Chuang Tzu’nun Kitabı

Chuang Tzu’nun Kitabı

Derinlik yeterli değilse, su büyük bir gemiyi taşıyamaz.

Hava için de böyledir. Yeterli derinlik yoksa büyük kanatları taşıyamaz. (s. 3)

Küçük bilgi, büyük bilgiyi; kısa ömür uzun ömrü ölçemez. (s. 4)

Hsu:yu; “...niye senin yerini alayım? Bunu bir ad için mi yapacağım? Ad, gerçekliğin gölgesinden başka bir şey olmadığına göre kendimi gölgeler uğruna sıkıntıya mı sokayım? (s. 5)

Bir tin var gibi, gelgelelim onun varlığının ipucunu bulamıyoruz. Biçimini göremiyoruz, gene de işlevleri besbelli. Kim bilir, belki de dış biçimi olmayan bir iç gerçekliği vardır. (s. 10)

Gövde dağılır, us da onunla gider. Bu büyük bir keder nedeni değil mi?

…sözler bir şey taşır, bir şey söylemeyi amaçlar. Ancak onların neyi söylemeyi amaçladığı belirlenemez. Öyle ise gerçekten söylenen bir şey var mıdır? (s. 11)

…bilge, bütün karşıtları bir araya getirir, doğal göksel dengede dinlenir. (s. 13)

Ben, evren ile birlikte var oldum. Bu noktada benimle her şey Bir.

Her şey Bir ise, konuşmak yersiz.

Dil, doğası gereği saltığı dile getiremez. Ayrımlar buradan doğar. (s. 15)

…görünen yol, yolu göstermez. Tartışmak için konuşan amacına ulaşmaz. İnsancıllık saplantı durumuna geldiğinde yapıcı değildir. Kendini gösteren dürüstlüğe inanılmaz. Kendini ortaya atan yüreklilik hiçbir şey başaramaz. (s. 16)

Yetkin insan, tinsel bir varlıktır. (s. 17)

Zamana aldırma, doğruya yanlışa da; sonsuzun dünyasına geç, en son orada dur.

İnsan yaşamı sınırlı, bilgi ise sınırsızdır. Sınırlı olanı sınırsızın peşinde koşmaya itelemek ölümcüldür. Birinin gerçekten bildiğini sanması da gerçekten ölümcüldür. (s. 20)

Prens Huei’nin aşçısı bir öküz kesiyordu. Elinin her vuruşu, omzunun her yükselmesi, ayağının attığı her adım, dizinin her ileri gidişi, yarılan etten çıkan her “fış” sesi, satırın her “çık” sesi, yetkin bir ritim içindeydi –Dut Sürgünleri’nin dansı gibi, Ching Shou’nun uyumlu telleri gibi.

“İyi iş becerdin!” diye bağırdı Prens, “seninki gerçek bir beceri.” Aşçı satırını bir yana bırakarak, “efendimiz” diye yanıtladı, “ben her zaman kendimi Tao’ya adarım. İnsanın kendini Tao’ya vermesi salt beceriden daha fazladır.

İlk kez öküz kesmeye başladığımda, önümde yalnızca bir sığır görürdüm. Üç yıllık uygulamadan sonra artık önümde bütün bir hayvan görmez oldum. Artık gözlerimle değil tinimle çalışıyorum; tinim, duyularımın denetimi olmadan işliyor.

Duyusal bilgi durduğunda tin eyleme hazır oluyor. (s. 21)

Doğma zamanı olduğu için doğdu. Gitti; çünkü gitme zamanı gelmişti. Şeylerin doğal akışını, sırasını kabul edenler, ona boyun eğerek yaşayanlar sevincin de acının da ötesinde yaşarlar. Eskiler buna “bağlardan kurtulma” dediler.

Parmaklarda artık ateşe koyacak yakıt kalmadığında, ateş yanmayı sürdürür, söndüğünü bilmeden. (s. 23)

Konfüçyüs: “Dünyada iki yüce buyruk var; biri yazgı, öteki ödev.”

Üzüntü ile sevincin egemen olamayacağı ya da onu devindiremeyeceği biçimde usuna hizmet etmek; elinden bir şey gelmeyecek şeyin ne olduğunu anlayıp yazgıdan hoşnut olur gibi o şeyden hoşnut olmak; bu da erdemin yetkinliğidir.

Aşırı olan şey yapaydır.

Yapay bir şeye güvenilmez. (s. 28)

Sözler hava dalgalarıdır, onlarla oynayan gerçekliği yitirir.

…öfke, akıllıca sözlerden birinin tek yanlı konuşmasından başka şeyden kaynaklanmaz.

Sınırı aşmak aşırılıktır.

Yalnızca nesnelerle birlikte ilerle, usunu özgürce dolaşmaya bırak. Kaçınılmaz olana teslim ol, içindekini besle. En iyisi budur… (s. 29)

…Dikkatsizliğin bedelini ödeyemezsin.

Marangoz Shih, Ch’i Eyaleti’ne yolculuk ediyordu. Gölgeli alana ulaştığında yer tanrısının tapınağında kutsal li ağacını gördü. Öyle büyüktü ki altında binlerce sığırlık bir sürü gölgesinden yararlanıyordu. Çevresi yüzlerce karıştı, bir tepenin doruğunda dalları gövdesinden ayrılmadan önce seksen fit yükseliyordu. Kesilse bir düzine tekne yapılabilirdi ondan.

Kalabalıklar durup durup ona bakıyordu. Ama marangoz hiç aldırmadı, arkasına bile bakmadan yoluna devam etti.

Oysa geride kalan çömezi ağaca iyice bakmıştı, ustasına yetiştiğinde: “Hizmetinizde keser salladığımdan beri böylesine görkemli bir ağaç görmedim. Nasıl olur da siz, Usta, durup ona bakmazsınız?”

“Unut onu, konuşmaya değmez” diye yanıtladı ustası. “Bir teknede kullansan batar, sanduka yapsan çürür, mobilyada kullansan kolayca kırılır, kapıda erir gider, direk olsa kurt yer. Niteliksiz bir ağaç bu, yaramaz. Bu yaşa ulaşmasının nedeni de bu.” (s. 31)

Marangoz evine ulaştığında, uykuda ağacın ruhunu gördü; ağaç şunları söyledi: “beni neyle karşılaştırmaya niyetlisin? İnce dokulu bir ağaçla mı? Kiraza, elmaya, armuda, portakala, asmaya, öteki yemiş ağaçlarına bak. Yemişleri olgunlaşır olgunlaşmaz bu ağaçları yağmalar, saygısızca davranırlar onlara. Büyük dalları çatır çatır koparır, küçükleri ortalığa saçarlar. Dolayısıyla bu ağaçlar kendi değerleri ile kendi yaşamlarını incitir. Kendilerine bağışlanan zamanı yaşayamazlar. Dünyanın onları beğenmesi yüzünden kendi kendilerini yıkar, olgunlaşmadan perişan olurlar.

