Necip Fazıl şiirindeki "ben" kullanımı: Lirik,
toplumsal ve tanrısal ben
Şair, ölümü derin bir sezgiyle kavrar ama ölümsüzlüğü hırsla
ister.
Necip Fazıl'da kadınla kurulmuş "hayatî" veya
"kalbî" bir bağ yoktur.
Necip Fazıl'da merkez sadece kendisidir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Bir Adam Yaratmak ile şiirleri arasında kurulan paralellik
Piyesin kahramanı Hüsrev, Necip Fazıl’ın şiirindeki "ben"in
sahneye yansımış halidir.
Hüsrev’in cemiyete intibaksızlığı, "ölüm korkusu"
ve "incir ağacı" motifi, şairin çocukluk travmaları ve
bilinçaltındaki hafakanlarla birebir örtüşür.
Ölüm sadece bir bitiş değil, çocukluktan gelen bir
"fikr-i sabit" (saplantı) ve bazen de "visal" (kavuşma)
kapısıdır.
Yalnızlık hem entelektüel bir bireyin topluma
yabancılaşması hem de maveraya (öte aleme) açılan bir kapıdır.
Hasret, başta "anne kucağı" ve "eski
ahşap ev" olan bu özlem, zamanla "mutlak hakikat"e (Allah)
duyulan özleme evrilir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Maraş'ın en eski hanedan ailesine mensup Dulkadır sülâlesine
bağlı Kısakürekoğulları soyundandır.
Necip Fazıl'ın hayatındaki en belirgin figür, hiç şüphesiz
büyükbabası Mehmed Hilmi Efendi'dir. Şairin manevi ve kültürel dünyasının
mimarı olan bu figür, hem disiplini hem de şefkati temsil eder.
Şairin babaannesi Zafer Hanım / Abdülhamîd devri en ekâbir
sosyetesinin (tipik) çehrelerinden biri ve azamete kaçan bir vekarın heykeli.
Çemberlitaş’taki konak, Necip Fazıl’ın sadece yaşadığı yer
değil, aynı zamanda sanatındaki o "marazi hassasiyetin" ve
"korkunun" da kaynağıdır.
Şair, kendi çocukluğunu "tezatlar kumkuması"
olarak tanımlar.
Kızkardeşi (Selma) / şairin çocukluk vicdanının ve hüznünün
simgesi. Selma’nın "duvar diplerine yapışmış" silik ve mahzun
varlığı, Necip Fâzıl’ın ilerideki eserlerinde işleyeceği
"kimsesizlik" ve "mazlumun sesi olma" temasının temelidir.
Bahriye Mektebi yılları, sadece bir okul değil, onun
"Ahmed Necip" ismini bırakıp "Necip Fâzıl" olarak yeniden
doğduğu bir ergenlik laboratuvarıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Ölüm şuuru insanın hayatına yön verir.
Çile isimli eserindeki şiirlerin büyük çoğunluğu ölüm ve
ötesine dair kavramlarla (kabir, mahşer, kefen) örülüdür.
Şair için ölüm "çetin bir geçit"tir.
"Köpek korkusuyla korktum ölümden, / Ölmeden ölmeyi
anlayamadım"
Onun için mezarlık, şehrin sahte kalabalığına zıt olarak
"sahici belde" ve "ebedi gençliğin taht kurduğu yer"dir.
Tasavvufi bir gelenek olan "ölümü düşünme"
pratiğini şiirlerine yansıtır; kendini ölmüş gibi hayal ederek o anı yaşar.
Şair, ölümü Allah’a kavuşma kapısı olarak gördüğünde onu bir
"müjde" olarak selamlar.
Öleceğiz, müjdeler olsun, müjdeler olsun! / Ölümü de öldüren
Rabbe secdeler olsun!
Necip Fazıl'a göre, "10 dakika sonra öleceğini bilen
birinin" dünyaya bakışındaki köklü değişim, aslında her an kapımızda olan
ölüm gerçeğiyle hayatımızı her an düzenlememiz gerektiğini öğretir.
Ölmeden Evvel Ölmek
Nefsi tamamen yok etmek değil, onu dizginlemek ve
"Allah'a iman" silahıyla terbiye etmektir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Modernliğin getirdiği sıkıntılardan yalnızca, aynı dertten
muzdarip insanlardan alınacak olan yardımlarla değil, bu modernlik sürecine,
dışarıdan bakma yetisine sahip ellerden alınan yardımlarla da sonuca
gidileceğinin iyi anlaşılması gereklidir.
Ben kendilerini tanımadan dik bir
kaya üzerinde gururla dünyaya karşı dikilmiş uyuz bir keçiyken, tanıdıktan
sonra; yere inen ve geçtiği yol boyunca süt koyuveren memeleri şiş, patlayasıya
şiş bir k
Nefs unutulduğunda yaratıcısı zikr edilmiş olur. En temel
tasavvuf bilgilerini Efendi Hazretleri ile mülâhazalarından bilmesine rağmen
yeri geldiğinde hatalarını tekrar etmekten kendini almamıştır.
Bugünün insanın olanca yalnızlığını, kayboluşunu bizden
neredeyse yüzyıl farkıyla yaşayan NFK, bugün karşı karşıya kaldığımız
sorunların üstesinden bir el marifetiyle kurtulma imkânını iyi
değerlendirmiştir. İbret olsun için ortada duran Necip Fazıl mirası biz
biçarelere çare olabilecek imkânlar sunuyor.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Ersin Nazif Gürdoğan - Hayatı İman İçin Bilmek
O ölümsüzlüğü yakalayan sanatın ustası olarak 'Garip geldik
gideriz, rafa koy evi barkı / Tek, dudaktan dudağa geçsin ölümsüz şarkı' diye
düşünür. Ölümsüzlüğe giden yol kalabalıkların yolu değildir. O tek başına
inandığı yolda ödünsüz yürümüştür.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
İstiklal Mahkemeleri tutanaklarının kapalı olduğu bir
dönemde, NFK bu belgeleri ve sözlü nakilleri kullanarak egemen nosyonların
dışına çıkmıştır.
Kitap, yakın tarihin tartışmalı olaylarını ve şahsiyetlerini
dokuz ana başlıkta inceler:
II. Abdülhamid
Şeyh Said
Şapka olayları
İskilipli Atıf Hoca
Menemen Olayı
Dersim
Said Nursi
Süleyman Efendi Tunahan
Abdülhakim Arvasi
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Faşizm ve komünizmin yükseldiği dönemde İnönü hükumetinin
baskıcı uygulamaları NFK’yı aksiyona zorlamıştır.
Büyük Doğu, halkın duyulmayan sesini devlete duyurma misyonu
üstlendi.
Komünizmle Mücadele Derneği'nden MTTB'ye ve Akıncılar'a
kadar pek çok yapıya rotalar çizmiş, konferanslarla kitleleri mobilize
etmiştir.
Sloganik ve tepkici dili 80 kuşağının ilgisini çekmedi.
Mevdudi, Hamidullah ve İbn-i Teymiyye gibi isimleri sertçe
eleştirmesi, yeni kuşakla arasındaki bağı zayıflattı.
NFK bu dönemde Ülkücü Gençliğe yöneldi.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Entelektüel; bilgi ve yetilerini belirli bir amaç için
kullanan kişi (tüketici) olarak tanımlanabilir.
Aydın ise yeni insani değerler üreten (üretici) kişi olarak
tanımlanabilir.
Muhalif aydın
Misyoner aydın
Memur aydın
Rasim Özdenören Necip Fazıl için şöyle demiş: "Necip
Fazıl entelektüel planda Müslümanca düşünmenin Cumhuriyet dönemindeki ilk
örneğidir"
(Modern Turkiye'de Siyasi Dusunce - Cilt 6 – İslamcılık, s.
143)
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl şiirinde 1934 öncesinde kaynağı belirsiz
korkular, metafizik ürpertiler, narsisizm ve yoğun bir yalnızlık hakimdir.
