür çünkü evrim süreci boyunca korku ifadesini mükemmelleştirmiştir.

Bir atın çok korktuğunda yaptığı hareketler son derece etkileyicidir.

…eyerden kalp atışını hissedebiliyordum. Kırmızı, geniş burun delikleri ile şiddetle homurdandı ve kendi etrafında döndü.

 

Hiç kimse, gücün teatral misyonunu ve onun attaki somutlaşmasını Peter Paul Rubens'ten daha iyi anlamamış ve onu Rubens'ten daha muhteşem bir şekilde tasvir etmemiştir.

 

Rubens'in çizdiği ve boyadığı tüm binicilik savaşları ve av sahnelerinde (Resim 25), atın gözü (ya da bu ikonik görevin üstlendiği atlardan biri) sonuç olarak tüm resmin düzenleme merkezi haline geldi. Oyuncuların diğer tüm bakışları: insanlar, hayvanlar veya canavarlar görüntünün döngüsüne takılıp kalır ve izleyiciyi aramaz. Tek bir bakış ona doğrudan çarpıyor; bir atın bakışı. Korkuyu açıkça ifade eden bu bakış, izleyicinin her an hedef alındığını hissettiriyor. Tamamen açık göz, görüntünün merkezi ve gücün aynası haline gelir. Aynı anda hem pasif hem de aktif olan bir aynadır: At gücü bünyesinde barındırır çünkü dehşetini hissetme, ifade etme ve iletme yeteneğine sahiptir. Bu yuvarlanan prizmada, bu kubbeli göz küresinde, güç ışını yeniden dışarıya, gözlemciye, tanığa, düşmana doğru yönlendirilmek üzere toplanır.

 

Tüm hayalet öykülerinde tekrar değirmeni döner; yanmış kahramanları hayaletlerdir.

 

Yuhanna'nın Kıyameti / ilki, beyaz bir at üzerinde, bir yay kullanıyor, bir çelenk veya taç takıyor ve "galip" olarak adlandırılıyor; geleneksel olarak bir hükümdar olarak yorumlandığından, geri dönen muzaffer Mesih ile özdeşleştirilirdi. İkincisi, kırmızı bir at üzerinde, büyük bir kılıç taşıyor ve savaşı ve şiddeti simgeliyor; üçüncüsü, siyah bir ata binip teraziyi sallayarak kıtlığın habercisidir. Dördüncüsü, soluk renkli bir ata binerek veba, savaş ve vahşi hayvanlar yoluyla ölüm getirir.

 

İskandinav ve kıta Germen mitolojisi de Odin ve sekiz bacaklı kahraman atı Sleipnir'den başlayarak devasa süvarilerle karakterize edilir.

 

Kırbaç

Kızlar ve atlar

 

Bilimsel kemik analizi, Greko-Romen mitoloji yazarlarının ve tarihçilerin bir zamanlar Amazonlar'a yerleştiği bölgelerde kadınların ata bindiğini, avlandığını ve savaştığını gösteriyor.

 

2013 yılında Honda CBR 1000 RR süper motosikletine yönelik bir reklam, cinsiyetçi olduğu gerekçesiyle eleştirildiği için iptal edildi. Güzel bir kadın olan İspanyol model Angela Lobato'nun, bir erkek sürücünün sırayla keyifle kullandığı iyi yapılı bir motosiklete dönüşmesini gösterdi.

Her halükarda, bu reklam, binicilik eyleminden cinsel eyleme ve geriye doğru hafif metonimik değişimin, at çağına kadar tüm köprüleri yaktığı varsayılan kültürlerde bile hala yaygın olduğunu gösterdi.

 

Rönesans ve Barok sanatçıların defalarca kullandığı ortak bir motif, yaşlı bir adamın genç bir kadın tarafından sürülmesidir. Kadın genellikle “hanımefendi koltuğu” denilen yerde biner ve sağ elinde kırbacı, sol elinde ise yaşlı adamı yönlendirdiği dizginleri tutar.

 

(Hans Baldung Grien’in motifi) Büyük İskender'in öğretmeni olan yaşlı filozofun, sevgilisi Phyllis'e nasıl aşık olduğunun öyküsünü anlatıyor. Alexander onu bundan vazgeçirir ve şimdi Phyllis, herhangi bir erotik iyilik gösterisi yapmadan önce yaşlı adamı sırtına binmesine izin vermeye zorlayarak intikam alır: Alexander, öğretmenini çok aşağılanmış bir biçimde görür.

 

Nietzsche’nin Lou Salomé ile olan ünlü fotoğrafı, iktidar ve aşağılanma bağlamında sunuluyor.

 

Bir kişinin at sırtında oturması ve hayvanla birlikte hareket etmesi, onun içsel anlamı, fiziksel duygusu, becerisi ve bir aşık veya sevgili olarak niteliği hakkında her şeyi anlatır.

 

Torino, Bir Kış Masalı

Savaş atına duyulan acıma, edebiyatta yaygın bir motiftir

 

19. yüzyıl toplumlarının uzun vadede ahlaki sistemlerini değiştiren deneyimleri deneyimlediği rakamlar arasında özellikle dördü öne çıkıyor. Dövülmüş at, şehit mahlûk da bunlardan biridir. Diğerleri çalışan çocuk, yaralı asker ve yetimdir. Birlikte, zorlu bir yüzyılın kabuslarında, aşağılanmış ve istismar edilmiş, dünyevi talihsizliklerin dörtlüsü içinde dolaşırlar.

 

(Britanya) Haziran 1822

Martin Yasası, hayvanlara zulmü yasaklayan yasa Parlamentonun her iki kanadı tarafından da kabul edildi.

 

Jeremy Bentham, hayvanların akıl veya konuşma yeteneğine sahip olup olmadığı konusundaki yaygın tartışmaları ve onların yetenekleri sorusu aracılığıyla kesintiye uğrattı: «Soru şu değil, akıl yürütebiliyorlar mı? Ya da konuşabiliyorlar mı? Ama acı çekebilirler mi?»

 

1889 yılının Ocak ayı başlarında bir kış gününde Torino'da klasik bir sokak sahnesine tanık olduğunda deliliğe doğru gidişi açıkça ortaya çıkıyor: topal bir fayton atını döven acımasız bir arabacı.

 

At zulmünün acımasız üçgeni (kaba arabacılar, yoldan geçen duygusuz insanlar ve sessizce acı çeken yaratık) hâlâ varlığını sürdürüyor.

Sadece medya değişti ve pozisyonlar farklı şekilde dolduruldu; Arabacının yerini at tüccarı almış, yoldan geçen, dikkatsizce geçen ya da merakla bakan kişi artık sokakta değil, internette, örneğin YouTube'da. Orada, "at cehennemi" gibi arama terimlerini kullandığınızda hala aynı eski, acımasız sahnelerle karşılaşıyorsunuz: yarı ölü atlar, susuzluktan yarı delirmiş, küfrederek kötü muameleye maruz bırakılmış, görünüşe göre sarhoş dövücüler, Polonya (Skaryszew) ve Avusturya'da sürücüler ve hizmetçiler. (Maishofen) at pazarlarında kamyonlardan sürükleniyor, itiliyor, başka kamyonlara bindiriliyor, dövülüyor ve taşınıyor. Eğer yolculuktan sağ çıkarlarsa çoğu için olmasa da birçoğu için yolculuğun varış noktası mezbaha ve sosis fabrikası olacak.

At zulmünün bir başka sahnesi de, bir zamanlar at kültürünün yeşerdiği ve daha sonra dünyanın yarısına yayıldığı aynı kültürel bölgede, Arap Yarımadası'nın kenarında yatıyor. Özel olarak Dubai Emirliği ve genel olarak Birleşik Emirlikler, çöl bölgelerinde ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklılık yarışları yaparak sayısız atın hayatını riske atması veya ölümüne neden olmasıyla ünlüdür.

 

Unutulmuş Aktör - Tarih

İnsan atla ittifak kurarak ne kazandı? At diğer canlıların yapamadığı neyi yapabilirdi? Fizik ilk cevabı sağladı. Atın enerjiyi dönüştürerek enerji yaratabileceği söyleniyordu. Neredeyse tüm diğer hayvanların yenemediği sert bozkır otlarında saklı olan göze çarpmayan potansiyel enerjiden, hızlı ve dayanıklı bir koşucunun muhteşem enerjisini üretebilir.

 

İkinci cevap, atın aynı zamanda bilgi üretebildiği ve bilgiyi taşıyabildiğiydi.