Her şey böyledir. Bu yüzden ben uzun bir süre yararsız olmaya çalıştım. Birçok kez kesilme tehlikesi atlattım ama sonunda kesilmemeyi başardım. Böylece kendi kendime son kertede yararlı oldum. Bir işe yarasam bu yüksekliğe erişemezdim. (s.32)

Tinsen adam da bu yararsızlık örneğini izlemeli… (s. 33)

Şeylerin yararını herkes bilir; ama yararsızın yararını kimse bilmez. (s. 34)

Konfüçyüs:

İnsan kendini akan suda değil durgun suda görmeye çalışır. Çünkü ancak kendisi dingin olan başkalarına dinginliği öğretebilir.” (s.35)

Annelerini seviyorlardı, sevdikleri onun gövdesi değil, gövdeyi canlandıran şeydi. (s. 39)

…erdem ileri gittiğinde, kişilik yetkinliğe ulaştığında, dış biçim unutulur. Gelgelelim, insanlık unutulması gerekeni unutmaz. Bu tam bir unutkanlıktır.

Huei Tzu, “İnsanlar tutkusuz olabilirler mi?”

“Kesinlikle evet.” diye yanıtladı Chuang Tzu. (s. 41)

Doğanın ne olduğunu bilen, insanın da ne olduğunu bilen gerçekten (bilgeliğin) yücesine ermiştir. Doğanın ne olduğunu bilen, yaşamında doğayı örnek alır. İnsanın ne olduğunu bilen, bilinenin bilgisini, bilinmeyenin bilgisini geliştirmek için kullanabilir… (s. 42)

…eylemlerinin zamanını hesaplayan bilge değildir… (s. 43)

…yaşamı iyi yapan, ölümü de iyi yapar… (s. 45)

Kim hiçliği baş; yaşamı omurga; ölümü kuyruk yapabilirse; kim yaşamla ölümün, varolma ile olmamanın bir tek gövdeye ait olduğunu kavrarsa, bizimle arkadaşlığa kabul edilecek. (s. 47)

Yen Huei:

Kendimi gövdemden kurtardım. Anlama yetimi bir yana bıraktım, böylece gövdemden de usumdan da kurtulup sonsuz ile Bir oldum. Ben buna “unutuş içinde oturmak” diyorum. (s. 53)

Kuşkunun azı, insanın amaçlarını değiştirir, daha büyük kuşkular, insanın doğasını değiştirir. (s. 56)

…iyi, insanın kendi doğasını izlemesi, ona uymasıdır. (s. 57)

Doğanın yetkin olduğu zamanlarda, insanların devinimleri dingin, bakışları duruydu. (s. 58)

…bilgeler ölmedikçe haydutlar eksilmez.

Bir kanca çal, seni hırsız diye asarlar; bir krallığı çal, seni kral yaparlar. (s. 62)

Kurnazlık, aldatma, bilgiçlik, sert ile beyaz, özdeşlik ile ayrım safsatalarının sayısı, türü arttığında, bunlar dünyayı mantığa boğar. Dünyanın sık sık kargaşaya düşmesinin sebebi de budur. Bunun dibinde her zaman bilgi sevgisi olagelmiştir. Çünkü insanlar bilmediklerini öğrenmeye çalışır didinirler de, zaten bildiklerini kavramaya çalışmazlar.

Bütün insanlar daha üstün olmadıkları şeyleri değerden düşürmeye çalışırlar, oysa hiçbiri üstün oldukları şeyi değerden düşürmeye çalışmaz. (Eskiden böyleymiş, şimdi artık insanlar kendilerinden daha zayıf olanı ezerek mutlu olmaya çalışıyorlar.)

…tek başına tartışma bile dünyayı kargaşaya düşürmeye yeter. (s. 64)

…onur ile onursuzluk, başkalarının bağışladığı bir şeydir. (s. 77)

Maddi nesneler doğar ölür, onların gelişimine aldırılmaz. (bugün bunun tam tersi istikamette doğrulara sahibiz; yeni model… son moda… gibi)

Atlar ile öküzler, dört ayaklıdır. Bu doğaldır. Atın boynuna bir yular tak, boğanın burnundan bir zincir geçir. Bu yapaydır. Yapayın doğalı bozmasına izin verme. İsteğin yazgıyı bozmasına izin verme. Erdemin üne kurban edilmesine izin verme. (s. 80)

Usta şöyle dedi: “Yol on bin nesneyi kapsar, taşır, onun yüceliği uçsuz bucaksızdır. Efendi adam usunu kökünden yolmalıdır.

…

On bin nesneye aynı nesne gibi sahip olmaya zenginlik denir. (s. 85)

Krallara yakışan bir erdemi olan kişi, yalınlık aracılığı ile eyler, olan bitene egemen olmaktan utanır. Özgün kaynakta yerini alır, anlayışı tinlere ulaşır.

Yol olmasa gövdede yaşam olamaz, erdemsiz yaşamda açıklık olamaz. (s. 86)

Birçok oğul birçok korku demektir. Çok varlık çok dert demektir. Uzun ömür, çok utanç demektir. Bu üçü erdemi beslemeye yaramaz, bu yüzden geri çeviriyorum onları. (s. 88)

Eskiden dünyayı Yao yönetirken kimseye ödül verilmezdi; ama kamu sıkı sıkı çalışırdı; kimseyi cezalandırmazdı ama insanlar gene de dikkatliydi. Şimdi siz cezalandırıyorsunuz, ödüllendiriyorsunuz, gene de insanlar iyiyi yapamıyor. Bundan sonra erdem çürüyüp çökecek; bundan sonra cezalar egemen olacak. Bu çağ, gelecek çağların düzensizliğinin başlangıcı olacak. (s. 88/89)

