Ulrich Raulff - Atların Son Yüzyılı - Notlar
Bir Ayrılık Hikayesi
Das letzte Jahrhundert der Pferde, Geschichte einer Trennung,
Verlag C.H.Beck, Münih, 2015
Uzun Veda
20. yüzyılın ortalarında kırsal kesimde doğan herkes eski
bir dünyada büyüdü. Yüz yıl önce orada olandan pek farklı değildi.
Tarımsal yapılar doğaları gereği yavaştır ve ülke yavaş
ritimlerle dönüyordu, teknolojik moderniteye sıçramaktan neredeyse bir asır
boyunca kaçınmıştı.
Atlar, ağır Belçika yük atları, güçlü Trakehners ve tıknaz
Haflingerler, dar, dolambaçlı yolların yanı sıra tarlaların yamaçlarında ve
orman vadilerinde hâlâ en yaygın kullanılan ve kullanılan taşıma ve çekme
ekipmanıydı.
…çiftçilerin ahırlarında, at kulübeleri daha küçük ama daha
asil kısmı işgal ediyordu. İnekler, sığırlar, buzağılar, domuzlar ve tavuklar
daha da genişlediler, daha şiddetli koktular ve daha fazla söz sahibi oldular,
tek kelimeyle ahırdaki pleblerdi; Atlar nadir, değerli ve hoş kokuluydu, daha
kibar besleniyorlardı
Sandıklarında yaşayan heykeller gibi duruyorlardı, güzel
başlarını sallıyorlardı ve kulaklarıyla güvensizlik ya da şüphe sinyali
veriyorlardı.
Ancak insan ile atın, mekanik güç ile hayvan gücü arasındaki
ayrım sanıldığı kadar basit ve pürüzsüz değildi.
Ayrışma, çeşitli mühendislerin buhar gücüyle çalışan araçlar
ve pervaneler üzerinde deneyler yaptığı 19. yüzyılın başlarından, içten yanmalı
motorlu otomobilin de atı geride bıraktığı 20. yüzyılın ortalarına kadar, bir
buçuk yüzyıla yayılan çeşitli aşamalarda meydana geldi.
At tüketimi ancak dönemin sonuna doğru, İkinci Dünya
Savaşı'ndan yıllar sonra azaldı
…at çağının son yüzyılı, yalnızca atın insanlık tarihinden
çıkışını değil, aynı zamanda onun tanrılaştırılmasını da yaşadı
İleri sanayileşme ülkelerindeki geleneksel yaşam ve çalışma
koşullarının radikal bir şekilde altüst olduğu bu perspektife, insanların
analog dünyadan ayrılışında bir aşama olarak atlara vedayı da dahil etmek
gerekir. 19. yüzyılda çağdaşlarının yaşadığı en
rahatsız edici deneyimlerden biri - Nietzsche Tanrı'nın ölümüyle ilgili ifadeyi
kullanmıştı - güvenli olduğuna inandıkları aşkın bir alanın kaybıydı: İnsanlar öbür dünyanın kendilerinden kayıp gittiğini
hissettiler. 21. yüzyılın vatandaşları da benzer bir rahatsızlık yaşıyor: Bu
dünyayı kaybetmek üzereler.
Atların vedası, kırsal dünyanın kaybının tarihi bir sembolü
haline geliyor.
20. yüzyılın en önemli olayının proletaryanın yükselişi
değil, köylülüğün yok oluşu olduğu anlaşılacaktır (Jean Clair).
Filozof ve antropolog Gehlen üç dünya çağı arasında ayrım
yaptı: Çok uzun bir tarihöncesi dönemini, gerçek tarım tarihi aşaması izledi ve
bu aşamanın yerini sanayileşme ve tarih sonrasına giriş aldı.
Atın başrol oynadığı çeşitli türden sayısız hikaye
anlatılabilir
Tarih yazımına yönelik son zamanlardaki yaklaşımlar bile ses
geçmişi, geçmiş dünyaların akustik rahatlamasının öyküsü, atı ayrıcalıklı bir
konu olarak görecektir.
Hız, Kaçmayı başardığı yol, avcıların ve etoburların
tehdidinden kaçmasını sağlayan şeydir. Ancak bu tam olarak başka bir memelinin,
yani insanların ilgisini çektiği noktadır. At, ilk olarak protein tedarikçisi,
hatta yük ve taşıma hayvanı olarak değil, kısa sürede insanlık tarihinin sıcak
merkezine girmiştir.
Neredeyse altı bin yıl boyunca güçlü hızlanma ve yüksek hız
deneyimiyle ilişkilendirildi.
At sayesinde geniş topraklar fethedilebiliyor, geniş
imparatorluklar kurulabiliyordu
Bir hız makinesi olarak at, birinci dereceden bir savaş
makinesi haline geldi; mesafe yok edici olarak katlanarak genişleyen iletişim
alanları olasılığını yarattı.
At, son yükselişine ve düşüşüne paralel olarak 19. yüzyılda
muazzam bir edebi ve ikonografik kariyere sahip oldu.
19. yüzyıl insanı, zihinsel olarak ne yapacağını bilemediğinde
ya da duygusal olarak sıkışıp kaldığında, attan yardım ister: Fikirlerden kaçan
hayvan ve acının taşıyıcısıdır.
Süblimasyon. Atların, arabaların ve süvarilerin eski, katı
dünyası, makineleşen uygarlığın baskısı altında erimeye başladıkça, atlar hayali
ve hayali bir varlık kazanırlar: modernliğin hayaletleri haline gelirler ve
varlıklarını yitirdikçe daha sıradan hale gelirler. Onlardan yüz çevirmiş bir
insanlığın zihnini rahatsız ediyor.
Eski zaman yeniyi mahvolmaktan kurtarır: Atlar sıkıntı
içindeki bir arabayı yukarı çeker.
At Truva'da doğmamıştır ama İskenderiye'de doğmuştur,
kütüphanenin bir hayaletidir…
İki ya da üç yüz yıllık at tarihi hakkında yazan herkes,
atın farklı, son derece farklılaşmış kültürel bağlamlardaki rolüne ilişkin
yoğun literatür katmanlarıyla karşı karşıya kalır.
Ve araştırma ve uzman edebiyatının söylemleri ne kadar
geveze olursa, gerçek kahramanın sessizliği de o kadar belirgin hale gelir: At
sessiz kalır.
Centaurian Paktı - Enerji
Artık atlıların, insandan öte varlıkların zamanıdır. Kentaur
mükemmel bir enerjik adamdır, efsanevi hayvanat bahçesindeki canavardır,
eğlenmeyi ve dövüşmeyi seven kaba bir adamdır
Centaur saldırganlığı olarak kendini gösteren şey, saf
patlama enerjisidir.