Kaldırımlar bu dönemin zirvesidir. Şair bu evrede "ben" merkezli bir
huzursuzluk içindedir; cinler, periler ve karanlık sokaklar bu içsel
çalkantının imgeleridir.
Şahsiyetinin ve sanatının mecraını bulduğu dönemdir.
"Sanat Allah'ı aramakmış" düsturuyla, şiirini bir "hakikat"
arayışına ve toplum davasına adar. Çile, Sakarya Destanı ve Canım İstanbul bu
evrenin klasikleşmiş ürünleridir.
Şair, eski şiirlerini asla "bitmiş" kabul etmez.
Kelimeler üzerinde sürekli oynar
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şiir fikir taşımalı mı?
Çile kitabı 14 bölüme ayrılmıştır.
Son bölüm "Dava ve Cemiyet", Necip Fazıl'ın
toplumsal reçetesini sunduğu bölümdür.
(Yazar bu bölümdeki şiirleri iki gruba ayırıyor)
Durum Şiirleri (Teşhis)
Bu şiirler, 1930-1980 arası Türk toplumunun manevi ve
kültürel çözülmesini resmeden "fotoğraflar" gibidir.
Çocuklar masumiyetin, yaşlılar ise "mukaddes emanete
hamallık eden" acılı geçmişin temsilcisidir. Aydınlar ise "kopya
hayat süren" ve öz değerlerine yabancılaşan kişiler olarak eleştirilir.
Üç katlı ahşap ev metaforu üzerinden nesiller arası kopuş
anlatılır.
"Ruhu yok edilmiş" bir cemiyet manzarası çizilir.
Davet Şiirleri (Tedavi)
Kurtuluşun ancak Hz. Muhammed’in getirdiği ölçülere tavizsiz
bağlanmakla mümkün olduğunu savunur.
Davet sadece dinsel değil, aynı zamanda kültürel ve ilmidir.
Şairin asıl muhatabı gençliktir. "Ulvi aşıyı
taşıyıcı" bir kadro inşa etmek, onun en büyük davasıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Genç yaşta dönemin dev isimlerinden (Ahmet Haşim, Yahya
Kemal) aldığı övgülerle "hayal adamı" olmanın ilk adımlarını atar.
Geriye kalan 'Ben' ve 'Ötesi' kelimelerinde şair okuyucuya
metafizik bir çerçeve çıkartır. 'Ben'in apaçık ortada olduğu görülmektedir ve
anlama örtük olarak trajik bir hava katmaktadır.
'Ver cüceye onun olsun şairlik, şimdi gözüm büyük
sanatkârlıkta' derken şairimiz bir kere şiirin doruk noktasına vardığını kabul
eden bir hali yaşayıp... kendisinin bir başka hayale doğru yelken açtığını
söyler.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl her zaman tıraşlı, bakımlı ve şık bir
"İstanbul beyefendisi" olarak tasvir edilir.
İsim cümleleri ve "eksiltili cümle" kullanımı
Hareketli hayatını anlatırken fiillerden ziyade isim
cümlelerine başvurarak anlatımı derinleştirir. Bu tarz, okurun zihninde daha
kalıcı imgeler bırakır.
Şiirlerinde soyut konuları işlerken fiillere ağırlık vererek
dinamik bir yapı kurmaya çalışır.
(Yazar, 3'lü hece ölçüsüyle yazılmış şiirleri yüceltmeye
çalışıyor…)
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Kültürümüzde çile (ve uzlet), dış dünyayla ilgiyi kesip özle
yüzleşme, bir nevi "ölüm provası" yapmaktır. Necip Fazıl’ın tüm
hayatı, bu çileyi eserleriyle mayalama mücadelesidir.
Necip Fazıl’a göre şair, sadece ne yaptığını değil, bunu
nasıl ve niçin yaptığının "ilmine" (şiir mühendisliğine) de
muhtaçtır.
Necip Fazıl şiiri
İlk Dönem (1930 öncesi): Daha yalın, naif ve esnek bir
söyleyiş. Otel Odaları, Kaldırımlar gibi şiirlerde nesnelere yüklenen öznel ruh
halleri ve "metafizik ürperti" hakimdir.
İkinci Dönem (1934 sonrası): Mürşidiyle tanışmasından sonra
söylem keskinleşir. Humor (mizah) duygusu azalır; yerini imanın, sadakatin ve
davanın adanmışlığına bırakır. Şiir artık bir "fikir kazısı" ve
"önermeler manzumesi" haline gelir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Baudelaire aciz, silik ve anne-baba vesayeti altında yaşayan
biridir; melankolisi psikolojiktir.
Necip Fazıl topluma karşı hakim bir tavrı olan, metafizik
buhranlar yaşayan biridir; sıkıntısı psikolojik değil, "fikir
temelli"dir.
Sanatçılar arasında duyarlılık benzerliği ve etkileşim
doğaldır.
Tanpınar, Necip Fazıl'ın zamanla ilgili şiirlerini
"dilde ritmin zaferi" olarak nitelemiştir.
Peyami Safa, Şairin mısralarının masa başında değil,
kaldırımlarda ve otel odalarında "yaşanarak" yazıldığını söyler.
Ziya Osman Saba, Necip Fazıl’ın mısralarının derinlik
bakımından Batılı şairlerden geri kalmadığını, aksine daha berrak olduğunu
savunur.
Sezai Karakoç, Onu "göklere açılan kartal" olarak
selamlamış ve Batılı şairlerden üstün yönlerini göstermiştir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Tanzimat ile birlikte dinin kuşatıcı rolü kısıtlanmış, birey
Batı medeniyetine geçişin sancılarıyla baş başa kalmış
Abdülhak Hamit ile başlayan metafizik sorgulama geleneği,
Necip Fazıl’da modern şiirin tüm imkânlarıyla birleşerek zirveye ulaşmıştır.
Necip Fazıl’ın Kaldırımlar öncesi dönemi
Şair, gündüzün aydınlığından ziyade "akşam" ve
"gece"yi tercih eder. Aydınlık insanı boğarken, karanlık metafizik
bir ürperişin kapılarını aralar.
İlk şiirlerdeki ayak sesleri, hayaletler ve karanlık oda
tasvirleri, şairin somut gerçekliğin arkasındaki sırrı arayan
"arayış"ının sembolleridir.
1927 tarihli Kaldırımlar, Necip Fazıl’ın şöhretini
perçinleyen ve ilk dönemin tüm unsurlarını sistemli bir bütünlüğe kavuşturan
bir dönüm noktasıdır.
Şair, kendisini "kaldırımların emzirdiği çocuk"
olarak görür. Kaldırımlar, çilekeşlerin annesi ve şairin iç dünyasının
yansımasıdır.
Kaldırımlar’dan Çile’ye (1939) giden yolda metafizik duyarlık
yavaş yavaş dinî bir kimlik kazanmaya başlar.
"Yıldızlı Bir Gece" gibi şiirlerde ruhun ebediliği
ve ilahî yöneliş belirginleşir. Şair artık sadece "boşluk" değil,
"göklere çıkan merdiven"i aramaktadır.
Şair, sanatın sadece estetik bir oyun değil, "Allah’ı
arama işi" olduğunu keşfeder.
1939 tarihli Çile
şiiri, Necip Fazıl’ın estetik ve inanç dünyasının anahtarıdır. Bu şiir,
sarsıntılı bir değişim sürecinin ve "fikir çilesi"nin meyvesidir.
İlk şiirlerdeki kaos ve korku yerini; atomlarda cümbüş,
donanma ve nurun görüldüğü bir "birlik" (tevhid) neşesine bırakır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl Tanpınar, Yahya Kemal, Orhan Veli gibi sanatçılarla
bir sanat dergisi kuracakken, bir anda "Büyük
Doğu" ismiyle ve politik bir başyazıyla ortaya çıkıyor.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl'ın çocukluğunun geçtiği büyük konak
Kız kardeşi Selma 6 yaşında ölmüş,
Bir Adam Yaratmak'taki Selma karakteri, aslında bu çocukluk
travmasının bir yansımasıdır.