Yüce başlangıçta, hiçlik vardı, varlık yoktu, ad yoktu. Ondan Bir doğdu, Bir vardı ama biçimi yoktu. Nesneler Bir’e tutunup yaşama geldiler, buna erdem dendi. Şeylerin biçimleri yokken payları vardı, bunlar türlü türlüydü ama birbirinden kesilip ayrılmamışlardı, onlara yazgılar dendi. Akıntıdan nesneler doğdu. Şeyler büyüdükçe ayrı ayrı biçimler gelişti. Bunlara kalıplar dendi. Kalıplar ile cisimler, her biri kendi niteliğine, kendi sınırlamalarına uygun olarak tinleri içlerinde tuttular. Bunlara doğuştan getirilen yaradılışlar dendi. Yaradılışını eğiterek Erdem’e dönebilirsin. En üst düzeye ulaşan erdem, Başlangıç ile özdeştir. Başlangıçla özdeş olarak boş olursun, boş olarak yücelirsin. İşte o zaman cıvıldamaya, şakımaya katılabilirsin. (s. 89)

Bir köpek fare yakalayabilir yakalamasına ama bu yüzden sonunda boynuna tasma takarlar. Maymunu çevikliği nedeniyle dağdaki ormandan sürükleyip getirirler. Sana bir şey söyleyeceğim Ch’iu; hiçbir zaman duyamayacağın, kendi başına nasıl dile getireceğini hiçbir zaman bilemeyeceğin bir şey. Başı, ayağı olup da usu olmayan insanların sürüsüne bereket. Onlar cisimli varlıkların cisimsiz, biçimsiz varlıklarla birlikte varolabileceğini hiçbir zaman düşünmezler.

Nesneleri unut, Gök’ü unut, kendini unut. Kendini unutan adamın Gök’ erdiği söylenebilir. (s. 89/90)

Tzu Kung, …Tarlasını ekmeye hazırlanan yaşlı bir adam gördü. Adam bir kuyu açmış oradan aşağıya iniyor, sonra elindeki ibriği yerde sürükleyerek yeniden ortaya çıkıyordu. Bu ibrikle tarlasına su götürüyordu. Ofluyor pufluyor, büyük bir güç harcıyor ama pek az iş üretiyordu.

“Bu tür işler için makine var” dedi Tzu Kung. “Bir günde yüzlerce tarlayı sulayabilirsin, pek az çaba ister, harika sonuçlar üretir. Bunlardan ister miydin?”

Bahçıvan başını kaldırıp Tzu Kung’a baktı, “nasıl işler bu makine?” diye sordu. “Bir ağaç parçasının biçimlenmesinden oluşan bir düzenektir. Arka ucu ağır, ön ucu yeğnidir, suyu kolayca kaldırır. Öyle hızlıdır ki yukarıdan bakınca su kaynıyormuş gibi görünür. Ona kuyu çıkrığı derler.”

Bahçıvan önce öfkeden kızardı, sonra da kahkaha atarak, “öğretmenimden bu makinelerin nerede olduğunu duymuştum. Makinenin olduğu yerde, kesinlikle makinelerle ilgili dertler de vardır. Bir yerde makinenin yol açtığı kaygılar varsa, mutlaka makine yürekler de vardır. Göğsünde makineden bir yürek varsa arı, yalın olanı bozarsın; tinin yaşamı arı, yalın olmadıkça rahata eremez. Tinin yaşamı rahata ermeden Yol seni battığın yerden yukarı kaldıramaz. Makineni bilmesine biliyorum ama yararlanmaya korktuğum için kullanmıyorum.”

Tzu Kung sıkıntıdan kızardı, önüne baktı, yanıt vermedi. Bir süre sonra bahçıvan, “boşver şimdi onu, söyle bakalım kimsin sen?”

“Kung Ch’iu’nin öğrencisiyim.”

“Ooo! Demek bilgeleri taklit etmek için onların öğretilerini genişletenlerden; saçma anlamsızlıkları kalabalığın üzerine yığanlardan; halk içinde ün kazanma umudu ile saz çalıp hüzünlü türküler söyleyenlerden birisin sen. Senin için en iyisi tinin soluğunu unutmak, gövdeni, kolunu bacağını kırmak. Belki o zaman bir yere ulaşırsın. Kendi gövdene nasıl bakacağını bile bilmiyorsun nerede kaldı dünya işlerini düşüneceksin. Haydi git yoluna, işime karışma.” (s. 91/92)

Aptal olduğunu bilen, aptalların en büyüğü değildir; kafasının karışık olduğunu bilen, kafası en karışık kişi değildir. En şaşkın adamın yaşamı hiçbir düzelme olmadan sona erer; en büyük aptalın yaşamı, ışığı bile göremeden sona erer.

Üç adam yolculuk ediyorsa, birisinin kafası karışıksa gene de gidecekleri yere varırlar. Ama ikisinin de şaşkınsa, tükenesiye yürüseler de bir yere varamazlar. Çünkü şaşkınlık çoğunluktadır. Günümüzde bunca şaşkınlık varken, yolu ne kadar gösterirsem göstereyim, bir yararı yok. Üzücü değil mi? (s. 95)

Yetkin insan usunu bir ayna gibi kullanır. Dışarı bir şey göndermez. İçeri hiçbir şey almaz. Saklamadan, örtmeden tepki verir. Bu yüzden nesneleri aşar ama kendini incitmez. (s. 101)

Başka şeylerle karışmadıkça temiz olmak, çalkalanmadıkça düz olmak suyun doğasında vardır. Önüne set kurulur, akmasına izin verilmezse su artık temiz olmaz. Bu niteliği ile “su göksel erdemin simgesidir.” denir. Bu yüzden saf, temiz olmak, hiçbir şeyle karışmamak, dingin olup birlik içinde değişmez olmak, duru eylemsiz olmak, Gök ile birlikte devinmek tine bakmanın, onu korumanın yoludur. (s. 104)

Adlar, gerçekliği dile getirdiğinde susmalı. (s. 112)

Yaşamın gerçek doğasını iyice öğrenen, yapamayacağı şey için didinip durmaz. Yazgının gerçek doğasını iyice öğrenen, bilginin değiştiremeyeceği şey üzerinde çalışmaz. (s. 113)

Dışına çok aşırı bakan, içinde beceriksizleşir. (s. 116)

Yaptığım şeyi niçin yaptığımı bilmiyorum; bu yazgıdır. (s. 120)

  

İngilizceye çeviren: H.A. Giles

Çeviren: Levent Özşar

Behçet Necatigil - Sevgilerde

SEVGİLERDE

Sevgileri yarınlara bıraktınız
Çekingen, tutuk, saygılı.
Bütün yakınlarınız
Sizi yanlış tanıdı.