İnsan alçaklığının ve zayıflığının çok iyi farkındadır. Bu
yüzden hareketli varlığının hayvani kısmı olan atları evcilleştiriyor,
yetiştiriyor, besliyor ve eğitiyor. İki ortak arasındaki bağlantı ne kadar
yakın ve güçlü olursa, bağlantıları o kadar "sentorik" olur
At çağının yaklaşan alacakaranlığında yeni bir Kentaur
kültürünün bir kez daha ortaya çıkması kaçınılmazdı: Moğollar, Kazaklar ve
Memlüklerden sonra Kızılderililer ve kovboylar Batı Amerika için yaptıkları
süvari savaşlarında eski birleşme fantezisini gerçeğe dönüştürdüler.
1815'te, Bali'nin doğusundaki bir yanardağ olan Tambora'nın
patlaması, önce güney yarımkürede ve ertesi yıl kuzey yarımkürede de gökyüzünü
o kadar kararttı ki, sıcaklığın düşmesine ve bir dizi mahsulün bozulmasına yol
açtı. Bunun sonuçları kıtlık ve artan yulaf fiyatları oldu: Atlar kıt olan
tahıl ve saman için yarıştı ve kesilip yenildiler ya da yem eksikliği nedeniyle
öldüler (H.-E. Lessing, Karl Drais. Zwei Räder statt vier Hufe).
1817'de Karl Drais, kendisinin "atsız araba sürme
makinesi" olarak tanımladığı ve başlangıçtan itibaren eski Centaur
anlaşmasını tek taraflı olarak feshetmeyi amaçlayan "koşu
makinesinin" ilk modelini sundu.
Centaur Paktı'nın dağılmasına atların tamamen ortadan
kaybolması eşlik etmiyor. Tam tersine, 1970 yılındaki tarihi düşük seviye olan
250.000 attan bu yana, Almanya'daki sayı yeniden arttı ve şu anda bir milyonun
üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Almanya'da bir milyondan fazla erkek ve kadın
da düzenli olarak binicilik sporlarıyla ilgileniyor; bu durumda kadınlar ve kız
çocukları lehine önemli bir asimetri var. Almanya'da at endüstrisinde 300.000
kişi çalışıyor. Paralarını at yetiştirerek, besleyerek, iyileştirerek, eğiterek
ve onlara bakarak kazanıyorlar.
At Cehennemi
Biyozon, birden fazla türün tek bir bölgede, tek bir biyotopta
birlikte yaşaması durumudur.
Çoğu zaman insanların ve hayvanların yaşamları yalnızca ince
bir duvarla bölünmüştür; birbirinizin yemek yediğini ve konuştuğunu
duyuyorsunuz, birbirinizin kokusunu alıyorsunuz ve aynı sinekleri
kovalıyorsunuz. Biyoçeşitliliğin azalmasıyla şehir, insanlara ve atlara daha
fazla mesafe kat etme olanağı sağlıyor gibi görünüyor. Aslında onları birbirine
yakınlaştırıyor ve onlara ortak bir dünya dayatıyor.
Manhattan gibi bir şehirde 130.000 atın aynı anda
çalışmasının yaşam için ne anlama geldiğini bir düşünün. Bir gün New York'taki
Broadway'in ölü atlarla ve birbirine sıkışmış araçlarla tıkanmış olduğunu gören
yoldan geçen biri ne hissedebilirdi? 1900'lerdeki New York gibi, atların 1.100
ton gübre beslediği bir şehrin kokusu nasıldı? Her gün? ve 270.000 litre idrar
açığa çıktı ve her gün yirmi at karkası buradan taşınıyordu
(19. yüzyıl) At enerji makinesi, özellikle genişleyen
şehirlerde modern ulaşım ve trafik sisteminin ihtiyaç duyduğu çekiş enerjisini
sağlar.
Hızlı kentleşme ve at trafiği, kazalarda büyük artışa neden
oldu; 1867'de New York'ta atlı trafik her hafta ortalama dört ölüm ve kırk yaya
yaralanmasıyla sonuçlandı.
Fransa'da 1903 yılında kaydedilen kazaların yüzde 53'ü atlı
araçlardan, üçte biri şehirlerde ve üçte ikisi de köy yollarında meydana geldi.
Yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri için yapılan hesaplamalar, ciddi ve
hasarlı kazaların sayısının yıllık 750.000 olduğunu gösteriyor.
Atları, diğer bağlamlarda silah seslerine ve topların
uğultusuna alıştırdığınız gibi, trafiğe ve şehre de alıştırmanız gerekti.
At trafiğinin hızını düzenleme çabaları Rönesans'a kadar
uzanıyor: 1539'daki bir kararnamede, ilk kez Francis I, çok hızlı sürmenin,
sollamanın ve şehirlerin sokaklarında ve yollarında ani dönüşler yapmanın
yarattığı tehlikelerden bahsetti.
Güvenliği artırma çabaları arasında kaldırımlar (Latour'un
nesneleri) ve hız düzenlemeleri yer aldı. Şehirler, binlerce atı barındırmak
için iki hatta dört katlı ahırlar inşa etmek zorunda kaldı.
1867'de Boston için ortalama 7,8 at içeren 367 ahır sayıldı.
Londra'nın en büyük otobüs deposu olan Farm Lane'de 700 at,
devasa bir kare avlunun etrafındaki iki katta duruyordu.
1820'lerin ortalarından beri Paris'te, 1830'lardan beri de
Londra'da dolaşan atlı omnibüsler aynı zamanda Amerika'ya da girdi.
At tüketimindeki büyük artış ancak 1940'ların sonlarına
doğru başladı; Yüzyılın başından bu yana, otomobil ve elektrikli tramvay gibi
mekanik rakiplerin sayısı ve gücüyle birlikte çözülme işaretleri yeniden
artıyor. Altın Çağ ancak yarım yüzyıl sürdü. 1903 yılında Paris'te otomobil
üreten 70'ten fazla fabrika mevcuttu.
1688 / Paris'teki bilim adamları atın gücünü araştırdılar ve
onu insan gücüyle karşılaştırdılar. Bilim adamlarının özel bir aparat
yardımıyla buldukları bir at, 75 kg'lık ağırlığı bir saniyede bir metre
yüksekliğe kaldırabiliyor; bu da yedi kişinin kaldırmasına eşdeğer bir başarı.
Bir at yedi kişiye eşittir.
Centaur'un bir yarısı, servetini diğerinin gücüyle yansıtır.
