Stefan Zweig - Rilke’ye Veda - Notlar

Türkçeleştiren: Sezer Duru

Edebi Şeyler Yayınları, 2015

 

Hazırlayanın Notu

Ömer Şişman

…kitap Stefan Zweig’ın Rainer Maria Rilke’nin ölümünden iki ay sonra, 20 Şubat 1927’de Münih’te devlet tiyatrosunda ve Rilke’nin 10. ölüm yıldönümünde, Londra’da yaptığı iki konuşmadan oluşuyor.

 

Rilke, 1875’te, o zamanlar Avusturya Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde bulunan Prag’da dünyaya geldi.

 

Rilke değişen dünyanın son büyük lirik şairiydi.

 

Rilke’ye Veda

Söylev

 

Bu söylev Rainer Maria Rilke’nin şerefine 20 Şubat 1927'de Münih’teki devlet tiyatrosunda yapılmıştır ve burada ilk haliyle verilmektedir.

 

Bu anı müzik ahenklendirdi, müziğin içinde akıp gidecek o.

 

Rilke’yle hakkıyla vedalaşmamıza bir tek müzik tanıklık edebilir, söz içimizden bir tek onun içinde eksiksiz müzik olmuştu.

 

…saf şairi, Rainer Maria Rilke’nin yüzü ve nefesinde bir kereye mahsus ve unutulmaz olarak gördük.

 

…daha yüksek bir yaratıcılığa erişmek için genç Rilke dünyaya açıldı,

…içinden binlerce insanın ve kaderlerinin geçtiği Tolstoy’un gözlerinin içine baktı,

 

Orpheus’a Soneler ve Duino Ağıtları

…bunlar kendi seçimi olan yalnızlığa yükselişti. Çünkü dil havasının bu en uç bölgesini, bu yabancı ışık ötesinin ve son karanlıkların büyük karşılaşmaları

…olgunluğunun son demine eriştiği bu kutsal sonbaharda Rilke dilden en uç noktasını, artık pek anlatılır olmayanı anlatmayı talep etti: artık, nesnelerden titreşen sesleri, onların duyusal korunan şekillerini değil, tersine onların aralarından süzülen ruh gibi görünmez gizem dolu ilişkiyi talep ediyordu,

 

Duino Ağıtları

Artık hayatta olanın konuşması değildi burada denenen, aksine nesnelerin ve duyguların ötesindekilerle yapılan bir ikili konuşmaydı. Burada yükselen, artık sonsuzla olan diyalogdu, ölümle kardeşçe karşılıklı konuşmaydı,

 

Rainer Maria Rilke

Bu konuşma Rilke’nin 10. ölüm yıldönümünde, 1936 ’da, Londra’da yapıldı.

 

…eğer bir şiirsel görüngü, aynı zamanda o insanın portresini de uyandırmıyorsa asla kusursuz olarak tanınamaz.

 

…bütün bir yaşamın salt şiirsel bir varoluşa dönüşmesi,

 

Kendi kişiliğini ve kişiliğine ait olanları olabildiğince saklamayı severdi ve yaşamım boyunca rastladığım yığınla insanı gözümün önüne getirdiğimde, dış görünüşüyle dikkat çekmemeyi Rilke kadar başarmış olan başka birini anımsamıyorum.

 

…resimlerinin dergilerde yayımlanmasını yasaklamıştı, çünkü kendisi gözlemlenmek yerine gözlemleyebilmek istiyordu.

 

…yüksek sesli olana, kaba olana dayanamazdı. Yüksek sesle konuşan bir insan onun için kişisel bir azaptı,

 

Onun ne alışkanlıkları, ne adresi ve aslında ne de bir vatanı vardı; İtalya’da, Fransa’da ya da Avusturya’da aynı rahatlıkla yaşayabilirdi ve kimse nerede olduğunu bilmezdi.

 

Hayranlık duymak onun şansıydı

 

…savaş ve savaş sonrası yıllarında

…yaratmak istediği ve yaratamadığı sessizliğe karşın, dünya kana susamışken, çirkin, kaba ve barbarcayken nasıl acı çekti…

Tekrar bir mısra yazmadan önce yıllar yılı süren içsel felçliliğini yenmek zorunda kaldı.

 

Rainer Maria Rilke’nin Kısa Yaşamöyküsü

“Yeni doğmuş” anlamına gelen Rene, kadın ismi Rene’yi çağrıştırmaktadır.

 

1894 “Akşam” adlı şiiriyle katıldığı bir yarışmadan 20 marklık ödül kazanır. İlk şiir kitabı Yaşam ve Şarkılar (Leben und Lieder) yayımlanır.

 

1895 İyi Ruhlara Adak (Larenopher) yayımlanır.

 

1986 Düşten Taç (Traumgekrönt) yayımlanır.

 

1897 12 Mayıs’ta, Münih’te romancı Jakob Wassermann aracılığıyla kendisinden on dört yaş büyük ve evli olan Rus asıllı Lou Andreas-Salome (1861-1937) ile tanışır.

