Wolfgang Sofsky - Terör Düzeni Toplama Kampı - Notlar

Wolfgang Sofsky - Terör Düzeni Toplama Kampı - Notlar

Die Ordnung des Terrors, Das Konzentrationslager

The Order of Terror, The Concentration Camp

İngilizceye çeviren: William Templer, Princeton University Press, New Jersey, 1997

 

BÖLÜM I: GİRİŞ

1.Giriş

22 Şubat 1933.

İlk mahkumlar Dachau'ya geldi.1Terk edilmiş barut fabrikası kasvetli ve iç karartıcı görünüyor: Yirmiden fazla düz taş bina, yarı harap halde, araziye dağılmış durumda. Kullanılabilir görünen tek yapı, eski yönetim binası. Üç katlı dikenli tel bariyerle yeni çevrilmiş. Bodrum katında, bir önceki akşam işe yeni başlayan polis memurları, mahkumların isimlerini kaydederek bir liste hazırlıyorlar.

 

Toplama kampı sistemi, siyasi rakiplere yönelik kaotik bir intikam aracı olarak başlamış; on iki yıl içinde milyonlarca insanın sistemli bir şekilde yok edildiği endüstriyel bir imha mekanizmasına evrilmiştir. 22 Şubat 1933'te Dachau'ya getirilen ilk mahkumlar için süreç "düzenli" bir polis kaydıyla başlamış, hatta başlangıçta gardiyanlarla siyasi tartışmaların yapılabildiği yanıltıcı bir "normallik" hissi uyandırılmıştır. Ancak bu durum, SS birliğinin gelişiyle radikal bir şiddete dönüşmüştür.

 

SS komutanı: “Bizim gözümüzde onlar bizden farklı, ikinci sınıf birer varlık... Bu yüzden biz de duygusallıktan anlamıyoruz. Bu domuzlar iktidarı ele geçirmiş olsalardı, kafalarımızın toz içinde yuvarlanmasını sağlarlardı. Saflarımızda kan görmeye dayanamayan hiçbir adamın yeri yok... Bu piçlerden ne kadar çok vurursak, o kadar azını beslememiz gerekecek.”

 

Başlangıçtaki "düzenli" karşılama, mahkumlar üzerinde tehlikeli bir güvenlik yanılsaması yaratarak zihinsel direnci kırmış ve kurbanları mutlak güç karşısında savunmasız bırakan bir "şok öncesi evre" işlevi görmüştür. Bu geçiş, uygar dünyanın hukuk normlarının ve insani beklentilerinin mutlak bir dehşet evrenine teslim oluşunu simgeler.

 

2. Mutlak Güç

Mutlak güç; despotizm, disiplin veya geleneksel tahakküm biçimleriyle açıklanamaz. Geleneksel güç itaat beklerken, mutlak güç insan eylemini ve iradesini temelden yıkmayı hedefler.

 

Mutlak Gücün Temel Özellikleri

Örgütlenme

Kamplar; komuta hiyerarşisi, iş bölümü ve kayıt tutma gibi resmi bürokratik unsurlar barındırsa da klasik sivil/askeri kurumlardan farklıdır.

SS, kuralları gücü sınırlamak için değil; keyfiliği ve terörü kurumsallaştırmak için esneklik ve aşırılığa imkân tanıyan bir "hareket" yapısı işletilmiştir.

 

Etiketleme

İktidar, mahkûmların kıyafetlerine dikilen renkli yamalar/rozetler (kategori taksonomisi) aracılığıyla kendi yapay toplum modelini kurmuştur.

 

Kademeli Güç / Suç ortaklığı

SS, kampı yönetmek için mahkûmların içinden seçtiği görevlileri (Kapo, Schreiber vb.) kullanmıştır.

Bu durum mahkûmları ikilemde bırakmış, hayatta kalmak isteyen görevlileri sistemin birer suç ortağına dönüştürerek terörün kampın her hücresine sızmasını sağlamıştır.

 

Meşruiyetten arınma

Klasik iktidarlar rıza üretmek veya kendilerini meşrulaştırmak için ideolojiye ihtiyaç duyar. Mutlak güçte ise terörün kendisi bir amaçtır; meşrulaştırılmaya ihtiyaç duymaz.

 

Negatif Emeğin Araçsallaştırılması

Kamptaki emek ekonomik mantıktan uzaktır; mahkûmları fiziksel ve zihinsel olarak tüketmeyi, aşağılamayı ve imha etmeyi amaçlayan bir "ölüm aracı" (israf ekonomisi) olarak kurgulanmıştır.

 

Tamlık / Karşı-Şiddetin İmkânsızlığı

Mutlak güç; kurbanın elinden misilleme (suikast), adanmışlık (şehitlik) veya kendi kaderini tayin etme (intihar) hakkını dahi alarak her türlü simetriyi yok eder.

İntihar dahi iktidarın iradesine bir başkaldırı sayıldığı için sert tedbirlerle engellenmek istenmiştir.

 

Salt Şiddet

Şiddet burada en son başvurulan bir çare değil, rejimin doğrudan işleme biçimidir.

Şiddet eylemi ve infazlar bir ceza olmaktan çıkıp faile dizginsiz bir "öz genişleme" sağlarken, kurbanı nesneleştirir. Öldürme, kampın olağan gündelik rutinidir.

 

Mutlak Güçsüzlük

Güçsüzlük ortamı, geçmiş ve geleceğin anlamını yitirdiği, sadece ani baskınlarla bölünen sonsuz bir "şimdiki zaman" yaratır.

Aşırı yokluk ve terör, mahkûmlar arasındaki dayanışmayı kırarak herkesin herkese karşı mücadele ettiği (Hobbescu) kitlesel ve yalın bir hayatta kalma savaşı doğurur.

 

Yaşam ve Ölüm Çizgisinin Silinmesi

Kamp, fiziksel ölümden önce gerçekleşen "toplumsal ve zihinsel ölüm" alanıdır.

Açlık, eziyet ve salgınlar nedeniyle tamamen tepkisizleşen mahkumlar, ruhsal olarak sertleşip insani eylem yeteneğini tümüyle kaybeden ve canlı bir cesede dönüşürler.

 

Mutlak güç, Hobbesvari bir "doğa durumu" yaratarak insanı insani özelliklerinden arındırır. Bu gücün amacı boyun eğdirmek değil, insanın dünya ile olan tüm ilişkisini (mekân, zaman ve kimlik) dönüştürerek gücün sınırsızlığını kanıtlamaktır.

 

3. Toplama Kamplarının Tarihi Üzerine

1933 Reichstag yangını sonrası çıkarılan "Koruyucu Gözaltı" kararnamesiyle başlayan süreç, Theodor Eicke yönetimindeki "Dachau Modeli" ile standartlaşmıştır.

1936'dan itibaren sistem, sadece siyasi rakipleri değil, "asosyal" olarak etiketlenen her grubu kapsayan bir devlet aygıtına dönüşmüştür.

 

Kamp sistemindeki endüstriyel imhanın dehşeti, mahkum ve ölüm sayılarındaki orantısız artışla kanıtlanmaktadır.

 

Mauthausen: 1940'ta 8.122 yeni mahkum kabul edilmişken, 1944-45 döneminde 84.149 mahkum kabul edilmiş ve aynı dönemde ölü sayısı 35.042'ye ulaşmıştır.

Buchenwald: 1937'de 2.912 giriş varken, 1944-45'te bu sayı 137.915'e fırlamış, ölü sayısı ise 15.110'u aşmıştır.

Sachsenhausen: Sadece 1940-1942 yılları arasında ölü sayısı 1.000'lerden 12.000'lere çıkmıştır.

 

Mahkumlar üretmek için değil, "çalışarak ölmek" için istihdam edilmiş; insan emeği "israf edilebilir bir ham madde"ye indirgenmiştir.

 

BÖLÜM II: UZAY VE ZAMAN

4. Bölgeler ve Kamp Planları

Kamp mimarisi, gardiyanlar için "optimum ateş alanı" ve SS için bir kontrol geometrisi olarak tasarlanmıştır. Mekânın homojenleştirilmesi bireysel mahremiyeti yok ederken mutlak bir görünürlük sağlar.

 

Izgara (Grid) Sistemi: Dachau ve Birkenau'da uygulanan dik açılı düzen, hiçbir "kör nokta" bırakmaz. Bu mimari, gözetleme kulelerindeki makineli tüfekler için doksan derecelik kesintisiz bir ateş alanı sunar.

Majdanek ve Birkenau gibi devasa kamplar, mahkumların kendi içlerinde de tecrit edildiği, aşılmaz dikenli tellerle bölünmüş sektörlerden oluşur.

 

Mekânın bu mutlak kontrolü, mahkumun "kendi dünyasının merkez noktası olma" yetisini elinden alır. Birey artık mekânda bir özne değil, ızgara üzerindeki bir nesnedir; bu da zihinsel kaçış alanlarını bile yok eden mimari bir şiddettir.

 

5. Sınır ve Kapı

Sınır, mutlak gücün egemenliğini mühürleyen bir tabudur. Bu hattın ihlali, düzene yapılmış bir hakaret olarak görülür.

 

Bir mahkumun "telin yanına koşarak" intihara teşebbüs etmesi SS tarafından bir sabotaj olarak cezalandırılır; çünkü bir mahkumun ölümü üzerinde bile karar verme yetkisi yalnızca SS'e aittir.

 

Sınır, mahkumu hukuk dışı bir bölgeye hapsederek dış dünyayı zihninden siler. Bu kapanma, kampı mahkum için tek gerçek evren haline getirerek direniş potansiyelini felç eder.

 

6. Blok

Bloklar (kışlalar), bedenlerin istiflendiği mekânlardır. Özellikle "Pferdestallbaracken" (at ahırları) tipi kışlalarda binlerce kişi en temel hijyenden mahrum şekilde bir arada tutulmuştur.

Ranzalarda "sardalya şeklinde" yatma zorunluluğu, kişisel alanı yok ederken koku, ısı ve dokunma gibi "yakın duyuların" sürekli uyarılmasına yol açar. Bu duyusal aşırılık, mahkumlar arasındaki sosyal etkileşimi felç eder.

Yatakların milimetrik bir düzenle yapılması zorunluluğu, en küçük kırışıklığın şiddetle cezalandırıldığı statik bir işkence ritüelidir.

Alan darlığı ve sefalet, dayanışma yerine "herkesin herkese karşı mücadelesini" körükler.

 

Fiziksel yoğunluk mahkumları atomize ederek birbirine düşman eder. Kişisel alanın bu şekilde ihlali, mahkumun benliğini koruma yetisini yok eden bir "sosyal ölüm" biçimidir.

 

Bloklardaki bu mekânsal daralma, kampın acımasız zaman ritmiyle birleşerek mahkumu tamamen felç eder.

 

7. Kamp Zamanı

Kamp zamanı, planlı bir disiplinden ziyade, belirsizlik yaratan bir terör ritmidir. Zaman, SS tarafından istendiği gibi genişletilip daraltılabilir.

 

Yoklama

Saatlerce süren bir statik işkencedir. Bu eylemde mahkumların sayısı ölüler ve diriler üzerinden tekrar tekrar teyit edilir; ölüler bile yoklama meydanında "envanter" parçası olarak hazır bulunmak zorundadır.

 

Monotonluk ve ani şiddet patlamaları, mahkumun eylemleri ile sonuçları arasındaki rasyonel bağı kopararak onu sonsuz bir şimdiki zamana hapseder.

Zamanın mutlak kontrolü, mahkumun "yarın" algısını yok eder. Gelecek algısının silinmesi, bireyin kendi hayatı üzerinde bir plan yapmasını imkansız kılarak direnişi kökten engeller.

 

Bu dışsal kamp zamanı, mahkumun kendi içsel zaman bilincini ve kimliğini de parçalar.

 

8. Mahkumun Zamanı

Terör, mahkumun biyografik zamanını silerek onu bir "numaraya" indirger. Kampa varıştaki geçiş ritüelleri (saç kesimi, dezenfeksiyon) bu sürecin başlangıcıdır.

 

Mahkum artık bir isim değil, bir envanter parçasıdır.

 

Geçmişin ve geleceğin silinmesiyle mahkum, sadece biyolojik bir hayatta kalma dürtüsüne indirgenir.

 

Mahkumun kendi hikâyesinden koparılması, onu mutlak güç karşısında savunmasız bir nesneye dönüştürür.

 

BÖLÜM III: SOSYAL YAPILAR

9. SS Personeli

Toplama kampları başlangıçta SA, genel SS ve polis güçlerinin karmaşık yetki çekişmeleri altında yönetilmiştir. Ancak Theodor Eicke’nin müdahaleleriyle sistem merkezileştirilmiş ve genel SS'ten ayrılan bağımsız, şahsen Eicke'ye bağlı "SS Ölüm Kafası Birlikleri" (SS-Totenkopfverbände) kurulmuştur.

 

Muhafız birliklerinin ortalama yaş yapısı zamanla gençleşmiş; 1936'da 23,2 olan ortalama yaş, 1938 sonunda 20,7'ye kadar düşmüştür. Gençlerin katılım motivasyonları genellikle ideolojik olmaktan ziyade sıradan nedenlere (güvenli bir gelir, ebeveyn bağımsızlığı veya şık siyah üniforma) dayanmaktaydı.

 

Savaşın başlamasıyla bu birlikler Waffen-SS'in bir parçası haline gelmiş, cephedeki kayıpların yerine yaşlı yedek askerlerin, Almanca bilmeyen "etnik Almanların" ve yabancı uyrukluların dâhil edilmesiyle başlangıçtaki elit askeri kimlik aşınmıştır.

 

Örgütlenme ve Bürokrasi

"Dachau modeli" uyarınca kamp bürokrasisi oldukça uzmanlaşmış beş ana bölüme ayrılmıştır:

1. Komutanlık Makamı (Bölüm I): Hizmet ve personel konularında en yüksek otoritedir.
2. Siyasi Bölüm / Gestapo (Bölüm II): Mahkum dosyaları, sorgulamalar ve infaz emirleriyle ilgilenen, doğrudan RSHA'ya bağlı ve komutanlığın sızamadığı bir belirsizlik alanıdır.
3. Koruyucu Gözaltı Kampları (Bölüm III): İç hizmet operasyonları, yoklamalar ve İş Dağıtım Liderliği (Arbeitsdienstführer) aracılığıyla mahkum emeğinin organizasyonundan sorumludur.
4. İdari İşler (Bölüm IV): Gıda, giyim, malzeme ve binaların bakımını üstlenen kampın ekonomik kalbidir.
5. Tıbbi Hizmetler / Revir (Bölüm V): Doktorlar ve sağlık görevlilerini kapsayan, salgın kontrolü ve çalışmaya uygun olmayanların tasfiyesini yürüten bağımsız bir birimdir.