Atlar hassas hayvanlardır, şehir içi trafiğin yoğunluğuna
ancak birkaç yıl dayanabilirler ve yıpranmış ya da arızalı parçaları
değiştirilemez.
Ülkede Bir Kaza
1950'de Almanya'da otlayan atların sayısı 1,5 milyondan
fazla iken, 1970'te bu sayı yalnızca 250.000 idi.
Atların ortadan kalkması, yulaf ekiminin de yok olmasına
neden oldu. Fransa'da atlar var olduğu sürece serçeler ister kırda ister
şehirde Tanrı gibi yaşadılar.
At dışkısında bulunan yulaflarla beslenen serçe popülasyonu
da bu durumdan olumsuz etkilendi.
19. yüzyılda karayolu taşımacılığı zordu; Werner Sombart'ın
ekonomik tarihi, "Vagonların sıkışıp kaldığı, hatta bazen bataklıkta
boğulan postacılara dair raporlar" içeriyordu. Karl von Clausewitz'in
askeri alandaki "sürtüşme" (friction) kavramı, kötü yollar, hava
koşulları ve çamur gibi doğal engellerle mücadele eden yolculuk deneyimini
tanımlar.
Köy doktoru tamamen atlı, centaury'li bir varoluştur. Süvari
dışında hiç kimse atına onun kadar bağımlı değildir.
Lastiği 1980'lerde ikinci kez ve bu kez başarılı bir şekilde
icat eden kişi, yıllardır İrlanda'da görev yapan İngiliz bir taşra doktoru,
daha doğrusu bir taşra veterineriydi. John Boyd Dunlop
Ancak Dunlop'un icadı sayesinde taşra doktoru da hastalarına
eskisinden daha hızlı ve daha güvenli ulaşabiliyor.
Koşan atların yol açtığı kaza, devrilmiş ve kırılmış fayton,
Rönesans'taki başlangıcından bu yana seyahat edebiyatının en çok konuşulan
konularından biri olmuştur.
Korkunç kazalar ve mucizevi kurtarmalarla ilgili haberler,
18. yüzyılın anekdot koleksiyonlarında ve takvimlerinde özellikle popülerdi.
Kiliselerin çanları ve vantilatörleri ile arabaların,
teknelerin ve değirmenlerin ahşap enstrümanlarına ek olarak, kırsal dünyanın
ses mekanının üçüncü bir bölümü vardır. Demirciler, ülkenin davulcuları ve
kırsal büyük orkestranın ritim bölümü burada çalışıyor.
Batıya Doğru İlerleyin
İç Savaş'ı (1861-1865) takip eden Hint Savaşları, neredeyse
tamamı at sırtında yapıldı. İç Savaş'ta, 600.000 insan ölümüne karşın bir buçuk
milyon at ve katır yaşamını yitirmişti.
İç Savaş'ın sona ermesinin ardından 1860'larda Hint
Savaşları son aşamalarına girdiğinde, kabilelerin çoğu zaten yok edilmiş ve
atlarından mahrum bırakılmıştı. Atların
yok edilmesi, Büyük Ovalar'daki Hint atlı kabilelerine karşı verilen savaşın
bir parçası haline gelmişti; At katliamları, Kızılderilileri varlık temelinden,
dolayısıyla direnişlerinden mahrum etme amacına hizmet ediyordu. Ordu, İç
Savaş'tan, en etkili savaş biçiminin, düşmanın tüm toplumuna saldıran ve
ekonomisini yok etmeye çalışan topyekün savaş olduğunu öğrenmişti.
27 Kasım 1868 gecesi, yani Şükran Günü gecesi, George
Armstrong Custer, dört yıl önce Colorado'daki Sand Creek Katliamı'ndan sağ
kurtulan ve şu anda Oklahoma'daki Washita Nehri kıyısına yerleşmiş olan küçük
Cheyenne topluluğuna sürpriz bir saldırı yaptı. Kabilenin neredeyse tamamen yok
olmasını, midillilerinin neslinin tükenmesi izledi. Yakalanan iki Cheyenne
kadınının yardımıyla kabilenin yaklaşık 900 hayvandan oluşan sürüsü toplandı.
İlk başta atları kementlemek ve boğazlarını kesmek için girişimde bulunuldu,
ancak yakalanan hayvanların şiddetli direnişiyle karşılaşan Custer'ın askerleri
pes etti ve geri kalan hayvanları vurdu.
15. yüzyılın sonunda İspanyol istilacılar atları evcil
hayvan olarak geri getirdiğinde, Amerika atların olmadığı bir kıtaydı; bu,
modern tarihin hem zoolojik hem de antropolojik açıdan en şaşırtıcı
dinamiklerinden bazılarını harekete geçirdi.
18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Komançiler,
"Ovalar'ın en yetenekli ve korkulan süvari savaşçıları olarak efsanevi
statülerinin temellerini çoktan atmışlardı...
Kızılderili, at ve silah mükemmel bir birlik oluşturuyordu.
Webb ve Colt'un 1847'den beri üretimde olan revize edilmiş
tabancası, hareket halindeyken art arda birçok kez ateş etmek için mükemmel bir
ateşli silahtı.
…insanların yalnızca silah ve hız ile yaşadığı bir ortamda
bu teknolojik sıçrama çok önemliydi.
İyi bilindiği gibi, Arap veya Mağribi kültürünün İber
Yarımadası'nın Hıristiyan sakinlerine aktarılması büyük ölçüde bilgili ve
yetenekli Yahudilerin işiydi. Daha
az bilinen şey, Yahudilerin
aynı zamanda İspanyol at bilgisinin yerli halkın teknolojik kültürüne aktarılmasına da yardımcı olduğudur.
Onlar sadece Yeni Dünya'daki ilk sığır yetiştiricileri
değil, aynı zamanda Amerika'daki ilk kovboylardı.
1519'da Cortés'in yanında, başlarında Hernando Alonso olmak
üzere Meksika'ya gelen Yahudi istilacılar, okyanusun diğer tarafında
Engizisyondan kaçan göçmenlerdi.
Roosevelt, sağ elinde süvari tabancasıyla. Roosevelt daha
sonra bu imajın kendisine (1901'de kazandığı) başkanlığı getirdiğini itiraf
etti.
Remington'ın resimleri ve Roosevelt'in "sert
binicileri" arasında zafer pozu verdiği çok sayıda fotoğraf, binici ve
savaşçının imajını mühürledi ve geleceğin kovboy başkanının imajını
şekillendirdi.
Western, görünüşte göründüğünün aksine kostüm ya da macera
filmi gibi önemsiz bir tür değildir. Özellikle şüpheyle kuşatıldığı zamanlarda,
ülkenin siyasi kaderini güvenilir bir şekilde yansıtan nihai Amerikan
destanıdır.