At, çeşitli bilgi alanlarından (tıbbi, tarımsal, askeri, sanatsal) ve bilgi türlerinden (ampirik, uzmanlık, bilimsel) oluşan karmaşık bir ekonominin yanı sıra antik çağda kurulmuş uzun bir edebiyat geleneğinin parçasıydı.

 

Üçüncü bilgi ise atla ilgili büyük duygular, gurur ve hayranlık gibi duygular, güç arzusu ve özgürlük arzusu, korku, şehvet ve acıma ile ilgiliydi. Bir sembol ve gösteren olarak Semiofor görevindedir. At her zaman insani duyguların, ruh hallerinin ve tutkuların önemli bir taşıyıcısı ve aktarıcısı olmuştur.

 

Diş ve Zaman

Bir Reinhart Koselleck okuyucusu, yazarın en önemli tarihsel-teorik kavramlarını taşıyacak çağ eşiğini adlandırırken belki de aklında bu imgenin olup olmadığını kendine sorabilir / Eyer zamanı

 

Alfred Weber - Trajedi ve tarih

Trajik duygusunun sadece Yunanlıların değil, dünyaya nasıl geldiği sorulduğunda Weber, M.Ö. 2000'den bu yana meydana gelen iki fetih dalgasına işaret ederek yanıt verdi. M.Ö. Avrupa ve Asya "ön-kültürlerini" geçti: ilki savaş arabası teknolojisine dayalıydı ve daha sonra M.Ö. 1200'den itibaren. M.Ö. süvari ordularının gerçekleştirdiği bir fetihtir. Özellikle bu ikincisi, en büyük kültürel dinamizm sürecini tetikledi: “Bu binici dalgası muazzam bir dalga gibi, zamansal bağlamda Avrasya'yı kaplayan en büyük dalga gibi. (...) Onları taşıyan halklar, sosyal ve siyasal yapılarıyla, manevi özlerini, savaşçılıklarının ustalık niteliğini ve atmosferini her yere beraberlerinde taşıdıkları için yeni bir dünya dönemi, manevi bir devrim dönemi başladı. (...) Her yerde erkeksi, özgürce hareket eden erkeklerin görüşleri ve erkeklerin yerdeki anneyle olan tutumları arasında bir çatışma vardı.

Hiçbir silah, hatta ateşli silahlar bile, savaş arabası kadar dünyayı dönüştüren bir şey olmadı. MÖ 2. binyıldaki dünya tarihinin anahtarıdır.

 

Tüm arkeolojik toprak kazanımlarına rağmen, evcilleştirmenin gerçek kültürel ve ahlaki başarısı belirsizliğini koruyor: Hiçbir metin, hiçbir görüntü ve hiçbir maddi iz, ilk kez vahşi bir ata binen ve binicisine hoşgörü göstermesini sağlayan adamın cesaretine tanıklık etmiyor.

 

Bir insanın ata binmesi küçük ama cesur bir adımdı. Kesinlikle aya inişle kıyaslama çok abartılı değil (Ann Hyland).

 

At aynı zamanda nispeten tutumlu ve sağlam bir ortaktı ve neredeyse insanlar kadar uyum sağlayabiliyordu. Bu esas olarak hayvanın beslenmesi ve sindirimi ile ilgilidir. Atlar, inek derisinin altına girmeyen, yani selüloz yapısı nedeniyle çok sert olan ve düşük protein içeriği nedeniyle inekler ve çoğu çift parmaklı hayvan için yeterince besleyici olmayan ot türleri ile beslenir. Ayrıca ineklerin geviş getirme işini yaptıkları dinlenme sürelerine ihtiyaçları vardır; atlar ise basit mideleri sayesinde koşarken sindirim yapabilirler. Atın sağlamlığının ve tutumluluğunun ilk şartı dişleridir: Özellikle yüksek ve sert taçlı dişleri sayesinde atlar ve diğer tek tırnaklılar, içeriğindeki yüksek silikon oranıyla çayırların, bozkırların ve savanların sert otlarını otlayabilir ve parçalayabilirler.

 

Elias Canetti şöyle yazıyor: "Ok, Moğolların ana silahıdır. Uzaktan öldürüyorlar; ama hareket halindeyken de atlarının sırtından öldürüyorlar.»

Amerikalının aklında elbette yalnızca Kızılderililer var; Tarihsel perspektifi veya kültürel tek yönlü caddesinin istediği de budur.

 

Toprak kapma, Carl Schmitt'in jeopolitik teorisinin merkezine yerleştirdiği bir terim ("Al, paylaş, otlat") birbirini takip eden bölgesel el koyma eylemlerini tanımlayan bir hukukçu kavramıdır. Eğer bunu tarihsel gerçeklik testine tabi tutarsak, böyle bir sahiplenmenin pratikte asla atlar olmadan gerçekleşemeyeceği hemen ortaya çıkıyor (atların yerini develerin ve tek hörgüçlü develerin aldığı Doğu hariç). Fatih, almaktan bölmeye ve sonunda otlatmaya geçmeden önce, genellikle ilk önce ele geçirilen bölgeyi geçmek zorundaydı; içinden geçtik ve güvence altına alındı.

 

A. W. Crosby Jr. İspanyol fatihinin domuz olmadan hayal edilebileceğini yazıyor, ancak atı olmadan nasıl düşünülebilir? Başlangıçta askeri fetihlerin temel aracıydı (almak), at daha sonra toprağa hakim olmak ve onun kullanımını güvence altına almak için vazgeçilmez hale geldi (paylaşın, otlatın): "Eğer atı onun bilgiyi, emirleri ve askerleri bir noktadan diğerine hızlı bir şekilde taşımasını sağlamasaydı, fatih geniş Hint nüfusunu asla kontrol edemezdi.

 

Bir atı acı içinde görmeye kim dayanabilir? Atın, o trajik hayvanın ölmesini görmek dayanılmaz. Uzun bacaklarının bükülmesi, dizlerine kadar çökmesi. Koca bedenin yavaş yavaş düşüşünü, gözünün kırılmasını hiçbir insanoğlu izleyemez.

…

Atın ölümü, "insanlığın tüm sevinçlerini ve acılarını taşıyan bir canlı metaforun" sonu...

 

İbn Arabi - Şerhu Hal‘i’n-Na‘leyn - Notlar

İbn Arabi - Şerhu Hal‘i’n-Na‘leyn - Notlar

Hal‘u’n-Na‘leyn Şerhi

Hazırlayan: Ercan Alkan, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017

 

Sözbaşı

Endülüslü sufi İbn Kasî’nin (ö. 546/1151) "Hal'u'n-Na'leyn" (İki Ayakkabıyı Çıkarmak) adlı meşhur eserine yaptığı şerh…

İbnü'l-Arabî’nin başka bir sufinin eserine şerh yazması pek nadir karşılaşılan bir hadisedir.

 

İbn Kasî’nin eserinin adı olan Hal'u'n-Na'leyn, Tâhâ Suresi 12. ayette Hz. Musa’ya hitaben söylenen "İki ayakkabını çıkar! Çünkü sen kutsal vadi Tuva'dasın" emrine dayanır. İbnü'l-Arabî bu ayakkabıları "Akıl ve Nefis" (Süfli ve Ulvi alem) olarak şerh eder.

 

Kitap, Ercan Alkan’ın 2014 yılında Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde tamamladığı "İbn Arabi’nin Hal’u’n-Na’leyn Şerhi: Tahkik ve Değerlendirme" adlı doktora tezidir.

 

İbn Kasî’nin sadece mistik bir figür değil, Endülüs’te Almoravidler (Murabıtlar) döneminde siyasi bir isyan başlatan Mürîdûn (Müridler) Hareketi’nin lideridir.

 

Giriş

Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları

Abdülvâhid el-Merrâküşî (el-Mu’cib): İbn Kasî hakkında bilgi veren en eski tabaka kaynaktır.

Eseri Muvahhidler perspektifinden yazmıştır. İbn Kasî’yi Murâbıtlar'a isyan eden, mehdilik iddiasındaki siyasi bir figür olarak sunar.

 

İbnü’l-Ebbâr (Kitâbü’l-Hulleti’s-siyerâ): İbn Kasî’nin ve kurmaylarının (İbnü’l-Münzir vb.) edebi ve şairane yönünü öne çıkarır.

 

Zehebî (Târîhu’l-İslâm): İbn Kasî’yi "itikadı bozuk, felsefi tasavvufla uğraşan" biri olarak yaftalar.

 

İbn Hacer (Lisânü’l-mîzân): İbn Kasî’ye geniş yer ayırır.