Bölümler arasındaki "bölümsel egoizm" ve çift astlık ilkesi, yerel ofislere geniş bir bağımsız hareket alanı sağlayarak sistemi esnek ama tahmin edilemez kılmıştır.

 

Eicke, muhafızlar arasında resmi askeri kuralları ve rütbe hiyerarşisini aşan, ordu karşıtı bir "kardeşlik ruhu" ve eşitlik ilkesi (yemekhanelerin birleştirilmesi, samimi "sen" hitabı) aşılamıştır. Bu durum, dış denetimlerden kaçan, hataların örtbas edildiği komplocu bir suç ortaklığı zeminini doğurmuştur. Şiddet, personelin kolektif alışkanlığının temel bir parçası haline getirilmiş; muhafızların kışlada uğradığı zorbalık ve aşağılanmalar, telafi edici bir şiddet olarak doğrudan mahkumlara aktarılmıştır.

 

10. Sınıflar ve Sınıflandırmalar

1936'da yürürlüğe giren kategori sistemiyle SS, mahkumları üniformalarına dikilen renkli üçgenlerle işaretlemiştir:

Yeşil (suçlu),

Siyah (asosyal),

Mavi (göçmen),

Kahverengi (Çingene),

Kırmızı (siyasi) ve sarı (Yahudi).

 

SS'in dayattığı bu etiketler, mahkumlar arasındaki sivil toplumdan kalma önyargıları ve şovenizmi (özellikle Polonyalıların Almanlara, Ruslara ve Yahudilere karşı dikey mücadelesi) tetikleyerek dayanışmayı engellemiştir.

 

11. Öz Yönetim ve Güç Düzeyinin Derecelendirilmesi

Kamp yönetimi, kontrol maliyetini azaltmak ve sorumluluğu devretmek amacıyla mahkumlardan oluşan yardımcı bir "öz yönetim" mekanizması kurmuştur. Bu yapı, kurbanları tiranlığın suç ortaklarına dönüştürerek personel ile mahkumlar arasındaki ayrımı bulandırmıştır.

 

Kamp Büyüğü (Lagerältester): Kamp yönetiminin doğrudan muhatabı ve emir zincirinin en üstündeki mahkumdur.

 

Blok Büyüğü (Blockältester): Koğuşlardaki düzen ve erzak dağıtımından sorumlu, askeri alay komutanı yetkilerine sahip kişidir.

 

Kapolar ve Alt Kapolar: Çalışma komandolarını gözetim altında tutan, iş görevlerini dağıtan ve disiplini şiddet yoluyla sağlayan denetçilerdir.

 

Yazma Odası (Schreibstube) ve İş İstatistikleri Ofisi (Arbeitsstatistik): Yeni gelenleri kaydeden, kart kataloglarını tutan ve nakil listelerini hazırlayan, SS'in uzmanlık eksikliği nedeniyle bağımlı olduğu ve direnç gruplarının sızarak hayat kurtardığı yasa dışı güç merkezleridir.

 

Mahkum elitleri, ezilenlerin yanında yer alıp dayanışma gösterdiklerinde SS'in desteğini kaybetme ve ölümcül sefalete sürüklenme riskiyle karşılaşmışlardır. Koruma ve yardım ancak belirli bireysel müşterilere veya ideolojik çekirdek gruplara (özellikle Komünist direniş kadrolarına) kayırmacılık (proteksiyonizm) yoluyla sunulabilmiştir. SS ise elitler arasındaki kızıl-yeşil mücadelesini (yönlendirilmiş dolaşım) körükleyerek ve muhbirler yerleştirerek yardımcılarını sürekli denetim altında tutmuştur.

 

12. Aristokrasi

Kamp aristokrasisi; açlık ve sefaletin ortasında yeterli gıdaya, sıcak giysilere, özel odalara, revirde öncelikli tedaviye, geneleve ve can sıkıntısını gideren kültürel etkinliklere (orkestra, tiyatro, boks, futbol) erişimi olan imtiyazlı bir sınıftır.

 

"Köklü kurtlar" olarak anılan kıdemli mahkumlar, en büyük imha dalgalarından sağ kurtulmayı başardıkları için doğal bir saygınlık ve otorite kazanmışlardır. Bu konumlarını korumak için yeni gelenleri acımasızca ezmiş, bilgi ve malları tekelleştirmişlerdir. Prestijin temeli meslek ya da eğitim değil; doğrudan mülkiyet, güç ve öldürme/dövme ayrıcalığına sahip olmaktır.

Bu elit kesim, ağır işlerden muaf tutulan ve kendilerine masaj yapan, odalarını temizleyen geniş bir hizmetçiler ve uşaklar topluluğu kurmuştur.

 

13. Kütle, Değişim, Ayrışma

Güç ve ayrıcalıktan yoksun "normal" mahkumlar, sefalet ve anonimlik dünyasında yaşamaktaydı. Kamp iktidarı, mahkum toplumunu kapalı ve sıkıştırılmış bir seri kitleye dönüştürerek kolektif bir patlama potansiyelini felç etmiştir. Kitlede bireyler yan yana dizilmiş olsalar da derin bir izolasyon, sosyal atomculuk ve egoizm içindeydiler. Fiziksel yakınlık, kişiler arası bir "biz" duygusu ya da dayanışma üretmiyordu.

 

Savaşla birlikte çok dilli bir topluma dönüşen kampta, Almanca bilmeyen mahkumlar tekmelenip dövüldükleri bir anlama yoksunluğu çölüne düşmüşlerdir. İletişim, farklı ulusal dillerin ve SS kışla jargonunun kaba bir karışımı olan, hayatta kalma nesnelerine odaklanmış ilkel bir kamp dili ile sınırlıydı. Yaşamın sürdürülebilmesi için takas ve karaborsa sistemi (ekmek rasyonları, sigara, altın dişler, sivil kıyafetler) kesinlikle gerekliydi.

 

Karaborsa ve takas eşitlikçi değildi; hiyerarşideki güçlüler, sömürü ve gasp yoluyla piyasayı yönlendiriyordu. Kronik açlık, ekmek hırsızlığını ve soygunları sıradanlaştırmış; bu durum blok içi şiddetli infazları beraberinde getirmiştir. Yaygın muhbir ve casus ağı, mahkum toplumunu içeriden parçalayarak kalıcı dostlukların kurulmasını engellemiştir.

 

BÖLÜM IV: ÇALIŞMA

14.Çalışma ve Kölelik

Toplama kampında çalışmanın sivil iş anlayışıyla hiçbir ortak noktası yoktu; mahkumlar sömürülmek için değil, tüketilene kadar sürülmek için çalıştırılıyordu. Çalışma, beden ve ruhun terbiye edildiği bir cezaevi ıslah emeği de değildi; doğrudan imhaya yönlendirilmiş bir terör enstrümanıydı.

 

1941-42 kışında SS'in silah üretimi amacıyla başlattığı "ekonomik seferberlik" ve "prim sistemleri", sömürücü niteliği değiştirmediği gibi sadece az sayıda ayrıcalıklı mahkumu kapsamıştır.

 

15. Yararlanıcılar

Mahkum emeğinin örgütsel tarihinde dört temel yararlanıcı grup öne çıkmıştır:

Kampın Kendisi: Mahkumlar, ölene dek kapatılacakları kampları (yollar, kışlalar, idari binalar) kendi kas güçleriyle sıfırdan inşa etmişlerdir.

SS Ekonomik Girişimleri: Pohl'un denetimindeki DEST (taş ocakları, tuğla fabrikaları), DAW (ahşap/demir üretimi) ve Texled (tekstil) şirketleri. Taş ocağı ve tuğla fabrikalarında çalışmak doğrudan kitle imha işlevi görüyordu.

 

SS İnşaat İdaresi: Savaşın son aşamasında Hans Kammler önderliğindeki Kammler Özel Kadrosu, üretimi yeraltına taşımak amacıyla (Dora-Mittelbau tünelleri, V1/V2 roket inşası) on binlerce mahkumu konut ve gıda güvencesi olmadan ölümcül projelerde çalıştırmıştır.

 

Özel Silah Üreticileri: SS'ten işçi kiralayan sanayi devleri (Siemens, AEG, BRABAG, Krupp, Rheinmetall-Borsig, Heinkel, Messerschmitt, I.G. Farben). I.G. Farben'in Monowitz Buna fabrikasında çalıştırılan 35.000 mahkumdan en az 25.000'i feci koşullar nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

 

16. Çalışma Durumları

Terör, çalışma durumlarının marjinal bir koşulu değil, tam çekirdeğiydi.

Yıkıcı fiziksel sömürü, beden bütünlüğünü parçalayarak mahkumları bitkin ve tepkisiz birer canlıya dönüştürüyordu.

İşlerin bilinçli olarak mekanik ekipman olmadan, ilkel el araçlarıyla yapılması, faillerin uzmanlık bilgisine ihtiyaç duymadan sınırsız despotik denetim ve keyfi şiddet uygulayabilmesini sağlıyordu.

 

Mahkumlar bu ölümcül tempoya karşı kendiliğinden yavaş çalışarak ("fren yapmak"), aletleri bozarak veya doğrudan montaj süreçlerini aksatarak (sabotaj) direnmişlerdir.

 

BÖLÜM V: ŞİDDET VE ÖLÜM

17. Muselmann

"Muselmann", açlık, hastalık ve sefalet politikası sonucunda fiziksel ve zihinsel olarak tamamen yıkılmış, yaşam ile ölüm arasındaki ayrım çizgisinin ortadan kalktığı "yaşayan ölüleri" simgeler.

Kasları erimiş, sırt kasları çökmüş, derisi parşömenleşmiş ve vücudu ödemlerle dolmuş bu figürler, insanın bütünüyle yok edilmesini ve mutlak gücün insan üzerindeki nihai zaferini somutlaştırır.

 

Zihinsel olarak hafızalarını, kimliklerini ve duygularını kaybederek dünyaya karşı tam bir uyuşukluk ve kayıtsızlık içine girerler.

Öz disiplinlerini ve temizlik alışkanlıklarını (medeni dik duruşu) yitirdikleri için sosyal hiyerarşinin en altına düşmüş, diğer mahkumlar ve Kapolar tarafından can sıkıcı birer engel veya günah keçisi olarak görülüp hırpalanmış, izole edilmişlerdir.

Diğer mahkumların Muselmann'a karşı gösterdiği savunmacı kayıtsızlık, kendi kaçınılmaz geleceklerini görme korkusundan kaynaklanıyordu.

 

18. Salgınlar

Savaşın son aşamasında aşırı kalabalıklaşan ve sürekli yeni nakillerle enfeksiyon zincirine bağlanan kamplarda tifüs, tifo, dizanteri ve tüberküloz salgınları yıkıcı bir seyir izlemiştir. Hijyen eksikliği, kirli içme suları ve bitler salgınların ekolojik zeminini oluşturmuştur.

 

Tarihsel ve kamptaki iktidar stratejileri incelendiğinde iki temel refleks görülür: enfekte olanların tecrit edilmesi (enfeksiyon/ölüm blokları) ve kampın mühürlenerek karantinaya alınması. SS için salgınlar, "istenmeyen" mahkumların imhasını hızlandıran, onları kirli işlerden kurtaran doğal bir müttefikti.

Mahkum doktorlar ve görevliler ise teşhisleri gizleyerek, hasta listelerini tahrif ederek ve yasa dışı ilaç temin ederek salgını örtbas etmeyi bir sosyal öz savunma/direniş yöntemi olarak kullanmışlardır.

 

19. Terör Cezası

Yaptırım mekanizmasının "terör cezasına" dönüşmesi akışkandır. SS, uydurulmuş gayri resmi kurallar ve karşılanması imkansız taleplerle dolu bir "cezalandırılabilir suçlar ormanı" kurarak mahkumu sürekli bir suçluluk ve keyfilik tuzağına sıkıştırmıştır. Mahkumların bu yaptırımlardan kaçınmak için geliştirdiği tek strateji, son derece dikkatli olmak ve görünmez kalmaktır.

 

Cezalandırma yetkisinin alt kademelerdeki SS personeline ve Kapolara devredilmesi, yargılama ve ceza sürelerini ortadan kaldırarak anında doğrudan şiddete (dayak, sığınak hapsi, Ceza Bölüğü) yol açmıştır.

Toplu cezalar, mahkumlar arasında günah keçisi mekanizmasını tetikleyerek terörü koğuşların içine taşımıştır. Akşam yoklamalarındaki halka açık bedensel cezalar (kırbaçlama) ve infazlar (idamlar), mutlak iktidarın kitle karşısındaki egemenliğini ritüel bir gösteriye dönüştürerek kurbanları ve izleyicileri tam bir çaresizliğe mahkum etmiştir.

 

20. Şiddetli Aşırılıklar

Kamplardaki şiddetli aşırılıklar (can sıkıntısı işkenceleri, keyfi öldürmeler, sığınak eziyetleri) sadist canavarların çılgınlığı değil; barbar bir kışla tacizi biçiminde kurumsallaşmış, terörün gündelik rutin haline geldiği soğukkanlı eylemlerdir. Faillerin çoğu "korkutucu derecede normal" insanlardı. İşkencenin (örneğin Buchenwald ve Auschwitz Siyasi Bölümündeki "salıncak" işkencesi) amacı itiraf almak değil; kurbanı tamamen hareket kabiliyetinden ve dilinden yoksun bırakarak salt acı çeken bir beden yığınına indirgemekti.

 

Grup dayanışması ve SS şiddet alt kültürü, "çelik gibi sert" görünmeyi ve vahşette yarışmayı talep ediyordu. Sorumluluk, bürokratik rollerin anonimliği ve esnek "çerçeve emirler" aracılığıyla dağıtılıyordu. Toplu katliamlarda (ateş mangası, enseden vurma) ve sürek avlarında bireysel suçluluk duygusu kolektif eylemin içinde kayboluyordu. Şiddeti kolaylaştıran en önemli psikolojik faktör ise; kurbanın marjinalleştirilmesi, anonimleştirilmesi ve aşırı sefalet yoluyla bireysellikten arındırılması (hayvanlaştırılması) sayesinde fail ile kurban arasında yaratılan uçurumsal mesafeydi.

 

21. Seçim

Seçim (ayıklama), çalışabilir durumda olanlar ile "gereksiz" nüfusun birbirinden ayrıldığı, toplama kampı sisteminin temel bürokratik yönlendirme aracıydı. Bu süreç, T4 ötenazi programının ve "Özel Tedavi 14f13" operasyonunun kamplara uyarlanmasıyla başlamış; daha sonra tamamen kamp doktorlarının inisiyatifine bırakılarak "tıbbileştirilmiş öldürme" sistemine dönüştürülmüştür.