Bitmeyen işler yüzünden
(Siz böyle olsun istemezdiniz)
Bir bakış bile yeterken anlatmaya her şeyi
Kalbinizi dolduran duygular
Kalbinizde kaldı.

Siz geniş zamanlar umuyordunuz
Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.
Yılların telâşlarda bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.
Vermeye az buldunuz
Yahut vaktiniz olmadı.

Harold Bloom – Etkilenme Endişesi

Harold Bloom – Etkilenme Endişesi

Bir Şiir Teorisi

Önsöz

Kirlenme Istırabı

“Uykumda bir kraldım, ama bir hiçim uyandığımda.” Shakespeare

87. Sone’deki bu “sapma” (swerwing) da “yanılgı” (misprision) da, ironik bir şekilde gözünde büyütmenin ya da haddinden fazla değer vermenin sonucu olarak “yanlış anlama”dan kaynaklanmaktadır. (s. 10)

Modern müziğin bütün melodileri ona aittir: Modern yaşamın kitabını da adabımuaşeret kitabını da o yazmıştır… (s. 13)

“O modern yaşamın kitabını yazmıştır” (Emerson) (s. 14)

…edebiyat duyarlılığına sahip herkes, etkilenme endişesinin selefle ilgili olmaktan çok hikâye, roman, oyun, şiir ya da denemelerde ve bunlar tarafından başarılan endişe olduğunu görecektir.

Etkilenme endişesi karmaşık bir güçlü yanlış okuma ediminden, benim “şiirsel yanılgı ya da yanlış okuma” adını verdiğim yaratıcı bir yorumdan doğar. (s. 20)

(Shakespeare) Marlowe’a duyduğu yaratıcı kıskançlık Venedik Taciri’nde ortadan kalkmıştır. Barabas Marlowe’dur, ama Shylock bugün dört yüz yıldır Yahudidir ve hâlâ bir incitme gücüne sahiptir. (s. 39)

Etkilenme Endişesi

Mukaddime

…tutku o [Havva] olmadan da devam etti ve sınırın ötesine geçti.

[Adem] bazen konuşabilecekmiş gibi oluyordu, ama sessizlik devam etti.

“Kuvvetsiz ve dişi meyve” idi demek istediği.

Valentinus, Hakikat İncili

Giriş: Öncelik Üzerine Bir Tefekkür ve Bir Özet

…Bu teorinin amacı düzelticidir: Bir şairin başka bir şairin doğmasına nasıl yardım ettiğine dair idealize edilmiş açıklamalarımızı ortadan kaldırmaktır.

…şiir tarihinin şiirsel etkilenmeden ayrı tutulamayacağı bir önkabul olarak alınmıştır, zira güçlü şairler bu tarihi kandilerine hayali bir uzam açmak için, başka bir şairi yanlış okuyarak yaratırlar. (s. 47)

“Çünkü bir insanı etkilemek ona kendi ruhunu vermektir.” (Dorian Gray’in Portresi) (s. 48)

…etkilenme teorisinin başlıca etkileri Nietzsche ve Freud’dur. (s. 49)

Özet: Altı Revizyon Kategorisi

1. Clinamen

Gerçek anlamıyla şiirin yanlış okunmasıdır.

Lucretius’ta clinamen, atomların evrende değişikliği mümkün kılmak üzere yaptıkları “sapma”yı ifade eder. (s. 54)

2. Tessera

Bir tamamlama ve antitezdir. Sözcüğü …tanınma işareti anlamına geldiği antik gizem kültlerinden alıyorum – sözgelimi küçük bir çömleğin diğer parçalarla birlikte bu kabı oluşturacak parçası.

3. Kenosis

Ruhlarımızın tekrar zorlantılarına karşı kullandıkları savunma mekanizmalarına benzer bir koparma aracıdır; o halde kenosis selefle sürekliliği koparmayı amaçlayan bir harekettir.

4. Daimonikleşme

Yani selefin Yüce’sine tepki olarak kişiselleşmiş bir Karşı-Yüce’ye ulaşma yönündeki hareket. Bu sözcüğü Yeni-Platoncu jargondan alıyorum; orada ilahi ya da insani olmayan bir ara varlığın üstada yardımcı olmak için onun içine girmesine karşılık gelir.

5. Askesis

Yani yalnızlık durumuna ulaşmayı amaçlayan kendini arındırma hareketi.

6. Apophrades

Ya da ölülerin dönüşü. Sözcük Atina’da ölülerin yaşadıkları evlere yeniden yerleşmek için döndükleri aksi ya da uğursuz günleri anlatmak için kullanılırdı. (s. 54/55/56)

Bir

Clinamen

Ya da Şiirin Yanlış Okunması

Modern şiir Şeytan’ın şu iki beyanıyla başlar: “Şimdiki gibi olmadığımız bir zaman bilmiyoruz” ve “Zayıf olmak sefilliktir, [bir şeyler] yaparken de ıstırap çekerken de.” (s. 60)

En güçlü şairler bile ilk başta zayıftır, zira işe geriye dönük Şeytanlar olarak değil, ileriye dönük Ademler olarak başlarlar. (s. 63)

Şiirsel etkilenme

…önceki şairin yanlış okunmasıyla

…bir yanlış yorumlama olan yaratıcı bir düzeltme edimi yoluyla ilerler.

…Batı şiirinin ana geleneği,

…tahrifat tarihidir. (s. 69)

…her okuma zorunlu olarak bir clinamen değil midir?

İnsan ne kadar güçlü olursa hıncı o kadar artar, clinamen’i de o kadar küstahlaşır. (s. 79)

İki

“deha ürünü her eserde kendi reddedimiş düşüncelerimizi görürüz –bunlar bize yabancılaşmış bir heybetle geri dönerler.” (Emerson)

Tessera

Ya da Tamamlama ve Antitez

(Goethe) …modellerin yalnızca benliğin aynaları olduğuna inandığını söyler: “İnsanın neyse o olduğu için sevilmesi büyük bir istisnadır. Büyük çoğunluk başkasına yalnızca karşı tarafa ödünç verdiklerini, kendi benliğini, kendi kafasındaki kişiyi sever.” (s. 86/87)

…İnsan doğasının o meşum nevi şahsına münhasırlığını, diğer yandan yaşam tarzlarının ve eğlencelerin sınırsız çeşitliliğini düşündüğümüzde insan soyunun çoktan kendi başını yememiş olması tam anlamıyla bir mucizedir. (Emerson)

Ancak başkalarının zenginliklerini kendi zenginliklerimiz haline getirerek büyük şeyler yaratabiliriz. (Goethe)

Tüm bu özgünlük konuşmaları da neyin nesi? Biz doğar doğmaz dünya bizi etkilemeye başlar… (Eckermann) (s. 87)

“Bu dünyada yalnız olmadığının insana hatırlatılması –her zaman nahoş bir şey bu.”