Bilge bir adam, dünyanın eyer ve yelkenle fethedildiğini
söyledi. Kovboy başkanı Roosevelt'in yönetimi altında, Amerika'nın kara gücü
eyerden indi ve yeniden yelken açtı.
Şok
At büyük, savunmasız bir hayvandır, saklanamaz, bombalar
düştüğünde hareketsiz durur ve ölümü bekler.
İkinci Dünya Savaşı / bu savaşın ilk günleri de atların
hakimiyetindeydi.
…bir efsaneye göre, eski atlı ulus Polonya, süvari savaşlarında
yok olmuştur.
Tarihsel hayal gücü umutsuz savaşları sever.
Efsaneye göre, Almanya'nın Polonya'yı işgalinin ilk günü
olan 1 Eylül 1939 akşamı, Polonyalı bir süvari müfrezesi çaresizliğin
cesaretiyle ve öngörülebilir ölümcül sonuçlarla bir Alman tank birimine
saldırdı.
Efsane, gösterişli bir şekilde dörtnala giden, kılıçları
uzatılmış süvarileri, kakmalı mızraklı mızraklı askerlere dönüştürmeyi sever,
çünkü bu ayrıntı, atavizm veya tarihsel eşzamanlılık olmadığı izlenimini
artırır: sanki tarih öncesi zamanlar ile geç kültür, mitingin ilk akşamında
beklenmedik bir buluşma gerçekleştirmiş gibi.
Polonyalı binicinin Alman tankıyla umutsuz bir düellosu, at
çağının sonunun ne güzel bir resmi.
…piyadelerin ateş gücünün artmasıyla süvarilerin savaşın
sonucunu belirleme yeteneği azaldı. Birinci Dünya Savaşı, atlar için kitlesel
bir yıkımdı; tahmini 16 milyon at kullanıldı ve yaklaşık 8 milyonu öldü.
Ağustos 1918'de Batı Cephesi'ndeki bir topçu atının ortalama
ömrü tam on gündü. Birinci Dünya Savaşı'nda makineli tüfeklerin yanı sıra,
süvarilerin aleyhine çalışan hain bir unsur da vardı: basit, uzun bir demir
parçası olan tel örgü, yani ekolojik modernite.
İkinci Dünya Savaşı'nda, özellikle Doğu Cephesi'nde,
yolların ve lojistik sorunların kötü olması nedeniyle atlara olan ihtiyaç
arttı: Birinci Dünya Savaşı'nda Alman tarafında 1,8 milyon at kullanılmışken,
İkinci Dünya Savaşı'nda neredeyse bir milyon, yani 2,7 milyon daha fazla at
kullanılmıştı.
Dünyadaki son büyük süvari birimleri, Kızıl Ordu'nunkiler,
II. Dünya Savaşı'nın sonunda tam on yıl boyunca hayatta kaldı; Alaylar ancak
1950'lerin ortalarında dağıtıldı.
Yahudi Binici
Rembrandt'ın Polonyalı Süvarisi ve R. B. Kitaj'ın 1984
tarihli Yahudi binici tablosu
Kitaj’ın soluk, hayaletvari atı, Rembrandt’ın atının
"deri ve kemiklerden" oluşan bir iskeleti anımsatan yapısıyla,
Holokost’un kurbanlarını ziyaret eden bir gezginin yolculuğuna uygundur.
ahudilerin ne kadar erkeksi veya "şövalye"
(Nietzsche) olduğu veya geçmişte olduğu hakkındaki tartışma, her zaman ne kadar
iyi veya kötü ata binebilecekleri sorusuna dayanıyordu. Tarihçi John Hoberman
bu tartışmaların izini sürdü ve Yahudilerin ata binme deneyiminden
dışlanmasını, doğa deneyiminden dışlanmalarıyla eşitledi.
Gogol ile Dostoyevski arasında Yahudi'nin tanınabileceği ve
anlatılabileceği bir tip geliştirildi. Bu tür ayıklanmış tavuk: solgun, zayıf,
kıpır kıpır, tüy bırakmayan saçları ve sakalıyla işte böyle görünüyor, Yahudi
anti-kahramanı. 19. yüzyılın vitalizmi, eski "Yahudi domuzu"nun
yerine, gücün ve cesaretsizliğin simgesi olan solgun, uçucu küçük bir kuşu
yerleştirir.
Ingold, 19. yüzyılın sonuna kadar Rusya'daki asimile olmayan
Yahudilerin "maymunlar ve köpekler arasında orta bir konumda" olduğunu
yazıyor
Turgenev nihayet hayvan karşılaştırmasını mantıksal sonucuna
şu şekilde getiriyor: Bir Avcının Notları Malek-Adel adında safkan, asil ve
zeki bir at - "sıradan bir at değil, bir mucize" - sıska, sefil ve
histerik Yahudi'nin sefilliğiyle…
Babel, Ağustos 1920'de, Rusların kaderi değişmeden kısa bir
süre önce, Kazak ve süvari için atın ne anlama geldiğini anladım diye yazmıştı.
Atlarını kaybetmiş ve artık kavurucu, tozlu yollarda piyade olarak dolaşan
binicileri, "kollarında eyerleri, başkalarının arabalarında ölü gibi
uyuyanları, her yerde çürüyen atları, sadece atlardan bahsedenleri"
görmüştür... Atlar şehittir, atlar acı çeker. (...) At her şeydir. İsimler:
Stepan, Misa, küçük erkek kardeş, yaşlı kadın. At kurtarıcıdır, onu insanlık dışı
bir şekilde dövseniz bile bunu her an hissedersiniz.”
Kütüphanenin Hayaleti - Bilgi
19. yüzyıl, hayvancılık ve yetiştirme, binicilik ve
terbiyeye ilişkin pratik bilgi gelenekleri üzerine kuruludur
Edgar Degas'nın Yaralı jokey (1896-1898) tablosu, bir yarış
kazasının sessiz, neredeyse soyut anını yakalar.
İngiliz at yarışlarının tarihi, Stuart'larla başlar ve Arap
aygırlarının (Byerley Turk, Darley Arabian, Godolphin Arabian) ithal
edilmesiyle Safkan (Thoroughbred) ırkının yükselişine yol açar.
At yarışı, hızın arandığı bir spor haline geldi.
18. yüzyıl boyunca İngiltere'de, bahis işi de dahil olmak
üzere, bu sporun ekonomisi gelişti.
Atların soy ağacını kaydeden ve üç kurucu Arap aygırına
kadar izlenebilmesini şart koşan General Stud Book'un (1791) oluşturulması, at
aristokrasisinin bir kaydıydı.