 

İbn Haldûn (Mukaddime, el-İber, Şifâü’s-sâil): İbn Kasî’yi sosyolojik teorisinin laboratuvar nesnesi yapar. Mukaddime’de, İbn Kasî’nin isyanının başarısızlığını "Asabiyet" (kabile/topluluk desteği) eksikliğine bağlar. Şifâü’s-sâil’de ise onun felsefi ve vahdet-i vücudcu tecelli anlayışını katı bir rasyonalizmle eleştirir.

 

İbnü’l-Arîf (Miftâhü’s-saâde): İbnü’l-Arîf’in İbn Kasî’ye gönderdiği mektuplar, Endülüs sufilerinin kendi aralarındaki hiyerarşiyi, siyasi isyan öncesindeki manevi iklimi göstermesi açısından eşsizdir.

 

İbnü’l-Arabî (Fütûhât & Şerh): İbnü'l-Arabî, İbn Kasî’nin Tunus'taki oğluyla bizzat görüşmüş, babasının şeyhleri (Halefullah ve İbn Halil) hakkındaki gizli bilgileri ve Muvahhid lideri Abdülmü’min ile olan mektuplaşmaların detaylarını birinci elden bu şerhe kaydetmiştir.

 

Asin Palacios (1914): Abensarra y su escuela / Endülüs tasavvufunun kökenini İbn Meserre’nin Neo-Empedoklesçi felsefesine bağlar.

 

Ebu'l-Alâ Afîfî (1957): Hal’u’n-Na’leyn’in muhtevasını felsefi olarak ilk kez analiz etmiştir.

 

D. R. Goodrich (1978 - Columbia): Şehid Ali Paşa nüshasını esas alarak eseri "Sufi Başkaldırısı" bağlamında siyaset-tasavvuf ilişkisiyle inceler.

 

Josef Dreher (1985 - Bonn): İbn Kasî’nin tasavvufunu "İmâmet ve Mehdîlik teorisi" üzerinden okur.

 

M. el-Emrânî (1995/1997 - Fas): Şehid Ali Paşa ve Veliyyüddîn nüshalarını birleştirerek en kapsamlı Arapça neşri ve ıstılah lügatçesini üretmiştir.

 

Abdullah Bosnevî’nin (ö. 1644) Hal’u’n-na’leyn fi’l-vusûl ilâ hazreti’l-cem’ayn adlı risalesi, isim benzerliğinden ötürü uzun süre kütüphane kayıtlarında İbn Kasî’nin eseriyle (veya ona yazılmış doğrudan bir şerhle) karıştırılmıştır.

 

İbn Kası ve Muhiti

Endülüs’te Emevî iktidarının zayıflaması sonrasında küçük devletler (gruplar/tâifeler) ortaya çıktı (1031-1091).

Bu dönemin en önemli özelliği tâifeler arasındaki yoğun mücâdelelerdir.

 

Dönemin bir diğer özelliği tâifelerin birbirleriyle mücâdelesini fırsat bilen Hristiyan krallıkların reconquista fikrini gündemlerine alıp ihyâ etmeye çalışmalarıdır.

 

Tâifelerin emirleri reconquista’nın yol açacağı tehlikenin farkına vardıktan sonra Murâbıtların merkezi Merâkeş’e giderek Yûsuf b. Tâşfîn’i (ö. 500/1106) Endülüs Müslümanlarına yardımda bulunmaya çağırdılar.

Dâvete icâbet eden Yûsuf b. Tâşfîn, Zellâka (Sagrajas) mevkiinde 479/1086’da Kastilya Kralı VI. Alfonso’ya karşı büyük bir zafer kazanır.

Yûsuf b. Tâşfîn, meliklere Hristiyan tehlikesine karşı güçlerini birleştirerek birlikte hareket etmelerini salık verdi fakat onlar dünyalık hırslarından taviz veremedi ve birbirleriyle çekişmeye devam ettiler.

Karışıklıklardan hoşnutsuzluk duyan fukahâ ve ulemânın dâveti üzerine 1090’da üçüncü kez Endülüs’e geçiren Yûsuf b. Tâşfîn, almış olduğu fetvâların kendisine sağladığı meşrûiyetle mülûkü’t-tavâifın tamâmını ortadan kaldırmıştır.

Endülüs’te başlangıçta bir süre siyâsî istikrar sağlanmış ve “kurtarıcı” olarak anılmışlardır.

Sarakusta’nın 1118’de Aragon Kralı I. Alfonso tarafından istîlâ edilmesiyle birlikte Murabıtlar da artık istilacı olarak görülmeye başlandı.

 

Sûs’ta Muvahhidlerin Muhammed b. Tûmert [15] (ö. 524/1130) önderliğinde, Murâbıtlara karşı hoşnutsuzluk içerisinde olan geniş halk kitlelerinin desteğini de aldıkları isyan hareketi baş gösterdi.

 

Murâbıtlar dönemi Endülüs’ünde gerek sosyal gerekse dînî hayatta ve hukukî-idârî sâhada Mâlikî mezhebi oldukça etkin bir konuma sâhipti. İbn Tûmert hareketini ve ideolojisini tamâmen Murâbıtlar yönetimine dolayısıyla da Mâlikî mezhebine muhalefet üzerinden kurgulamıştı.

 

Endülüs’te Tasavvuf؛ Taraftarlar ve Karşıtlar

Endülüs Tasavvufunun Tarihsel Evreleri

İbn Meserre (ö. 319/931) ile tasavvufi/bâtınî tavrın ilk temellerini atar.

İbnü’l-Arîf, İbn Berrecân ve Hal’un-na’leyn müellifi İbn Kasî tarafından tasavvuf kurumsallaşmaya ve ekolleşmeye başlar.

Bu birikim farklı bir forma bürünerek İbnü’l-Arabî ile tam anlamıyla yerini bulur ve kemâle erer.

 

İspanyol oryantalist Asin Palacios İbn Meserre’nin sisteminin özünde Pseudo-Empedoklesçi (Platoncu/Hermetik) beşli unsur hiyerarşisi olduğunu savunur.

S. M. Stern ve Claude Addas bu görüşü reddeder.

 

Peter Kingsley'nin İtirazı

Batılı oryantalistlerin "Pseudo-Empedokles" adlandırmasının arkasında, Arapça literatürün antik düşünceyi kavrayamayacağı yönündeki oryantalist ön yargı yatar.

 

İbn Meserre eserlerinde kendisini asla Mu'tezile’ye nispet etmez

 

İbn Meserre'nin iki eseri (Risâletü’l-i’tibâr ve Risâletü’l-hurûf)

Risâletü’l-i’tibâr: Muhdes (sonradan olan) varlıklardan hareketle Tanrı'nın bilinebilmesini işler. Addas'a göre bu metin, İbn Meserre'nin kendisini filozoflardan kesin bir dille ayırdığını kanıtlar.

Risâletü’l-hurûf: Evliyanın seçkinlerine ait olan harf ilmini (ilm-i hurûf) konu alır. Bu mistik metin, İbn Meserre'nin felsefi bir teorisyen değil, kelimenin tam anlamıyla bir sûfî olduğunu ispatlar.

 

İbnü’l-Arîf, İbn Berrecân’ın mürididir.

İbnü’l-Arîf, Miftâhü’s-Saâde adlı eserinde filozofları sert bir dille yermiş (zemmetmiş), felsefeyi sapkın mezhepler arasında saymıştır.

 

Endülüs’te Tasavruf Menşeli Bir Hareket؛ İbn Kasî ve Sevretü’l-Mürîdîn

İbn Kasî

Arap değildir. İspanyol veya Rum asıllı hıristiyan bir aileden gelir (Müvelled).

Tüm mal varlığını satıp dağıtır, züht hayatını seçer ve Endülüs'ü gezer. Meriye'de İbnü’l-Arîf ile görüşür.

Memleketine dönüp Reyhâne Ribâtı’nı kurar. Burada taraftarlarıyla birlikte Gazzâlî eserleri ve İhvân-ı Safâ risaleleri okur.

Müridlerinin sayısı artınca önce velâyet, ardından Mehdîlik/İmâmet iddiasıyla ortaya çıkar.

Amacı dini bağnaz fukahanın tekelinden kurtarmak ve Murâbıt istibdadına son vermektir.

İbnü’l-Arîf ve İbn Berrecân’ın Murâbıtlarca Merâkeş’e celbedilip şüpheli ölümlerinden (536/1142) kısa süre sonra, Murâbıtların Kuzey Afrika'da zayıflamasını fırsat bilerek Nisan-Mayıs 1144'te (Şevval 538) isyan başlar.

 

Müritleri vasıtasıyla Mirtüle (Mértola) kalesini ele geçirmiş, kendisini "İmam" ve "Mehdî" ilan ederek Garb vilayetinde geniş bir biat halkası oluşturmuştur.