 

Seçimler iki ana modelde yapılıyordu: kurbanların çıplak olarak SS yargıçlarının önünden geçirildiği aşağılayıcı "geçit töreni" (hareketli seri) ve SS subayının hazır ol vaziyetindeki donmuş sıralar arasında ölümcül bakışlarla yürüdüğü "adımlama" (durağan seri). Revirlerdeki poliklinikler, tıbbi vizit kisvesi altında zehirli fenol enjeksiyonlarının yapıldığı gizli seçim odalarıydı.

 

Auschwitz seçme rampasındaki kabul oranları (%20 ila %40 arası), kurbanın gerçek sağlığından ziyade kampın o anki doluluk kapasitesine, ölenlerin sayısına dayanıyordu. SS, rampadaki kitleyi bölmek, panik ve direnişi engellemek için sistematik aldatma (sıcak şarap ikramları, iş vaatleri, kibar tonlamalar) ve felç edici bir hız/şiddet taktiği uygulamıştır.

 

22. Ölüm Fabrikası

Ölüm fabrikaları (Reinhard Operasyonu kampları: Belzec, Sobibór, Treblinka ile Majdanek ve Auschwitz-Birkenau), insanları endüstriyel yöntemlerle ve montaj hattı düzeninde yok etmek için tasarlanmış rasyonel kuruluşlardı. Kitle kırımının başarısı şiddetin mekanizasyonundan değil; imha sürecinin soyunma, gazlama, saç kesme, altın diş sökme ve yakma (krematoryumlar veya yakma çukurları) adımlarının kusursuz bir iş bölümüyle koordine edilmesinden kaynaklanıyordu. Kurbanların sorunsuz bir şekilde ölüme gitmesi için sistemli bir aldatma düzeneği (sahte tren istasyonu levhaları, çiçek saksıları, askı numaraları, beyaz önlüklü SS konuşmacıları) kullanılmıştır.

 

Bu cehennem aygıtının en dehşet verici unsuru, tüm kirli el işlerini yapmak zorunda bırakılan ve kendileri de her an imha edilme tehlikesiyle yaşayan Yahudi Sonderkommando (Özel Birlik) mahkumlarıydı. Sonderkommandolar, gaz odalarını boşaltmış, ölülerin saçlarını kesmiş, altın dişlerini sökmüş ve cesetleri yakma fırınlarında ya da insan yağıyla beslenen devasa yakma çukurlarında küle dönüştürerek kalıntıları eleklerden geçirip un ufak etmişlerdir.

 

Sonderkommando İsyanları

Treblinka Ayaklanması (2 Ağustos 1943): SS cephaneliğinin soyulması ve kışlaların yakılmasıyla başlayan kaçış girişimi.

 

Sobibór İsyanı (14 Ekim 1943): Rus savaş esiri subayların liderliğinde on bir SS subayının öldürülmesi ve mayın tarlalarını aşarak ormana kaçış.

 

Auschwitz Sonderkommando İsyanı (7 Ekim 1944): Tasfiye edileceklerini öğrenen mahkumların 4 numaralı krematoryumu havaya uçurması ve sivil usta ile Kapoları fırınlara atmasıyla sonuçlanan, tüm kaçanların katledildiği tarihi direniş.

 

Epilog

Alman toplama kampları, uygarlık tarihinin dışındaki bir "barbarlığa geri dönüş" ya da irrasyonel bir sapma değildir; aksine modern uygarlığın disiplin, gözetim, sınıflandırma ve rasyonel örgütlenme teknolojilerinin amaçlarından arındırılarak terör enstrümanlarına dönüştürülmesinin bir sonucudur.

Fabrika, askeri kışla, bürokrasi, hapishane ve akıl hastanesinin mikro-güç yöntemleri (tipleme, dosyalama, rasyonel iş bölümü, dikey yetki devri) kampta imha hizmetine sunulmuştur.

Modern sistemik katliamların yürütülmesi için sadist canavarlara değil; görev bilinciyle hareket eden vicdanlı muhasebecilere, memurlara ve doktorlara ihtiyaç duyulmuştur.

 

Terörün kalıcılığı, sadece karizmatik liderlerin despotizminden değil, on binlerce sivil personelin, yararlanıcının ve bizzat kurbanlar arasından seçilen mahkum görevlilerin aktif suç ortaklığından beslenmiştir.

 

Cehennem metaforu yetersizdir; çünkü teolojik cehennem günahkarların mutlak adaletle cezalandırıldığı ahlaki bir yerken, toplama kampı suçsuz insanların "Muselmann" adı verilen biyolojik nesnelere dönüştürüldüğü, sosyal dünyanın tam ortasındaki rasyonel bir mezbahadır.

 

Mutlak güç, ekonomik ya da ideolojik üretken bir amaç gütmez; kendi varlığını sonsuz kılmak ve kurbanın varoluşunu adım adım tüketmek amacıyla çalışan tamamen negatif, yok edici bir kuvvettir.

…

 

Norman G. Finkelstein - Soykırım Endüstrisi - Notlar

Norman G. Finkelstein - Soykırım Endüstrisi - Notlar

Yahudi Acılarının İstismarı

Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering

Mütercim: Erkan Saka, Gökçe Kaçmaz, Söylem Yayınları, 2001

 

Giriş

Elie Wiesel / Soykırım temsilcisi

 

Soykırım söylemi güç, iktidar ve çıkar ilişkileri doğrultusunda inşa edilmiş radikal bir ideolojik kurgudur.

 

Soykırım endüstrisini İsrail; Filistinlilere yönelik işgal politikalarını ve ABD'nin buna koşulsuz desteğini meşrulaştırmak için kullanır.

 

Bölüm 1: Soykırım Sömürülüyor

İkinci Dünya Savaşı'nın bitişinden 1967 yılına kadar Nazi soykırımı Amerikan kültürel ve siyasi hayatında neredeyse tamamen göz ardı edildi.

Bu kamusal suskunluğun asıl nedeni, Soğuk Savaş döneminde Batı Almanya'nın SSCB'ye karşı ABD'nin önemli bir müttefiki haline gelmesidir.

Amerikan Yahudi Komitesi (AJC) ve İftira Karşıtı Birlik (ADL) gibi anaakım Yahudi örgütleri resmi ABD çizgisine uymuş, McCarthy dönemindeki cadı avına ve solcu Yahudilerin tasfiyesine aktif olarak katılmışlardır.

 

Bu durum 1967 Arap-İsrail Savaşı ile kökten değişti.

 

1967 Arap-İsrail Savaşı ve Dönüm Noktası 1967 Haziran Savaşı'ndan önce İsrail, ne ABD'nin stratejik planlamasında ne de Amerikan Yahudilerinin yaşamında merkezi bir öneme sahipti.

Ancak 1967 savaşıyla birlikte İsrail'in ezici gücü ABD tarafından keşfedilmiş ve İsrail, ABD'nin Ortadoğu'daki vekili haline gelmiştir.

Bu durum, Amerikan Yahudi elitlerinin iktidar mekanizmalarına girişini kolaylaştırmıştır. Stratejik yatırımlarını korumak için Amerikan Yahudi elitleri Soykırım'ı 'hatırladılar.

Soykırım, bu dönemden sonra İsrail'e yönelik eleştirileri bastırmak için ideolojik bir silah olarak tasarlanmıştır.

İdeolojik olarak biçimlendikten sonra Soykırım, İsrail'e yönelik eleştirilerin saptırılmasında kullanılacak biricik silah haline geldi.

 

Savaş sonrasında Amerikan Yahudileri ekonomik ve sosyal olarak zirveye ulaşmış, kişi başına düşen gelirleri Yahudi olmayanların iki katına çıkmıştır.

 

Yahudiler sağa kayıp sınıf çıkarlarını savunmaya başladıkça, kendilerine yönelik her türlü muhalefeti "anti-semitizm" olarak damgalamışlardır.

Soykırım'ın dile getirilmesi Yahudiler'e karşı yapılan her türlü eleştiriyi meşruiyet zemininden çıkarma işlevi görüyordu: çünkü Siyonistlere göre bu tür eleştiriler ancak patolojik bir nefretten kaynaklanabilirdi.

 

Bölüm 2: Sahtekarlar ve Tarih

Soykırım'ın ideolojik iskeleti iki dogmaya dayanır: Soykırım'ın tamamen benzersiz (eşsiz) bir tarihsel olay olduğu ve Yahudi olmayanların Yahudilere karşı ebedi ve akıldışı bir nefret beslediği iddiaları.

 

Soykırım bilinci, aslında resmi ve propaganda amaçlı bir endoktrinasyon, bir dizi sloganın dile getirilmesi ve yanlış bir dünya görüşüdür. Gerçek amacı da kesinlikle geçmişin anlaşılması değil, bugünün manipülasyonudur.

 

Ebedi Anti-Semitizm Dogması: Yahudi karşıtlığının nesnel koşullardan bağımsız, patolojik bir hastalık olduğunu savunarak Yahudileri her türlü meşru eleştiriden muaf tutar.

Boas Evron'a göre bu durum "bilinçli bir paranoya yaratılmasıyla eş değer bir şeydir" ve Yahudilerin diğer halklara karşı yapacağı her şeyi mübah görmesine yol açar.

 

Soykırım endüstrisi, kendi dogmalarını beslemek için tarihi tahrif eden sahtekarlıkları göklere çıkarmıştır:

 

Jerzy Kosinski - "Boyalı Kuş" (The Painted Bird)

Savaş boyunca Polonyalı köylüler tarafından korunmasına rağmen Kosinski, kitabında onları sadist anti-semitikler olarak tasvir etmiştir

Kitap, Wiesel tarafından "en iyi suçlamalardan biri" olarak övülerek best-seller yapılmıştır.

 

Binjamin Wilkomirski - "Parçalar" (Fragments)

Kendisini toplama kampından kurtulan bir yetim olarak tanıtan yazarın aslında Yahudi bile olmadığı ve savaşı İsviçre'de geçiren Bruno Doessekker adlı bir İsviçreli olduğu ortaya çıkmıştır. Sahtekarlık ortaya çıkmadan önce kitap ödüller kazanmış, müzelerin baş tacı edilmiştir.

 

Daniel Jonah Goldhagen - "Hitler'in Gönüllü Cellatları"

Goldhagen'ın tüm Alman halkını patolojik bir nefretle canileşmiş olarak gösteren kitabı, Elie Wiesel tarafından göklere çıkarılmış ancak Raul Hilberg gibi saygın tarihçilerce "değersiz" ilan edilmiştir.

 

Washington'daki ABD Soykırım Anısı Müzesi gibi kurumlar tamamen siyasi amaçlarla kurulmuştur.

 

Bölüm 3: Çifte Şantaj

"Soykırım'dan Sağ Kalanlar" Kavramının Tahrifi

Savaş sonunda kamplardan sağ kurtulan gerçek Yahudi sayısının en fazla 100.000 olduğu tahmin edilmektedir. Ancak tazminat taleplerini artırmak için bu sayı suistimal edilerek şişirilmiştir.

Eğer her sağ kaldığını iddia edenin sözüne inanırsak, o zaman Hitler kimi öldürdü?

 

Almanya, 1952'den itibaren milyarlarca dolar tazminat ödemiştir. Ancak bu paraları doğrudan bireysel kurbanlara dağıtmakla yükümlü olan Maddi Talepler Konferansı, anlaşmaları çiğneyerek fonları kendi kültürel projelerine, kurumsal bürokratlarına ve hahamlara aktarmıştır.

Tazminat meselesi, Soykırım endüstrisinin anlaşılmasına katkıda bulunacak çok değerli bilgiler verir.

 

Dünya Yahudi Kongresi (WJC) başkanı Edgar Bronfman ve New York Şehir Denetçisi Alan Hevesi önderliğinde İsviçre'ye karşı büyük bir karalama kampanyası ve ekonomik boykot başlatılmıştır.

İsviçre bankalarının 7 ila 20 milyar dolarlık uyuyan hesaba el koyduğu iddia edilmiş ve İsviçre 1,25 milyar dolar ödemeye zorlanmıştır. Ancak bağımsız Volcker ve Bergier komisyonları, İsviçre bankalarının sistemli bir hile yapmadığını, belgeleri yok etmediğini ortaya koymuştur.

Diğer taraftan, ABD bankalarının da benzer uyuyan hesapları olduğu ancak hiçbir denetime tabi tutulmadığı belgelenmiştir.

 

İsviçre zaferinin ardından endüstri, Alman özel sektörüne yönelerek köle işçiler için 5,1 milyar dolarlık yeni bir tazminat koparmıştır. Görüşmeler sırasında, hayatta olduğu iddia edilen eski Yahudi köle işçi sayısı sistemli olarak artırılmış, bu da dolaylı olarak soykırım inkarcılarının ekmeğine yağ sürmüştür.

Knesset üyesi Michael Kleiner, Talepler Konferansı'nı şu sözlerle suçlamıştır: Nazilerin işini başka yollarla devam ettiriyor. Konferans profesyonel bir gizlilik içinde hareket eden ve çirkin bir kamusal ve ahlaki yozlaşmaya uğramış sahtekar bir kuruluştur.

 

Sovyet Bloku'nun çöküşünden sonra WJRO, Polonya ve Belarus gibi halihazırda yoksul olan Doğu Avrupa ülkelerinden, savaş öncesi Yahudi cemaat mülklerinin iadesini talep etmiştir. Bu durum, bölgede anti-semitizmin yükselmesine yol açmıştır. ABD hükümeti de bu şantaj sürecinde yaptırım gücünü WJRO lehine kullanmıştır.

 

Sonuç

ABD'de Soykırım eğitimi birçok eyalette zorunlu tutulurken ve binlerce akademik çalışma yayınlanırken, Kongo'daki 10 milyon kurban gibi diğer büyük katliamlar tamamen göz ardı edilmektedir.

 

ABD kendi işlediği ya da suç ortağı olduğu suçlarda (Vietnam, Guatemala, Doğu Timor, Irak yaptırımları sonucu ölen 1 milyon çocuk) gayet tabii olarak asla Soykırım hassasiyeti göstermemektedir.

 

Nazi soykırımının anormalliği olayın kendisinden değil, onu sömüren bir endüstrinin varlığından kaynaklanmaktadır.

Soykırımda ölenler için yapılacak en soylu görev onların anısını korumak, çektiklerinden bir şeyler öğrenmek ve - son olarak da- onları rahat bırakıp, huzur içinde yatmalarını sağlamaktır.