Necip Fazıl itidalsiz ve öfkelidir
Şair egosu bunun bir nedenidir
Şık, aristokrat, at meraklısı ve elit
Parayı harcamayı ve zengin yaşamayı sever. Bu
"asalet" takıntısı, onun şiirindeki mükemmeliyetçiliğin (sürekli
şiirlerini değiştirmesi) ve tiyatrolarındaki yoğun dekor tariflerinin de
sebebidir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
1925-2018
Çalışma, 1925 tarihli en eski kitap künyesinden Nisan 2018
tarihli en güncel makale künyesine kadar yaklaşık 93 yıllık bir birikimi
kapsar.
Sadece edebi eleştiriler değil; röportajlar, anketler,
mahkeme kayıtları, özel dergi sayıları ve ansiklopedi maddeleri gibi çok
çeşitli türler bibliyografyaya dahil edilmiştir.
Çalışma; kitaplar, makaleler, tezler, röportajlar, adanmış
şiirler ve çeviriler gibi 14 farklı alt başlığa ayrılmış
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl 1839 (Tanzimat), 1908 (Meşrutiyet) ve 1923
(Cumhuriyet) tarihlerini "sahte inkılaplar" olarak niteler.
Necip Fazıl hiçbir zaman bir "partili" olmadı
Siyaseti kendi "İdeolocya Örgüsü" için bir araç
(maşa) olarak gördü
Menderes’ten Erbakan’a, oradan Türkeş’e uzanır.
Hayatının son döneminde MHP’ye yaklaşır
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Ne-Fa-Ka
Hi-Ab-Kö
Prof. Ş. Ü.
Mürid
Adı Değmez
Bankacı
Be -De
Neslihan Kısakürek
Ahmet Abdülbaki
Ozan
Nüktedan
Dedektifx 1
Ozanbaşı
Hikmet Sahibi Abdi'nin Kölesi
Dergiler
Yeni
Mecmua 1923 Milli Mecmua 1924 Anadolu Mecmuası 1924-1925 Hayat Mecmuası
1928-1929 Yeni Hayat Varlık Dergisi 1933 Büyük Doğu 1943-1978 Ağaç 1936 Borazan
1947 Akbaba 1928
Türk
Tiyatrosu Dergisi 1935 Gündüz Dergisi 1937 Yeni İstiklal 1963 Türk Edebiyatı
Gazeteler
Cumhuriyet
1928 Haber 1939 Son Telgraf 1939-1943 Yeni İstanbul 1966-1980 Babıalide Sabah
1966 67 Bugün 1966 69 Milli Gazete 1974-1976 Her Gün 1977 Tercümen
1975-76-78-82 Hakimiyet-i Milliye 1932 Türk Sesi 1954 Son Posta 1962 Ufuk 1970
Dünyada ve
Türkiye'de Sabah 1972-73; 1976-77; 1979-80-81 Ortadoğu 1979
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
İmgenin öneminden dem vuranların retorikle başları hoş ise
de insan sesinin musikîsi ile hoş değil. Bir kişiliğin şiirini yazmadıkları
bilhassa şiirlerinde duyulmayan musikî ile açıkça kendini belli ediyor.
Necip Fazıl, kendisine şiir yazdıran içsel dinamikleri,
boğuntu olarak da neşve olarak da bohem olarak da çile olarak da yaşamaktan
imtina etmemiştir.
İçinden doğduğu cemiyetin meselelerini kendi meselesi olarak
bilmiştir. Bu onun için övünülecek bir yönelim de değildir; sadece bir
vazifenin yerine getirilmesidir.
Şiirsel olan, Tanrı Kayrasından başka bağlanacak şey
olmadığına önünde sonunda getirir her kişi oğlunu; o kişioğlu ise şiir yazsın
yazmasın şairdir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl bir şairdi... Dürtülerini sözcüklere, dilin
büyüsüne aktarabilen, sözcüklerle içindeki patlamaları, fırtınaları,
çelişkileri, kaygıları dile getirebilen bir usta.
Yaşam kılavuzluğuna başlamasıyla içindeki şiiri titreten
yaşama coşkusunu siyasi bir kalıba dökerek dondurdu. Ortada, düşünerek,
hesaplayarak... manzume yazan biri kaldı.
Her türlü çilenin şiirlenebilmesi, hayata, davamıza karşı
şiirsel bir tavırla durabilme başarımıza bağlıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şairlerin mensup oldukları dünya görüşleri, şiirlerinin
sahiciliğini besleyen ana damarlardır.
Nazım Hikmet ve Necip Fazıl / Aslında 'iki büyük
yalnız'ımızdır... Onları bir dokunulmazlığa terk ettiğimizdir ki, galiba
böylesi herkes için daha iyi!
Şiirin hayatıyla şairin hayatı kaçınılmaz olarak iç içe
girecektir ve şairin şiirlerinden çok, hayatı bir efsane değeri kazanacaktır.
Nazım Hikmet'in takipçisi yoktur şiirde, Necip Fazıl'ın da
yoktur... Yalnızlık ve kimsenin bu yalnızlığın gölgesine bile yetişememesi.
Galiba, ikisinin de büyüklüğünün kabul edilip, yeterince ve
hakkıyla 'okunuyor olmaması'. 'Nazım'ın ve 'Üstad'ın, sanırım, hayatları
şiirlerinin önüne geçmeye başladı.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Her şey mübalağalıydı Necip Fazıl'da: Diyaloglar, kişiler,
olay dizisi... Necip Fazıl'ın oyunları, Muhsin Ertuğrul içindi. Her şey öyle
iri.
Necip Fazıl, olan Necip Fazıl'ı değil de olması gereken
Necip Fazıl'ı yazmış gibidir.
Demokrasinin yol alışında en az öteki muhalif hareketler
kadar payı oldu bence.
Her muhalif hareket -yeter ki sistemle ilgili olsun- yan
yana olabildiğinde ancak, önümüz daha aydınlanacak... Necip Fazıl'la aramda
böyle bir ortaklık var.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, tırmandığı yücelikleri korurken düşülmesi
muhtemel 'zillet' tehlikelerine teğet durumlara da gelmiş bir mizaçtır. Zaten
O'nun dramı da burada başlar.
Kavgalarını nesirle yaptığı zamanlarda hırçın, mısralara
sindirmeye yönelince lirik bir mütefekkir... Sakarya şiirine de hem dâvasını
hem kavgasını sindirmeyi başarır.
Olay şu idi ki, Necip Fazıl çapında bir şair, muhafazakâr
kesime yakıştırılamayan bir entelektüeldi... dindar aydın tipine yeni bir imaj
kazandırmış oluyordu.
Mesele, sembol kişileri tekellerinde tutmaya eğilimli
kesimlerin, o kişilere analitik bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalışmaktan uzak
duruşlarıdır.
Necip Fazıl'ın bütün kusurlarını örtmeye yetecek kadar güçlü
şiirlerin sahibi olduğunu da söylemek isteriz.
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl Kısakürek'in tüm davası, kendinden sonra
geleceklerin ayaklarını basabilecekleri muhkem bir zemin kurmak olmuştur.
Eğer cemiyetimde bütün düzenler yerli yerinde olsaydı, bana
şiir düzeninden başka bir yer kalmazdı... Hem şiirinin dilediği iklimi inşa
ederken başka sahalara kayacak hem de şiirinin koruyucusu olacaktır.
Bir tohum attığıma ve bu tohumun şimdiki ahlatları yarın,
ışıklı ve cevherli meyvelere çevireceğine inandığımı söyleyebilirim. Gerisini
emanetçilerim düşünsün!
Bu çizginin müntesipleri... devşirdikleri meyvelerin
çekirdeğini yine temiz bir toprağa ekme sorumluluklarını, şikayet etmeden
yerine getirmek zorundadırlar.
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl Kısakürek, edebiyatımızda benzeri olmayan bir
şair, yazar ve düşünce -dava- mücadele adamıdır.