“Başka insanlar da yaşıyorsa yaşamak mümkün müdür?” Thomas Mann (s. 88)

“Tessera ilk gizem dinlerinde kullanılmıştı. Kırılmış bir çömleğin iki yarısını tekrardan birleştiren müptediler tarafından bir tanıma aracı olarak kullanılmıştı.” Anthony Wilden (s. 100)

Üç

Kenosis

Ya da Tekrar ve Süreksizlik

Şiir mülkiyettir, tıpkı siyaset gibi. Hermes yaşlanınca kel bir cüceye döner, kendisine Hata adını verir ve ticarete el atar.

…Şiirler arası ilişkiler ne ticarettir ne de hırsızlık. (s. 110)

“Tekrar ve anımsama aynı hareketlerdir.

…tekrar, eğer mümkünse, bir insanı mutlu eder, oysa anımsama mutsuzlaştırır.” Kierkegaard (s. 113)

Selefi neredeyse ephebe de orada olacaktır. (s. 120)

En güçlü şairler ne kadar tekbenci olurlarsa olsunlar, her şairi özerk ego olarak görmekten vazgeçmemiz gerekiyor. Her şair başka bir şairle ya da şairlerle diyalektik bir ilişkiye (aktarım, tekrar, hata, iletişim ilişkisine) yakalanmıştır. (s. 121)

Ara Bölüm: Antitetik Eleştiri Manifestosu

Antitetik eleştiri ilk clinamen’i ikincisiyle kantara vurduğumuzda başlar. Sapma oranını saptadıktan sonra, bu oranı birinci şairin okumasını düzeltmek için kullanmaya girişiriz. (s. 123)

Bir şiirin anlamı ancak başka bir şiir olabilir.

Yorum diye bir şey yoktur, yalnızca yanlış yorum vardır ve dolayısıyla her eleştiri mensur şiirdir. (s. 124)

Şiir etkilenme endişesidir, yanılmadır, disiplinli bir sapkınlıktır. Şiir yanlış anlamadır, yanlış yorumdur, yanlış ve uygunsuz birleştirmedir.

Asla yazılmamış bir şiir –yani-

Söz konusu şair tarafından yazılmış olması gereken şiir. (s. 125)

Endişeyi nasıl anlarız? Bizzat endişeli olarak. Derin okuyan her okur bir Ahmak Sorgucudur. “Kim yazdı benim şiirimi?” diye sorar. Emerson’un ısrarı buradan kaynaklanır: “Deha ürünü her eserde kendi reddedilmiş düşüncelerimizi görürüz –bunlar bize yabancılaşmış bir heybetle geri dönerler.” (s. 126)

Dört

…tüm söylediğimiz sezginin hayal meyal hatırlanmasından ibarettir. (Emerson)

Daimonikleşme

Ya da Karşı-Yüce

Kişi tüm yaptıklarında insanın nihai amaçsızlığını düşünürse, kendi faaliyetini bir israf olarak görmeye başlar. (s. 131)

…her şiir olası bir ölümün atlatılması olarak tanımlanabilir. (s. 131/132)

Beş

Askesis

Ya da Arınma ve Tekbencilik

Tanrılara rüşvet verilemez, der Platon ve dolayısıyla kurban, geleceği düşünülen hediyeler için minnettarlık belirtemez. Phaidon’da felsefi ruh için daha gerçek bir katharsis önerilir: Arınma …ruhu mümkün olduğunca bedenden ayırmak ve …tek başına ona odaklanmakla gerçekleşir. (s. 147)

Altı

Apophrades

Ya da Ölülerin Dönüşü

Çeviren: Ferit Burak Aydar

Metis Yayınları, Kasım 2008

René Girard – Romantik Yalan ve Romansal Hakikat

René Girard – Romantik Yalan ve Romansal Hakikat

Edebi Yapıda Ben ve Öteki

(Ressentiment) Modern duygulara gittikçe daha sık rastlanmasının nedeni de “hasetli doğaların” ve “kıskanç mizaçların” üzücü ve esrarlı bir biçimde artmış olması değil, insanlar arasındaki farklılıkların giderek silindiği bir evrende içsel dolayımın egemen olmasıdır. (s. 33)

Arzu gerçekten belirdiği anda tutkulu kişilerde dolayımlayıcıyı buluyoruz. (s. 37)

[a, b’yi seviyor/istiyor, b, c’nin etkisi altında olduğu için a, c’ye karşı hınç besliyor, bununla birlikte c’yi taklit etmekten geri kalamıyor.]

İmgelem gücünü Ben’den ve de yalnızca Ben’den almaktadır. Görkemli saraylarını Ben için inşa eder. Ve Ben bu saraylarda, sınırsız bir mutluluk içinde eğlenir –ta ki gerçeklik denen o hain büyücü, düşün kırılgan yapılarına hafifçe dokunup da onları yerle bir edene kadar.

Bunların hepsini “romantik” olarak niteledik çünkü bize göre bir öznellik yanılsamasını sürdürmektedirler. (s. 42)

(Nefret) Aşk gibi o da mantığa filan aldırmaz ve gözlerini fethedilemez bir umuda dikerek yaşar.

Dostoyevski’de kıskançlık olmadan aşk, haset olmadan dostluk, iticilik olmadan çekicilik yoktur. (s. 51)

Ebedi Koca …içsel dolayımın özünü açığa vurur. (s. 55)

…dolayımcının kişiliğini sahiplenmek…

Kendi kendisi olmayı bırakmadan Öteki olmak ister. (s. 61)

İnsan tutsaklaştıkça tutsaklığı daha büyük bir çabayla savunur. Gurur ancak yalan sayesinde hayatta kalabilir ve yalanı ayakta tutan da üçgen arzudur. (s. 63)

…kişinin özsevgisinin üstünde olan ve onu yöneten, kendine duyduğu küçümseme ve nefrettir. (s. 67)

Başkalarına benzememe duygusumdan kaçmak için insanlar Öteki’ne göre arzularlar; ikame tanrılar seçerler, çünkü sonsuzluktan vazgeçemiyorlardır. (s. 68)

Tüm tutkulu kişiler …dindardır.

Stendhal dindar olmayan tutkulu bir kahraman hiçbir zaman yaratamamıştır.