 

Ek 1: Peter Novick'e Cevap

Chicago Üniversitesi'nden Peter Novick'in, kitaba yönelttiği "yanlış aktarım" suçlamalarına verilen cevaplar…

 

Ek 2: Burt Neuborne İle Bir Atışma

The Nation dergisinde avukat Burt Neuborne / İsviçre ve Alman şirketlerine karşı açılan davaların kurbanlara adalet sağladığını savunur

On binlerce Soykırımzede'nin İkinci Dünya Savaşı'ndan 90 yıl sonra hala hayatta olacağını iddia etmek Soykırım'ı çıkar amaçlı bir şakaya çevirmektir.

 

Ek 3: Filistin-İsrail Anlaşmaları'nın Gerçek Yüzü

Siyonist hareketin kuruluşundan itibaren temel hedefi Filistin'de ezici çoğunluğu Yahudilerden oluşan homojen bir devlet kurmaktı.

1948 Savaşı sırasında Arap nüfusun büyük kısmı sürülerek siyonist fethin ilk evresi tamamlandı.

1967 / Altı Gün Savaşı ile Batı Şeria ve Gazze işgal edildi. Artık kitlesel sürgün uluslararası konjonktür nedeniyle zorlaştığından, İsrail "toprağı alma fakat nüfusu izole etme" (kuşatma, su ve toprak kaynaklarına el koyma) stratejisine (Allon Planı) yöneldi.

 

Oslo ve Wye River anlaşmaları Filistinlilere bağımsızlık getirmek yerine, İsrail'in işgalini "uzaktan kumandalı" bir vekalet sistemine (Bantustan modeline) dönüştürdü.

 

Anlaşmaların temel mantığı, Yaser Arafat ve Filistin Yönetimi'ni (FÖY) İsrail'in güvenliğini sağlayan bir "taşeron polis gücü" haline getirmektir.

Arafat liderliğindeki Filistin Özerk Yönetimi, aslında İsrail'in güvenlik ve polisiye işlerini yürüten ve kendi halkına baskı yapan bir araca dönüştürüldü.

 

Oslo sürecinden sonra da İsrail'in Filistinlilere yönelik yargısız infazları, kitlesel tutuklamaları, ev yıkımları ve yasallaştırılmış işkence yöntemleri kesintisiz devam etti.

ABD yönetimi (Clinton ve Al Gore), Filistin Yönetimi'nin kendi halkına uyguladığı keyfi gözaltı, işkence ve taraflı yargı süreçlerini "terörle mücadele" adı altında övmüş veya bunlara göz yummuştur.

 

Ek 4: Shoah İşi: Bir Röportaj

Viktor Frölke'nin Finkelstein ile yaptığı röportajdır.

 

Nazi zulmünün kurbanları Yahudi örgütlerine duydukları güvenden daha fazlasını Alman Hükümetine duyuyor.

…

 

(Raul Hilberg ile yapılan röportaj)

İsviçre bankalarındaki sahipsiz Yahudi hesaplarının toplam değerinin 20 milyar dolar olamayacağını, 1930'larda Yahudilerin çoğunun orta/yoksul sınıfta yer aldığını ve hesaplarda sadece birkaç bin frank bulunduğunu vurgular.

 

ABD üniversitelerinde "Soykırım" konusunun akademisyenler ve gazeteciler için bir ikbal/kariyer kapısı haline geldiğini ifade eder.

 

Ek 5: Komplo Üretmek Ya Da Tabuları Yıkmak?

Soykırım endüstrisi / komplo teorileri üretmedi. Bilakis Clinton yönetimi ve Yahudi lobilerinin kurumsal çıkar ilişkilerini somut kanıtlarla ortaya koydu.

 

Soykırım Endüstrisi

İsrail, Soykırım'ı Filistinlilere karşı gerçekleştirdiği savaş suçlarını meşrulaştırmak için yegane ideolojik kalkan olarak kullandı

Eğer bu Soykırım silahı olmasaydı, İsrail politikalarının savunulmazlığı açıkça günyüzüne çıkacaktı.

…

  

İbn Arabi'de Miraç Fenomeni - Notlar

Sadık Acar - İbn Arabi'de Miraç Fenomeni - Notlar

Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016

 

Giriş

Çalışma, miracın sadece tarihsel bir olay değil, insanın kendi yaşantısına ve kavrayışına göndermede bulunan bir "kendilik deneyimi" olduğunu vurgular.

 

Arabî'nin yaklaşımı, Hakk’ın tezahürlerinden (fenomenlerinden) hareketle O’nu bilmeye çalıştığı için fenomenolojik olarak nitelenir.

Miraç da onun düşüncesinde bir kendilik deneyimi olarak Hakk’ın kendini kendi sınırlılığında, kulluğunda bilmesinin yolculuğu olarak değerlendirilir.

 

Miraç Fenomeni

Miraç "yükseliş" demektir; ancak her yükseliş miraç değildir. Bir deneyimin miraç sayılması için yükselişin ölümden önce gerçekleşmesi ve dünyevi hayata bir mesajla geri dönülmesi şarttır.

 

Miracın temel amacı ilahi mesajın alınmasıdır. Bunun yanı sıra kralların kutsanması, tanrısal olanla özdeşleşme (Fenafillah) ve "tinsel bir yeniden doğuş yaşamak" gibi amaçlar da mevcuttur.

 

Miracın Araçları: Dağ, mabet, ağaç, merdiven, binekler (Burak) ve melekler (Cebrail) en yaygın araçlardır.

Mistik geleneklerde ise araçlar içseldir: "Beden ve nefes teknikleri, ritim ve müzik destekleri, zikr ayinleri ve Aşk" yükselişin hazırlayıcılarıdır.

 

Miraç edenler seçkin karakterli kişilerdir. Bu yolculukta Tanrı, melekler, peygamberler ve kişinin kendi "aşkın benliği" müşahede edilir.

 

Dönüş, toplumsal bir dönüşümün başlangıcıdır; alınan ilahi haber toplum düzenini yeniden inşa eder.

 

Farklı İnanışlarda Miraç Fenomeni

İlk İnanışlar

İlk kabile inanışlarından itibaren insanlıkta başka bir varoluş düzeyine inanç hep var olmuştur.

Üç katlı evren tasavvurunda (gök, yer, yeraltı) merkezi bir eksen bulunur ve bu eksendeki bir delik, şamanın tanrılar ve ölüler katmanına yolculuk yapmasına imkan tanır. Şaman, "Dünya Ağacı" veya "Dünya Direği" sembolizmini kullanarak ritüelistik olarak yeraltına iner veya göğe yükselir.

 

Mezopotamya

Mezopotamya'da kralların kutsallığı ve yetkilerini tanrılardan aldıkları inancı hakimdir. Krallık yetkisini alabilmek için tanrıların huzuruna yükselme veya gökten inme gibi mitsel anlatılar mevcuttur.

Tufan, kurtuluş, ölümsüzlük arayışı gibi mitsel sunumlar yükseliş fenomenine kaynaklık sağlayan unsurlar olmuştur.

Babil Kralı Hammurabi’nin kanunlarını tanrı Şamaş’tan alması, Sippar kralı Enmeduranki’nin krallık yetkisini alabilmek için tanrıların huzuruna yükselmesi aynı düşünce içerisinde aktarılır.

 

Hint

Vedalar döneminde kurban yoluyla elde edilen geçici "tanrısallaşma", Upanişadlar döneminde yerini kurbanın içselleştirilmesine ve içrek bilginin (irfan) ön plana çıkmasına bırakmıştır. İnsanı samsara (yeniden bedenlenme döngüsü) içinde tutan cehaletin (avidya) ortadan kaldırılması amaçlanır.

Budizm ise "Dört soylu gerçek" ve "orta yol" öğretisiyle uyanışı ve acıdan kurtulmayı (nirvana) hedefler. Budha yaratıcı bir tanrıyı kabul etmez; asıl olan "Evrensel boşluk" veya hiçliktir. Son olarak Bhagavat Gitâ'da, dünyadan elini eteğini çekerek inzivaya ayrılma zorunluluğuna karşı, dünyadaki eylemlere katılma ancak "davranışların meyvelerinden vazgeçme" fikri (eylem yogası) yeni bir yol olarak ortaya konmuştur.

 

İran

Avesta geleneğinde mistik aydınlanma öncesinde demonlarla (kötülük güçleriyle) mücadele öne çıkar. Zerdüşt'ün efsanevi hayatında pek çok erginlenme sınavı bulunur ve nihayetinde bir esrime deneyimiyle Ahura Mazda'nın huzuruna çıkıp ilahi emri alır.

İran geleneğinde yükseliş fenomeni tinsel bir kurban ritüeli ve ateş sembolizmasıyla bağdaştırılır; buradaki kurban teolojik bir meditasyon dayanağıdır ve kişinin kendisidir. Ritüeli gerçekleştiren rahip, tinsel özünü bedensel doğasından ayırarak ilk saflığına ulaşır. Geleneğin devamı niteliğindeki Mithracılıkta ise yükseliş unsurları kral inisiyasyonları, inziva mağaraları, zorlu erginlenme dereceleri (kızgın demirle dağlanma, ellerin bal ile kaplanması) ve farklı madenlerden yapılmış yedi basamaklı göksel bir merdiven sembolüyle sürdürülür.

 

Zerdüşt inisiyasyonun sonucunda Hezekyel’in rüyetine benzer imgeler arasında (boğa, aslan, Kartal, insan) bir taht üstüne Ormudz’u(Ahura Mazda’yı) görür ve ondan ilahi emri alır.

 

Çin

Eski Çin geleneğinde yükseliş olgusu, "cennet nostaljisi" olarak adlandırılabilecek esrime yoluyla başlangıçtaki birlik haline ve kaosa (hun-tun) yöneliş arzusudur. Lao Tzu ve Çuang-Tzû’nin ezoterik ve inisiyatik nitelikteki Taocu öğretilerinde işlenen bu yükseliş, insanın "kutsal insan" (şeng-jen) veya "gerçek insan" haline gelerek nitelendirilemez olan Tao ile eksiksiz bir birlik kurmasını hedefler.

 

Taocu yükseliş, her türlü eylemsellikten uzak durmayı gerektiren ve yaşamın akışına aykırı eylemlere karışmamak anlamına gelen eylemsizlik (wu-wei) düşüncesine dayanır. Dönüşüm yolundaki insanın dünyadaki varoluşların bir rüyadan ibaret olduğunu anlaması, zihnin kalabalığından uzaklaşarak "oturarak unutmak" (tso wang) yoluyla içsel dinginliği ve "semavi eşitlemeyi" sağlaması gerekir. Bu esrime yolculuğu, ruhu zamandan ve mekandan kurtararak ezeli-ebedi bir şimdiki zamana taşır.

 

Antik Mısır

Mısır pramitlerinin ve tapınaklarının, ilk sulardan yükselen ilk tümsek fikrine bağlı olarak "kozmik dağ" işlevi gördüğü ve firavunların buralarda Güneş-Tanrıyla buluşmak için kral inisiyasyonlarından geçtiği düşünülür. Bu inisiyasyonlarda kabir veya mezar, insanın ruhunun aşkın bir görünüme (sakh) kavuştuğu dönüşüm yeridir.

 

Firavun, ilk yaratılışın mükemmelliği ve hakikat olan Ma'at kavramının somutlaşmış halidir ve tanrılarla buluşup insan soyundan farklılaşmak için şahin, yaban kazı gibi formlarda göğe yükselir veya bir merdivene tırmanır. Mısır ezoterizminde Osiris miti "ölüp tinsel olarak yeniden doğma"yı simgeler ve zamanla ölümü yenmek isteyen herkes için bir rol modele dönüşür. Ayrıca dinsel öğretilerde büyük iz bırakan Hermes Thot (Enoch / İdris peygamber) karakteri, tanrısal özdeşliğe ulaşmış, göğe yükseliş ve yeraltı yolculuklarıyla insan-tanrı ilişkisine aracılık eden bilge bir figür olarak yer alır.

 

Antik Yunan

Prometheus: İnsanların tarafını tutup Zeus’u aldatarak tanrılarla insanlar arasındaki o "kesin ayrılığı" ve mesafe dönemini başlatan figürdür.

Apollon: İnsanın ülküsünün mükemmellik (arete) olduğuna duyulan inancın simgesidir. Python ejderhasını öldürdükten sonra ihtiyaç duyduğu arınma, Yunan dinsel düşüncesinde suçun "lanetli bir kirlenme" (miasma) olmaktan çıkarılıp insani bir niteliğe bürünmesini sağlamıştır.

Hermes: Ruhların ölüler alemine götürülüp getirilmesinde rehberlik eden bir psikopomp (ruh lideri) ve gizli ilimlerin (gnosis) taşıyıcısıdır.

 

Yunan düşüncesinde "yukarı çıkmak için önce aşağı inmek" (cennete giden yolun cehennemden geçmesi) temel bir kuraldır. Persephone, Orpheus, Dionysos ve Parmenides’in yolculukları bu izleği taşır.

Persephone’nin yer altına kaçırılması (simgesel ölümü), Olympos ile Hades arasındaki aşılmaz mesafeyi yok ederek iki dünya arasında bir arabuluculuğu mümkün kılmıştır.

 

Eleusis Gizemleri: Temeli Demeter ve Persephone mitine dayanır. Hiyerarşik bir pedagojsi vardır. Adayın ulaştığı en yüce görüye epopteia denir; bu süreç kişiyi ölümün kaçınılmazlığı düşüncesiyle barıştırır.

 

Orfeizm (Orpheusçuluk): Dionysosçu esrime ile Apolloncu arınmayı (katharsis) sentezlemiştir. İnsandaki "Titan unsurunu" temizleyerek saf tanrısal özü (Bakhos) açığa çıkarmayı amaçlar.Pitagorasçılık: Bilgiyi ahlaki, metafizik ve bedensel tekniklerle bütünleştirmiştir. İnisiyasyon üç aşamadan oluşur: Novis (Giriş) / Akusmatik (Duygulardan Bağımsızlık) / Matematikoi (Evrensel Düzeni Kavrama).

 

Platon ve Plotinus: Platon'da bilmek, ruhun bedenlenmeden önce gördüğü ideaları hatırlamasıdır (anamnesis). Felsefe bir "ölüm hazırlığıdır". Plotinus ise ruhun arınarak "Bir" (Mutlak) ile vecd içinde birleşmesini (sudûr teorisinin tersine işleyişini) savunur.

 

Yahudilik

Yahudilikte yükseliş anlatıları Tanah (Eski Ahit) metinlerine dayanır.

 

Peygamberlerin Yükseliş Deneyimleri

Hz. Musa

Sina Dağı'nda bulutun içinde 40 gün 40 gece kalması.