 

Mürîdûn hareketi İşbîliye'yi (Seville) kuşatmada başarısız olunca, Murâbıt komutanların da kışkırtmasıyla iç isyan çıkmıştır. İbn Kasî'nin valileri (Sidrây b. Vezîr ve İbnü'l-Münzir) ona sırt çevirmiş, Şilb ve Mirtüle'yi ele geçirmiştir. Güç kaybeden İbn Kasî, mehdîlik iddiasından vazgeçerek Mağrib'e, Abdülmü'min'in huzuruna sığınmıştır.

 

Muvahhid ordusunun desteğiyle Endülüs'e dönen İbn Kasî, eski topraklarını geri almış ve hatta İşbîliye'yi Murâbıtlardan feth etmiştir.

 

Bölgede tutunabilmek için Portekiz Kralı Afonso Henriques ile ittifak kurmuştur. Şilb halkı bu durumu bir güvenlik tehdidi olarak görmüş ve ayaklanmıştır. İbn Kasî öldürülmüş, başı Portekiz kralının hediye ettiği mızrağın ucuna asılarak Mürîdûn Hareketi son bulmuştur.

 

Kaynaklar onun beyan, belâgat (hitabet ve güzel konuşma) ve şiir sanatındaki üstün yeteneğinde hemfikirdir.

Dönemin Endülüs geleneğine uygun olarak amelde Mâlikî, itikatta ise kelami yorumlarından anlaşıldığı üzere Eş'arî eğilimli olduğu kabul edilir.

 

İbnü'l-Arabî'nin şerh süreci sonun İbn Kasî hakkındaki kanaati: Eser faydadan ârîdir (uzaktır).

 

Zehebî ve İbn Hacer gibi klasik ehl-i hadis çizgisi, İbn Kasî'yi "felsefî tasavvuf ile iştigal eden, itikadı bozuk ve bid'atçi" bir kimse olarak görür.

 

İbn Kasî, Endülüs tasavvufunun entelektüel ve irfani damarından tamamen haberdar ve bu çevrelerle iletişimde olan güçlü bir mutasavvıftır.

 

Hal’u’n-Nâ’leyn ve İbnü’l-Arabî

Hal’un-Naleyn: Yazmaları Neşirleri, Şerhleri ve Muhtevâsı

En eski nüsha Konya’da, Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesindedir, son kısmı eksiktir.

İstinsah Tarihi: R.âhir 665 (Aralık 1266) öncesi

 

Beyazıt Devlet Kütüphanesi

İstinsah Tarihi: 13 Zilhicce 677 (22 Nisan 1279)

 

Süleymaniye Kütüphanesi

İstinsah Tarihi: 15 Cemâziyelevvel 741 (6 Kasım 1340)

İbnü’l-Arabî şerhiyle aynı mecmuadadır.

 

Kâtib Çelebi, Keşfü'z-Zunûn’da Bosnalı Abdullah Efendi'nin eserini İbn Kasî’ye nispet etti.

Sonraki Bibliyograflar (Bağdatlı İsmail Paşa, Zirikli, Kehhâle) bu bilgiyi hiç sorgulamadan nakletmeye devam ettiler.

 

H. E. Goodrich’in analizi

Eserde hiçbir siyasî/tarihî vurgu yoktur; bu da eserin Mürîdûn hareketi başlamadan önce yazıldığını gösterir.

 

Ebu’l-Alâ Afîfî’nin analizi

Metin, Halefullah el-Endelüsî’nin keşiflerinin lirik/edebî formlara bürünmüş halidir. Yoğun mecaz, istiâre ve hitabet dili yüzünden metafizik konular muğlaklaşmış, "sembolik şathiyeler" halini almıştır.

 

Gazzâlî Mişkâtü'l-envâr'da zâhir-bâtın dengesini korumak için adeta çırpınır; Hz. Mûsâ'nın maddî nalınlarını gerçekten çıkardığını ısrarla vurgulayarak Bâtınîlik suçlamalarından kaçınır.

İbn Kasî ise Endülüs'ün rahat ve tecrit edilmiş ortamında, zâhirî kuralları savunma ihtiyacı hissetmeden doğrudan işâret boyutuna sıçrar.

 

İbn Kasî metninde herhangi bir kitaba ya da şahsa doğrudan atıfta bulunmaz. Bu nedenle dile getirdiği tasavvufî öğretilerinin temel kaynaklarını tespit etmek güçtür.

 

Goodrich ve Emrânî, İbn Kasî’nin Hal’un-Naleyn adlı eseri üzerindeki Gazzâlî etkisini temellendirirken, Meâricü’l-Kuds metninden yapılan yaklaşık 2-3 sayfalık bir alıntıyı (iktibas) delil gösterirler. Ancak Meâricü’l-Kuds’ün Gazzâlî’ye ait olup olmadığı akademik bir tartışma konusudur.

Söz konusu pasaj İbn Sînâ’nın Kitâbü’ş-Şifâ (İlâhiyyât/Meâd kısmı) ve Ahvâlü’n-Nefs adlı eserlerinde de aynen yer almaktadır.

 

İbn Haldûn’un İbn Kasî ve Müteahhirîn tasavvufuna eleştirileri

İbn Haldûn, Mukaddime’de İbn Kasî’nin başlattığı Mürîdûn hareketinin başarısızlığını asabiyet (toplumsal/kabilevî dayanışma gücü) eksikliğine bağlar.

Asabiyete dayanmayan bir dinî/siyasî davetin tarihsel ve toplumsal olarak başarısız olmaya mahkum olduğunu vurgular.

 

İbn Haldûn tasavvuf tarihini mütekaddimîn (öncekiler) ve müteahhirîn (sonrakiler) olarak ayırır. Keşif ve mükaşefe ilmini yazılı birer ıstılah haline getiren müteahhirîn sûfilerini (İbn Kasî, İbnü’l-Arabî, İbn Seb’în vb.) sert bir şekilde eleştirir.

İbn Haldûn’a göre keşif ve müşâhede unsurları ibareye ve yazıya döküldüğü an, tasavvuf kendi doğasından çıkarak aklî bir sanata yani felsefeye evrilir.

 

İbn Haldûn’a göre tasavvufî tecrübenin (keşif ve vecd hallerinin) yazıya aktarılması ve sistemleştirilmesi süreci, Hâce Abdullah el-Herevî (ö. 481/1089) ile başlamıştır.

bn Haldûn, Herevî’nin izinden giden müteahhirîn sûfilerin, mutlak vahdet söylemleriyle farkında olmadan hulûl (Tanrı'nın insana hulûl etmesi) ve ittihat (Tanrı ile birleşme) düşüncesine kaydıklarını iddia eder.

İbn Haldûn’a göre göre müteahhirîn sûfiler, Şîi-İsmâîlî doktrinlerle tehlikeli bir fikir ortaklığına girmişlerdir.

Gayb erenleri (hiyerarşik velâyet yapısı), hırka giyme ve tarikat silsilelerinin diğer halifeler yerine ısrarla Hz. Ali’ye dayandırılması bu etkileşimin kanıtıdır.

Mütekaddimîn (ilk dönem) sûfilerinin hiç ilgilenmediği "Mehdîlik" meselesi, bu dönemde tasavvufun kurumsal bir parçası olmuştur. İbn Haldûn; İbn Kasî, İbnü’l-Arabî ve İbn Seb’în’e yönelik en sert kırbacını bu "mesiyanik/siyasî" iddialar nedeniyle indirir.

 

Alexander Knysh’in İbn Haldûn’a Yönelik Eleştirisi

İbn Haldûn, İbnü’l-Arabî’nin Ankā-i Mugrib’ini ve İbn Kasî’nin Hal’un-Naleyn’ini doğrudan değil, İbn Seb’în’in müridi İbn Ebî Vâtîl’in şerhleri üzerinden okumuştur. Bu da metinleri bağlamından koparmıştır.

 

İbn Haldûn Mısır’da kadılık yaparken Fusûsu’l-Hikem, Fütûhât, Hal’un-Naleyn gibi kitapların ateşte yakılmasını veya suyla imha edilmesini emreden bir fetvâ vermiştir.

 

Nablusî'nin İbn Haldûn'a İtirazları

Madem avâmın anlamayacağı muğlak ifadeler içeren kitapları yakıyorsunuz; o halde avâmı Kur'an ve Sünnet'i okumaktan da menediniz! Çünkü her ikisinde de avâmın (hatta havassın) zahiren anladığında sarih küfre düşeceği müteşâbih (mânâsı kapalı) ayetler ve hadisler vardır.