Tutkulu kişi, geçmişe ait bir kişidir.

Kibirli kişi, şimdiki zamana aittir.

Üçgen arzunun insanlarının artık inançları yoktur, ama aşkınlıktan da vazgeçemezler. (s. 69)

Kibirli kişi, İncil’in sözünü ettiği boşluğu hissettiği için uçarı davranışlara ve taklide sığınır. Kendi hiçliğinin yüzüne bakmaya cesaret edemediği için, görünüşte lanetten etkilenmemiş olan Öteki’ne doğru koşar. (s. 70)

Kişilerin özgür ve yasa önünde eşit olduğu bir toplumda züppelerin olmaması gerekir. (s. 72)

Taklitçi arzu her zaman Öteki olma arzusudur.

Bir kutsal eşyanın değeri onun azizden ayıran mesafenin kısalığına bağlıdır. Metafizik arzudaki nesne için de durum aynıdır. (s. 82)

…arzuladığı nesneyi sonunda elde ettiğinde Proust’un ya da Stendhal’in kahramanını hayal kırıklığına uğratan da fiziksel zevk eksikliği değildir. Hayal kırıklığı tümüyle metafiziktir. Özne, nesneyi elde etmesinin kendi kişiliğini değiştirmediğini saptar; o kadar beklenen dönüşüm gerçekleşmemiştir. Nesnenin görünüşteki “erdemi” ne kadar büyükse hayal kırıklığı da o kadar korkunç olur. Bu yüzden, dolayımlayıcı kahramana yaklaştıkça hayal kırıklığı da artar. (s. 85)

Arzunun bir gelecek vaadiyle ondan kısmen saklayabildiği o zelil ve aşağılanmış Ben’inden hiç kimse onu ayıramayacaktır şimdi. Arzudan yoksun kahraman, kuyuya inerken ipi kopan bir işçi gibi şimdiki zaman uçurumuna düşme tehlikesi içindedir.

Kahramanın hayatı, kaygan taşların üstünden atlayarak geçilen bir akarsu gibi, arzudan arzuya atlamakla geçecektir. (s. 86)

Konuştuğu her kişi için başka bir isan oluyordur. (s. 88)

Cinsel arzu tüm öteki arzular gibi bulaşıcıdır. Bulaşıcılık demek, ilk arzuyla aynı nesneyi hedefleyen ikinci bir arzu aracılığıyla kişinin kendi kendini arzulaması demektir. Çifte dolayımın bu özel durumuna cilve [koketlik] denir. (s. 97)

Aşıklar hiçbir zaman uyum içinde değillerse eğer, mantığın ve duygusal romanların belirttikleri gibi farklı oldukları için, birbirine çok benzedikleri birbirlerinin kopyası oldukları içindir bu. (s. 98)

Stendhal’in kişileri her zaman yalan sayesinde istediklerini elde ederler. (s. 99)

Zafer, yalanını en iyi savunan aşığa aittir. Bir hatadır arzuyu açığa vurmak: karşı taraf bir kez kendi arzusunu açığa vurduğunda o hatayı yinelemek artık insanın içinden gelmeyeceği için daha da bağışlanamaz olan bir hata.  (s. 100)

Roman 19. Yüzyılda varoluşsal ve toplumsal hakikatin en büyük mekanıysa bunun nedeni manevi enerjinin sığındığı yaşam bölgelerine yalnızca romanın dikkat etmesidir. (s. 101)

Neden insanlar çağdaş dünyada mutlu değiller?

Mutlu değiliz der Stendhal, çünkü kibirliyiz. (s. 105)

Aristokratlar ne masumdurlar ne de baskı altında; yalnızca kibirlidirler. Ayrıcalığı, basit birer sonradan görme oldukları için istemektedirler. Ne pahasına olursa olsun sakınılması gereken hakikat budur. Alçaktırlar çünkü soyluluğa değer verirler. (s. 114)

Flaubert kişileri hep diğer insanları çeken şeyler tarafından cezbedilirler. Yalnızca ötekilerin arzularını arzu edebilirler. Rekabetin arzudan önce gelmesi  otomatik olarak kibirden doğan acıların çoğalmasına neden olur. (s. 120)

Stendhal ve Flaubert üçgen arzunun yayılma imkanlarını azımsadılar.

20. yüzyılın aynı anda hem yıkımsal hem de önemsiz çatışmalarını öngöremediler. (s. 121)

Çifte dolayım yavaş yavaş düşünceleri, inançları ve değerleri yiyip yutar ama dış kabuğa saygı gösterir… (s. 122)

Tutkulu kişi istisna, kibirli kişi olağan durumdur. (s. 123)

Romantik, tıpkı modern ressam gibi, iki boyutta resim yapar. Öteki’ne ulaşamadığı için romansal derinliği da yakalayamaz. (s. 127)

Flaubert’de nesneler kendi anlamlarına ters düşen bir anlama sahip değillerdir; belki de hiç anlamları kalmamıştır. (s. 128)

Kendini gösteren her arzu bir rakibin arzusunu uyandırabilir ya da artırabilir. Dolayısıyla nesneyi ele geçirmek için arzuyu gizlemek gerekmektedir. Stendhal’in ikiyüzlülük olarak adlandırdığı da bu gizlemedir. İkiyüzlü kişi arzusundaki görülebilecek her şeyi, başka bir deyişle nesneye doğru bir atılım olan her şeyi frenler. (s. 132)

Arzu uğruna çilecilik, rakiplerde taklit ihtiyacını azaltır, dolayısıyla nesneye giden yolu da ancak çilecilik açabilir.

İnsan Tanrı’dan uzaklaştıkça önce akıl adına sonra da kendi adına saçmalığa saplanır. (Dostoyevski) (s. 134)

…arzunun katı yasalarından kaçabilen kişi arzunun kendisinden de kaçmış demektir.

Sosyetik insanlar aranmaya o kadar alışkınlardır ki kendilerinden kaçan biri onlara Anka Kuşu gibi görünür. (Proust) (s. 143)

Çifte dolayım kendi üstüne kapanmış bir şekildir; arzu içerde devinir ve kendi özünden beslenir. (s. 146)

Özne, arzusunun dönüştürdüğü bir dolayımlayıcıya mıhlanıp kalır. Bu kişiyi arzulayarak bireyselliğini elde ettiğini sanır, ama aslında onu yitiriyordur çünkü herkes aynı yanılsamanın kurbanıdır. (s. 147)

Adam bir taşın altında saklı olduğunu sandığı hazineyi aramaya çıkar. Birbiri ardına bir sürü taşı kaldırır ama hiçbir şey bulamaz. Bu boş girişimlerden bıkmıştır ama hazineden de vazgeçmek istemez çünkü o çok değerlidir. Böylece kaldırılamayacak kadar ağır olan taşı aramaya başlar. Tüm umudunu bu taşa bağlar ve geri kalan gücünü bu taşı kaldırma çabalarına harcar.