James Weatherby'nin ilk kez 1791'de sunduğu (başlangıçta bir
Genel Soy Kitabına Giriş) defalarca İngiliz safkanlarının aristokratik takvimi
olarak anılmıştır
Anatomi Dersi
George Stubbs, Atın Anatomisi (1766)
Uzman ve aldatıcı
İngiliz kültürü, at yarışları ve tilki avı üzerine kurulu
organik bir sanat eseridir. Bu yapının merkezindeki "tilki", İngiliz
soylularının kurnazlık ve sağduyu öğretmenidir.
İngiltere Fox [Tilki] tarafından büyütüldü ve akıllı Britanyalılar
bildikleri ve yapabildikleri hemen hemen her şeyi bu kurnaz doktordan
öğrendiler.
Paul Mellon İngiliz resim sanatını ve at edebiyatını içeren
devasa bir koleksiyon kurmuş.
Uzmanlığın kökü tutkudur.
18. yüzyılın sonlarında, atlar hakkındaki pratik bilgilerin
"bilim" kimliği kazanmaya başlaması ele alınır. Sanayileşme ve
savaşlar öncesinde at, stratejik ve bilimsel bir araştırma nesnesine
dönüşmüştür.
"Stallmaster" (ahır ustası) döneminden veteriner
okullarının açılışına kadar olan süreçte, at bilgisi anekdotlardan akademik bir
disipline evrilmiştir. Bu bilimin özü, mükemmel atı seçebilme yetisidir.
'Atların güzelliği ve kusurları' doktrini hipolojik bilginin
en derindeki çekirdeğini oluşturur.
Claude Bourgelat modern veterinerlik eğitiminin temelini
Lyon ve Alfort'ta atmıştır. Ancak bu okullar uzun süre bilimsel tıptan ziyade,
ordu ve damızlık çiftlikleri için "becerikli uygulayıcılar" (nalbant
kökenliler) yetiştirmeye odaklanmıştır.
Uzmanlık, atın dış görünüşünden (simetri ve oranlar) içsel
gücünü okuma sanatıdır. Satın alma anı, bilginin teste tabi tutulduğu bir
"kriz" anıdır çünkü satıcılar kusurları gizlemek için her türlü
hileye (biber kullanımı, boyama vb.) başvurur.
Uzmanın eğitimli gözü bile zekasıyla alt edilebilir. Bir
atın güzel ve hoş ya da hantal ve donuk görünmesini sağlayan şey sadece
vücudunun oranları, kürkünün parlaklığı ve pürüzsüzlüğü değildir. Performansın
gerilimi ve hareketin tonu daha az önemli değildir. Uyuşuk bir atın uyanık ve
canlı görünmesini sağlamak için, hem havuç hem de sopa olmak üzere hemen hemen
her türlü araca izin verilir. Ancak her şeyden önce bir şey tavsiye edilir:
Biber: “Çünkü biber, at ticaretinin gerçek ruhu, gerçek yaşamıdır; Yaşlıları
gence, halsizleri ateşli atlara, aptalları utangaç atlara, beceriksizleri de
hafif atlara dönüştürür..."
Biberin etkilerini bilmeyen, atlar hakkındaki tüm bilgisine
rağmen at ticaretinde tecrübesiz kalır ve birçok ifadeyi doğal özellikler
olarak görür, bunlar sadece biberin yarattığı yeteneklerdir.
Nikolai Przewalski emperyalist amaçlarla çıktığı keşif
gezilerinde, bozkırın antik kalıntısı olan toz renkli vahşi atı keşfetmiştir (Takhi).
Bu keşif, atın evrimsel tarihine ışık tutan zoolojik bir dönüm noktasıdır.
At, tarih boyunca edebiyatta ve dilde binlerce farklı isim
ve deyimle yer bulmuştur. Almancada at için 60'tan fazla isim bulunması, bu
hayvanın toplumsal hayattaki devasa dinamizminin bir göstergesidir (Max Jähns).
E.J. Marey ve E. Muybridge / Atın yürüyüşleri, saniyede 25
görüntüye bölünerek kas ve tendonların çalışma prensipleri incelenmiştir. Bu,
estetik bir zarafet arayışından ziyade, savaş malzemesi olarak görülen atın en
verimli kullanımını amaçlayan fizyolojik bir nükleer fisyondur.
Antik dünya neden pratik bir at duyusu geliştirmedi?
Çünkü kölelerin gücüne sahipti
Lefebvre, antik çağda atların boyunlarına baskı yapan
"talihsiz bağ" nedeniyle tam kapasiteyle çalışamadığını, modern koşum
takımlarının ancak Orta Çağ'da geliştiğini savundu.
Hayvan daha sert çekmek zorunda kaldığı anda 'talihsiz bağ'
atardamarını sıkıştırdı, nefesini kesti ve performansını düşürdü.
Bilge Hans Fenomeni
Ağustos 1904, Berlin
Adını bir Grimm masalından alan Bilge Hans.
Hayvan mükemmel okuyor, mükemmel hesap yapıyor, basit kesir
hesaplamalarında ustalaşıyor ve sayıları üçüncü kuvvete yükseltiyor, geniş bir
renk yelpazesini ayırt edebiliyor ve Alman madeni paralarının değerini, oyun
kartlarının değerini biliyor, insanları fotoğraflardan, çok küçük ve hatta çok
benzer olmasa bile tanıyor, Alman dilini anlıyor ve genel olarak bizim anlayışımıza
hiçbir şekilde uymayan bir takım kavram ve fikirleri edinmiş durumda.
Doğu Elbe asilzadesi Wilhelm von Osten / 1900 yılında
hayvanı satın aldı ve hemen okula başladı
Yıllarca süren günlük etkileşime rağmen, öğrencisinin
duygusal ifadelerini şefkatli bir şekilde anlayamıyordu; Hans'ın hissettiği
açık can sıkıntısı işaretlerini fark edemiyordu. Saatlerce süren derslerde
dersler çoğunlukla monoton geçiyordu.
Ostens'in Haziran 1909'daki ölümünden sonra, Karl Krall,
Smart Hans'ı miras aldı ve onu memleketi Elberfeld'e götürdü.
Hans’ın yetenekleri, psikolog Oskar Pfungst tarafından
incelenmiş ve hayvanın aslında bağımsız düşünmediği, sahibinin veya soru soran
kişinin farkında olmadan verdiği mikro vücut hareketlerini (baş hareketleri
gibi) okuduğu ortaya çıkmıştır.
Üzengi, Lynn White'ın feodalizm tarihini yeniden inşa ettiği
Arşimet noktası haline gelmişti.