 

Hanok (İdris)

"Tanrı ile yürüdü ve artık var olmadı."

Dünyadan canlı alınarak göksel rehber melek Metatron'a dönüşür.

 

Peygamber İlya

Kasırga içinde, ateşten araba ve atlarla göğe yükselmesi.

Geri dönmediği için bazı yorumcularca tam bir "miraç" sayılmaz, "göğe alınmadır".

 

Hz. Yakup

Harran yolunda gördüğü rüya.

Yeryüzünden göğe uzanan ve meleklerin inip çıktığı bir merdiven görüsü.

 

Kabala

Merkava Mistisizmi: Hezekiel peygamberin vizyonundaki "İlahi Taht Arabası" (Merkava) etrafında şekillenir. Çile, oruç ve zikirle ilahi tahta yükselen mistik, melekler hiyerarşisini aşarak Tanrısallığın mistik figürünü temaşa eder.

 

Sefer Yetsira ve Bahir: Sayı mistisizmi, kozmogoni ve gnostik ögelerin (Şehina, Ruhlar Ağacı) Yahudi düşüncesine entegre olduğu erken Kabalistik metinlerdir.

 

Sefer ha-Zohar: Tanrı'nın (En Sof) evrenle iletişime geçtiği 10 temel vasfı (Sefirot) açıklar. Sefirot, Adam Kadmon (Evrensel İnsan) veya mistik bir ağaç olarak düşünülür. Adem'in düşüşüyle bozulan ilahi birlik, kutsal birleşmeyle tamir edilmelidir.

 

Luria Kabalası (Yitshak Luria):

Tsimtsum: Tanrı'nın evrene yer açmak için kendi içine büzülmesi (ilahi sürgün).

Tikkun: Kırılan sefira vazolarının nur kaplarıyla yeniden onarılması, bütüne dönüş ve insanın içsel miracı.

 

Hasidilik: Bilgeliğin ve ritüelin ötesinde, manevi önderin (Zadik) kişiliğini ve içsel yenilenmeyi öne çıkarır. Kurucusu Baal Shem Tov'un vizyonunda Mesih, öğretinin "dünyanın en uzak uçlarına" yayılmasıyla geleceğini bildirerek evrensel bir vizyon sunmuştur.

 

Hıristiyanlık

Hıristiyanlıkta doğrudan İslam'daki gibi bir "miraç" kavramı olmasa da, Hz. İsa’nın çarmıhtan sonra dirilişi, göğe alınışı ve havarilerine görünüşü sonraki tüm mistik yükseliş tasavvurlarını etkilemiştir.

 

İncillerde (Matta, Markos, Luka) İsa'nın havarilerini Zeytin Dağı'na (Beytanya karşısı) çıkardığı ve onları mübarek kıldıktan sonra göğe alındığı aktarılır.

 

Katolik inancında (1950'de dogma haline gelmiştir) Meryem Ana'nın vefatından sonra bedenen göğe yükseltildiğine inanılır.

 

1945'te Mısır'da bulunan bu metne göre Aziz Pavlus, küçük çocuk suretindeki bir meleğin rehberliğinde semavi katları aşar.

Pavlus'un II. Korintoslular Mektubu: Pavlus kendi mektubunda da "üçüncü göğe, cennete kapılıp götürülen ve insana söylenmesi caiz olmayan sözler işiten" bir adamdan (muhtemelen kendisinden) bahseder.

 

Meister Eckhart

Mistik deneyimi demokratikleştirerek halkın içinde yaşarken de Tanrı ile ontolojik birliğe ulaşılabileceğini söyledi. Tanrı (Gott) ile Tanrısallık (Gottheit) ayrımı yaptı.

Ruhun Tanrı ile birleşmesini, okyanusa düşen ve onunla özdeşleşen su damlasına benzetir.

 

İslam’da Miraç Fenomeni

Kur’an ve Hadislerde Miraç

İsrâ suresinin ilk ayeti ve Necm suresindeki vizyonlar miracın temelidir.

Hadislerde Hz. Peygamber’in kalbinin yıkanması, Burak’a binmesi ve yedi semayı geçerek ilahi huzura varması anlatılır.

 

Tasavvuf, miracın her mümin için bir "seyr-i sülûk" modeli olduğunu savunur.

Gâzali ve Abdülkerim el-Cili gibi isimlerin görüşlerine yer verilir; miraç, beşeri unsurlardan sıyrılarak ruhsal mertebeleri kat etmektir.

 

İbn Arabi Düşüncesinde İki Kavs

İbn Arabî Ontolojisi ve Kavs-ı Nüzul

Hakk’ın kendi mutlaklığından aleme doğru inişidir. Bu süreçte Hakk, isim ve sıfatlarıyla alemi var eder.

 

Alem, Hakk’ın isimlerinin aynasıdır; insan ise bu aynanın cilasıdır.

İnsan Allah katında bakan bir gözde gözbebeği gibidir.

İnsan-ı Kamil, Hakk’ın tüm tecellilerini kendinde cem eden varlıktır.

 

İnsanın kendi nefsinden hareketle Hakk’a yükselişidir.

Bilginin İmkânı ve Yöntemi: Hakk’ın mahiyeti bilinemez ancak rububiyeti (isimleri) bilinebilir.

Bilginin yolu "Tenzih" (ayrıştırma) ve "Teşbih" (benzeştirme) birleştiren "Tevhid"dir.

 

Bilgi akıl değil, kalp ve keşf (manevi açılım) yoluyla elde edilir.

"Nefsini bilen Rabb’ini bilir" prensibi epistemolojinin merkezidir.

 

İbn Arabî’de Miraç Fenomeni

Miraç, Hakk’ın kuluna kendi ayetlerini isimleri vasıtasıyla göstermesidir.

İbn Arabî'ye göre peygamberler ruh ve bedenle, veliler ise sadece ruhla miraç eder.

 

İbn Arabî’nin Miraç Yolculuğu

Benim yolculuğum bende gerçekleşmişti, delaletim sadece kendimeyedi.

 

Yolculuğun Durakları

1. Sema (Âdem): Beşeriyetten sıyrılma.

2. Sema (İsa ve Yahya): Ruhun ve hayatın sırları.

3. Sema (Yusuf): Güzellik ve hayal (tevil) mertebesi.

4. Sema (İdris): Feleklerin kalbi ve hikmet.

5. Sema (Harun): Halifelik ve heybet.

6. Sema (Musa): Kelam ve adalet.

7. Sema (İbrahim): Gaye ve "Dostluk" (Haliliyet) makamı.

 

Sidretü’l-Münteha, Kürsi ve Kabe Kavseyn: Yolculuğun en üst noktalarıdır. Kabe Kavseyn (iki yay mesafesi), varlık dairesinin tamamlandığı, ayrımın vehimden ibaret olduğunun anlaşıldığı makamdır. İbn Arabî bu makamda "Muhammedi makam"ın varisi olduğunu idrak eder.

 

Sonuç

İbn Arabî miraç yaşantısı da ara ara örneklerle değinildiği üzere kendisine birçok hikmetin ve sırrın verildiğini bildirir.

Âlemdeki varlıkların bir kısmının bir kısmana musallat olmasına, isimlerin kendi aralarındaki kıskançlıkların sebebiyet verdiğini bu deneyimden öğrenir. Yine Hakkın yaratıkların suretiyle fiilde bulunmasının bilgisi, Kur’an’ın âlemdeki yeri, ilahi ikramın genişliği, dünya ve ahiretteki dercelenme arasındaki fark gibi birçok hakikat bilgisi bu deneyimden öğrenilir.

 

İbn Arabî’de Miraç deneyiminin, iki yayın, varlığın iki yüzü olarak kavs-ı nüzul ile kavs-ı uruc’un buluşması şeklinde düşünülmesi ve varlık dairesin tamamlandığı çizgide, insan faktörünün, varlığın şuuru olarak işaretlenmesi son derece kıymetlidir.

"Bilen kendini bildi”

…

  

Klasik Yunan'dan Bizans'a Kutsal Mekânın, Ritüelin ve Deneyimin Mimarisi - Notlar

Bonna D. Wescoat, Robert G. Ousterhout - Klasik Yunan'dan Bizans'a Kutsal Mekânın, Ritüelin ve Deneyimin Mimarisi - Notlar

Architecture of the Sacred Space, Ritual, and Experience from Classical Greece to Byzantium, Cambridge University Press, New York, 2012

 

Kitap mimari ve ritüelin kutsal deneyimi inşa etmek için nasıl etkileşim kurduğunu araştırıyor.

 

Önsöz

"Ritüel ve din, arkeoloji çevrelerinde tabu konulardır; cesurlar tarafından kınanır, aklı başında olanlar tarafından ise kaçınılır".

…mimari olayları yalnızca barındırmakla veya çerçevelemekle kalmıyor, aynı zamanda onları büyütüp yüceltiyor ve onlarla etkileşime girerek törenin inşasını da sağlayabiliyor…

 

1. Maddi kültür ve ritüel: sorunun durumu

Jas Eisner

…inanç dışında hangi gerekçelerle "tükenmez durumlarda" ampirik verilerden ritüele sıçrama yapılması gerektiğini anlayamıyorum ve ikinci olarak, ritüel ihtiyacının prensipte neden din anlamına geldiğini veya olumlu bir kategori olabileceğini anlamıyorum.

 

Pausanias'ın Olympia'daki gözlemleri, "bir binanın veya dini alanın mimari mantığı ile içinde veya çevresinde olup bitenlerin ritüel mantığı arasında [hiçbir] ilişki yok[tur]" ve hatta ikisinin kasıtlı olarak birbirine zıt olabileceğini göstermektedir. Dura Europos sinagogu gibi tek seferlik kalıntılar da, yapıda ne tür ritüellerin gerçekleştiği hakkında tek başına kanıt sunmaz.

 

2. Anıtsal Basamaklar ve Törenin Şekillendirilmesi

Mary B. Hollinshead

Yunan tapınaklarında anıtsal basamaklar, alayların geçit yeri ve olayların gözlemlendiği tribün olarak kullanılmıştır.

Anıtsal basamaklar, kurban etme eyleminin merkezinde yer alan katılımcı davranışı kolaylaştırmış, hem alayda olayın beklentisini artırmış hem de kalabalık bir topluluk halinde toplanan seyircilerin deneyimini yoğunlaştırmıştır.

 

Basamakların mutlak boyutları ve göreceli oranları, üzerlerindeki aktivitenin niteliğini gösterir. Örneğin, 0,429-0,509 m yüksekliğindeki basamaklar genellikle oturmak içindir. Anıtsal basamakların ölçeği, aynı anda birçok katılımcıya erişilebilirliği sağlayarak, sosyal aktiviteyi kolaylaştırma veya belki de yaratma gücünü taşır.

 

Anıtsal basamakların girişi, kutsal sunağa giden alayları (pompa) kolaylaştırmıştır. Pompa, geleneksel davranışlara uyum sağlarken, bu yapılar onların hayata geçirilmesine de şekil vermiştir. Yazara göre, sunağa giden yolu tanımlayan geniş adımlar, bu davranışın biçimsel ifadesini oluşturur ve ona kalıcı bir ifade kazandırır. Bu, Labraunda, Lindos ve Kos'taki Zeus ve Athena kutsal alanlarında incelenmiştir.

 

Korint'teki Demeter ve Kore kutsal alanında, MÖ 5. yüzyıldan itibaren Orta Teras'a çıkan yirmi dokuz metre uzunluğunda anıtsal bir merdiven inşa edilmiştir. Geniş basamaklar ve alçak yükseltileri, merdivenin geçit törenleri için kullanıldığını düşündürmektedir.

Labraunda'daki Zeus Tapınağı'nda, Mausolos'un kutsal alanı festival alanı olarak genişletmesiyle, sunağa giden yol üç terastan oluşan geniş bir merdiven dizisiyle yükselmiştir. Rodos'taki Athena Lindia Tapınağı'nda, Üst Stoa olarak adlandırılan kompleks yapı, 21,03 metre genişliğinde 37 basamaklı bir merdiven içeriyordu. Kos'taki Asklepios Tapınağı'nda, üst üste gelen geniş merdivenler, alayı yönlendirerek ve yoğunlaştırarak kutsal servi korusuna doğru ivmeyi sürdürüyordu.

 

Bazı kutsal alanlarda, ibadet edenlerin kurban kesme ve ilgili törenleri gözlemlemeleri için tesisler inşa edilmiştir; Oropos'taki bir yazıtta sunağın yanındaki tiyatrodan bahsedilmesi gibi.

Perachora, Korint, Argos, Pergamon ve Knidos'taki tiyatro basamakları, ritüel mekanlarının yanına inşa edilmiş tesislerdir.

Argos'taki Apollon Pythios sunağının arkasındaki kaya oyma basamaklar seyirci amaçlı kullanılmış olabilir; buradaki yakınlık, kalabalığın enerjisini ve dikkatini yoğunlaştıran yoğun bir yakınlık yaratır.

Pergamon'daki Demeter Tapınağı'nda, yalnızca kadınlara özgü ritüeller için kullanılan bir terasta, sekiz yüz veya daha fazla gözlemci için dokuz sıra oturma yeri olan bir tiyatro galerisi bulunuyordu. Bu anıtsal basamaklar, grup kullanımını ima eder ve büyük ölçekleri ve belirgin kapasiteleri bir mesaj taşır.

 

3. Büyük Tanrıların Kutsal Mekanında, Semadirek'te Geliş ve Gidiş

Bonna D. Wescoat

Bu bölümde, Tiyatro Çemberi olarak bilinen bir yapıda dairesel form ve ritüel deneyimin karşılıklılığını incelemeyi amaçlıyorum.

Temel tez, mimari form, işlevin salt hizmetçisi değil, anlamsal bir değere ve onunla mekânsal, metafiziksel, psikolojik, duygusal ve ilişkisel olarak etkileşim kuranların deneyimini dönüştürme kapasitesine sahip olmasıdır.

 

Tiyatro Kompleksi / en az dört basamakla çevrili dairesel bir alandan oluşuyordu

Katılımcılar buradan tribünlerdeki yerlerini alıp orkestraya inerek Kutsal Alan'ın merkezine doğru çıkarlardı.

 

MÖ 4. yüzyılın ikinci çeyreğinden sonra, Kutsal Yol'un daire içinden geçişi engellenmiş ve burası alayın hareketini tamamen durduran bir varış noktası haline geldi

 

Tiyatro Dairesi'nin kesin konfigürasyonu alışılmadıktır. Boyutları, tipik bir tiyatro orkestrasından çok daha küçüktür ve zemini dövülmüş toprak yerine taş döşemelidir. Mekan, tarım yapısı olmasına rağmen, antik Yunan topografyasındaki en büyük ortak toplanma alanı olan harman yeri (halos) ile benzerlikler taşır.