Mazoşist

…sürekli bir hayal kırıklığı tarafından kendi başarısızlığını arzu etmeye itilen bir adamdır. (s. 149)

Arzunun nihai sonucu hep köleliktir.

Böylece tüm metafizik arzular mazoşizme yönelir. (s. 151)

…yalnızca ölümcül süreci hızlandırma olanağı sağlar kurbana. Her metafizik arzu kendi hakikatine ve arzulayan öznenin bu hakikatin bilincine varmasına doğru ilerler; öznenin kendisi de bu hakikatin emrine giriyor ve başarısı için işbirliği yapıyorsa mazoşizm sözkonusudur. (s. 152)

Köleleşme her zaman mazoşizmi de içerir, çünkü bir rakibin arzusunun bize çıkardığı engele dayalıdır, çünkü köle bir midyenin kayaya yapışık olduğu gibi bağlıdır o engele. (s. 153)

Eziyet etmeyi arzulamamız için, bize eziyet eden kişinin böylece bizimkinden çok daha üstün bir varoluş alanına yükseldiğine inanmamız gerekir. Büyülü bahçenin anahtarının bir celladın elinde olduğunu sanmadan sadist olamayız. (s. 155)

Cinsel mazoşizm ve sadizm ikinci derecede taklitlerdir: zaten kendisi bir taklit olan öznenin metafizik arzudaki varoluşunun taklitleridir. (s. 156)

İyi, Kötü’den daha çok nefret etmek için sevilir. Ezilenler, ezenleri daha iyi cezalandırmak için savunulur. (s. 158)

En alçak olan bize en gerçek görünür. Çağımızın boş inancı budur. Gerçekçi olmak aslında terazisini en kötüye doğru eğmektir. Ama gerçekçi idealistten bile daha büyük bir hata yapıyordur. Kristal saraylar sehennem görüntüsüne dönüştükçe ilerleyen gerçek değil yalandır. (s. 160)

Gerçek, rahatsızlık verici bir sinek gibi sürekli gelip büyük halanın burnuna konuyor ama elin tersiyle yapılan bir hareket onu kovmaya yetiyordur.

Proust, inançlarımızın hüküm sürdüğü dünyaya gerçeklerin nüfuz etmediğini söyler bize. İnançlarımızı bu gerçekler yaratmamıştır, yok eden de onlar olamaz. (s. 163)

İnsan yalnızca “çıkarına” yarayan şeyi ya da içgüdüsel dikkatinin seçtiği şeyi görmek istediği anda “organik yalan” da işlemeye başlamış demektir. Kendini böyle aldatan kişinin yalan söylemeye ihtiyacı yoktur. (s. 164)

Yurtseverlik kişinin kendini sevmesidir.

Coşkusu başka yurtlarla olan bir rekabete dayalı değildir. Oysa şovenizm böyle bir ilişkinin ürünüdür. Nefrete, başka bir deyişle Öteki’ne gizli hayranlığa dayalı olumsuz bir duygudur. (s. 169)

Metafizik arzu tanım olarak elde edebileceği bir şeye yönelmez. (s. 172)

Toplumsal seçkinleri betimleyenler, metafizik arzuyu yalnızca yansıttıkları zaman en yüzeysel, açığa çıkardıkları zamansa tersine en derine inen yazarlardır. (s. 186)

Şimdiki zaman, yol işaretleri olmayan geniş bir çöldür. (s. 191)

Bilinçliliğin ödülü, her zamanki gibi, kişinin kendi gölgesinin büyümesidir. (s. 195)

Cehenneme inişin bittiği yerde her zaman bir başkası başlar. (s. 204)

Metafizik arzu, gerçek ayrılıkla içten birliğe tam eşit uzaklıkta duran o muğlak, çok anlamlı büyülenme boktasına sürükler kurbanlarını. Franz Kafka’nın incelediği de işte bu garip bölgedir yalnızlıkla birleşme arasındaki sınır. Her ikisine de aynı uzaklıkta, her ikisini de dışlayan. (s. 214)

Romantik okurlar kendilerini en büyük arzunun kahramanıyla özdeşleştirilerdi; günümüzün romantik okurlarıysa en küçük arzunun kahramanıyla özdeşleşirler.

Don Kişot’un arkadaşlarına benziyoruz, zavallıyı çılgınlığından kurtarmaya uğraşan çünkü aslında kendileri aynı hastalığın daha ağır biçiminden mustarip olan arkadaşlarına.

Arzu eden özne kendi arzusunda taklidin oynadığı rolü algıladığı anda ya arzusundan vazgeçmelidir ya da gururundan. (s. 218)

Ama arzulayan özne mutlak vazgeçiş düşüncesi karşısında dehşete kapılır ve geriler.

Varoluşun tamamını insanın içinde taşıdığı hiçliğin üstüne kurmak demek, güçsüzlüğü güce çevirmek, içsel Robinson’un ıssız adasını sonsuza dek genişletmek demektir. (s. 219)

Kişinin kendi hiçliğini arzulaması demek, kendini insanlığının en zayıf noktasında arzulaması, kendisini ölümlü olarak, ölü olarak arzu etmesi demektir.

…ölümden korktuğu için intihar ediyordu. Sonsuzluktan vazgeçmek için değil, arzunun başarısızlığından dolayı kendini mahkum sandığı sonluluk korkusu yüzünden öldürüyordu kendini. Kirilov, yalnızca ölmeyi ve ölümde kendi kendisi olmayı arzu ettiği için intihar edecektir. (Ecinniler’de intihar eden Kirilov) (s. 221)

Tanrı olmak için intihar edilebilir ama intihardan vazgeçmeden Tanrı olunamaz. Arzulanan iktidar, ölümün karşısında en keskin iktidarsızlıkla bir oluyordur. (s. 222)

İnsanlar haçın gölgesinde yaşamaya ve ölmeye devam edecekelerdir. (s. 223)

Dolayımlayıcı arzulayan özneye yaklaştıkça ontolojik hastalık şiddetlenir.

İçsel dolayımın doğurduğu çelişkiler sonunda kişiyi yok eder.