Bambaşka bir şiir, dil, teknik ve bambaşka bir ruh... Neydi
tekke-tasavvuf-modern Fransız şiirinin müthiş sentezindeki başarısının
kökenleri?
Necip Fazıl Kısakürek'in bütün şiirlerini tamamlayamazsak
okumamış okurun ve şairin şiir bilgisi, şiir görgüsü eksiktir, yarımdır.
Son nefesine kadar yaşadıkları ve yazdıklarıyla derin bir
muhabese yapan bir 'edib' daha yok.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Poetik tümceler, Necip Fazıl'ın şiirini teolojik bir amaca
yönelik olarak kurduğunu gösterir. Necip Fazıl'ın bu görüşlerle örtüşmeyen
şiirleri de vardır.
Modern şairin hizası deney ve keşiftir... Necip Fazıl, tam
da bu noktada, halk şiirinin biçimselliğine güven duyarak özgür, deneyci
çalışma olanağını sınırlamıştır.
Bütün biçim öğelerinin dışında bir 'iç protoplazma' olarak
nitelediği... hakikat arayışı metafiziktir. Bu temel dünya şiirinin hiza ve
doğrultusu değildir."
Bazı iyi şiirlerinin yanı sıra kötü şiirler de yazar...
Necip Fazıl'ın şiirlerine şiirden değil, ideolojisinden bakan insan bu
kusurları göremez.
Necip Fazıl'ın şiiri çağının tinini yansıtmaktan uzaktır.
Kapalı devre işleyen gelenek hattını aşıp 'deney ve keşfe' dayalı bir şiir
ortaya koymamıştır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
O, sadece bir edebiyatçı değil, bir fikir ve aksiyon
adamıdır. Ancak şairliği, seçtiği dünya görüşünün bir sonucu değil, onun çıkış
noktası ve asli kimliğidir.
Hece veznini kullanması bir etkendir; ancak asıl başarı
Türkçenin doğallığını ve akıcılığını yakalayarak "dilin ruhuna" nüfuz
edebilmesidir.
Biricik meselem sonsuza varmak' der. Belki de bu nedenle
Necip Fazıl imgeleri, ifadeleri 'müthiş' güçlüdür... İçi alev alev yanan
birinin su arayışı gibidir.
Siyasal ayrımları ne olursa olsun, her ikisi de, şiirin...
'çığlık gibi hür' olduğunu anlamış şairlerdir. Türkçenin yapıcıları, modern
Türkiye'nin kültürel yükseltileri arasında yer almaktadırlar.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, Çile kitabının takdiminde, geçmişte yazdığı ve o
dönem çok ses getiren şiirlerinin büyük bir kısmını reddettiğini ilan etmiştir.
Şair, "mal sahibi" olarak istemediği eserlerin kendi ruhuna mal
edilmesini kesin bir dille yasaklamıştır.
Mal sahibi bensem, bunları istemediğim, tanımadığım ve
çöplüğe attığım bilinsin... Bu kitaba gelinceye dek başka hiçbir şiir, bana,
adıma ve ruhuma mal edilemez.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Nâili, Bakî, Fuzûlî benzeri / Kimseden kalmaz Necip Fazıl
geri... Özlü her şi'rinde kök Yûnus'dadır
Yâkut, elmas çağlatır bir çeşmeden / Söyler en güç şi'ri
güçlük çekmeden... O'nda giz vermez duvarlar camlaşır / Buzlu camlar durmadan
saydamlaşır
Şi'ri hem Ahmed Muhîb'in yaylağı / Hem de Câhit Sıtkı'nın
baş kaynağı... Rilke, Baudelaire, Rimbaud, Verlaine baş eğer
Kuşkusuz, tartışmasız gerçek budur / Çağdaş en son, en büyük
şâir O'dur / Bizde gerçek son dehâ, söz sâhibi
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Hayatı Batı’da Paris (bohemlik/arayış), Doğu’da Mekke
(hidayet/varış) ve merkezde İstanbul ekseninde şekillenmiştir.
Maddi ziyafetleri "şişkin bir göbek" olarak
nitelerken, kendi hanesindeki sofrayı bir tabak çorba ve kurumuş ekmekle tarif
eder.
Sabırda bir ihtiyar kadar olgun, harekette bir genç kadar
dinamik, saflıkta ise bir bebek kadar temizdir.
Dostlarına karşı uysal bir ceylan olan şair, davasının
düşmanlarına (nefsine ve şeytana) karşı kükremiş bir aslan kesilir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şair, içindeki acı çekme yeteneğini (ıstırap istidatı)
zekasıyla birleştirerek kendini tamamlamıştır.
"Şair olacağım" diyerek yola çıkmış ve bunu
başarabilmiştir.
Tiyatro eserlerindeki karakter oluşturma ustalığı…
Necip Fazıl’ın şiiri, yüksek bir zekâ ile çocuksu bir
saflığın birleşimidir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Nâzım Hikmet toplumsal ve siyasal bir hesaplaşmanın, Necip
Fazıl ise bireysel bir hesaplaşmanın şairidir.
İdeolojilerinin bu kadar etkili olmasının asıl sebebi, her
iki ismin de temelde çok "iyi şair" olmalarıdır.
Necip Fazıl, metinlerinin arkasında gerçek bir
"hayat" olan ender sanatçılardan biridir. Onun şiirini anlamak,
yaşadığı sancıları bilmeyi gerektirir.
Paris’teki yalnızlığını ve tükenmişliğini bilmeden
Kaldırımlar’ı tam manasıyla yorumlamak mümkün değildir. Şiiri, hayatın içinden
fışkırıp gelen bir karakter taşır.
Necip Fazıl’ın Türk şiirinde yaptığı en büyük devrim, yerli
gelenek ile Batılı formu kusursuz bir şekilde birleştirmesidir.
Şair, Tekke şiirinin verilerini modern Fransız şiiri
ölçütleriyle değerlendirmiş; Halk şiiri ile Batılı yetkinliği birleştirmiştir.
Hece veznini basit bir "manzume" (kafiye dizme)
anlayışından kurtarmış, bir veznin kaderini değiştirerek onu yüksek şiir katına
çıkarmıştır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Tohum ve Bir Adam Yaratmak dışındaki oyunlarını, roman ve
öykülerini çağdaş edebiyatın gereklerinden uzaktır.
Edebiyatı insanı anlatmaktan çok, belirli bir düşüncenin
verilmesinde araç olarak kullanır.
İlk şiirlerinde hececilerin izinden gitse de kısa sürede bu
"kabuklaşmış" söylemden sıyrılmıştır. Halk şiirinin inceliklerini
Fransız şiirinin yetkinliğiyle birleştirerek Cumhuriyet dönemi şiirinde bir
kavşak noktası olmuştur.
Ahmet Muhip Dranas ve Cahit Sıtkı Tarancı gibi isimler
üzerinde etkili bir "esinti" bırakmıştır.
Şair, evrenin sonsuzluğu karşısında dehşete düşen, ölümü ve
korkuyu etinde hisseden trajik bir kahraman olarak belirir. Bu durum, şiirini
Nâzım Hikmet’in dışa dönük şiirinin tam karşı kutbu yapar.
1940’tan sonra / İlk dönemdeki "tensel" ve bohem
söylem yerini "kutsal" bir dile bırakmıştır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl sanat hayatının ilk evrelerini, kuralsız bir
yaşam ve yoğun bir yalnızlık içinde geçirdi
İlk şiirlerinde "kaldırımlar", "otel
odaları" ve cinsellik labirentinde kaybolan, "gölgesinin peşinden
giden" bir figür vardır. Bu, dostunu bulmak isterken kendini yitirdiği bir
yalnızlıktır.
Şairin hayatındaki dönüm noktası, akıl yoluyla değil gönül
gözüyle gerçeğe varabileceğini sezmesidir.
En büyük gizli, Allah'tır. Ve şiir üstün mânâsıyla sadece
Allah'ı arayan bir âlet olduğu için... Allah'ın hudutsuz sanatındaki sonsuz
mimarinin bir kapısından girip bir kapısından çıkmaya memurdur.