Delphi'deki Apollon Tapınağı'nın altındaki açık alan da halos olarak adlandırılıyordu ve alaylar için belirlenmiş bir toplanma yeriydi. Tiyatro Dairesi'nin temel tasarımı, izleyicilerin bir tarafta, eylemleri gerçekleştirenlerin ise diğer tarafta yer aldığı diğer Yunan tiyatrolarından farklıydı. Burada katılımcılar, yalnızca gerçekleştirilen eylemlere değil, aynı zamanda performans alanının diğer katılımcılarına da bakarlar.

 

Çember formu, dünyevi olandan kozmik olana kadar uzanan çağrışımları tetikler (örneğin kase, halka, kalkan, güneş, ay, koro halindeki dansçılar ve sosyal çevreler). Çemberde toplanmak, en azından ritüelin kısa süresi boyunca yapısal anlamda... eşit olan içerdekiler yaratır.

 

Tiyatro Dairesi, Kutsal Alan'a girişin yanı sıra, aynı zamanda hem son hem de ilk toplanma yeri olarak hizmet verdiğinden şüphelenmek için bazı iyi nedenler var.

 

Yeni inisiye olanlar, II. Ptolemaios'un Propylon'undan çıkan rampadan yukarı çıkarak Kutsal Alan'dan ayrılırlardı. Propylon'un batı cephesindeki Korint düzeni, binanın Yunan mimarisinde Korint düzenini kullanan ilk anıtsal yapılardan biri olması nedeniyle önemlidir. Korint başlığını oluşturan akanthos bitkisi, antik dünyada döngüsel ölüm ve yeniden doğuş fikriyle yakın bağlara sahiptir. Bu durum, yeni üyelerin Propylon'un Korint cephesini yeni bir yaşamın eşiği olarak görmesiyle ilişkilendirilmiştir.

 

4. Demeter Kapısı'na Giriş: Eleusinion Şehrindeki Roma Propylon'u

Margaret M. Miles

Eleusis alaylarını birbirine bağlayan, Roma döneminde inşa edilmiş özgün girişleri inceliyorum.

 

Eleusis Gizemleri'nin yıllık töreni, kutsal eşyaların (hiera) Atina'dan Eleusis'e taşınmasını içeren son derece kamusal bir alaydı. Propyla, toplanma alanları ile kutsal alan arasındaki sınırı belirliyordu. Ritüel sembolleri arasında, kutsal kapıların cephelerinde sergilenen ve aynı zamanda Atina'dan Eleusis'e giderken katılımcıların taşıdığı ayırt edici bir kap olan plemochoai de vardı.

 

Atina ile Eleusis'i birbirine bağlayan Kutsal Yol, yüzyıllardır korunmuş anıtsal yapılar ve köprülerle belirlenmişti. Pausanias'ın (MS 2. yüzyıl) bu yola dair anlatımı, okuyucuyu kentsel dokunun bir parçası olan ve kutsal coğrafyayla dolu olan bu kamu geçişini dolaylı olarak yeniden canlandırmaya davet ediyordu.

 

İki kutsal alan, hem fiziksel (Kutsal Yol) hem de ritüel, idari ve mimari olarak birbirine bağlıydı. Roma döneminde, Eleusis ve Atina'daki kutsal alanlar, uzak klasik geçmişe duyulan derin saygı ve arzulanan bağın göstergesi olarak yoğun bir şekilde süslenmiştir. Propyla, yalnızca inisiye olanlar veya inisiye olmak üzere olanlar ölüm cezasıyla geçebiliyordu ve bu nedenle yoğun bir kontrol işlevi üstleniyordu.

 

Eleusis kutsal alanına ait en eski korunmuş propylon, MÖ 430 civarında inşa edilmiştir ve ölçek olarak mütevazı ama tasarım olarak güzeldir. Bu yapı, Alkibiades'in MÖ 407'de Eleusis alayını sahnelemesini çerçevelediğinde hala yenidir.

 

Appius Claudius Pulcher, MÖ 54'te Roma'daki yıkıcı sel ve tahıl kaybı felaketinden sonra Ceres ve Proserpina'ya görkemli bir hediye sözü vermiş olabilir. MÖ 50 civarında yapımına başlanan bu mermer kapının dış cephesi, Eleusis sembolleriyle (phiales, buğday demeti, plemochoe) süslü bir Dor frizi içeriyordu. Kapının iç kısmını, kutsal kistai'yi taşıyan... karyatid çifti çerçeveliyordu.

 

Eleusis'teki bu anıtsal inşaat programları, Roma egemenliğinin gerçekleriyle başa çıkmalarına olanak tanıyan Yunan elitinin kültürel hırsları ve geçmişe duyulan nostaljisi olan İkinci Sofist döneminin anıtsal bir tezahürüyle ilişkilendirilmiştir.

 

5. Ilion, Atina ve Roma'da mimari ve ritüel

C. Brian Rose

…bir devletin vatandaşlarının çoğu, o devletin temellerini çağrıştıran ve haklı çıkaran görsel ve sözel işaretler arar.

 

Türkiye'nin kuzeybatısındaki İlion yerleşimi / tüm kimliği ve ekonomisinin büyük bir kısmı Homeros geleneğine bağlıdır

 

Truva'nın Homeros'la bağlarını güçlendiren en önemli geleneklerden biri, Lokrialı Bakirelerin kefaret ritüelidir. Bu ritüel, her yıl Orta Yunanistan'dan İlion'a gönderilen iki aristokrat bakirenin, ataları Aias'ın Truva Savaşı sırasında Athena tapınağında Kassandra'ya tecavüz etme suçunu kefaret etmek amacıyla Athena İlias Tapınağı'nı temizlemesini içeriyordu.

 

Lokrialı kızların geleneği, özellikle Helenistik dönemde yeniden canlandırılan Athenaion (Athena Tapınağı)'nun mimarisiyle ilişkilendirilmiştir. Tapınağın merkez eksenindeki kuyu ve ona ulaşan yeraltı tüneli bu ritüele hizmet edecek şekilde tasarlanmıştır.

Kuyu ve yeraltı koridorunun alışılmadık konfigürasyonu bu gelenek göz önünde bulundurularak tasarlanmış olmalı. Yeni tasarım, kuyu başını tapınakla hizaladı ve suya yalnızca yeraltı erişimi sağladı... Böylesine alışılmadık bir düzenleme, alandaki tur rehberlerinin, Bakirelerin dolambaçlı yollarını, aynı yerde Ajax'ın Kassandra'ya tecavüzüyle ilişkilendirmesine olanak tanımış olurdu.

 

İkinci önemli ritüel: Panathenaic festivali

Bu festival, Atina'daki model alınarak düzenlenmiş ve bu ironik bir durum yaratmıştır.

İlion'un Yunanca konuşan sakinleri, kendilerini Homeros destanlarındaki mağlup Truvalılara bağlayan bir çerçeve oluşturuyorlardı, ancak bu efsanevi bağlantıları çerçevelemek için Atina modellerini kullandılar.

 

İlion'un konumu, efsanevi çağrışımları nedeniyle Büyük İskender ve Xerxes gibi yüksek düzeyli ziyaretçileri de çekmiştir. Bölge, Homeros kahramanlarının mezarları olarak tanımlanan anıtsal tümülüslerle (höyüklerle) çevrilmiştir.

 

Aşil'e atfedilen höyük (Sivritepe), Neolitik bir yerleşimin kalıntılarını barındıran oldukça küçük bir höyüktü... Sonuç olarak, üçüncü yüzyılın ortalarında M.Ö. Şehir, tümülüsün üst kısmına on metreden fazla toprak ve taş ekleyerek, diğerleriyle aynı boyutta olmasını sağladı.

 

Atina, Truva'nın fethindeki rolünü vurgulamak için güçlü görsel ve sözel işaretler kullandı.

En göz kamaştırıcı eserlerden biri de Parthenon'a bitişik Artemis Brauronia kutsal alanındaki devasa bronz at olmuştur. Peloponez Savaşı sırasında inşa edilen bu atın boyu 6 metredir.

 

Roma, Truva ile olan bağını Atina'dakine benzer ancak farklı bir şekilde, ortak bir atadan geldikleri iddiasıyla güçlendirmiştir. Bu bağ, özellikle soylu genç erkeklerin katıldığı bir atlı geçit töreni ve alaylı savaş gösterisi olan "Truva oyunu" (Troia Iudus) ritüelinde somutlaşmıştır.

Hanedan bağlantısı ritüeli özellikle Truva ve Aeneas'a dayanan Augustus ve Julio-Claudian hanedanları döneminde popüler hale geldi.

 

Truva oyunu kostümünün en belirgin özelliklerinden biri, boyuna takılan bükülmüş metal bir kolye olan tork idi. Bu torklar genellikle Doğu statüsünün bir işareti olarak kullanılırdı, ancak Truvalılar antik tasvirlerde tork takmazlardı.

 

6. Aynı, Ama Farklı: Jüpiter Optimus Maximus Tapınağı Zaman İçinde

Ellen Perry

Tapınak, MS 4. yüzyıla kadar yaklaşık dokuz yüz yıl boyunca kutsallığını sürdürdü.

M.Ö. 83'te yandığında, tapınağın "aynı temeller üzerine" inşa edilmesi konusunda açık bir zorunluluk vardı.

 

83'teki yangında yok olan Sibylline Kitapları...

 

7. Geç Antik Dönem Yahudiliği ve Erken Hristiyanlıkta Kurtarımın Bedenler ve Mekanlar Üzerindeki Haritalandırılması

Joan R. Branham

Haritalama, kutsal bir modelin (haritanın) başka bir farklı varlığa (bölgeye) rehber olarak kullanılması; haritanın bölgeyi dönüştürerek yeniden oluşturması; veya ters haritalama (orijinal haritanın bölge açısından yeniden formüle edilmesi) olarak üç düzeyde gerçekleşir.

 

Erken dönem Hristiyan metinlerinde dul ve bakire kadınlar, İsrail Tabernacle'ından sunaklar, altın sunaklar veya tütsü gibi kurban aksesuarları olarak tanımlanmıştır.

 

Celile'deki Sepphoris Sinagogu'nun (5. yüzyıl) mozaikleri, Tabernacle'ın kurban sistemini, rahipler (Harun) ve kurban gereçleri de dahil olmak üzere belirgin bir şekilde sergilemektedir.

 

8. Dura Europos Sinagogu'nun "Vakıf Deposu" Yeniden Değerlendirildi

Jodi Magness

…

 

9. Geç Antik Dönem Şehitliklerinde Kutsallık Görüş Hatları

Ann Marie Yasin

Milano'daki Piskopos Ambrosius'un Aziz Gervasius ve Protasius'un kalıntılarını sunağın altına yeniden gömerek kutsal odak noktalarını birleştirmiştir.

 

Selanik'teki Aziz Demetrios bazilikasında, nefteki kiboryumun yanı sıra, sunağın altında kurutulmuş kan olduğu düşünülen bir kalıntı deposu bulunuyordu

 

10. Yerin Kutsallığı ve Binaların Kutsallığı: Kudüs ve Konstantiniyye

Robert G. Ousterhout

Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi ve Konstantinopolis'teki Ayasofya…

Kutsal Kabir Kilisesi, Golgota ve Mezar'ı izole edip yücelten temel mimari özellikleri oluşturmuştur. Haçlılar tarafından genişletildiğinde bile, binanın saygı duyulan antikliği, en son ithal mimari özelliklerden daha güçlü bir ifade gücü oluşturuyordu.

 

Ayasofya, bir kişiye değil, bir kavrama (Kutsal Bilgelik) adanmıştı ve Justinianus'un saltanatının bir simgesiydi.

Ayasofya'da ritüel, yapının kutsallığını çağrıştırırken, bina kendisi kutsal bir nesne haline gelmiştir.

 

11. İlahi Işık: Bizans Sanatı ve Mimarisinde Maddesizin İnşası

Slobodan Curcic

İlahi Işık kavramını fiziksel olarak aktarmak için mozaik, fresk resmi ve tuğla-harç gibi farklı mecralarda ifade edilen ortak sembolik dili nasıl kullandıklarını araştırmayı amaçlıyorum.

 

İlahi Işık, hem Eski Ahit'te Musa'nın "yüzünün derisinin parladığı" (Çıkış 34:29-35) hem de Yeni Ahit'te İsa'nın Başkalaşımında yüzünün "güneş gibi parladığı" (Matta 17:1-8) gibi temel İncil teofanisinin tek tezahürüdür.

 

12. Yapı, Temsilcilik, Ritüel ve ​​Bizans Kilisesi

Vasileios Marinis

Mimari formlar, miras alınan sosyal, dini ve kültürel yapılar ile bireysel irade arasındaki bir müzakerenin sonucu olarak görülür.

 

Sonsöz

Kutsallığın inşası, hem çevrenin fiziksel olarak şekillendirilmesi hem de inşa edilmiş çevrenin ürettiği fikirlerin kutsalın kültürel formülasyonuna katkıda bulunmasıdır.

 

Mimarlık, insan eylemlerini şekillendirmeye hizmet eder.

 

Kutsallığı inşa etmenin bir yolu, onu ayırmaktır; kutsal mekanlarda giderek daha kutsal ve daha sınırlı erişime sahip bölgeler mevcuttur.

… 

J. Daniel Hays - Tapınak ve Çadır, Yaratılış'tan Vahiy'e Tanrı'nın İkamet Yerleri Üzerine Bir İnceleme

J. Daniel Hays - Tapınak ve Çadır, Yaratılış'tan Vahiy'e Tanrı'nın İkamet Yerleri Üzerine Bir İnceleme - Notlar

The Temple and the Tabernacle, A Study of God's Dwelling Places from Genesis to Revelation, Baker Books, Michigan, 2016

 

1 - Tapınak ve Çadır

Giriş ve Genel Bakış

…tapınak (ve çadır, yani hareketli tapınak) önemini fiziksel yapılarından değil, Tanrı'nın içlerinde mevcut olmasından ve kendisine ibadet etmeye gelen halkıyla ilişki kurmasından alır.

 

Bu kitapta, tapınak ve çadır hakkındaki belirli İncil metinlerini ve genel İncil öyküsünü, yani Tanrı'nın halkı arasında nasıl yaşadığını ve onlarla nasıl ilişkisel bir varlık içinde karşılaştığını inceleyeceğiz.

Tanrı'nın varlığının, gücünün ve kutsallığının "tapınaklar" veya "tapınak benzeri" yerler aracılığıyla insanlarla nasıl etkileşime girdiğini teolojik olarak inceleyeceğiz.