Üzengi, insan gücünün hayvan gücüyle değiştirilmesini mümkün
kıldı. Bu, Orta Çağ'ın tipik Avrupa dövüş stili olan atlı şok saldırısının
teknolojik temeliydi.
Yaşayan Metafor - Pathos
At, altı bin yıl boyunca insanlar için önemli bir çiftlik
hayvanıydı. Bu sıfatla yalnız değildi
At aynı zamanda insanın yarattığı sembolik dillerde,
mitlerinde ve masallarında, felsefi sembollerinde de birinci sınıf bir aktördü.
Yazar, atın bir şeyi sadece fiziksel olarak taşıyan bir
"foros" değil, anlam ve statü taşıyan bir "semioforos"
olduğunu vurguluyor.
Kral, atı olmadan kral değildir. At, kraliyet ailesinin
görünür, yaşayan bir parçasıdır, ama aynı zamanda onun dinamik gücünün gerçek,
pratik somutlaşmış halidir.
Michael Kohlhaas
ikayenin başında, at tüccarının dünyası hâlâ düzenliyken,
teminat olarak geride bırakmak zorunda kalacağı iki siyah at hâlâ pürüzsüz ve
parlak görünüyor; Onlara ve Kohlhaas'ın diğer hayvanlarına hayran olan
şövalyeler, "atların geyiklere benzediğini ve ülkede daha iyi
yetiştirilenlerin bulunmadığını" düşünüyorlar.
Kohlhaas'ın yaşadığı aşağılanmanın en dip noktası, siyah
atlarını, daha doğrusu onların gölgelerini Dresden şehrinde yeniden gördüğünde
ulaşıyor. Nihayet haklarının çiğnendiği yerde, atlarını da yine utanmadan
yanlarında su satan bir satıcının arabasına bağlanmış halde bulur.
Dünyadaki tüm adaletsizliği hırpalanmış bedenleriyle görünür
kılan iki siyah attır... Atlar adalet durumunu kişiselleştirmez; sadece ona
gösteriyorlar.
Napolyon, David'in onu resmetmek istediği çekilmiş kılıç
özelliğini kesin bir içgüdüyle reddetti: “Hayır, sevgili David, savaşlar
kılıçla kazanılmaz. Ateşli bir ata boyanmak isterdim."
Yeni tip hükümdarın belirleyici özelliği, generalinin asası
ya da silahı değil, savaşın serbest bırakılan enerjisinin ortasındaki egemen
sakinliğiydi.
David, Napolyon'u rüzgar ve hız tanrısı olarak resmetti. Bir
metafor olarak at sürmek, eski kural formülü, bu simgeyle özellikle modern
yüzünü almıştı. Zaman. Gelecekte hükmetmek isteyen herkesin her şeyden önce tek
bir şeye ihtiyacı vardı: hızlı.
Buna karşın Robespierre'in ata binememesi, onun siyasi
düşüşünde sembolik bir eksiklik olarak yorumlanır.
Robespierre reddediyor, kendisi bir avukat ve avukat olarak
kalmak istiyor, bu saatte bile argümanın gücüne güveniyor: kılıca değil, söze!
'Ata binmeyi bilmiyorum' diyor.
Antik çağlardan beri hükümdar imgesinin basit bir şemaya
dayanır, üstte bir adam, altta bir at. Bu piktogram, hukuki meşruiyetten önce
"korku ve saygı" telkin eder.
Arap atının hızı ve azim, özellikle de çevikliği... içinde
bir estetiğin saklı olduğu iradeli adamı büyülemişti. Napolyon... iradesini
başkalarına empoze etmeye alışmış aceleci bir çılgın gibi ata biniyordu.
20. yüzyıla gelindiğinde, at artık iktidarın simgesi
olmaktan çıkar.
Kahramanların ve onunla birlikte savaş atlarının devri
bitti. Geriye yelesiyle dosyaların tozunu silen efsanevi at isminde bir avukat,
sessiz, uslu bir ofis aygırı kalıyor.
Dördüncü Atlı
Kaparisonlu at amerikan devlet cenazesinde yas tutan atın
adıdır.
…kapari (Fransızca'dan kabuk) atın sarıldığı paltoya verilen
isimdir.
Arkaya bakan botlar daha da dikkat çekicidir. Basit bir
küçültme yoluyla, eyer örtüsünü ve tüm dekoratif unsurları çıkararak ve bir
detay, yani çizmeler ekleyerek, askeri tören, kısalık ve güç açısından
neredeyse aşılamayan bir pathos formülü yarattı. Barok seleflerinin aksine,
dünyevi şeylerin geçiciliği, insan varlığının beyhudeliği ve şöhretin
ölümsüzlüğü hakkında uzun uzun konuşmaz
John F. Kennedy'nin cenazesindeki "Black Jack"
isimli at, bu geleneğin en güçlü örneklerinden biridir.
Atlar ölümün yaklaşmasından çekinir ve homurdanır.
Süvari
At bu sahnenin baş aktörüdür çünkü evrim süreci boyunca
korku ifadesini mükemmelleştirmiştir.
Bir atın çok korktuğunda yaptığı hareketler son derece
etkileyicidir.
…eyerden kalp atışını hissedebiliyordum. Kırmızı, geniş
burun delikleri ile şiddetle homurdandı ve kendi etrafında döndü.
Hiç kimse, gücün teatral misyonunu ve onun attaki
somutlaşmasını Peter Paul Rubens'ten daha iyi anlamamış ve onu Rubens'ten daha
muhteşem bir şekilde tasvir etmemiştir.
Rubens'in çizdiği ve boyadığı tüm binicilik savaşları ve av
sahnelerinde (Resim 25), atın gözü (ya da bu ikonik görevin üstlendiği atlardan
biri) sonuç olarak tüm resmin düzenleme merkezi haline geldi. Oyuncuların diğer
tüm bakışları: insanlar, hayvanlar veya canavarlar görüntünün döngüsüne takılıp
kalır ve izleyiciyi aramaz. Tek bir bakış ona doğrudan çarpıyor; bir atın
bakışı. Korkuyu açıkça ifade eden bu bakış, izleyicinin her an hedef alındığını
hissettiriyor. Tamamen açık göz, görüntünün merkezi ve gücün aynası haline
gelir. Aynı anda hem pasif hem de aktif olan bir aynadır: At gücü bünyesinde
barındırır çünkü dehşetini hissetme, ifade etme ve iletme yeteneğine sahiptir.
Bu yuvarlanan prizmada, bu kubbeli göz küresinde, güç ışını yeniden dışarıya,
gözlemciye, tanığa, düşmana doğru yönlendirilmek üzere toplanır.
