R. F. Kuang - Sarı Yüz - Özet / Notlar

R. F. Kuang - Sarı Yüz - Notlar

Yellowface

Mütercim: Elif Ersavcı, İthaki Yayınları, 2025

 

1

Athena Liunun ölümünü izlediğim gece, Netflix’le yaptığı anlaşmayı kutluyoruz.

June Hayward, kendisiyle aynı dönemde yazarlık dünyasına giren ve olağanüstü bir başarı yakalayan eski Yale günlerinden tanıdığı arkadaşı Athena Liu ile Georgetown'daki lüks bir teras barda buluşur. Athena, Netflix ile imzaladığı devasa anlaşmayı kutlarken; June, onun bu kusursuz ve pırıltılı hayatı karşısında içten içe derin bir kıskançlık ve yetersizlik duygusu yaşar.

 

…anladım ki kıskançlık, yazarlar cephesinde, daha çok korkuya benziyor.

Yukarıdakiler Athena’yı seçti. Bense altı üstü kahverengi gözlü, kahverengi saçlı, Philly’li June Hayward’ım - ve ne kadar sıkı çalışırsam çalışayım ne kadar iyi yazarsam yazayım, asla Athena Liu olamayacağım.

 

Geceyi Athena’nın Dupont Circle’daki lüks evinde sürdürmeye karar verirler.

Athena’nın evinde, yakın zamanda tamamladığı ve henüz kimsenin okumadığı Birinci Dünya Savaşı konulu taslağını inceleyen June, metnin ne kadar kusursuz ve güçlü olduğunu görünce kıskançlığı daha da büyür.

Athena, ağzına attığı bir lokma krep yüzünden nefessiz kalır, boğulmaya başlar.

 

2

Athena Liu’nun trajik ölümünün üzerinden zaman geçmiştir. Athena’nın henüz tamamlanmamış son başyapıtı Son Cephe’yi (I. Dünya Savaşı'nda Çinli işçileri konu alan muazzam bir tarihî roman taslağını) okuyan June, küçük dokunuşlarla boşlukları doldurmaya başlar, ancak kendini durduramayarak metnin tamamını yeniden yazar ve cilalar.

 

Biliyorum, bana inanmayacaksınız ama Şunu alayım da üstüne yatayım gibi bir düşünce aklımdan bir an bile geçmedi. Oturup da ölü arkadaşımın eserinden nemalanmak için şeytani planlar yapmadım. Hayır, sahiden - her şey çok doğal geldi, bu iş bana düşmüş gibi, takdiri ilahi böyle gerektirmiş gibi.

 

Eserin asıl sahibinin Athena olduğunu gizleyerek taslağı kendi yazımısı gibi ajanı Brett Adams’a gönderir. büyük yayınevlerinin dikkatini çeken kitap için büyük bir açık artırma başlar ve roman, prestijli bir bağımsız yayınevi olan Eden Press’e devasa bir avans karşılığında satılır.

 

Yaptım işte. Athena’nın hayatını yaşıyorum. Yayıncılığı olması gerektiği gibi deneyimliyorum. O cam tavanı kırdım. İstediğim her şeye sahibim - ve tadı hep hayal ettiğim kadar güzel.

 

3

İntihal kolaya kaçmaktır, kelimeleri kendi başınıza dizemediğinizde yaptığınız sahtekârlıktır. Oysa benim yaptığım şey kolay filan değildi. Kitabın büyük kısmını baştan yazdım.

İkimiz için de yazıyormuşum gibi hissediyordum. Meşaleyi ben devralmışım gibi.

 

4

Son Cephe adlı romanın prodüksiyon ve revizyon süreci…

 

Yale Daily News, Athena Liu’nun taslak notlarının Sterling Memorial Kütüphanesi’ndeki Marlin Edebiyat Arşivi’ne bağışlanacağını duyurur.

 

Mesele şu ki bu romana ne kadar çok şey kattığımı kimse anlayamayacak. İlk taslağı Athena’nın yazdığı haberi patlarsa bütün dünya yaptığım bunca işe, kurduğum bunca güzel cümleye bakacak ve tek gördükleri Athena Liu olacak. Ama bunu kimsenin bilmesi gerekmiyor, öyle değil mi?