 

İbnü’l-Arabî, İbni Kasî’nin Hal’un-Naleyn’deki şu görüşünü Fusûsü’l-Hikem’in İdrîs ve Zekeriyyâ fasıllarında temel bir kaide olarak kullanır:

"İlâhî isimlerden her biri, zâta delâlet etmesi bakımından müsemmânın (Allah'ın) aynısıdır (bu yönden tüm isimler birdir); ancak kendine özgü vazolunan mânâsı bakımından (Hâlık, Rezzâk vb.) müsemmânın gayrıdır."

 

İbnü’l-Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye’de İbn Kasî’ye her zaman sadece övgüyle yaklaşmaz; yer yer onu çok sert şekilde eleştirir.

Fütûhât’ın 10. bâbında Hz. Peygamber’in diğer peygamberlere üstünlüğü (efdaliyeti) konusunda İbn Kasî’nin ledünnî keşiflerini över ve onunla aynı fikirde olduğunu söyler.

Tirmizî’nin velâyet ve nübüvvete dair 29. sorusuna cevap verirken İbn Kasî’yi "meselenin hakikatini tam ortaya koyamamakla" suçlar. Çünkü İbn Kasî, bir peygamberin bir yönden üstün (fâzıl), diğer yönden aşağı (mefzûl) olabileceğini savunmuştur ki İbnü’l-Arabî’ye göre bu durum peygamberler arasında mutlak hiyerarşiyi bozan bir denklik doğurur.

 

Hal’u’n-Nâ’leyn Şerhi Yapısı ve Muhtevası

İbnü’l-Arabî (30 yaşlarında), Tunus’ta Hal’u’n-na’leyn’in müellifi İbn Kasî’nin oğlu Hüseyin b. Ahmed (60’lı yaşlarında) ile karşılaşmış ve eseri ilk kez kısmen inceleme fırsatı bulmuştur.

 

Claude Addas’ın yaptığı tahmine göre, İbnü’l-Arabî bu şerhi ömrünün son yıllarında, Şam’da mukim olduğu 620/1223 - 638/1240 yılları arasında kaleme almıştır.

 

Şerhte kullanılan analitik/eleştirel yöntem ve tasavvufî ıstılah (terim) örgüsü, İbnü’l-Arabî’nin diğer eserleriyle tam bir uyum içindedir.

 

İbnü’l-Arabî, şerhin amacının müellifin maksadını izah etmek olduğunu belirtir.

Açık olan ibareleri şerh etmez, sadece muğlak noktaları vuzûha kavuşturur.

 

İbnü’l-Arabî’ye göre İbn Kasî gerçek anlamda özgün bir keşif sahibi bir sûfî değildir. O, yalnızca şeyhi Halefullah el-Endelüsî’nin halvetlerinde yaşadığı keşifleri ve rivayetleri edebî bir kisveye büründürerek şerh etmiştir. Bu yüzden kendi metni içinde sık sık tenâkuza (çelişkiye) ve zorlamalara düşmüştür.

 

İbn Kasî, özgün bir irfani ilme vakıf olmayıp, özünde bir hadis nakili, fetva hamili ve rivayet anlatıcısıdır.

 

İbn Kasî, meseleleri nesnel hakikati (nefsü’l-emr) üzere değil, yalnızca kendi öznel algısına (kendisine göründüğü surete) göre keşfetmektedir.

İbnü’l-Arabî onu "sarih vahiy ehli" değil, "mesel (misal) ehli" olarak tanımlar. Bu durum rüya tabircisinin durumuna benzer; yorumlarında isabet de edebilir, yanılabilir de.

 

İbn Kasî sıradan bir dil kullanıcısı değil, Arap dilinin inceliklerine vakıf edebi bir şahsiyet olduğu için İbnü’l-Arabî onun seçtiği her kelimenin, muzmer (gizli) ve mahzuf (hazfedilmiş) lafızların arkasındaki hikmeti çözmeye odaklanır.

 

A. E. Afîfî, İbn Kasî’nin "Her ilâhî isim, diğer bütün ilâhî isimlerin müsemmâsıdır" tezinin, İbnü’l-Arabî’nin varlık ve yaratılış felsefesinde (kozmoloji) en radikal ve geniş şekilde karşılık bulduğu kanaatindedir.

Bütün ilâhî isimler özünde tek bir Zât’a işaret eder. Bu haysiyetle, her bir isim diğer bütün isimlerin anlamını ve gücünü kendi içinde barındırır.

İsimler, kendilerine has hususi mânâları yönüyle birbirlerinden ayrılırlar ve kevn (âlem) üzerinde farklı hükümler icra ederler.

 

Sadreddin Konevî, isimler arasındaki bu birlik ve çokluk (benzerlik-farklılık) ilişkisini, isimlerin dış dünyadaki yansımaları olan mazharlara (yaratılmışlara) da tatbik ederek bunun ontolojik bir zorunluluk olduğunu belirtmiştir.

 

Şerhu Hâli’n-Na’leyn Nüshaları

Konya Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi (No: 7838) – En Kıymetli Nüsha

Sadreddin Konevî’nin husûsî kütüphanesinden 1926'da intikal etmiştir. Konevî’nin vefatından hemen sonra (673/1274) türbe yanındaki kütüphaneye vakfedildiğine dair ilk varakta vakfiye kaydı bulunur.

Müstensih: Yûsuf b. Ebî Bekr b. Osman en-Nesâî el-Harrânî. 25 Safer 640 [24 Ağustos 1242]. Müellifin vefatından sadece 2 yıl sonradır.

 

Süleymâniye Kütüphanesi, Ayasofya Bölümü (No: 1879)

Müstensih ve tarihi meçhuldür

 

Süleymâniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Bölümü (No: 1174/2) – Râvî Nüshası

Ekberî geleneğin en büyük taşıyıcılarından, İbnü’l-Arabî’nin yakın dostu ve kâtibi İbn Sevdekîn (ö. 646/1248) rivayetiyle tertip edilmiş tek nüshadır.

Müstensih: Ömer Yûnus el-Esnâî (Mısırlı).

 

Chester Beatty Kütüphanesi (Dublin, No: 5499) – Hatalı Nispet

 

Yusuf Ağa, Ayasofya ve Chester Beatty nüshalarının belirli karakteristik hatalarda uyuşması, bu üç yazmanın aynı kaynak nüshadan beslendiğini gösterir.

Şehid Ali Paşa nüshası, yoğun kelime atlamalarına rağmen tertip (bölüm sıralaması) bakımından en doğru nüshadır.

 

Tercümede lafızcılık yerine mefhum ve anlam akışkanlığı merkeze alınmıştır.

 

Sonuç

İbn Kasî’nin tasavvufî yönünü ve tasavvuf anlayışını gösteren, günümüze ulaşmış yegâne metni Hal‘u’n-na‘leyn ve iktibâsü’n-nûr min mevdi‘i’l-kademeyn isimli eseridir.

İbn Haldûn eserin yakılması için fetva verirken, İbnü’l-Arabî’nin kaleme aldığı şerh sûfî muhitlerde el üstünde tutuluyordu.

 

Hal‘u’n-na‘leyn’in muhteva bakımından İbn Meserre’nin Risâletü’l-hurûf’u, Gazzâlî’nin İhyâ’sı ve Mişkâtü’l-envâr’ı ile kısmî ortaklıklar ya da benzerlikler taşıdığını; İbn Kasî’nin zikri geçen eserlerdeki konuları kendisine has üslubuyla eserine aksettirdiğini, bunu yaparken aslında muhtevayı bir şekilde dönüştürdüğünü söyleyebiliriz.

 

İbn Kasî’nin özellikle ilâhî isimlerle alakalı görüşü, Fusûs ve şerhleri üzerinden zengin bir literatüre kavuşmuştur.

…

 

ŞERHU HAL’İ’N-NA’LEYN

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin ilk Cüzü

Rahmân ve Rahîm Allah'ın Adıyla Ey Rabb’im rahmetinle kolaylaştır!

 

İbn Kasî’nin hamdi "Rabb" ismiyle sınırlamasını inceler. Şârihe göre buradaki hamd mutlak değil, “fiil ve takdis sıfatlarıyla nitelenmiş olan mukayyet hamddir.” Mutlak hamd ise sadece lafızda kalır.

İbnü’l-Arabî, "Rab" isminin altındaki koruyucu güce (müheyminiyyet) dikkat çekerken, Fettâh isminin çokça fetih (zuhur/yaratış) gerçekleştiren bir mübalağa sîgası olduğunu belirtir. Hakiki fethin kulun istidadına göre şekillendiğini savunarak şu tespiti yapar: “Engelleme kabiliyetlerden ötürüdür; feyiz ise alabildiğine yayılmıştır, kabiliyetler onu istidatlarına göre elde eder.”