 

Hikâye, Tanrı'nın ikamet ettiği anlaşılan Cennet Bahçesi'nde başlar; Tanrı, Adem ve Havva ile yürürken ve yakın ilişki kurarken görülür.

 

Mısır'dan çıkıştan sonra, Sina Dağı'nda Tanrı, yeni kurulan İsrail ulusuyla bir antlaşma ilişkisine girer / Çıkış kitabının ikinci yarısının büyük bir kısmı, Tanrı'nın ikamet edeceği ve yolculukları sırasında "aralarında oturacağı" taşınabilir tapınak olan çadırın inşasıyla ilgilidir. Ahit Sandığı da aynı zamanda, Tanrı'nın belirlediği sıkı kurallara göre inşa edilir. Sandık, Tanrı'nın varlığının bulunduğu yerin odak noktası haline gelir.

 

Taşınabilir çadır daha sonra Süleyman tarafından inşa edilen kalıcı ve görkemli tapınakla değiştirilir

 

Süleyman öldükten sonra, İsrail (artık İsrail ve Yahuda olmak üzere iki ulusa bölünmüştür)

 

Tanrı'nın bu ayrılışını Babilliler'in istilası izler; Süleyman'ın inşa ettiği mabedi tamamen yıkarlar ve halkını Babil'e sürgüne götürürler.

Eski Ahit'in sonlarına doğru, birkaç Yahudi grubu Kudüs'e döner ve tapınağı yeniden inşa etmeye çalışır

 

Sonraki dört yüz yıl boyunca, özellikle Kral Hirodes döneminde, ikinci tapınak mimari olarak iyileştirilecek ve genişletilecektir

 

Mesih'in gelişi ve yeni antlaşmanın gelişiyle birlikte, tapınağa ilişkin teolojik gerçeklikler (kurban, Tanrı'nın huzurunda bulunma) köklü bir değişim geçirir. İsa Mesih, hayvanların kurban edilmesine olan ihtiyacı ortadan kaldıran en büyük kurbandır. Benzer şekilde, Kutsal Ruh da Tanrı halkının içinde yaşamaya başlar ve bu, Tanrı'nın artık halkının "ortasında yaşamasının" yolu haline gelir.

 

Tanrı'nın yeni Kudüs'teki görkemli varlığı, yeni bir tapınağa duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır.

 

Tapınak Kavramları ve Terminolojisi

Eski Ahit döneminde İsrail'i çevreleyen bölgedeki komşuları arasında, tapınaklar öncelikle tanrılar için ikametgah olarak tasarlanmıştı. İbadet (kurban ve diğer ritüeller gibi) tapınaklarda -genellikle dışarıda, ön tarafta ve genellikle sadece rahipler tarafından- gerçekleşiyordu, ancak kurbanın yeri seçimi, tanrının içeride ikamet etmesinden kaynaklanıyordu.

 

İngilizce "tapınak" kelimesi (Latince “templum”) genellikle bir tanrıya ibadet etmek için kullanılan bir yapı olarak tanımlanır.

İbranice ve Yunanca terimler ve İncil bağlamı, yapının Tanrı'nın gerçek ikametgahı olarak görüldüğünü ima eder.

 

Tapınak ve Çadır için Eski Ahit Sözcükleri (İbranice)

Çadırı ifade etmek için en sık kullanılan İbranice kelime şudur: mişkan, temelde "ikamet yeri" anlamına gelir.

Ôhel bazen kutsal yer" ve "en kutsal yer"i içeren ana yapının üzerine gerilen branda benzeri gölgeliği ifade etmek için kullanılır.

 

Kutsal Kitap, çadırı Tanrı'nın ikametgahı olarak vurguladığında, bu terim mişkan ("mesken") ifadesi tercih edilir ve Tanrı'nın varlığı vurgulanır. Ancak İncil, kâhinlerin çadırdaki faaliyetlerini anlatırken, insanların Tanrı ile burada karşılaştığını vurgulamak için "buluşma çadırı" ifadesi tercih edilir.

 

qodesh ve miqdash Her ikisi de tapınak veya çadırı ifade etmek için kullanılır. Bu iki kelime "kutsallığı" vurgular. Kudeş daha genel bir terimdir ve temelde "kutsal şey" anlamına gelir.

Mikdaş daha spesifiktir ve temelde "kutsal yer" anlamına gelir. Hem tapınak hem de çadır için kullanılır ve genellikle "kutsal yer" olarak çevrilir.

 

Tapınak için en yaygın İbranice terimlerden biri şudur: bayit (bazen şu şekilde çevrilmiş olarak görünür: Ancak veya Beth kasabada olduğu gibi Beytel, "Tanrı'nın evi"). Bu kelimenin temel anlamı basitçe "ev" veya "ikametgah"tır.

 

İbranice kelime	Anlamı	Temel vurgusu
Mişkan	Çadır	Tanrı'nın meskeni
Ohel	Çadır	Kumaş yapı, mobil konut
’Ōhel mō’ēd	Çadır	İnsanların Tanrı ile karşılaştığı yer
Qodesh, miqdash	Tapınak ya da çadır	Kutsal yer
Bayit	Tapınak	Tanrı'nın ikamet ettiği yapı
Hekal	Tapınak	Saray, Tanrı'nın meskeni
Debir	Tapınak	"Arka oda" veya "gizli oda"

 

Yeni Ahit Sözcükleri (Yunanca)

Yeni Ahit’in tapınağa atıf yapan sözcükleri: hieron veya naos.

Hieron avlular dahil tüm tapınağı ya da merkezi yapıyı işaret eder.

Naos (Nef) genellikle merkezi binaya odaklanır.

 

Ev kelimesi (oikos) genellikle Eski Ahit'ten yapılan alıntılarda kullanılır.

 

"Kutsal" anlamına gelen Yunanca kelime (hagios) Yeni Ahit'te tapınak veya çadırdan bahsetmek için birkaç kez kullanılmıştır.

 

…tapınak veya çadırdan bahsederken, terimler (Yunanca ve özellikle İbranice'de) birbiriyle ilişkili dört kavramı çağrıştırır:

(1) tapınak/çadır, Tanrı'nın ikametgahıdır ve O'nun varlığını vurgular;

(2) tapınak/çadır, Tanrı'nın kral olarak hüküm sürdüğü ve yönettiği yerdir ve O'nun gücünü ve egemenliğini vurgular;

(3) Tanrı orada yaşadığı için tapınak/çadır kutsaldır ve Tanrı'nın kutsallığını vurgular; ve

(4) tapınak/çadır, insanların Tanrı'ya yaklaşıp O'na ibadet edebilecekleri bir yerdir.

 

Göksel Tapınak/Çardak

Kutsal Kitap'ın Tanrı'dan sık sık gökte ikamet eden biri olarak bahsettiğini, çoğunlukla büyük bir patriğin çadırını kurup içinde yaşadığı imgesini kullandığını belirtmeliyiz

Kutsal Yazılar Tanrı'yı sık sık gökteki tahtında oturmuş ve tüm yaratılış üzerinde egemenlik sürmüş olarak tasvir eder

 

2 - Tanrı'nın Bahçe Tapınağı

Yaratılış'ın ilk bölümleri, Aden bahçesini Tanrı'nın yaşadığı ve yarattığı insanlarla ilişki kurduğu yer olarak tasvir ediyor gibi görünmektedir.

 

Bahçe Tanrı'nın Tapınağıdır

Tanrı, Cennet Bahçesini yalnızca Adem ve Havva'ya yaşayacakları güzel bir yer vermek için yaratmaz; aynı zamanda, Tanrı'nın kendisiyle ilişki kurabilecekleri ve O'nun huzuruyla kutsanmış harika bir hayat yaşayabilecekleri özel bir yer olarak yaratır.

…bahçe, Tanrı'nın varlığının özel bir şekilde bulunduğu, halkının O'nunla birlikte olabileceği ve O'na ibadet edebileceği bir yerdir. Bir kutsal alanın veya tapınağın işlevi tam olarak budur.

 

Bazı bilginler, çadır ve tapınaktaki yedi kollu şamdanın (menora) bir ağaca benzediğini ve bu nedenle menoranın "hayatın stilize edilmiş bir ağacı" olabileceğini ve bahçedeki hayat veren ağacı sembolize ettiğini belirtmişlerdir.

 

İncil'deki tapınak/çadır karşılaşmalarının çoğunda, Tanrı / insanlardan (ibadetin yanı sıra) belirli bir şey yaparak kendisine "hizmet etmelerini" ister.

 

Cennet'ten bir nehir akmaktadır

 

Çadır ve tapınaktaki en kutsal eşyalar altın ve "değerli taşlardan" yapılmış ve çadırı ve başkâhinlerin giysilerini süslemek için yaygın olarak kullanılmışlardır

Tanrı / sürgün edilen insanların tekrar bahçeye girmesini engellesin diye bahçenin girişini korumak için "kerubiler" yerleştirdi

Bahçenin girişine yerleştirilmeleri, bahçeye kesinlikle "tapınak benzeri" bir statü kazandırır. Benzer şekilde, Tanrı, Kerubilerle birlikte "ileri geri çakan alevli bir kılıç" yerleştirir; bu, büyük olasılıkla şimşeğe bir göndermedir

 

…kerubimlerin koruduğu bahçenin girişi bahçenin "doğu tarafında"dır

Kabil de Habil'i öldürdükten sonra "Aden'in doğusundaki" bir yere sürülür

…günah, insanları Tanrı'dan sürekli olarak doğuya doğru iter.

 

Belki de bahçe, / Tanrı'nın halkının gelecekte O'nun huzuruyla nasıl karşılaşacağına dair ipuçları veriyor. Daha olası olanı, bahçenin "arketip" veya model olduğu anlayışıdır; bu da göksel tapınakla birlikte daha sonraki tapınaklar için bir model oluşturur.

…çadır ve tapınak aracılığıyla Tanrı'nın huzuruyla karşılaşma öyküsü, Adem ve Havva'nın bahçede Tanrı ile kurdukları harika ve kişisel ilişkiyi yeniden yakalamaya çalışmanın öyküsüdür.

 

Bahçenin dışında ölüm, Tanrı'dan ayrılık ve hayatta kalmak için yeterli yiyecek yetiştirmek için ömür boyu süren bir mücadele vardır.

 

Antik Babil dininde ziggurat (kule), tanrıların gökten yeryüzüne inebileceği varsayılan bir merdiven basamağı işlevi görüyordu. Babilliler genellikle zigguratın eteğinde, tanrının ikamet ettiği ve ibadetin yapıldığı zemin seviyesinde bir tapınağa sahipti.

Bahçe tapınağındaki Tanrı'nın varlığını kaybeden insanlar, şimdi kendi "tapınaklarını" yaratmaya ve Tanrı'yı kendi şartları ve kendi adlarıyla bulmaya çalışıyorlar.

 

3 - Sandık ve Çadır

Çıkış'ın Merkezi Temaları: Kurtuluş ve Varoluş

Çıkış'ta iki ana tema vardır. Birincisi kurtuluş temasıdır. Diğer merkezi tema, Tanrı'nın halkı İsrail'le karşılaşması ve aralarında yaşama vaadiyle karakterize edilen bir ilişkiye girmesidir

 

Çadır, Tanrı'nın halkıyla karşılaşacağı yoldur. Bir amaca ulaşmak için araçtır; amacın kendisi değildir.

 

Musa yanan çalıda Tanrı ile karşılaşır

Ardından, İsrailoğulları Sina Dağı'nda Tanrı ile karşılaşır

Son olarak Tanrı, çadırın (mabedin) inşasını denetler

Bu üç yer de -yanan çalı, Sina Dağı ve çadır- Tanrı'nın yoğun huzurunun bulunduğu özel kutsal alanlar olarak tanımlanır.

…ateş, görkem ve güç

 

Tanrı, insanların Kendisine yaklaşmadan önce özel bir arınma süreci geçirmesini ister.

 

Musa, yanan çalıda Tanrı'yla karşılaşır ve hayatı sonsuza dek değişir.

 

Tanrı'nın vahyinin ateşle yakından bağlantılı olduğu görülür.

…yedi kollu şamdanın (menora), bahçedeki "hayat ağacı"nın görsel bir temsili olabileceğini belirtmiştim.

...menoranın bir diğer önemli özelliği, şamdanın "dallarındaki" yedi kandilin sürekli yanıyor olmasıdır.

Tanrı'nın Musa'ya göründüğü sürekli yanan çalı

 

Musa'ya, üzerinde durduğu toprak kutsal olduğu için sandaletlerini çıkarması söylenir.

Sina Dağı'nda Tanrı'ya yaklaşanlar, önce çeşitli yıkanma ritüelleriyle kendilerini "arındırmalıdırlar".

 

İbranice "çalı" anlamına gelen kelime (seneh) Sina’ya benzer bir kelimedir.

 

Tanrı'nın İsrail halkını "priests" (rahipler) olarak adlandırdı

…ortak dini uygulama, yalnızca kâhinlerin tapınağa girip tanrılara hizmet etmesiydi. Sıradan insanlar nadiren, hatta hiç tapınağa girmezlerdi ve tanrılar sıradan insanlardan uzak dururlardı.

 

Sina Dağı'nda Tanrı'nın varlığı ateş ve dumanla yakından ilişkilendirilir

Ateş, beraberindeki gök gürültüsü ve şimşekle birlikte, Tanrı'nın güçlü ve tehlikeli olduğunu gösterir. Ona saygı, huşu ve sağlıklı bir korku dozu olmadan yaklaşılamaz.

 

Tanrı'nın huzuruna yaklaştıkça insan erişimi giderek daha da kısıtlayıcı hale geldi. Çadır ve tapınakta, tüm İsrailliler kutsallığın ilk katı olan avluya girebilirdi. Daha sonra yalnızca Levili rahiplerin ilk odaya veya bölmeye, yani kutsal yere girmesine izin verildi. Son olarak, en kutsal yer olan ikinci odaya veya bölmeye yalnızca bir başkâhin girebilirdi.

 

Sina Dağı'nda da durum benzerdir ve kutsal alan da kutsallık ve erişim açısından üç aşamaya ayrılmış gibi görünmektedir. Tüm halkın dağın eteğine yaklaşmasına ve Tanrı'nın varlığını çevreleyen ateş ve dumanı görmesine izin verilir

Seçilmiş birkaç kişinin dağın bir kısmına kadar tırmanmasına izin verilir

…bu özel erişime ancak antlaşmayı başlatan kanlı kurbanlar kesildikten sonra izin verildiğini unutmayın

Son olarak / Musa tek başına Tanrı'nın en yakın huzuruna birkaç kez çağrılır

 

Tanrı'nın Taşınabilir Kutsal Meskeninin (Tabernacle) İnşası

Sina Dağı'nda Tanrı Musa'ya şöyle talimat verir: "Sonra onlara bir kutsal yer yaptır.”