 

İntihalinin ortaya çıkmasından ölümcül bir panik duyan June, hemen Athena’nın annesi Bayan Liu’yu ziyaret eder. Duygusal bir manipülasyonla, bu defterlerin Athena’nın mahremiyetini ihlal edeceğini ve "cesedini teşhir etmek" anlamına geleceğini savunarak Bayan Liu’yu ikna eder.

 

5

Çin'de geçen bir hikâyeyi Beyaz bir yazarın kaleme almasının yaratabileceği olası tepkiler ve "kültürel sahicilik" tartışmaları gündeme gelir. Bu infiallerin önüne geçmek amacıyla yayıncılık ekibi, June'un adını Juniper Song olarak değiştirmesini ve geçmişine dair (Meksika'daki kısa deneyimini Barış Gönüllüleri gibi gösteren) bazı detayları parlatarak onu "dünya görmüş bir göçebe" olarak konumlandırmayı önerir. June, bu mahlas değişikliğini ve yeni kimliği tereddütle de olsa kabul eder.

 

Asistanı Candice, kitabın Çin diasporasından olmayan bir yazar tarafından yazılması nedeniyle bir "duyarlık okuru" (sensitivity reader) ile denetlenmesi gerektiğini savunur. June, araştırmalarına güvendiğini söyleyerek bunu şiddetle reddeder. Candice projeden uzaklaştırılır.

 

Son Cephe büyük bir ticari fenomene dönüşür. Ancak tam her şey yolunda giderken, Goodreads'te Candice Lee'nin kitaba tek yıldız verdiğini görmesiyle June huzursuz bir gerçekle yüzleşir.

 

6

Son Cephe’nin satışa çıkmasıyla June için muazzam bir kutlama ve coşku dönemi başlar.

Düzenlenen bir etkinlik sırasında June, ön sıralarda zümrüt yeşili şalı ve Stila marka rujuyla oturan Athena Liu’yu gördüğünde adeta kanı donar. Öldüğünden ve taslağını çaldığından emin olduğu eski arkadaşının orada canlı bir şekilde durması June’un panik atak geçirmesine ve konuşma dengesini yitirmesine neden olur.

 

7

Son Cephe, New York Times çoksatanlar listesine üçüncü sıradan giriş yapar.

 

Vay canına... Hayatım boyunca hep bunu istemiştim. Ön sipariş rakamlarından listeye girme ihtimalimin yüksek olduğunu biliyorduk ama kanıtı apaçık ortaya dökülünce zevkten dört köşe oluyorum. İşte onay damgası. Ben kitapları çok satan bir yazarım. Başardım.

 

İlk kitabım fiyaskoyla sonuçlandığından beri beni hakir gören yazarlar canciğer kuzu sarmasıymışız gibi davranmaya başlıyor. Kimleri görüyorum, nasılsın? Zaman nasıl da akıp gidiyor, değil mi? Baksana, vaktin varsa yeni kitabım için birkaç cümle yazar mısın?

 

En iyi intikam başarılı olmaktır.

 

İçsel suçluluk duygusunu hafifletmek ve yayın dünyasına uyum sağlamak adına, Asya Asıllı Amerikalılar Yazarlar Kolektifi'ne bağışlarda bulunur ve yeni yazarlar için kurulan mentörlük programına katılır. Bu program kapsamında Emmy Cho adlı genç ve Koreli-Amerikalı kuir bir yazarın mentoru olur.

 

'Bence endişelenmene hiç gerek yok,' diye rahatlatıyorum onu. 'Bu sektörde Asyalı olmak şimdiye kadar hiç olmadığı kadar kolay.' Kaşları çatılıyor. 'Gerçekten böyle mi düşünüyorsunuz?' 'Kesinlikle,' diyorum. 'Artık çeşitlilik rağbet görüyor. Editörler marjinal seslere aç. Farklı olduğun için önünde pek çok kapı açılacak, Emmy.'

 

8

Adele Sparks-Sato’nun Los Angeles Review of Books’ta yayımlanan, kitabın Çinli işçilerin acılarını "Beyazların aklandığı bir melodram sahnesine dönüştürdüğünü" savunan sert incelemesi June’u derinden sarsar.

Romana orijinal taslakta bulunmayan, June’un eklediği ırklar arası romantizm unsuru, okurların ve eleştirmenlerin en çok tepki gösterdiği nokta olur.

 

Yazarların neyi yazıp neyi yazamayacaklarıyla ilgili bir sansür uygulanması fikrini çok tehlikeli buluyorum. İnsanlara ten renklerine göre ne yazıp ne yazamayacaklarını dikte ettiğimiz bir dünyada yaşamayı asla istemezdim.