 

Bütün yollar Allah’a ulaşır

Bu umûmî emir içerisinde Hak, kendisine ulaştırmayan hiçbir yol bırakmadı.

Şeriatın çizdiği yol (sırât-ı müstakîm) ümmet için yegane bağlayıcı kılavuzdur, diğer yollar ise irfânî ve hususidir.

 

Salât doğrudan imana ve mü'mine has bir tasdik makamıdır.

 

Kerrûbîlere melek denemez; çünkü melek ismi sadece elçilik yapan ruhanîlere (süferâ) verilir.

 

Şefâat kelimesi köken olarak "çift olmak" (şef‘) anlamına gelir, şefaat eden ile edilen arasında kurulan ruhanî bağı temsil eder.

 

"Allah buluttan gölgelikler içinde onlara gelir"

İbnü’l-Arabî, buradaki gelişin mutlak "Allah" ismiyle değil, "Rab" ismiyle gerçekleştiğini savunur

 

Maddi varlıktan önce ruhların elest bezminde rubûbiyeti tasdik etmesi… / vr. 60b

 

Hikmeti ehli olmayana vermeyiniz, aksi takdirde ona zulmedersiniz

 

…onlar akli ilim ile ölüdürler; îmânî ilim ile diridirler... Nefsine nasîhat eden kimse, îmânından dolayı (îmânı lehine), kendi akıl düzeninin verdiği şeyi terkeder. Aksini yapmakla, ebedî şekâvete mâruz kalır.

 

Dünyâda ne bir dudak onu öpmüş ne de bir el ona dokunmuştur

Onlar zâtî hikmetlerdir ve hiçbir yerde ona bir el dokunmamıştır.

Yâni herhangi bir kudret onu vücûda getirmiş değildir. Zîra onlar muhdes değildirler. Bilakis onlar kadim ilim için kadim hikmetlerdir.

 

Tûr’daki Ateş, Nalınları Çıkarma Emri / vr. 65b - 66b

Tûr dağının yaya benzer kürevî şekli "ilahî rahmete" işarettir.

Hakk, Hz. Musa’yı en çok ihtiyaç duyduğu şey (ateş) üzerinden çağırdı

Nalınların çıkarılması zâhirî bağlardan kurtulmak ve aktarmacı ilmi terk etmektir.

Tasavvufî anatomide nalınların eşek derisinden yapılmış olması zâhirî dünyaya (kevn) ve ahmaklığa işarettir.

Şer'î tezkiye olmaksızın kutsal vâdiye girilemez

Ayakların bastığı yer olan mukaddes vâdi, Allah’ın yeri ve göğü kuşatan ilmi olan "Kürsî"dir.

 

Hz. Musa, Hakk’ın kelâmını belirli bir cihetten, ses ve harf yardımıyla değil; mekândan münezzeh bir külliyetle, tüm zerreleriyle işitmiştir.

 

Yolun ehlinin icmâsına göre, kalbinde dünya ve heva perdeleri olan bir kimse Allah'ın kelâmını doğrudan işitemez.

İbnü’l-Arabî, metindeki akışa göre Hz. Musa'nın bu kelâmı işittiği sırada henüz nalınlarını çıkarmamış olduğuna dikkat çeker.

 

Kul, kelâmı işitmek istediğinde dünyayı ve masivayı terk eder; nalınları çıkarma emri de bu terkedişin bir nişanesidir.

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin İkinci Cüzü

İlahi ilimler ve hakikatler, haset edilerek "kuyuya atılmamalı."

 

“Onlar Yusuf’u pek ucuza, birkaç dirheme sattılar. Bu kadarıyla yetindiler.”

 

Allah, dilediği esmâsına zâtî bir nur ilka eder. Buradaki "sır", tasavvufi bir istiareyle nikâha (birleşme/zuhur) benzer. Kul, bu nur sayesinde isimlerin tecelli ufkuna erer.

 

Kādir (Kudret) ve Mürîd (İrade) ismi kevni var etmek istediğinde, Kāil (Söyleyen/Kelam) ismi devreye girer ve "Ben 'Kün' (Ol) demeden bu icat gerçekleşmez" der. Mürîd ise bu işin asıl maksadının kendi iradesi olduğunu hatırlatır.

Alîm (Bilen) ismi, "Tayin ve takdir eden benim, İrade bana bağlıdır, ben daha öncelikliyim" derken; Hayy (Canlı olan/Hayat) ismi hepsine noktayı koyar: "Hepinizin varlığı ve hükmü benim varlığıma meşruttur (şarttır).

 

Salsalatü’l-Ceres

Hz. Peygamber’e gelen en ağır vahiy

Hz. Peygamber bu sesi fiziksel bir çınlama olarak değil, mânen işitmiştir.

 

İlâhî kelâmın genel/öz (mücmel) yapısını ayrıntılı (mufassal) kılmak beşerî takatin ötesindedir.

 

Müellifin kelâmının dağınıklığı ve hitabetinin uzunluğu karşısında hayretler içerisindeyiz. İfade ettiği öz şey çok az olmakla beraber lafzı pek çoktur. Hatta onun bu kitaptaki kelâmının çokluğu 'Saman çok, dâne yok' atasözündeki gibidir. Şayet burada birkaç ayete işaret etmeseydi onun sözünden hiç faydalanamayacaktık. Müellif; ne hitabet ve kavrayış, ne de telif ve tertip sanatına sahiptir. / vr. 82a - 82b

 

İlk buğday tanesindeki dakaik (incelikler) neyse, sonraki tanelerde de odur

Eğer insandan cins ve nev perdeleri kalksaydı, o türe ait tüm şahısları tek bir icmalde görmek mümkün olurdu.

 

 

(vr. 85b - 86a)

İbnü'l-Arabî'ye göre işin aslı şudur: Ümmî bir veli olan Halefullah el-Endelüsî kalbindeki nuru İbn Kasî'ye anlatır; İbn Kasî ise dil, edebiyat ve hitabet sanatındaki üstün yeteneğiyle bu mânalara süslü elbiseler giydirir. Ancak kendi keşfi olmadığı için, meseleyi kavrayamayıp sık sık karıştırır.

 

Ruhlar mizaca tâbidir

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin Üçüncü Cüzü

Bisâtü’l-Üns / ünsiyet yaygısı

İbn Kasî, tasavvufî sırların insanlara birden bire söylenmesi durumunda nefislerin inkâra sapacağını ve korkacağını, bu yüzden hakikatleri yavaş yavaş (tedricen) telif ettiğini söyler.

 

Muhammedî Nur

Meleklerin Âdem'e secde etmesi, feleklerin dönmesi ve gökyüzünün ayakta kalması bu nur sayesindedir.

 

Âdem'in (ve dolayısıyla insanın) yaratılmasıyla varlığın güzelliği kemale ermiştir. İman ve halifelik insana verildiği için âlem onun üzerine kurulmuştur; insan dünyadan çekildiğinde kıyamet kopacaktır.

 

Gazzâlî: İmkân dahilinde bu âlemden daha güzeli/iyisi yoktur

İbn Arabi: Allah'ın hikmeti varlıkla, kudreti ise bu varlığın kemaliyle (en mükemmel haliyle) açığa çıkar.

 

Anne Rahmindeki 4 Ay

Rahme düşen nutfe, sırasıyla feleklerin melekleri tarafından birer ay korunur ve bir alt feleğe devredilir.

1. Ay: 7. Semânın (Zühal/Satürn) meleğinde tutulur.

2. Ay: 6. Semânın (Müşteri/Jüpiter) meleğine devredilir. Halden hale dönüşüm başlar.

3. Ay: 5. Semânın (Merih/Mars) meleğine verilir.

4. Ay: 4. Semânın (Güneş/Şems) meleğine ulaşır. İşte bu 4. ayda Allah’ın takdiriyle bedene ruh üflenir.

 

İnsanın hakikati

vr. 69a - 69b / Rûhânî hakikati örtmek için nefsâniyet cismâniyet kabzasında yaratıldı

İnsanın hakikati (rabbânî latife) hayvânî ruh (nefsânî hicap) ve maddî bedenle perdelendi

Âdem’in samedi sırrı (ihtiyaçsızlık makamını) bırakıp Havva’ya (şehvanî hicaba/hevâ gömleğine) meyletmesi, onu en yüce ilâhî müşahede merkezinden koparmıştır. "Yapma!" şeklindeki ilk nehiy (yasak/teklif) böylece vaki olmuştur.