Şair, Tanrı’nın gölgesine çekildikçe ve şiiri bir öğreti
aracı haline getirdikçe, o eski sarsıcı gücünü ve "şiiri şiir eden
ögeleri" kaybetmeye başlamıştır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şair, daha önce yayımladığı şiirlerindeki "ham"
bulduğu mısra veya kelimeleri sürekli bir olgunlaştırma sürecine tabi tutar. Bu
durum, okuyucunun aynı mısranın zaman içinde farklı "son hâlleriyle"
karşılaşmasına neden olur.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, kendisini insanın iç dünyasına yönelen bir
"ney" sesi olarak tanımlarken, Nâzım Hikmet'i dış dünyaya dönük, tebliğci
bir "davul" olarak niteler.
Cumhuriyet sonrası Türk şiirinin üç temel sacayağı
Necip Fazıl (Örümcek Ağı): "Gizemcilik" akımını
şiire kazandırmıştır.
Nâzım Hikmet (835 Satır): "Toplumculuk" anlayışını
yerleştirmiştir.
Faruk Nafiz Çamlıbel (Bir Ömür Böyle Geçti):
"Duyguculuk" yönünü temsil etmiştir.
Ses, anlamdır Necip Fazıl şiirinde... Necip Fazıl, bu
bilinçle heceden kopmamış; onun olanaklarını uçlarda kullanarak, işlediği
temaları etkileyici bir biçimde işleyebilmiş...
İktidara karşı politik duruşunu dile getirmek için yazdığı
şiirler... o büyük şiirleri gölgelemese de, onların yanında oldukça cılız
kalıyor.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, başlangıçta halkın hislerine tercüman olan bir
çizgide ilerlerken, zamanla Yunus Emre vari bir derinliğe ve metafizik bir
azaba yönelmiştir. İlk dönem eseri olan Örümcek Ağı, halk şiiri formunda olsa
da farklı bir muhteva sunar.
Necip Fazıl’ın sanatçı kimliği içindeki büyük paradokslara
ve çatışmalara dayanır.
Necip Fazıl, halk şiiri kalıplarını mistik ve metafizik bir
büyüyle birleştirmiştir.
1934 yılından itibaren şairin şiirindeki temel teknik
bozulmasa da, içerik dini-tasavvufi bir yoğunluk ve psiko-estetik bir olgunluk
kazanmıştır.
Mehmet Kaplan: Onun ızdırabının sosyal değil, "ferdi ve
metafizik" olduğunu vurgular.
İsmail Habib Sevük: Nâzım Hikmet’le zıtlığı üzerinden onu
tanımlar: > "O (Nâzım) haykırıyordu, bu inler. O dışa bakıyordu, bu
içine gömülüdür."
Nihat Sami Banarlı: Fransız şiir anlayışını Türk halk şiiri
söyleyişiyle birleştirdiğini belirtir.
Kenan Akyüz: Şairin "yerden göklere götüren yolu"
tam bir dini imanla bulduğunu ifade eder.
Necip Fazıl, modern Fransız şiiri ölçülerini tekke şiiri
verileriyle değerlendiren, sağlam teknikli ve titiz bir dil işçisidir. Soyut
insanın evrendeki yerini ve ruh-madde problemini işler.
Şair, Abdülhak Hamid ile başlayan ancak derinleşemeyen
"metafizik yönelişi" Türk şiirinde gerçek manada kuran isimdir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Türkiye'de, Necip Fazıl baskıcı düzene karşı "yeni bir
ufuk" açtı.
Statükoya karşı açık, korkusuz ve sorgulayan bir dil inşa etti.
İnandığı düşünceler uğruna pek çok davanın sanığı ve mahkumu
olmasına rağmen susmadı.
Necip Fazıl, hayattan kaçarak şiire, sanata sığınanlardan
değildi.
Türkiye'yi dolaşarak yaptığı konuşmalarla aydın ve halk
arasındaki uçurumu kapattı.
Yazıları "su gibi akan", coşkulu ve öfkeli ama her
zaman umutlu bir tondadır.
Hem Doğulu hem Batılı kodlara sahip, modern ve kentli bir
kişiliktir. Sanatçı egosu ve benmerkezci yanı belirgindir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Namık Kemal ve Mehmet Akif gibi isimlerde toplumsal ve dini
meseleler bireysel duyguların tamamen önüne geçer.
Yahya Kemal, toplumu tarih ve devlet ekseninde görür. Aşk
gibi bireysel temaları bile tarihsel bir doku içinde işler.
Yahya Kemal, Ahmet Haşim ve Necip Fazıl gibi birbirini
sevmeyen figürler, Nazım Hikmet'e komünist olduğu için değil, şiiri ister
olumlu ister olumsuz, politika aracı yaptığı için karşıydılar.
Garip akımı, bayatlamış duygusallığa tepki olarak olumlu
karşılansa da, şiiri nükte ve espri düzeyine indirgediği için eleştirilir.
Necip Fazıl ile Cahit Tanyol Garip akımına karşı ortak bir
cephe oluşturmak için yeni bir dergi çıkarmaya karar verirler. İsim babası
Necip Fazıl’dır.
Necip Fazıl dini bir araç olarak değil, mistik bir yaşantı
olarak şiirine dahil etti.
Necip Fazıl kimsenin dokunmaya cesaret edemediği tabuları
yıktı.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Esselâm, klasik bir şiir kitabının ötesinde, edebi türlerin
iç içe geçtiği özgün bir çalışmadır.
1960-61 hapis yıllarında başlayıp 1972 Ramazan'ında
tamamlanan eser; na't, mevlid ve siyerin şiirsel bir sentezidir. Peygamber
Efendimizin 63 yıllık ömrüne atfen 63 bölümden oluşur:
52 Bölüm: Hz. Peygamber'in hayatı.
7 Bölüm: 101 Hadis'in manzum yorumu.
4 Bölüm: Peygamber'in dünyadan ayrılışı.
Necip Fazıl'ın çok önem verdiği bu eser, şiir kitapları
arasında en "göz ardı edileni" olmuştur.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl için öfke, sadece bir mizaç özelliği değil,
inandığı değerlerin (imanın) bir savunma biçimidir. Sanatçının hayatı boyunca
idealleri ile otoritenin uygulamaları çatışmış; bu çatışma, onun kaleminde
keskin bir hicve dönüşmüştür.
Şair, halkın geçim sıkıntısını, enflasyonu ve idarecilerin
halktan kopuk vaatlerini hicveder. 1947'deki "Neyleyim" şiirinden
1965'teki "Of Aman" şiirine kadar memleketin "içler acısı"
panoramasını çizer.
1970'li yıllarda Necip Fazıl, köksüzlük, yabancılaşma ve
Batı hayranlığını en büyük düşman ilan eder. Akademisyenlerden medyaya,
siyasilerden Diyanet'e kadar her kurumu sertçe eleştirir.
1980 darbesi öncesindeki anarşi, ekonomik darlık (70 cente
muhtaçlık) ve siyasi istikrarsızlık şairin öfkesini zirveye taşır. Tanzimat'tan
beri gelen yanlış batılılaşmanın vatanı "Dârülaceze"ye çevirdiğini
savunur.
Şair, sadece siyaseti değil, değişen insan tipini ve
kaybolan namus anlayışını da hedef alır. Gençliğin yamyam sürüsüne
benzetildiği, vicdanın pazarlarda satıldığı bir yozlaşmadan bahseder.
Necip Fazıl, demokrasiyi "halkın burnuna takılmış bir
halka" olarak görür ve partileri çözümün değil, sorunun parçası sayar.
Şairin en ağır hicivleri, kendisine fikirsel olarak en yakın
olması beklenen MSP ve Necmettin Erbakan'a yöneliktir. İslami söylemlerle
yapılan siyaseti "yutturmaca" ve "ihanet" olarak niteler.
Necip Fazıl’ın hiciv oklarının en sivri ucu her zaman İsmet
İnönü’ye yöneliktir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şairin en popüler eseri olan "Kaldırımlar" üç
farklı isim tarafından bestelenmiştir: Ergün Ekşi (özgün müzik), Aykut Kuşkaya
(pop) ve Funda Arar.