 

Athena'nın da başkalarının trajedilerini birer vampir gibi toplayıp kendi edebiyatına malzeme yaptığını, kendisinin de aslında tam olarak Athena'nın yöntemini izlediğini fark eder.

 

9

Çinli-Amerikalılar Cemiyeti’nden Susan Lee imzalı bir davet e-postası alır.

Shady Grove metro istasyonunda Susan tarafından karşılanan June, arabada göbek adının "Song" olduğunu söylemesiyle birlikte aralarında geçen kısa bir diyalogda aslında Asyalı olmadığını itiraf etmek zorunda kalır.

 

“Ne!” Susan’ın ağzı şaşkınlıktan bir karış açık kalıyor... “Ama soyadınız Song olduğu için biz sandık ki... Korelisiniz öyleyse?...” “Hayır, maalesef. Song benim göbek adım aslında. Soyadım Hayward. İki taraftan da Asyalı değilim.”

 

Katıldığı bir etkinlikte kitabından bir bölüm okuyup soruları yanıtlar.

Çin İşçi Birlikleri’nde savaşmış olan yaşlı ve kibar Bay James Lee ile tanışır. Bay Lee, ellerini tutarak June’a bu tarihi hikâyeyi unutturmadığı ve dünyaya duyurduğu için minnettarlığını dile getirir. Bu masum ve içten teşekkür karşısında derin bir vicdan azabı ve utanç duyar.

 

Dosyayı teslim ettiğimden beri ilk kez büyük bir utanca kapılıyorum. Bu benim tarihim değil, benim mirasım değil. Benim komünitem değil. Ben yabancıyım, kendimi olduğumdan başka göstererek sevgilerinin tadını çıkarıyorum.

 

10

Kitap birçok ödülün adayı olur ve bu durum, ticari başarısının yanı sıra onun prestijini de doruğa çıkarır. Film hakları için teklifler almaya başlar.

 

Sinemanın tamamen farklı bir mecra olduğunu ve farklı anlatım teknikleri gerektirdiğini anlamıyorlar... Aslında bir nevi çeviri bu. Ve mecralar arası çeviri tabiatı itibarıyla sadakatsizdir bir ölçüde. Roland Barthes diyor bunu. Çeviri bir ihanet eylemidir.

 

Neden büyük hayaller kurmayayım? Fark ettim ki yayıncılıktaki hedeflerimi gerçekleştirdikçe heves ve hırslarım da büyüyor…

 

11

Twitter’da @AthenaLiununHayaleti adlı anonim bir hesabın açılmasıyla June için kâbus başlar. Hesap, Son Cephe’yi June Hayward’ın değil Athena Liu’nun yazdığını, June'un bu eseri ve kelimeleri çaldığını iddia eden tweetler atar. Bu iddia kısa sürede sosyal medyada çığ gibi büyür; troller, kitap blogları ve okurlar ikiye bölünürken June adeta bir linç kültürünün ortasında kalır.

 

Bu süreçte June, geçmişte Athena’nın da benzer bir çevrimiçi tacize ve nefret dalgasına maruz kaldığı günleri hatırlayarak internetin ne kadar acımasız ve gerçek bir "hayat" olduğunu acı bir şekilde fark eder.

 

İnternet aptallığının dibi olduğunu düşündüğüm yorumları okur okumaz bunu yapmayı bırakmalıydım. Ama hakkımdaki tartışmaları takip etmek ağrıyan bir dişi dürtmek gibi. Sırf çürüğün ne kadar derine gittiğini görmek için kurcalamak zorunda hissediyorum kendimi.

 

12

Katıldığı bir etkinlikte June’un Çin İşçi Birlikleri hakkında anlattığı tarihi bir anekdot sırasında sanatçı ve yazar Diana Qiu, sözünü keserek June’un yüzüne karşı “Ölü bir kadının kelimelerini çalmak da yanlış... Son Cephe'yi June Hayward’ın yazmadığı yönünde sağlam deliller var” diyerek onu açıkça ifşa eder.

 

Etkinlik sonrası derin bir utançla oradan kaçan June, moralini düzeltmek için Diana Qiu’nun geçmişteki tuhaf sanat projeleriyle alay eder ve bu saldırının arkasında tamamen kıskançlık yattığına kendini inandırır.