Kutsal Çadır / "mişkan" / Mesken

 

…çadırı inşa ederler. Sonra Tanrı'nın görkemi gelir ve çadırı doldurur

 

Ahit Sandığı

…sandık Tanrı'nın varlığının asıl odak noktasıdır. Kutsalların kutsalına (yani en kutsal yere) yerleştirilen tek nesnedir.

Tanrı, çadıra inşa edilecek ve yerleştirilecek eşyaları tarif ederken, kutsallığın merkezinden (sandık) başlar ve sonra dışarı doğru ilerleyerek masayı ve ardından şamdanı tarif eder.

Sandığın içinde Tanrı'nın On Emir'i yazdığı levhalar bulunacaktı

 

Mezmur Tanrı'yı kerubimlerin arasında tahtta otururken tasvir eder

Tanrı'nın tahtının ayak taburesi aynı zamanda tapınağın kendisi, Kudüs şehri ve hatta tüm dünya…

 

Sandık (Ark; gemi anlamında da kullanılıyor) temelde bir kutudur.

Kutunun üst kısmı (yani kapağı), On Emir'in üzerinde, "kefaret kapağı" (NIV) adı verilen özel olarak oyulmuş altın bir parçadır. Bu "kapak" için kullanılan İbranice kelime “lid” "örtmek, üzerine sürmek" anlamına gelen (kipporet) bir kök kelimeden gelir.

 

İbranice “aron” sandık ve gemi anlamında kullanılıyor.

 

Huzur Ekmeği Sofrası / kutsal yere konacak üç eşyadan biri

 

Altın Kandil / şamdan / masanın karşısındaki kutsal yerde, yedi kollu bir şamdan bulunacaktır

Tanrı, Musa'ya şamdanı "saf" altından yapmasını söyler.

…ağaca benzer görünümü önemlidir

Tanrı'nın huzurunda kutsal veya mukaddes bir ağaç, bahçedeki hayat ağacını çağrıştırır.

 

Kutsal yerde üç öğe vardı: Huzur ekmeğinin bulunduğu masa, altın şamdan ve buhur sunağı.

Tütsü sunağı / Akasya ağacından yapılmalı ve altınla kaplanmalıdır.

Tütsünün teolojik önemi nedir?

…tütsünün dumanı / Tanrı'nın görkemiyle doğrudan karşılaşmaktan koruyan bir perde veya paravan görevi görür.

 

Çadır, Tanrı'nın huzurunun halkı arasında bulunduğu yerdir; kurban ve arınma yoluyla halkın Tanrı'yla karşılaşıp ibadet edebileceği ve aynı zamanda O'nun huzurunun harika nimetlerinin tadını çıkarabileceği bir yerdir.

Kurbanlar sürekli, tekrar tekrar sunulmalıdır. Yıkanma ve arınmaların tekrar tekrar yapılması gerekir.

 

Mesih'in başlattığı Tanrı'nın huzuruyla karşılaşma sistemi, eski çadır sisteminden her açıdan üstündür.

Mesih, halkına kusursuz bir arınma sağlayarak onları Tanrı'nın önünde tamamen "kutsal" ilan eder.

Mesih'in kurbanı ve başlattığı yeni antlaşma, günümüz Hristiyanlarının ibadet ve hizmette Tanrı'nın huzuruyla doğrudan karşılaşmalarını sağlar.

 

4 - Süleyman Tapınağı

(Kral Süleyman) Karıları onun yüreğini başka tanrıların ardınca döndürdüler.

Aşera gibi putperest tanrılara tapınmıştır

 

Süleyman, merkezinde etkileyici tapınağı ve sarayıyla geniş bir imparatorluk kurarken dünya çapında ün kazanır. Ancak ne yazık ki, bu süreçte Tanrı'ya olan sevgisini kaybeder ve hatta Tanrı'dan uzaklaşır; böylece tapınakta yaşayan Tanrı'nın varlığının özünü kaçırır.

 

Krallar kitabının yazarı, tapınağın inşasını açıkça Mısır'dan çıkış öyküsüne bağlar.

 

Tapınağın inşası, Tanrı'nın Süleyman'dan asıl istediği sadakat ve itaatle karşılaştırıldığında, ikinci planda kalıyor. Süleyman'ın Tanrı'ya, O'nun emirlerini, yasalarını ve buyruklarını yerine getireceğine dair bir sözle karşılık vermemesi ise manidardır.

 

Süleyman otuz bin İsrailliyi askere alır. 1. Krallar 5:15'te ise milliyetlerini belirtmeden 150.000 işçiden daha bahsedilir. Süleyman'ın tapınağı inşa etme yaklaşımı, Musa'nın çadırı inşa etme yaklaşımından çok, Firavun'un inşaat projeleri için İsrailoğullarını baskıcı bir şekilde köleleştirmesine çok daha benzerdir.

 

Çadır öyküsünde vurgu, Tanrı'nın önde gelen zanaatkarları halk arasında başkalarına öğretmeleri için nasıl güçlendirdiği ve böylece bir bütün olarak ulusun çadırın inşasına ve süslenmesine gönüllü olarak nasıl katılabildiği üzerineyken, tapınak öyküsünde sanatsal çalışma Surlu Huram ve kral Süleyman tarafından yapılır.

 

Çadırda akasya, tapınakta ise sedir kullanılmış.

 

…tapınağın inşası vergiler ve haraçlarla finanse edilir ve İsrailoğulları zorunlu işçi olarak çalışırlar; bu baskı kısa sürede iç savaşa yol açarak ülkeyi parçalar.

 

Halk (ve kral) yalnızca O'na ibadet etmediği sürece, mesken ne kadar insani açıdan etkileyici olursa olsun, Tanrı'nın aralarında ikamet etmekle hiçbir ilgisi yoktur.

Süleyman'ın liderliğinde, İsrail halkı putperestliğe ve dinden dönmeye doğru bir kaymaya başlıyor

Önce bir iç savaş, İbrahim'in soyunu iki krallığa böler: Yahuda ve İsrail. Ardından, kuzeydeki İsrail krallığı Asurlular tarafından istila edilip yok edilir. Son olarak, Yahuda ve Kudüs, Babilliler tarafından fethedilip yok edilir ve halk ülkeden sürülür.

 

5 - Tanrı'nın Tapınaktan Ayrılışı

Ne yaptıklarını görüyor musun? Beni kutsal alanımdan uzaklaştıracak şeyler yapıyorlar?

Hezekiel 8:6

MÖ 598'de Babilliler Kudüs’ü işgal eder ve Yeruşalim hızla teslim olur.

 

Kerubim kelimesi, İbranice "kerub" kelimesinin çoğul halidir. Bilim insanları bu kelimenin etimolojik anlamından tam olarak emin değiller, ancak muhtemelen "kapı bekçisi" veya "şefaatçi" anlamına geliyor.

 

Eski Ahit'te yazarlar sıklıkla Tanrı'nın kerubimlerin üzerinde oturduğundan veya tahtta oturduğundan bahsederler

 

Kerubimler / insanların "din dışı" dünyası ile Tanrı'nın etrafındaki kutsal, mukaddes alan arasındaki sınırı belirlemeye hizmet ederler. Ayrıca, Tanrı'ya girişlerin veya yaklaşımın bekçileri olarak da hizmet ederler.

 

Ahit Sandığı'na Ne Oldu?

Süleyman sandığı en kutsal yere yerleştirir

Yeremya zamanında bile hâlâ oradadır

Yeremya sandığın varlığının sona ereceği bir zamanın geleceğini belirtir.

Babilliler Yeruşalim'i fetheder ve önce yağmaladıkları tapınağı yok ederler.

Ancak ahit sandığından hiç söz edilmez.

 

Büyük olasılıkla Babilliler sandığı ele geçirir ve diğer ele geçirdikleri eşyalarla birlikte Babil'e geri götürürler. Belki de ya Kudüs'te ya da Babil'de eritirler.

 

Bir Yahudi efsanesine göre, Yeremya, Babilliler gelmeden hemen önce sandığı alıp Tapınak Dağı'nın altındaki tünel ve mağara labirentine saklamıştır. Bir diğer Yahudi geleneği ise, Yeremya'nın sandığı Nebo Dağı'na götürüp oradaki bir mağaraya sakladığıdır.

Etiyopya Ortodoks Kilisesi, orijinal ahit sandığının hala Aksum'da, Siyon'daki Aziz Meryem Kilisesi'nin özel ve korunan bir odasında saklandığını iddia eder.

 

6 - İkinci Tapınak

MÖ 539'da Pers Kralı Kiros, Babillileri fetheder

İsrailoğullarının Yahuda ve Yeruşalim'e dönmelerine ve şehirlerini ve tapınaklarını yeniden inşa etmelerine izin verir

 

Kronolojik olarak Eski Ahit, Ezra-Nehemya'nın (MÖ 458-430) hizmetiyle sona erer

…apokrif 1-2 Makabiler kitapları ve birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Josephus, bu "ahitler arası" dönemde Kudüs ve çevresinde meydana gelen olaylar hakkında bize zengin bilgiler sunmaktadır.

 

Sinagogların Yükselişi

"sinagog" kelimesinin türetildiği yer (proseuchē) kelimenin tam anlamıyla "dua evi" veya "ibadet yeri".

İsa döneminde, hem Yeni Ahit'te hem de Josephus'ta sinagoglara dair çok sayıda atıf buluyoruz.

Sinagoglara dair en eski referanslar, MÖ 300 civarında Mısır'daki taş yazıtlarda ve papirüslerde bulunur.

 

Herod, ikinci tapınağı Süleyman'ın izlediği aynı temel tapınak tasarım modelini izleyerek yeniden inşa eder.

Süleyman'ın tapınağı gibi, Herod'un tapınağının girişi doğuya bakar.

 

Tapınağın kendisi çok etkileyici bir yapı olsa da, Herod'a Roma İmparatorluğu genelinde ün kazandıran şey, devasa taş blokları ve çevresindeki geniş sütunlu revaklarıyla devasa Tapınak Dağı da dahil olmak üzere tüm tapınak kompleksidir.

 

MS 70'te Romalılar tapınağın mümkün olduğunca çoğunu yıkmış olsalar da, Herod'un Tapınak Dağı istinat duvarlarının alt kısımlarındaki devasa taşları yıkmayı başaramazlar ve bu istinat duvarlarının büyük bir kısmı günümüze ulaşmıştır. Nitekim, ünlü Batı "Ağlama" Duvarı'ndaki taşlar, aslında Herod'un Tapınak Dağı istinat duvarının batıya doğru genişlemesinin alt sıralarıdır.

 

Bu devasa istinat duvarı, tabanda 4,5 ila 5 metre kalınlığındadır. Bu duvarda kullanılan kesme taşlar, modern standartlara göre bile devasadır; genellikle 1,2 metre yüksekliğe ve 1,8 ila 4 metre uzunluğa ulaşır; daha büyük taşlar genellikle köşelere yakın alt sıralarda bulunur. Bugün duvarda bulunan en büyük tek taş, batı duvarının iç kısmından geçen bir tünelde keşfedilmiştir ve 3,3 metre yüksekliğinde ve 13 metre uzunluğundadır. Ağırlığı ise 570 tondur.

 

İsa döneminde Kudüs'teki tapınak, büyük ölçüde Romalıların yardımıyla iktidara gelen, Beytüllahim'deki bebekler, iki oğlu ve karısı da dahil olmak üzere çok sayıda insanı katleden ve aynı zamanda pagan tapınakları inşa eden acımasız bir İdume kralı olan Büyük Hirodes tarafından inşa edilmişti.

 

7 - Yeni Ahit'te Tanrı'nın Tapınağı

…çadır (taşınabilir tapınak) ve tapınak, Tanrı'nın varlığı için meskenler veya konut yerleridir.

MÖ 587'de, Babilliler Tanrı'nın itaatsiz Kudüs'e yönelik yargısının bir parçası olarak yaklaşırken, Tanrı'nın varlığı tapınaktan ayrıldı

…ikinci tapınak, önce Haggay döneminde, ardından Büyük Kral Hirodes tarafından inşa edildiğinde, Tanrı'nın tapınakta ikamet etmek üzere geri döneceğine dair hiçbir söz yok

 

Yeni Ahit, İsa'yı Tanrı'nın varlığıyla ilişkilendirmede oldukça nettir.

Matta, İsa'yı İmmanuel (yani "Tanrı bizimle") olarak tanımlayarak başlar ve İsa'nın sürekli varlığına dair vaadiyle bitirir

 

İsa'nın tapınağa girmesi çok önemli bir andır. Altı yüz yıllık bir aradan sonra, Tanrı'nın varlığı İsrail halkına yeniden dönmüş ve onlara yeni ve daha iyi bir kurtuluş ve antlaşma ilişkisi sunmuştur.

 

Eski Ahit peygamberleri gibi, İsa da Yahudiye ve Yeruşalim halkını yaklaşan yargı konusunda defalarca uyarır.

 

Tapınak Olarak İsa

Hıristiyanlar Tapınak, Mesih ise Temel Taştır / Dolayısıyla, gerçek anlamda her Hristiyan inanan, Tanrı'nın bir tapınağı haline gelir; çünkü Tanrı gerçekten de her birinin içinde yaşar.

 

…yeryüzündeki çadır ve tapınağın, göksel gerçekliğin yalnızca bir gölgesi veya kopyası olduğunu belirtmiştik.

 

Vahiy 21-22, tüm İncil öyküsünün doruk noktasını oluşturur.

Vahiy 21:3 şöyle der: "İşte! Tanrı'nın meskeni artık halkın arasındadır ve onlarla birlikte yaşayacaktır."

 

8 - Sonuçlar

…tapınak ve çadır, bizzat Tanrı'nın meskeni olarak hizmet eder

İnsan ırkı, Tanrı'nın halkıyla etkileşim kurabilmek için bizzat yaşadığı yeryüzündeki bir tapınak olan Aden bahçesinde başlar. Günah ve itaatsizlik, kararsız insanları bahçeden ve Tanrı'nın huzurundan uzaklaştırarak tehlikeli ve acımasız dünyaya sürükler.

 

…insanların günahı onları Tanrı'nın kutsallığından ayırmaya devam ediyor; bu da sonsuz fedakarlıklar ve Tanrı'nın kutsallığının mesafe, perde ve tütsü dumanı gibi kademeli geçişlerle gizlenmesini gerektiriyor.

…