Aykut Kuşkaya, en çok Necip Fazıl şiiri besteleyen sanatçı
olarak öne çıkar. "Ses", "Yattığım Kaya", "Ağlayan
Çocuklar" (Kafesli Evler adıyla) ve "Serseri" şiirlerini batı
müziği ve pop formunda yorumlamıştır.
Hasan Sağındık, "O'na" şiirini "Efendim"
adıyla modern ilahi formunda seslendirmiştir.
Ayna grubu "Beklenen" şiirini rock sounduna yakın
bir pop anlayışıyla, Ali Kocatepe ise "Veda" şiirini pop tarzında
bestelemiştir.
Mehmet Güntekin, Sadun Aksüt, Muzaffer Şenduran ve Fırat
Kızıltuğ gibi isimler "Veda", "Bu Yağmur",
"Ninni", "Aydınlık" ve "Zindandan Mehmet'e
Mektup" gibi şiirleri bestelemiştir. Özellikle "Veda" şiirinin 4
ayrı bestesi bulunmaktadır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şair, 1962 yılında yayımladığı Çile kitabını şairliğinin
"tek ve eksiksiz kadrosu" olarak görür.
Necip Fazıl, beklenmedik, şaşırtıcı kafiyeler, o güne kadar
kullanılmamış mecaz, teşbih vs. gibi unsurlarla yeni bir metaforik şiir dili
oluşturmuştur.
385 şiir üzerinde yapılan inceleme sonucunda toplam 5167 kelime grubu tespit
edilmiştir. Metinde sıfat tamlamalarının (2460 adet) ezici bir üstünlüğe sahip
olduğu, bunu belirli isim tamlamalarının takip ettiği görülür.
Cansız varlıklara veya doğaya insani özellikler yüklenerek
imge dünyası derinleştirilir.
Herkesin bildiği kelimelerle, alışılmadık ve şaşırtıcı yeni
bağdaştırmalar kurar.
Şiirde lamba, bir aydınlatma aracı olmaktan çok, 'merhamet
yanan' bir araçtır... Şair böylece basit ve bildik kelimelere felsefî derinlik
kazandırır.
Onun şiirlerinde imajlar bir süs veya kelime oyunu değil,
işlevleri olan, duyguların mahiyetini ve şiddet derecelerini ifade eden
vasıtalardır. Böylece şair kendi 'iç trajedisi'ni bu ifadeler vasıtasıyla
evrene ve topluma yansıtır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl İslam'ı hayatın her alanına müdahale eden
bütüncül bir ideoloji (dünya görüşü) olarak kullanır.
Doğu ve Batı kavramlarına metafizik anlamlar katar.
Batı maddeye hakim ama ruh yoksunudur.
Doğu ise ruhun saf vatanıdır.
Necip Fazıl’ın tarih okumasında 1566 (Kanuni’nin ölümü) bir
dönüm noktasıdır.
Kanuni devri, dıştaki ihtişamın (şevket) içteki ruhsal
çürümeyi örttüğü bir dönemdir.
Bu dönemde din adamı tipinin "devlet memuruna"
dönüşmesi ve düşünce hayatının donması, çöküşün asıl nedeni olarak gösterilir.
İdeolocya Örgüsü'nde sunulan devlet modeli, seçkinler eliyle
yürütülen, halkın "sayısal çoğunluğuna" değil, "keyfiyet
(nitelik) üstünlüğüne" dayanan bir yapıdır: Yüceler Kurultayı, bilge ve
liyakat sahibi 101 kişiden oluşur. Başyüce, nefsini davasında yok etmiş,
hakikat önünde herkesten daha fazla "köleleşmiş" ideal liderdir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ı önceki İslamcılardan (Mehmet Akif gibi) ayıran
temel özellik onun Cumhuriyet seçkinlerinin tam kalbinden gelmesidir.
Büyük Doğu’nun "gelecek tasarımı" şiirsel ve
metaforik bir muhtevaya sahiptir.
Gelecek, rasyonel bir planlama ile değil, kaybedilmiş bir
ruhun (geleneğin) modern bir formda yeniden doğuşu olarak tasvir edilir.
Abdülhamid Han gibi isimleri birer siyasi simgeye
dönüştürerek, resmi tarihin kurgusunu sarsmaya çalışır.
Türk İslamcılığı büyük oranda edebiyatçılar (şairler) eliyle
şekillendi. Bu gelenek, analitik ve soğukkanlı bir siyaset teorisi üretmek
yerine; coşkulu, imgelem gücü yüksek ve "fikir öfkesi" ile beslenen
bir dil kurmuştur.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ın Doğu ve Batı tanımları Batılı şarkiyatçıların
tanımlarıyla şaşırtıcı bir benzerlik gösterir.
Ruhu ve duyguyu Doğu’ya, aklı ve maddeyi Batı’ya hasretmek…
Necip Fazıl Batı’nın kurguladığı bu şablonu reddetmek
yerine, üzerine bir sentez bina etmeye çalışarak başlangıçta düşünsel bir
tuzağa düşmektedir.
Necip Fazıl’ın en büyük hatası, Batı bilimini
(teknolojisini) nötr/değerden bağımsız bir araç olarak görmesidir.
Batı bilimi, Antik Yunan’ın politeist ve doğaya hükmetmeye
dayalı mantığı üzerine kuruludur. İslam bilim anlayışı (Sünnetullah) ise
doğayla uyumlu bir bilme biçimidir.
Necip Fazıl’ın Batı’nın teknolojisini "çalıp
getirecek" ulvi casuslar hayal etmesi, o teknolojinin ruhunun (doğaya
tahakküm hırsı) kendi dünyasını dönüştüreceği gerçeğini göz ardı etmektir.
Necip Fazıl: "Eğer atom bombasını biz icat etseydik
daha iyi müslüman olurduk"
(İdeolocya Örgüsü, s.121)
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl eleştirdiği Kemalist zihniyete benzer.
Tıpkı Cumhuriyet reformları gibi, o da toplumu
"yukarıdan aşağıya" (toplum mühendisliği ile) dönüştürmeyi hedefler.
"Başyücelik Devleti" tasarımı, halkın iradesinden
ziyade, halkı eğiten ve yönlendiren "üstün bir aydın/kurultay"
zümresine (Platonik bir aristokrasi) dayanır.
Necip Fazıl, İslam’ı sadece bir din değil, Kapitalizm ve
Komünizme alternatif küresel bir "İdeolocya" olarak formüle eder.
Ona göre Batı'nın yükselişi aslında İslam'ın bir emri olan
"eşya ve hadiselere tahakküm" fikrinin çalınmış halidir.
Necip Fazıl'ın milliyetçiliği, ırkçı (Atsız-vari) bir
çizgiden ziyade "Anadoluculuk" eksenlidir.
Ona göre Türklük, İslam'a hizmet ettiği ölçüde değerlidir.
"Türk, Müslüman olduğu için Türk'tür" tezi, milli kimliği tamamen
dini bir zemine oturtur.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Çöle İnen Nur'un klasik bir siyer değildir.
Kronolojiyi yer yer ihlal eder.
Peygamberin adını Hz. Muhammed (Sallallâhu aleyhi ve sellem)
şeklinde yazmaz, "M..." veya "Gaye-İnsan" tabirlerini
kullanır.
Tarih, bu Nur'un dünyaya inmesiyle gerçek manasına kavuşur.
Peygamber sadece bir haberci değil, insanın ulaşabileceği en
üst "limit" (ufuk) ve yaratılış sebebidir (gaye).
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ın gözünde Batı "içinde sultanı olmayan bir saray" gibidir.
Charlie Chaplin’in Modern Zamanlar filmindeki makine
karşısında zavallılaşan insan tasviri, Necip Fazıl’ın "ruh laçkası"
dediği durumun görsel bir kanıtıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, 19. yüzyılın "her şeyi bilen/müdahale
eden" entelektüel tipinin 20. yüzyıldaki temsilcisidir.