 

Kıskançlık işte. Hepsi beni kıskanıyor, bütün o zehirli lafların sebebi bu. Darbe almış olabilirim ama Diana gibi internette meşhur olmaya çalışan dengesiz ve saldırgan bir özentinin kariyerimi mahvetmesine izin vermeyeceğim.

 

13

June, @AthenaLiununHayaleti adlı Twitter hesabının sahibini bulmaya çalışır. Athena’nın aleyhine uydurma intihal kanıtlarının yer aldığı basit bir WordPress sitesi kurar ve bu sitenin linkini @AthenaLiununHayaleti hesabına atar. Hesap linke tıklayınca IP adresini ele geçiren June, verileri teknoloji uzmanı olan eniştesi Tom’a gönderir. Tom, konumun Fairfax, Virginia olduğunu söyler. Bu konum üzerine June, şüphelinin kimliğini anlar: Athena’nın eski erkek arkadaşı Geoffrey Carlino.

 

14

Tysons Corner’daki bir kafede buluştuklarında Geoff, Athena’nın projeden önceden bahsettiğini öne sürerek June’a şantaj yapmaya ve telif gelirinden pay koparmaya çalışır. Ancak June, elinde Geoff’un şantaj kayıtlarının olduğunu söyleyip masaya vurarak durumu tersine çevirir ve onu köşeye sıkıştırır.

Bu yüzleşmenin ardından June, resmi web sitesinde intihar saldırısı niteliğinde bir açıklama yayımlayarak suçlamaları "ölü arkadaşının anısına yapılmış alçakça bir saldırı" ve "ırkçı bir manipülasyon" olarak reddeder. Bu hamle kamuoyundaki algıyı hızla lehte çevirirken, @AthenaLiununHayaleti hesabı da kısa süre içinde kapanır.

 

15

Son Cephe’nin fırtınası dinip ortalık sakinleştiğinde, June yeniden yazma baskısıyla yüzleşir.

June, Athena’nın notları arasında karanlık bir ormanda geçen, anne-kız ilişkilerini irdeleyen "Anne Cadı" (The Witch Mother) adlı bir novella taslağı bulur ve bu kıvılcımla kendi yazma becerisini birleştirerek eseri kısa sürede tamamlar. Kitap övgüler alır.

 

16

Anne Cadı novellasının yayımlanmasından iki hafta sonra edebiyat eleştirmeni Adele Sparks-Sato, June Hayward’ın kitabın ilk paragrafını Athena Liu’nun 2018’deki bir yazar atölyesi metninden birebir çaldığını ispatlayan kapsamlı bir blog yazısı yayımlar.

June’un intihal yaptığı şüphe götürmez şekilde tescillenince sektördeki tüm arkadaşları (Emmy Cho ve Eden’ın Melekleri dahil) onunla ilişkisini keser.

 

Athena’nın annesi Patricia Liu’nun tazminat davası açmayacağını bildirmesi ve sağ kanat yorumcuların olayı bir "kültür savaşına" dönüştürmesi sonucu kitabın satışları patlar ve Eden Press June’un arkasında durmaya devam eder.

 

17

Yeni bir proje yazmakta büyük bir tıkanıklık yaşayan June, ilham bulabilmek için DC'deki Çin mahallesi'ne gider.

 

Bir dakika ya, sen şu yazar değil misin?... Sen Athena Liu’nun kitabını çalan kızsın. Yüzü sertleşiyor. Burada ne yapmaya çalıştığını bilmiyorum ama buna ortak olmak istemiyoruz. Hatta gitmeni rica edeceğim.

 

18

Asya Asıllı Amerikalı ve Pasifik Adalı Genç Yazarlar Atölyesi’nde ders vermek üzere yola çıkar. Burada liseli öğrencilerle tartışır. Öğrencilerden birine zorbalık yapar ve bundan zevk alır.

 

19

June, Philadelphia banliyölerinde yaşayan annesinin yanına sığınır. Çocukluk defterlerini gözden geçirir.

Yayın dünyasının kıskançlıklarından, pazarlama stratejilerinden ve etiketlerden uzak, sadece kendisi için kelimeleri dizdiği o saf döneme özlem duyar.

 

Öldüğümde arkamda dağ gibi bir sayfa yığını bırakayım ve hepsi şöyle desin avaz avaz: Juniper Song buradaydı ve bize aklındakileri anlattı.