Tüm hayalet öykülerinde tekrar değirmeni döner; yanmış
kahramanları hayaletlerdir.
Yuhanna'nın Kıyameti / ilki, beyaz bir at üzerinde, bir yay
kullanıyor, bir çelenk veya taç takıyor ve "galip" olarak
adlandırılıyor; geleneksel olarak bir hükümdar olarak yorumlandığından, geri
dönen muzaffer Mesih ile özdeşleştirilirdi. İkincisi, kırmızı bir at üzerinde,
büyük bir kılıç taşıyor ve savaşı ve şiddeti simgeliyor; üçüncüsü, siyah bir
ata binip teraziyi sallayarak kıtlığın habercisidir. Dördüncüsü, soluk renkli
bir ata binerek veba, savaş ve vahşi hayvanlar yoluyla ölüm getirir.
İskandinav ve kıta Germen mitolojisi de Odin ve sekiz
bacaklı kahraman atı Sleipnir'den başlayarak devasa süvarilerle karakterize
edilir.
Kırbaç
Kızlar ve atlar
Bilimsel kemik analizi, Greko-Romen mitoloji yazarlarının ve
tarihçilerin bir zamanlar Amazonlar'a yerleştiği bölgelerde kadınların ata
bindiğini, avlandığını ve savaştığını gösteriyor.
2013 yılında Honda CBR 1000 RR süper motosikletine yönelik
bir reklam, cinsiyetçi olduğu gerekçesiyle eleştirildiği için iptal edildi.
Güzel bir kadın olan İspanyol model Angela Lobato'nun, bir erkek sürücünün
sırayla keyifle kullandığı iyi yapılı bir motosiklete dönüşmesini gösterdi.
Her halükarda, bu reklam, binicilik eyleminden cinsel eyleme
ve geriye doğru hafif metonimik değişimin, at çağına kadar tüm köprüleri
yaktığı varsayılan kültürlerde bile hala yaygın olduğunu gösterdi.
Rönesans ve Barok sanatçıların defalarca kullandığı ortak
bir motif, yaşlı bir adamın genç bir kadın tarafından sürülmesidir. Kadın
genellikle “hanımefendi koltuğu” denilen yerde biner ve sağ elinde kırbacı, sol
elinde ise yaşlı adamı yönlendirdiği dizginleri tutar.
(Hans Baldung Grien’in motifi) Büyük İskender'in öğretmeni
olan yaşlı filozofun, sevgilisi Phyllis'e nasıl aşık olduğunun öyküsünü
anlatıyor. Alexander onu bundan vazgeçirir ve şimdi Phyllis, herhangi bir
erotik iyilik gösterisi yapmadan önce yaşlı adamı sırtına binmesine izin
vermeye zorlayarak intikam alır: Alexander, öğretmenini çok aşağılanmış bir
biçimde görür.
Nietzsche’nin Lou Salomé ile olan ünlü fotoğrafı, iktidar ve
aşağılanma bağlamında sunuluyor.
Bir kişinin at sırtında oturması ve hayvanla birlikte
hareket etmesi, onun içsel anlamı, fiziksel duygusu, becerisi ve bir aşık veya
sevgili olarak niteliği hakkında her şeyi anlatır.
Torino, Bir Kış Masalı
Savaş atına duyulan acıma, edebiyatta yaygın bir motiftir
19. yüzyıl toplumlarının uzun vadede ahlaki sistemlerini
değiştiren deneyimleri deneyimlediği rakamlar arasında özellikle dördü öne
çıkıyor. Dövülmüş at, şehit mahlûk da bunlardan biridir. Diğerleri çalışan
çocuk, yaralı asker ve yetimdir. Birlikte, zorlu bir yüzyılın kabuslarında,
aşağılanmış ve istismar edilmiş, dünyevi talihsizliklerin dörtlüsü içinde
dolaşırlar.
(Britanya) Haziran 1822
Martin Yasası, hayvanlara zulmü yasaklayan yasa Parlamentonun
her iki kanadı tarafından da kabul edildi.
Jeremy Bentham, hayvanların akıl veya konuşma yeteneğine
sahip olup olmadığı konusundaki yaygın tartışmaları ve onların yetenekleri
sorusu aracılığıyla kesintiye uğrattı: «Soru şu değil, akıl yürütebiliyorlar
mı? Ya da konuşabiliyorlar mı? Ama acı çekebilirler mi?»
1889 yılının Ocak ayı başlarında bir kış gününde Torino'da
klasik bir sokak sahnesine tanık olduğunda deliliğe doğru gidişi açıkça ortaya
çıkıyor: topal bir fayton atını döven acımasız bir arabacı.
At zulmünün acımasız üçgeni (kaba arabacılar, yoldan geçen
duygusuz insanlar ve sessizce acı çeken yaratık) hâlâ varlığını sürdürüyor.
Sadece medya değişti ve pozisyonlar farklı şekilde
dolduruldu; Arabacının yerini at tüccarı almış, yoldan geçen, dikkatsizce geçen
ya da merakla bakan kişi artık sokakta değil, internette, örneğin YouTube'da.
Orada, "at cehennemi" gibi arama terimlerini kullandığınızda hala
aynı eski, acımasız sahnelerle karşılaşıyorsunuz: yarı ölü atlar, susuzluktan
yarı delirmiş, küfrederek kötü muameleye maruz bırakılmış, görünüşe göre sarhoş
dövücüler, Polonya (Skaryszew) ve Avusturya'da sürücüler ve hizmetçiler.
(Maishofen) at pazarlarında kamyonlardan sürükleniyor, itiliyor, başka
kamyonlara bindiriliyor, dövülüyor ve taşınıyor. Eğer yolculuktan sağ
çıkarlarsa çoğu için olmasa da birçoğu için yolculuğun varış noktası mezbaha ve
sosis fabrikası olacak.
At zulmünün bir başka sahnesi de, bir zamanlar at kültürünün
yeşerdiği ve daha sonra dünyanın yarısına yayıldığı aynı kültürel bölgede, Arap
Yarımadası'nın kenarında yatıyor. Özel olarak Dubai Emirliği ve genel olarak
Birleşik Emirlikler, çöl bölgelerinde ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklılık
yarışları yaparak sayısız atın hayatını riske atması veya ölümüne neden
olmasıyla ünlüdür.
Unutulmuş Aktör - Tarih
İnsan atla ittifak kurarak ne kazandı? At diğer canlıların
yapamadığı neyi yapabilirdi? Fizik ilk cevabı sağladı. Atın enerjiyi
dönüştürerek enerji yaratabileceği söyleniyordu. Neredeyse tüm diğer
hayvanların yenemediği sert bozkır otlarında saklı olan göze çarpmayan
potansiyel enerjiden, hızlı ve dayanıklı bir koşucunun muhteşem enerjisini
üretebilir.