 

 

1898 Kendime Şenlik (Mir zur Feier) yayımlanır.

 

Rilke ile Tolstoy’un tanışmasına dair farklı söylentiler vardır. Bunlardan birine göre Tolstoy Rilke’ye ne iş yaptığını sorar, “Şair” cevabını alınca daha ciddi bir şeyle uğraşmasını öğütler. Bir başka söylentiye göre bu sorunun sorulacağını tahmin eden Rilke yanıt vermez, konuşma kontesin bağırmaları arasında kaynar.

 

Dua Saatleri Kitabı’nın (Das Stundenbuch) ilk bölümünü yazar.

 

1901 Salome’den ayrılır ve Mart ayında Clara Westhoff ile evlenir.

Dua Saatleri Kitabı’nın ikinci bölümünü yazar. Tek kızları Ruth 12 Aralık’ta dünyaya gelir.

 

1902 Yeni Şiirler’in (Neue Cedichte) ilki olan “Panter”i yazar. Resimler Kitabı (Das Buch der Bilder) adlı şiir, Sonuncular (Die Letzten) adlı öykü kitapları yayımlanır.

 

1903 Rodin monografisi Berlin’de yayımlanır. Dua Saatleri Kitabı’nın üçüncü bölümünü tamamlar.

 

1905 Dua Saatleri Kitabı yayımlanır. Felsefe eğitimine Georg Simmel’in yanında devam eder.

 

1906 14 Mart’ta babası ölür. Rilke kısa bir süre için Rodin’in özel sekreteri olur. Yüzyıl başında oluşan Jugendstil’den (art nouveau) etkilenmiş SancaktarChristoph Rilke’nin Aşk ve ölümü Üzerine Bir Ezgi (Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph, Rilke) yayımlanır.

 

1907 Yeni Şiirler (Neue Gedichte) yayımlanır. Ekim’de Paris’te Cezanne’ın yapıtıyla yoğun biçimde karşılaşır; Paris’te Salon d’Automne’da açılan Cezanne’ı anma retrospektifini hemen hemen her gün gezer ve notlar alır.

 

1908 Yeni Şiirlerin Diğer Bölümü’nü yayımlar. Genç yaşta loğusa yatağında ölen ressam arkadaşı Paula Modersohn-Becker ve Kont Wolf Graf von Kalckreuth (soylu bir ailenin Ekim 1906’da, 19 yaşında intihar eden oğlu, daha çok Baudelaire çevirileriyle tanınan bir genç şair) için birer “Requiem” yazar.

 

1909 1904-1909 arasında yeniden elden geçirdiği Bana Tören (Mir zur Feier) ile 1898-1899’da yazdığı Beyaz Prenses’i (Die ıveisse Fürstin) Erken Şiirler (Die Jrühen Gedichte) adını verdiği kitapta bir araya getirir. Requiem yayımlanır.

 

1910 Hohenlohe Prensesi Marie von Thurn und Taxis’in davetini kabul eder ve Trieste’deki Duino Şatosu’na gider. Yıl sonuna doğru Cezayir ve Tunus seyahatleri yapar. Andre Gide ile tanışır. 1904’ten beri uğraştığı Malte Laurids Brigge’nin Notları (Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge) adlı tek romanı yayımlanır.

 

1912 Duino Şatosu’nda ilk iki ağıtı ve “Meryem’in Yaşamı”nı yazar. Salome ile birlikte Münih’te katıldığı bir psikoloji kongresinde Sigmund Freud ile tanışır.

 

1915 Paris’teki eşyasına Fransız hükümetince el konur. Askerliğe uygun bulunur ve Bohemya’da görevlendirilir. Kasım ayında Duino Ağıtları’nın en karamsarı olan “Dördüncü Ağıt”ı yazar.

 

1916 Dostlarının gayretiyle Viyana Savaş Arşivi’ne sevk edilir. Bir yıl burada çalıştıktan sonra askerlikten muaf tutulur.

Stefan Zweig’la dostluk kurar.

 

1920 ressam Baladine Klossowska (Merline) ile tanışır.

 

1921 Muzot Şatosu’nu keşfeder. Dostu ve hamisi olan Reinhart kardeşler şatoyu önce kiralar, ardından satın alırlar. Rilke, Baladine Klossowska’nın yardımıyla şatoya yerleşir.

 

1922 7-14 Şubat arasında Duino Ağıtları’nın eksik bölümlerini tamamlar, Orpheus’a Soneler’in ise birinci bölümünün sonelerini 2-5 Şubat, ikinci bölümünün sonelerini 15-23 Şubat arasında bir çırpıda yazar.

 

1923 Orpheus’a Soneler’i mezar taşı yazıtı olarak kızı Ruth’un genç yaşta ölen arkadaşı Wera Ouckama Knoop’a (1900-1919) adar. Ağustos-Eylül arasında Valmont’daki sanatoryumda tedavi için kalır. Aralık’ta tekrar sanatoryuma yatar.

 

1924 Paul Valery, Muzot’ya ziyarete gelir. Fransızca yazdığı şiirlerinden üçü Valery’nin gazetesi Commerce’de yayımlanır.

 

1926 Fransızca yazdığı şiirler Vergers adıyla kitaplaşır.

Mayıs’tan itibaren Rus şair Marina Tsvetayeva ve Boris Pasternak ile mektuplaşır.

13 Aralık’ta Salome’ye Rusça bir veda mektubu yazar. 29 Aralık’ta Valmont’da vefat eder.

…