Necip Fazıl’ın yakın tarihe bakışı, doğrusal bir ilerleme
değil, manevi bir düşüş (dekadans) hikâyesidir.
Türklerin tarihsel başarısı İslâm’la buluşup bir
"ruh" kazanmalarına bağlıdır.
Düşüş Kanuni dönemindeki "kaba softalıkla" başlar,
Tanzimat'la (1839) hızlanır ve Cumhuriyet'le zirveye ulaşır.
"Kızıl Sultan" (istibdatçı) imgesini tersyüz
ederek bir "Ulu Hakan" (kurtarıcı/deha) portresi inşa eder. Bu
bakışın kaynağı bilimsel veriler değildir.
Son Padişah Vahdettin için de benzer bir tutum içinde girer.
Resmi tarihin "vatan haini" dediği figürü, "Büyük Vatan
Dostu" ve "Mazlum" olarak nitelendirerek en radikal kopuşu
gerçekleştirir.
İttihat ve Terakki’yi Batı kopyacılığını "şekavet"
(eşkıyalık) boyutuna taşıyan, vatanı uçuruma atan bir macera ocağı; Köy Enstitülerini
Anadolu çocuğunu ruhundan ayırmak için kurulmuş bir "komünizma
tezgahı" olarak yorumlar.
Necip Fazıl tarihsel ve nesnel koşulları (reel-politik,
ekonomik yapılar vb.) göz ardı eder; her şeyi padişahların veya liderlerin
"şahsi dindarlığına" veya "ihanetine" bağlar. Kemalizm’e karşı
sistemli bir teorik çerçeve yerine, isimler ve spekülasyonlar üzerinden bir
muhalefet yürütmüştür.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’a göre felsefe, ilahi sese kulak vermeyen,
başıboş bir aklın ürünüdür.
Batı, Yunan aklı (maddeci), Roma düzeni (hendesi/geometrik)
ve Hristiyan ahlakı üzerine kuruludur.
Necip Fazıl, sadece Batı felsefesine değil, İslâm içindeki
"akılcı" veya "tasavvuf karşıtı" akımlara da savaş açmıştır.
Mutezile ekolünü ve İbn Teymiyye’i hakaretlerle aşağılar.
Reformcuları, Seyyid Kutup'u ve hatta Mehmet Akif'in bazı
yaklaşımlarını "sahte Müslüman" eğilimler olarak sertçe eleştirir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, tarihçileri üç sınıfa ayırır
Fotoğrafçılar
Ressamlar
Cemiyet Hamurkârları
Necip Fazıl, belgeciliği "ilim üniforması" diyerek
küçümser; onun için önemli olan vakıa değil, muhakemedir.
Necip Fazıl’a göre Abdülhamid’i anlamak, Türk tarihindeki
"sahte inkılaplar" bilmecesini çözmektir.
Mithat Paşa'yı "İngiliz ajanı" ve "kukla
aydın" olarak görür. İttihat ve Terakki'yi ise Yahudi ve Mason localarının
güdümünde, köksüz bir "aksiyon ocağı" olarak niteler.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Yazarın doğup büyüdüğü dört katlı konak, "Bir Yalnızlık
Gecesinin Vehimleri" öyküsünün ana mekânıdır.
Gıcırdayan kapılar, loş sofalar ve merdiven sesleri; korku
ve yalnızlığın mimari birer unsuru haline gelir.
Ölüm, bu öykülerde soğuk bir bedenden ziyade, hayatın
anlamını arayan diriltici bir ruh olarak karşımıza çıkar.
Öykülerin bir bölümü (özellikle 8 tanesi) kumar üzerinedir.
Necip Fazıl, kumarı ruhsal bir iflasın ve aynı zamanda
manevi bir arınma ihtiyacının (tecellinin) sahası olarak görür.
Öykülerinde daha çok karakter çözümlemelerine odaklanır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl'a göre dünya hayatı, sağın sola, solun sağa
geçtiği o yanıltıcı yansımadan ibarettir.
Necip Fazıl, romandaki karakterleri birer tip olarak
kurgularken isimleri üzerinden kader tayin eder:
Naci: Necat bulan, kurtulan (Aydın insanın hidayet arayışı).
Hatçe: Ruhun rehberi, ilahi aşka giden yolda bir işaretçi.
Belmâ: Faydasız, kaba (Maddeci, bencil burjuvazi).
Âbid: Tapınan (Ancak Allah'a değil, ideolojiye/sol
düşünceye).
Kafa Kâğıdı tam bir roman olarak değil, yazarın hayat
hikâyesinden kesitler sunan bir ruhî hareket romanıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Çemberlitaş’taki Konak / "Dehşetli bir korku" ve
"marazî bir hassasiyetin" doğduğu, dedesinin emekli bir yargıç olduğu
o ağırbaşlı İstanbul konağı.
Paris / "Kâbus Şehir"
Bâbıâli adlı eserinde sadece çevresini değil, kendi
geçmişini ve nefsini de "otopsi" masasına yatırır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Yahya Kemal
Bahriye Mektebi'nden hocası olmasına rağmen, onu küçümsemesi
tamamen "bir başka deve tahammülsüzlük" olarak yorumlanır.
Yakup Kadri
Başlarda hayranlık duysa da (Erenlerin Bağından eseriyle),
sonradan onu "boyaları dökülmüş bir ahşap madde" olarak niteleyerek
estetik bir reddedişe gider.
Nazım Hikmet
Okul yıllarından itibaren bir rekabet içindedirler. Nazım'ı
"maddeci ve tebliğci" olarak kodlayıp küçümserken, kendini
"ruhçu ve telkinci" olarak konumlandırır.
Tanzimat ve Edebiyat-ı Cedide yazarlarını (Abdülhak Hamid ve
Fikret hariç) "Garp kopyacısı" olarak görür.
Özellikle Orhan Veli ve Garip akımını, Fransız şairi
Supervielle’in kötü kopyaları ve "istidatsız tuhaflıklar" olarak
niteler.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ın kişiliği, işlevsel bir binadan ziyade,
çevresindeki her şeyi domine eden, baskın ve "şerik kabul etmeyen"
anıtsal bir yapıya benzer.
(Tanpınar) Onu "şiirin dar nizamına" girmeseydi
bir "kahraman" ya da "deli" olabilecek bir enerji patlaması
olarak niteleyen Tanpınar, aslında Necip Fazıl’ın form (biçim) ile içerik
arasındaki gerilimini vurguluyor.
Onun düşünce dünyası, sarsılan bir toplumu "Ehl-i
Sünnet" temeli üzerine yeniden inşa etme çabasıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şiirsel Strüktür: Şairin "k" sesini bir perküsyon
gibi kullanarak sokaktaki sertliği ve korkuyu (Kaldırımlar), "s"
sesiyle suyun ve sükunetin ahengini (Olmaz mı) hissettirmesi.
Necip Fazıl, okuyucuyu sadece düşündürmez; onu şoka sokmak
ve harekete geçirmek ister.
Ünlem ve emir cümleleriyle şiiri bir diyalogdan ziyade bir
hitabet ve emre dönüşür.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Büyük Doğu Cemiyeti, resmî olarak 28 Haziran 1949 Salı günü
kuruldu.
Nizamname
4. maddede belirtilen dokuz kutuplu bir inanış sistemi
(ideolocya örgüsü) var.
58. maddede üyelerin; kılık kıyafetten üsluba kadar
"tek bir lezzet" belirtmesi isteniyor.
Cemiyet 26 Mayıs 1951’de fesih kararını ilan etti.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Arvâsî ile tanışması, dünyayı "yeni baştan ve teker
teker gerçekleştirmeye muhtaç" hale getirir.