 

20

June, yazma tıkanıklığını aşmak için çareler arar.

Gerçek ile kurgunun sınırlarını bulandıran, kendisi ile Athena’nın karmaşık dostluğunu, hırsızlığı ve skandalı konu alan sözde-otobiyografik yeni bir roman yazmaya karar verir.

Instagram’da yazma sürecine dair neşeli bir fotoğraf paylaşır.

Aynı gece Athena’nın resmi Instagram hesabı mucizevi/korkunç bir şekilde yeniden aktifleşir. Hesaptan, Athena’nın garip, zorlama bir sırıtışla hem Son Cephe’yi hem de Anne Cadı’yı tuttuğu ürkütücü bir fotoğraf ve "Benden kurtulabileceğini mi sandın? Hâlâ dimdik ayaktayım" mesajı paylaşılır.

 

21

Instagram mesajının ardından Geoffrey Carlino ile Coco’s Cafe’de yüzleşir. İlk başta şüpheyle yaklaşsa da Geoff’un şaşkın ve perişan halinden bu işin arkasında onun olmadığını anlar.

 

Travma damıtılıp ebedi bir şeye dönüşüyordu. Bana yaralarını ver, diyordu bize, sana elmas yapayım. Ama sanat icra edildikten... acının hâlâ orada olmasını zerre umursamıyordu.

 

June, kafenin penceresinden dışarı baktığında zümrüt yeşili şalı ve zorlama sırıtışıyla yine Athena’nın hayaletini görür.

 

22

June paranoyaklaşır. Kâbusları ve halüsinasyonları birbirine karışır; uykusuzluk ve anksiyete onu tükenmenin eşiğine getirir.

 

Tamam, dikkatimi çektin işte, ne istiyorsun? / Hayalet çevrimiçi. Ânında cevap veriyor. / şeytan merdiveni. / yarın gece. / on birde.

 

23

Karşısına Athena kılığında bir hayalet çıkacağını beklerken, olay yerinde bekleyen kişinin asıl kimliği ortaya çıkar: Bu kurgunun ve intihal skandalının arkasındaki beyin, Goodreads puanı yüzünden işinden atılan eski editör asistanı Candice Lee’dir. June’un suçunu itiraf etmesini sağlamak için bu psikolojik oyunu oynadığını itiraf eder.

 

Sen benim hayatımı mahvettin. Ben de şeninkini mahvediyorum...

 

June ile Candice arasında merdivenlerin tepesinde boğuşma başlar. Arbede sırasında Candice’in karnına bastığı tekme ve June'un dengesini kaybetmesi sonucu, June merdivenlerden aşağıya doğru düşer.

 

24

Şeytan Merdiveni'nden düşüşünün ardından dört gün hastanede kalan (köprücükkemiği ve ayak bileği alçılanan) June, taburcu olarak evine döner. Candice, merdivenlerdeki arbedeyi ve olayı öylesine kusursuz örtbas etmiştir ki, polise ya da basına verebilecek hiçbir yasal koz yoktur; dahası Candice, June’un o geceki suç itirafı kayıtlarını elinde tutmaktadır. Kısa süre sonra Candice, Athena ile June arasındaki skandalı konu alan anı kitabını (memoir) yedi haneli devasa bir avansla Penguin Random House’a sattığını duyuran bir New York Times röportajı yayımlar.

 

Ümitsizliğe kapılmıyorum. Yaklaşan bir panik atağa işaret eden semptomları hissetmiyorum. Bilakis: Alabildiğine sakinim, neredeyse bir Zen hâlindeyim. Kendimi canlı hissediyorum.

 

Candice’in kayıtları açığa çıkardığında Şeytan Merdiveni'nde olduğunu ele vermiş olacağını fark eden June; bu kez Candice’in kendisini pusuya düşürdüğünü, Athena’nın sömürücü ve vampirik bir karakter olduğunu, kendisinin ise sadece edebiyata duyduğu saf aşkla Athena’nın ham eserlerinin heba olmasını önleyen masum bir kahraman olduğunu savunan yeni bir anı/savunma kitabı yazmaya karar verir. Sektörün ve linç kültürünün çürümüşlüğünü gözler önüne serecek bu yeni dosya için hemen Brett’e yazmayı, acilen bir teklif savaşı (açık artırma) başlatmayı ve okurları kendi tarafına çekmeyi planlar.

 

Ya Juniper Song haklıysa?

…