İkinci cevap, atın aynı zamanda bilgi üretebildiği ve
bilgiyi taşıyabildiğiydi.
At, çeşitli bilgi alanlarından (tıbbi, tarımsal, askeri,
sanatsal) ve bilgi türlerinden (ampirik, uzmanlık, bilimsel) oluşan karmaşık
bir ekonominin yanı sıra antik çağda kurulmuş uzun bir edebiyat geleneğinin
parçasıydı.
Üçüncü bilgi ise atla ilgili büyük duygular, gurur ve
hayranlık gibi duygular, güç arzusu ve özgürlük arzusu, korku, şehvet ve acıma
ile ilgiliydi. Bir sembol ve gösteren olarak Semiofor görevindedir. At her
zaman insani duyguların, ruh hallerinin ve tutkuların önemli bir taşıyıcısı ve
aktarıcısı olmuştur.
Diş ve Zaman
Bir Reinhart Koselleck okuyucusu, yazarın en önemli
tarihsel-teorik kavramlarını taşıyacak çağ eşiğini adlandırırken belki de
aklında bu imgenin olup olmadığını kendine sorabilir / Eyer zamanı
Alfred Weber - Trajedi ve tarih
Trajik duygusunun sadece Yunanlıların değil, dünyaya nasıl
geldiği sorulduğunda Weber, M.Ö. 2000'den bu yana meydana gelen iki fetih
dalgasına işaret ederek yanıt verdi. M.Ö. Avrupa ve Asya
"ön-kültürlerini" geçti: ilki savaş arabası teknolojisine dayalıydı
ve daha sonra M.Ö. 1200'den itibaren. M.Ö. süvari ordularının gerçekleştirdiği
bir fetihtir. Özellikle bu ikincisi, en büyük kültürel dinamizm sürecini
tetikledi: “Bu binici dalgası muazzam bir dalga gibi, zamansal bağlamda
Avrasya'yı kaplayan en büyük dalga gibi. (...) Onları taşıyan halklar, sosyal
ve siyasal yapılarıyla, manevi özlerini, savaşçılıklarının ustalık niteliğini
ve atmosferini her yere beraberlerinde taşıdıkları için yeni bir dünya dönemi,
manevi bir devrim dönemi başladı. (...) Her yerde erkeksi, özgürce hareket eden
erkeklerin görüşleri ve erkeklerin yerdeki anneyle olan tutumları arasında bir
çatışma vardı.
Hiçbir silah, hatta ateşli silahlar bile, savaş arabası
kadar dünyayı dönüştüren bir şey olmadı. MÖ 2. binyıldaki dünya tarihinin
anahtarıdır.
Tüm arkeolojik toprak kazanımlarına rağmen, evcilleştirmenin
gerçek kültürel ve ahlaki başarısı belirsizliğini koruyor: Hiçbir metin, hiçbir
görüntü ve hiçbir maddi iz, ilk kez vahşi bir ata binen ve binicisine hoşgörü
göstermesini sağlayan adamın cesaretine tanıklık etmiyor.
Bir insanın ata binmesi küçük ama cesur bir adımdı.
Kesinlikle aya inişle kıyaslama çok abartılı değil (Ann Hyland).
At aynı zamanda nispeten tutumlu ve sağlam bir ortaktı ve
neredeyse insanlar kadar uyum sağlayabiliyordu. Bu esas olarak hayvanın
beslenmesi ve sindirimi ile ilgilidir. Atlar, inek derisinin altına girmeyen,
yani selüloz yapısı nedeniyle çok sert olan ve düşük protein içeriği nedeniyle
inekler ve çoğu çift parmaklı hayvan için yeterince besleyici olmayan ot
türleri ile beslenir. Ayrıca ineklerin geviş getirme işini yaptıkları dinlenme
sürelerine ihtiyaçları vardır; atlar ise basit mideleri sayesinde koşarken
sindirim yapabilirler. Atın sağlamlığının ve tutumluluğunun ilk şartı
dişleridir: Özellikle yüksek ve sert taçlı dişleri sayesinde atlar ve diğer tek
tırnaklılar, içeriğindeki yüksek silikon oranıyla çayırların, bozkırların ve
savanların sert otlarını otlayabilir ve parçalayabilirler.
Elias Canetti şöyle yazıyor: "Ok, Moğolların ana
silahıdır. Uzaktan öldürüyorlar; ama hareket halindeyken de atlarının sırtından
öldürüyorlar.»
Amerikalının aklında elbette yalnızca Kızılderililer var;
Tarihsel perspektifi veya kültürel tek yönlü caddesinin istediği de budur.
Toprak kapma, Carl Schmitt'in jeopolitik teorisinin
merkezine yerleştirdiği bir terim ("Al, paylaş, otlat") birbirini
takip eden bölgesel el koyma eylemlerini tanımlayan bir hukukçu kavramıdır.
Eğer bunu tarihsel gerçeklik testine tabi tutarsak, böyle bir sahiplenmenin
pratikte asla atlar olmadan gerçekleşemeyeceği hemen ortaya çıkıyor (atların yerini
develerin ve tek hörgüçlü develerin aldığı Doğu hariç). Fatih, almaktan bölmeye
ve sonunda otlatmaya geçmeden önce, genellikle ilk önce ele geçirilen bölgeyi
geçmek zorundaydı; içinden geçtik ve güvence altına alındı.
A. W. Crosby Jr. İspanyol fatihinin domuz olmadan hayal
edilebileceğini yazıyor, ancak atı olmadan nasıl düşünülebilir? Başlangıçta
askeri fetihlerin temel aracıydı (almak), at daha sonra toprağa hakim olmak ve
onun kullanımını güvence altına almak için vazgeçilmez hale geldi (paylaşın,
otlatın): "Eğer atı onun bilgiyi, emirleri ve askerleri bir noktadan
diğerine hızlı bir şekilde taşımasını sağlamasaydı, fatih geniş Hint nüfusunu
asla kontrol edemezdi.
Bir atı acı içinde görmeye kim dayanabilir? Atın, o trajik
hayvanın ölmesini görmek dayanılmaz. Uzun bacaklarının bükülmesi, dizlerine
kadar çökmesi. Koca bedenin yavaş yavaş düşüşünü, gözünün kırılmasını hiçbir
insanoğlu izleyemez.
…
Atın ölümü, "insanlığın tüm sevinçlerini ve acılarını taşıyan bir canlı metaforun" sonu...