Necip Fazıl’da şiir, bu büyük "boşluğun"
çığlığıdır; tasavvuf ise o boşluğun "mutlak hakikat" ile
doldurulmasıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl, İstiklal Mahkemeleri'ni tarihsel bir parantez
olarak değil, Sokrates'ten bu yana süregelen "hak ve hakikati günlük
kaygıların üstünde tutanların" uğradığı sistemli bir zulmün parçası olarak
görür.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Menderes'e yazdığı mektuplardaki üslup, aslında bir
"kurtarıcı" arayışıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ın şiirindeki ve düşüncesindeki karamsarlığı,
kentin ortasındaki yalnızlığı bir "sürgünlük" halidir.
Tekniğe evet, ama onun getirdiği ruhsuzluğa hayır
Necip Fazıl "hatırlamayı" bir direniş biçimi
olarak kullanır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2. Basım 2018
"Gaiplerden bir ses geldi"
Şairi şüpheye, vehme ve metafizik bir krize sürükleyen bu
güç, Necip Fazıl’ın sanatındaki yaratıcı gerilimin ana kaynağıdır.
Necip Fazıl, Batılı anlamda "trajedi"yi ve
"daemonic kargaşayı" (Baudelaire veya Poe gibi) Türk şiirine taşıyan
isimdir.
O, içindeki "şeytanı" dışarıda değil, bizzat kendi
ruhunda bir "akrep" gibi hisseder.
Necip Fazıl’ın içindeki bu karanlık "daemonic"
yolculuk, ancak bir Mürşit (Abdülhakim Arvasi) eliyle teskin edilebilmiş ve
şairi yıkımdan kurtarıp "çile"nin olgunluğuna ulaştırmıştır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl masal unsurlarını (devler, periler, cinler)
sadece süs olarak değil, "gaibi (bilinmeyeni) kurcalamak" için kullanır.
Masallarda kötülüğü temsil eden devler, şairde nefsi ve
korkuyu temsil eder.
Şeytani büyü insanı hapseden, beyni zehirli bir kıymık gibi
tırmalayan karanlık güçtür.
Necip Fazıl’ın şiirinde halk inanışları ve evrenin yaratılış
mitleri modern bir dille canlanır.
"Kainatta ne varsa suda yaşadı önce" dizesiyle,
hem modern bilime hem de kadim Türk/İslam yaratılış mitlerine (başlangıçtaki
sonsuz okyanus) atıf yapar.
Köroğlu, zulme başkaldırının ve mertliğin sembolü olarak
modern bir destan kahramanı gibi yeniden kurgulanır.
"Garibcik" şiirinde, Anadolu’nun hüzünlü Yusufçuk
efsanesini kendi "garipliği" ve gurbet duygusuyla birleştirir.
Adnan Menderes için yazılan Zeybeğin Ölümü adlı şiir, halk
edebiyatındaki "ağıt" geleneğinin modern bir mersiye formunda
devamıdır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl'ın hayatını değiştiren Abdülhakim Arvasî
Hazretleri ile tanışmasından yıllar önce, tasavvufun kapısını ona aralayan kişi
İbrahim Aşkî'dir.
Necip Fazıl'ın isteği üzerine hocası ona iki temel eser
getirir: Sarı Abdullah Efendi’nin Semerâtü’l-Fuâd’ı ve Dîvân-ı Nakşî.
Aşkî'nin derslerinde Fuzûlî'den beyitler okuması ve bunları
hikmetle açıklaması, Necip Fazıl'ın şiirdeki "sır idraki" ve
"derinlik" arayışını beslemiştir.
Necip Fazıl, O ve Ben ile Kafa Kâğıdı eserlerinde hocasını
derin bir hürmetle anar.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl rasyonel düşünceyi (aklı) asla dışlamaz; aksine
ona çok büyük bir yer verir. Ancak aklın her şeyi çözeceği iddiasına
("akılcılık") karşıdır.
Aklı reddetmek yerine onu kalbe bağlamayı, yani "kafayı
kafayla kalbe çevirmeyi" hedeflemiştir.
Batı düşüncesi "nasıl" sorusuna cevap bulurken
"niçin" sorusunda tıkanmıştır. Maddeye ve dış görünüme olan bu
saplantı, iç aleme yabancılaşmayı getirmiştir.
Felsefe bir "arayış" (hata ihtimali olan bir
macera), din ise bir "buluş" (mutlak hakikat) halidir.
Şairin dili, en derin mistik tecrübeleri anlatırken bile
sağlam bir mantık örgüsüne ve analitik bir yapıya dayanır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl’ın şiiri, kurgusal olarak bizzat bir rüya hali
üzerine inşa edilmiştir.
Kaldırımlar / Şair burada sadece bir sokağı anlatmaz; vehim
ve korkuyla örülü bir "kabus dekoru" kurar. Karanlık, devler ve
gaipten gelen sesler bu kabusun unsurlarıdır.
Şair için dünya hayatı, tasavvufi bir kabulle
"uyku"dur.
Necip Fazıl'da rüya, "Ta Mavera’dan" haber getiren
ilahi bir süreçtir. Gözsüz görmek, duyulmayan sesleri duymak; ruhun madde
hapishanesinden çıkıp "emir alemi" ile temas kurmasıdır.
Necip Fazıl’ın kendi ifadesiyle; şiir, cemiyetin geçmişini
ve geleceğini gösteren harikulade dolambaçlı bir rüyadır.
Şiir yazmak, şair için rüya görmekle eşdeğerdir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
"Üç Atlı" şiirindeki yalnızlık imgesi, şairin daha
sonraki yıllarda geliştireceği "kimsesizlik" ve "metafizik
yabancılık" duygusunun çocuk zihnindeki izdüşümüdür.
Konuşurken yüzünün hatlarının (yanağı, gözü, kaşı) aniden
sıçraması, mimiklerinin mübalâğalı hâli.
Başlangıçta çevredekilerin "tiki var" diyerek
hafife aldığı bu durum, Okay tarafından ilerleyen yıllarda "derin bir iç
çatışmanın gayrî irâdî dışa vurumu" olarak yeniden tanımlanmıştır.
Sanatkârlık, mistiklik ve dinî endişe… Necip Fâzıl, bu üç
uçlu çatalı seksen yıl boyunca dengede tutmaya çalışmış ve bu yükün ağırlığına
rağmen "mes'ud" olarak ölmüştür.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Şairin şiirinde kadın, dünya hayatına ait somut bir varlık
değildir.
Kadın; mezar, taş, toprak ve sonsuzlukla ilişkilendirilir.
Sevgiliye kavuşma ancak ölümle (tabut ve mezar imgesiyle) mümkündür.
Necip Fazıl için mekân, insanın iç dünyasının dışavurumudur.
Otel ve sokak yabancılaşmanın ve kimsesizliğin mekânıdır.
Şehir "yalancı bir belde" iken, mezarlık
"sahici bir belde"dir. Toplumdan ayrılışın ve aslına dönüşün reel
düzlemidir.
Şair, başlangıçta toplumdan kaçan bir "münzevi"
iken, 1945'ten itibaren bir aksiyoner olarak topluma yönelir.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
Necip Fazıl şiirinde şehir (İstanbul şiiri hariç) her zaman
olumsuz sıfatlarla anılır. Şehir; korkunun, dar darlığın ve çirkinliğin
mekânıdır.
Şehirdeki insan artık bir "isim" değil,
rasyonalite içinde bir "sayı"dır.
Kaldırımlar / Şehirdeki yalnızlığın doruk noktasıdır.
Ev, huzur ve birleştiricilik demekken; otel geçicilik,
soğukluk ve "âşinasız" ölümlerin mekânıdır. Otel odası, cemiyetten
kopmuş insanın trajik sığınağıdır.
Apartman, fiziksel yakınlığa rağmen ruhsal uzaklığın
sembolüdür. Komşuluğun bittiği, insanların "saymaca deliklerde"
(kutularda) yaşadığı bir hapishanedir.
Şehirde insan bir "cüce"dir.
Şehri "cücelerin yeri" ilan ederek kendi ruhunu
dağlara, sonsuzluğa ve "Canım İstanbul"un manevi iklimine taşır.
…
Hece Dergisi - Necip Fazıl Özel Sayısı, Yıl 9, Sayı 97, 2.
Basım 2018
…