 

Peygamberler, nebi ve resul olmaları bakımından (yani tanım ve öz itibariyle) eşittirler. Ancak Allah katındaki hususî yakınlık ve derecelerini sadece Allah bilir, kapı bize kapalıdır.

 

Gündüzün sonundaki o "akşam havası ve nefesi", Muhammedî nurun besleyici özüdür.

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin Dördüncü Cüzü

İhâta (kuşatıcılık) bakımından en büyük sıfat İlim'dir. Çünkü ilim; mevcudu (var olanı), ma'dûmu (yok olanı), nefy ve ispatı, şartı ve mahalli, kısacası nâmütenâhî (sonsuz) olan her şeyi kuşatır. İrade ise sadece ma'dûma (henüz var olmamış ama var edilecek olana) taalluk eden daha özel bir tafsil sıfatıdır.

 

Sübuhât, Zâtı örten nurlardır. Hak, keyfiyeti olmayan mutlak nurdur ve O'nun nurları mahlukat için aynı zamanda birer perdedir (hicab).

 

Gizlenmiş İsimler (Esmâ-i Müstâsere)

Bu isimler Allah'ın gayb ilminde sakladığı, mülk ve melekût âleminde hiçbir eseri/tecellisi bulunmayan, bu yüzden mahlukat tarafından asla bilinemeyecek olan zâtî isimlerdir.

 

Hayat feleği

Zat mertebesinin hemen altında yer alır; altındakiler için bir perde, üstündeki Zat için ise bir yaygıdır (bisât).

 

Zatın perdelerinden izzet tecelli eder

Kul ile Hak arasındaki mesafe, idraki engeller

 

vr. 103a - 104b

Her bir isim diğer bütün isimlerin müsemmâsıdır.

Hayy (Canlı) ismi aynı zamanda Âlim, Mürîd ve Kādir'dir; Mürîd ismi de Hayy ve Kayyûm'dur.

 

vr. 104b - 105b

Sehl b. Abdullah ve İblis'in Münazarası

Sehl, İblis'e "Allah seni şakilerden yazdı, hâlâ neyi umuyorsun?" diye sorar. İblis, "Allah'ın 'Rahmetim her şeyi kuşatmıştır' ayetindeki mutlak rahmeti umuyorum" der. Sehl hemen ayetin devamındaki "Onu müttakiler için yazacağım" kısmını okuyarak rahmetin kayıtlı (takyit edilmiş) olduğunu söyler. İblis güler ve der ki: "Takyit (kısıtlama) Hakkın değil, senin sıfatındır!"

 

Hayat Feleği / Kürsî

Rahmet Feleği / Arş

Vücudun ayrışması iki feleğin (Hayat ve Rahmet) âdeti üzeredir.

 

vr. 106b - 107a

Varlık katmanları

Arş-ı Mutlak (Muhît), Arş-ı Mecîd, Arş-ı Azîm ve Arş-ı Kerîm.

Üstteki katman alttakine bir perde (hicab), alttaki ise üsttekinin feleği (mekânı/zemini) olur.

 

Müellif âlemin tertibini hakikati üzere yapmıyor. Onun yaptığı bu tertip ne bize (ehl-i tahkike), ne hükemâya (filozoflara) göredir, ne de şeriatın ifade ettiği şekildedir. / vr. 107a - 107b

 

Her feleğin ve hicabın bir zâhiri (görünen yüzü) bir de bâtını (iç yüzü/ruhu) vardır.

Zâhirin hayatı, nuru ve menbaı bâtın (ruh) iledir.

 

Harflerin sayısı gökteki menzillerin sayısı kadar, yani net olarak 28'dir. Her harf bir kozmik menzile ve tabiata tekabül eder.

(İbn Kasî harfleri 30 saymış, İbn Arabi bu nedenle onu ağır şekilde yermiştir)

Havasdan (âlimlerden) hiç kimse bu sayıyı kabul etmemiştir. / vr. 110a - 112a

 

İbn Kasî’ye göre, her bir kozmik katmanın zâhiri, bir altındakinin bâtınıdır.

 

İbn Kasî, Allah’a mekânsal ve niteliksel yönler (sağ-sol) izafe eder.

İbnü’l-Arabî bu ifadeler karşısında adeta dehşete düşer.

Allah'ın mutlak birliği (ahadiyet) yönlerden, sağdan ve soldan münezzehtir.

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin Beşinci Cüzü

İbn Kasî’ye göre zaman, feleğin hareketinden ibarettir. Hareket felekte (mekânda) vaki olduğuna göre, zaman da mekâna yüklenmiştir. / vr. 122a - 122b

 

İbn Kasî, ilâhî tecelli ve nüzul mertebelerini zihinlere yaklaştırmak için Allah hakkında felsefî/alegorik misaller (mesel) verir.

Misal verilen ile Allah arasında hiçbir benzerlik ve münasebet kurulamaz, çünkü "O’nun benzeri hiçbir şey yoktur"

Allah Kendisi hakkında misal verebilir, çünkü o nispetlerin nereye varacağını O bilir. Fakat kulun buna yetkisi yoktur.

Allah hakkında misaller vermeye kalkmayın" (Nahl, 16/74)

 

İbn Kasî, Hz. Musa’nın kıyamette arşın direğine tutunacağı hadisinden hareketle, bu "sâk"ı en alt felekten en üst istivaya uzanan kozmik bir omurga (direk) olarak sunar. Miraç bu direk üzerinden gerçekleşir.

 

Ahirette arz başka arza, semâ başka semâya kalb olacağı gibi; insanın boyu, bosu, dili, idrak güçleri, yemesi ve içmesi de tamamen değişecektir.

Uhrevî neşette insana uyku, sehiv (hata), gaflet, unutma, hayal arız olmaz. Orada şehveti baskılamak için "akla", günah olmadığı için de "affa, bağışlanmaya, şefkate ve merhamete" ihtiyaç kalmayacaktır. Çünkü orası mutlak tahakkuk yurdudur.

 

Sizin hepinizi yaratmak da diriltmek de tek bir nefsi yaratmak gibidir" (Lokmân, 31/28)

Dünyada aynı anda namaza duran milyonlarca insanın her biri, sanki Allah sadece kendisiyle konuşuyormuş gibi Rabbi ile münacat eder. Allah hiçbirini diğerine tercih etmez, sesler karışmaz, yoğunluk veya erteleme yaşanmaz. Çünkü O, zamandan ve mekândan münezzeh olan Vâhid-i Ehad'dir.

 

Zümrüt Faslı

İbn Kasî, Hz. Âdem’in "ilk vefat eden insan" olduğunu ve doğrudan miraç rûhu ile birleştiğini iddia eder.

 

İbn Kasî, İblis’in isyanından önce en mukaddes ve yüce melekî ruhlardan birine sahip olduğunu belirtir.

 

Allah İblis’i şakî (bedbaht) olarak yazdığında, onun içindeki o nurlu ve parlak rûhu geri kabzetmiş ve bu ruh miraç rûhuna iltihak etmiştir.

 

Minassa Faslı

"Minassa", ölüm meleğinin hükümranlık kürsüsüdür ve burası "mahv ve ispat levhi"dir. Dünyadaki tüm canlıların (hayvan ve bitki) ecelleri burada kayıtlıdır.

 

Ölüm meleği kendi makamından ayrılmaz. Cebrail’in vahy getirirken Dihye sûretine girmesi gibi, ölüm meleğinin de rakîkaları (uzantıları/sûretleri) vardır. Bir canlı öleceği zaman, onun amellerinin sûretinde tam bir misâlî rakîka gönderilir. Canı kabzedilen kimse bu sûreti görür.

Ölüm, "hay" (diri) olan Allah hariç, "hayat" sıfatıyla muttasıf olan her nefse şamildir. Ancak her alem ve mertebe ölümü farklı hisseder.

 

Hal’u’l-Hal’ Faslı

İbnü'l-Arabî, Hal’u’l-hal’ (Rüyet) faslının aslında Kitâbu Hal’i’n-na’leyn’in asıl nüshasında bulunmadığını, sonradan mülhak (ekleme) olduğunu açıklar.

 

Allah'ın zatı idrak edilemez, O kullarına ancak bir "hicâbî sûret" (perde olan sûret) içinde tecelli eder.

 

Nûn

Ayette geçen Nûn [Kalem, 68/1], yücelerin yücesi olan mukarreb bir melektir. Dünyevi ve melekî alemde rûhânî bir sır, ulvî alemde rabbânî bir nurdur. Aynı zamanda mürekkep deryası ve ilâhî imdadın kaynağıdır.

 

Nûn, tüm mânâları içinde barındıran öz (icmâlî) bir varlıktır. Evrendeki tüm levhler, sahifeler ve satırlar bu Nûn'un "İhâta sahifesinden" çıkarak ayrıntı kazanır (tafsil edilir).

 

Kalem-i A’lâ ve Levh-i Mahfûz

Kalem, ilahi ilmin sırrından hüküm makamına inen, karanlık bir cevher olan "hebâ"yı (sûretlerin mekânını) aydınlatan kudsî bir nurdur. Kevnlerin (varlıkların) sûretlerini ayırt eder ve ilahi emirlerin yerine getirilme (tenfiz) mahallidir.

 

Müellif bir yandan hadise dayanarak "ilk yaratılan şeyin kalem" olduğunu söylerken, diğer yandan Nûn'un (meleğin) tertip olarak kalemin üstünde olduğunu iddia eder.

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin Altıncı Cüzü

İbn Kasî, cehennemin "aslında (nefsü'l-emrde) bir yılan sûretinde" olduğunu iddia eder.

Cehennem hakikatte bir yılan değildir; bu durum, müellife keşif esnasında gösterilen geçici bir berzahî temessül (misal), yani sembolik bir tecellidir.

 

Firdevsiyyât

Cennet sahifeleri/mertebeleri

İbn Kasî, bu mertebenin tamamının Süryânîce olduğunu söyler

Eğer tamamı Süryânîce ise Hz. Muhammed bu makamda "tâbi" (ikincil) konumuna düşer.

 

İbn Meserre el-Cebelî'nin kozmolojik sistemine atıf

İbn Meserre arşı bir "taht" olarak değil, tüm evreni kapsayan "mülk" olarak tanımlar ve sekiz hamelenin (taşıyıcının) görevlerini varlık nizamına göre muazzam bir şekilde taksim eder:

Sûretler (Biçimler) İçin: Âdem ve İsrâfil

Ruhlar İçin: Cebrâil ve Hz. Muhammed

Rızıklar İçin: Mikâil ve Hz. İbrâhim

Va'd ve Vaîd (Müjde ve Korkutma) İçin: Mâlik (cehennem bekçisi) ve Rıdvân (cennet bekçisi)

 

İbn Kasî, her zahir isme mukabil batıni bir ferdî isim yerleştirir. Buna göre:

Cebrâil (a.s.): Allah’ın Bâtın isminden yaratılmıştır; gayb ve melekût âleminin en faziletli varlığıdır.

Hz. Muhammed (s.a.v.): Allah’ın Zâhir isminden yaratılmıştır; mülk ve şehadet âleminin en faziletli varlığıdır.

İbn Kasî, varlığın zâhir (şehadet) mülkünün tamamını Hz. Muhammed’e, bâtın (melekût) sırrının tamamını ise Cebrâil’e tahsis eder. Meleklerin Âdem’e secde etmesini insanın "zâhir" ismine, insanların meleklere yönelişini ise meleğin "bâtın" ismine bağlar.

 

İbn Kasî, yaratılıştaki kusursuzluğun (itkan) eşyayı bir yüzük halkası gibi kuşattığını ve hükümleri "tabiat kilidi" ile kilitlediğini belirtir. Varlık döngüsü tamamlandığında (ahiret ahvali zuhur edince) bu mühür kalkacak, tabiat kilidi açılacak, farklar birleşecek ve altta olanlar üste iltihak edecektir (Eşyanın aslına rücu etmesi).

 

Zâtın ahadiyet mertebesinde kevn (varoluş) üzerinde hiçbir tesiri ve tecellisi yoktur. Varlıkta hükümran olan "ferdiyettir."

İlk fert sayı 1 (ahad) değil, 3'tür (Çünkü 2 çifttir ve 1'den türemiştir). Şârih, Nahl Suresi 40. ayete atıf yaparak yaratılışın üçlü sacayağını kurar: Zât, İrade ve Emir (Ol sözü). Tüm mevcudat, Hakk'ın zatına mensup bu iki nispetle (irade ve emir) yani bir "üçleme" ile var olur. Akli burhanların da üç öncülden (küçük öncül, büyük öncül ve sonuç) oluşması bu kozmik nizamın zihni bir yansımasıdır.

 

Muhammediyyât

Hz. Peygamber’in Arş üzerinde Allah'ın yanına oturacağına dair rivayet, miraç anlatılarına sokuşturulmuş mevzu (uydurma) veya son derece zayıf bir hadistir. Müellif, hadisin sıhhatini araştırmadan, duyduğu bu fâsit rivayeti mutlak bir hakikat kabul etmiş ve tüm kozmolojik sistemini bu çürük temel üzerine bina etmiştir.

 

İslam teolojisinde Allah ve Resulü’nün verdiği haberlerin (vaka/tarih bildiren nasların) tamamı mutlaktır ve birbiriyle çelişemez. Çelişki gibi görünen durum ancak fıkhi hükümlerde (helal/haram) zamansal bir sonlanma, yani nesih (hükmün kaldırılması) ile açıklanır.

 

Allah'a hamd olsun Muhammediyyât sahîfesi de bitti. Ancak faydadan ârîdir (yoksundur). Bütün bunlar bize gerek Muhammediyyât gerekse eserin diğer bölümlerinde müellifin [hakikat ilimlerinden] bir şey bilmediğini göstermiştir.

 

Hal’un-Na’leyn Kitabının Şerhinin Yedinci Cüzü

Kamer Suresi 50. ayetteki "Bizim emrimiz ancak tek bir emirdir" ifadesinin sırrı, "Ol" (Kün) emrinin sürekli tekrar edilmesi değil; emredilen şeyin hiçbir gecikme, engel ve kaçış olmaksızın, ilahî kahır gereği derhal var olmasıdır. Allah, yokluktaki (adem) ayanların duyması için "nisbî vakitler ve aynî kulaklar" yaratmıştır; kronolojik öncelik-sonralık (zaman, dehr, saatler) bundan dolayı ortaya çıkar.

 

Simsime Faslı

Simsime / susam tanesi

Dünyada işlenen hissi ve bedeni ameller (namaz, sadaka, kötülükler vb.), ahirette soyut birer kayıt olarak kalmaz; bağımsız ve canlı şahıslara (ayan) dönüşürler.

 

Zekât

Zekât, cimrilik gibi manevi kirleri temizlemek için farz kılınmıştır.

 

Dünyada verilmekten imtina edilerek (men) biriktirilen altın, gümüş ve mallar, ahirette somut bir azap nesnesine, yani hadislerde bildirildiği üzere zehirli büyük bir yılana dönüşür. Malın kendisi kötü değildir; ona yılan suretini giydiren şey kulun dünyadaki "vermeme/cimrilik" (men) eylemidir.

 

Oruç Faslı

Oruç; yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durma yönüyle beşerî ihtiyaçlardan münezzeh olan Allah’ın Samed (hiçbir şeye muhtaç olmayan) sıfatıyla ahlaklanmaktır. İnsandaki bu sıfat kemale erdiğinde insan rabbânî bir sırra dönüşür.

 

Oruç vasıtasıyla cinsel dürtülerin kontrol altına alınması ve zihni hareketlerin saf fikre dönüşmesi, kulu Zat Tecellisine (tecellî-i zâtî) ulaştırır.

Bu makama ulaşan "rüsûh ehli" (derinleşmiş arifler), nefislerinin ahadiyeti (bölünemez birliği) üzerinden Allah’ın Ahad ve Ferd isimlerini idrak ederler.

 

Kulun kalbinde hissettiği o ibadet coşkusu ve vecd, aslında Hakk'ın kulun kalbine nüzul etmesinden başka bir şey değildir. Kul, Hakk'ı tazim için kalkar; bu bir istek (sual) kıyamı değil, tam bir irfan kıyamıdır.

Evrendeki her bir nimet, aslında kul dilediği gibi faydalansın diye yaratılmış ilahî birer elçidir (resul).

Nasıl ki bir peygamber tebliğ ettiği inkâr edildiğinde manevi bir azap ve sıkıntı çekiyorsa, kul tarafından kabul edilmeyen, şükrü eda edilmeyen veya yüz çevrilen nimet de eziyet çeker ve üzülür.

 

Müstensih (kâtib) Yusuf b. Ebî Bekr en-Nesâî el-Harrânî, bu kıymetli şerh nüshasını 25 Safer 640 (24 Ağustos 1242) tarihinde, yani İbnü'l-Arabî'nin vefatından (1240) yaklaşık iki yıl sonra tamamladığını not düşerek metni bitirir.

…