[ruhsal öz-kıyım] (s. 224)

Herkes gerçeği yalnızca kendisinin bildiğini sanır ve herkes komşularına bakarak üzülür. Herkes kendi yasasına göre mahkum eder ve bağışlar.

Metafizik arzunun hakikati ölümdür. (s. 225)

Yaklaşımlarımıza karşılık verecek kadar ruh derinliği olmayan bir kişi, herkesle ilişkisinde, metafizik arzunun kurbanına tanrısal gelen bir özerkliğe sahiptir. Bu kişinin önemsizliği bile –hatta asıl bu önemsizlik- mazoşistin dolayımlayıcısından beklediği tek erdemi sağlamaktadır ona. (s. 226)

Aşığın istediği ruhtur, bu yüzden koket bir kadının aptallığı hile gibi gözükür. (s. 227)

Şu halde arzulanan engele duyulan bu eğilim ölüme doğru bir ilerlemedir. (Denis de Rougemont, Aşk ve Batı) (s. 228)

Kahraman artık canlı değildir ama henüz ölmemiştir de. Ayrıca kahraman arayışının sonunun ölüm olduğunu bilir ama bunu bilmek onu metafizik arzudan vazgeçirmez. En keskin berraklık aynı zamanda en mutlak körlüktür.

“Ölümü arıyorlardı ama ölüm onlardan kaçacak,” der Kıyamet Günü Meleği.

Hayata tapınmamıza yol açan aynı devinim sonunda onu yadsımaya götürür bizi.

Olumsuzun yüceltilişi, içsel dolayımın son evrelerini niteleyen o kör berraklıktan kaynaklanıyordur. (s. 229)

Arzunun metafizik yapısını algılamak, yıkımsal sonunu öngörmek demektir. Kıyamet, gelişme demektir. Dostoyevski’nin kıyametiyse, geliştirdiği şeylerin yok oluşuyla sonuçlanan bir gelişmedir. Metafizik yapı, ister bir bütün olarak alınsın, ister tek bir bölüm olarak, her zaman bir kıyamet olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla daha önceki tüm romanlar da birer kıyamettir. Bu yapıtların sonunda yer alan sınırlı felaketler Dostoyevski’nin dehşetinin öncüsüdürler. (s. 230)

Stepan ölüme yaklaştıkça yalandan uzaklaşır: “Hayatım boyunca yalan söyledim, doğruyu söylerken bile. Hiçbir zaman hakikat için değil her zaman yalnızca kendim için konuştum.” Ecinniler (s. 232)

Romantik eleştirmenlerin düşmanlığını anlamak kolaydır. Bütün kahramanlar sonuç bölümünde eski düşünceleriyle açıkça çelişen düşünceler dile getiriler, oysa bu eski düşünceler her zaman romantik eleştirmenlerin düşünceleridir.

Kahraman her defasında gururunun esinlediği serabı yadsır. Romantik yorumun yücelttiği hep bu seraptır. Eleştirmenler yanılmış olduklarını kabul etmek istemezler; dolayısıyla sonucun taçlandırdığı yapıta layık olmadığı fikrini savunmaları gerekir. (s. 234)

Romancının estetik zaferi arzudan vazgeçmiş kahramanın neşesiyle birdir. (s. 237)

Geçmiş arzularım canlandırılmasını sağlayan şimdi arzu duyulmuyor olmasıdır.

Proustvari benmerkezcilik taklide yol açar ve bizim kendi dışımızda yaşamamıza neden olur. Bu benmerkezcilik… aynı zamanda öteki-merkezliliktir. Tek yanlı bir bencillik değildir; iki zıt yöne doğru giden ve sonunda her zaman kişiyi parçalayan bir atılımdır. Benmerkezciliği yenmek, kişinin kendinden uzaklaşması ve ötekilere yaklaşması demektir ama başka bir anlamda da kendine yaklaşarak ötekilerden uzaklaşması demektir.

Büyük romansal sanata gücünü veren, vazgeçişten doğmasıdır. (s. 238)

Büyük romansal yaratılar, aşılmış bir büyülenmenin ürünüdür hep.

En sevgili yanılsamalarımızı yıkmamız gerekiyordur. (s. 239/240)

Geçmişin korkunç görüntüsü hakikatin görüntüsüdür. (s. 240)

Mensonge romantique et vérité romanesque

Çeviren: Arzu Etensel İldem

Metis Yayınları, Nisan 2001

Lev Braun & Brain Master – Düşüşün Tanıklığı

Lev Braun & Brain Master – Düşüşün Tanıklığı

Albert Camus’nun Yapıtları Üzerine Bir İnceleme

Onun törebilimi

Evrensel bir geçerlilik iddiasında bulunan özel bir deneyim türü üzerine temellenmiştir.

O, bu deneyimi absurdity (saçmalık) sözcüğü ile özetler.

Arzulanan ruh ve düş kırıklığı yaratan dünya arasındaki uyumsuzluk.

Saçmalık duygusu başkaldırıyı doğurur

…kendisini Lamartin idealizmi içinde güvenli bir yere yerleştirir. (s. 13)

1937’de yayınlanan L’Envers et l’Endroit (Tersi ve Yüzü) ve 1938’de yayınlanan Noces (Düğün)…

…babasının Marne savaşında ölümünden sonra, annesi geçimini temzilikçi olarak çalışıp kazanmıştır.

Belcourt’ta Cezayirlilerin yaşadığı bir kenar semtte yetişmiştir. (s. 19)

…halkım, sessizliği, çekingenliği, doğal ölçülü gururu ile bana en değerli ve kalıcı dersler öğretmiştir.

Saygınlığın bir biçimi olarak sessizlik, Camus’nun Tersi ve Yüzü adlı yapıtında vurgulamayı seçtiği çocukluk deneyimindeki öğedir. (s. 20)

Camus’nun dünyasındaki tüm karakterler, ince bir sessizlik ve hiçbirşeylik zarıyla sarmalanmış, onun tarafından tecrit edilmekten çok soyutlanmış olarak görülmektedir. (s. 22/23)

Bu garip uzaklık onlara bir tür şeffaflık ve masumluk katar. Bu yoksulun kutsanması değil midir? (s. 23)

Nesneler arasında hiçbir fark bulunmamaktadır. (s. 26)

Camus, Fransa’nın entelektüel ve politik yaşantısına, bu ülkenin en karanlık dönemlerinden birinde girmiştir.

Eğer bir zaman dilimi, evrenin saçma izlenimi yaratacaksa, bu gerçekten de bu dönem için söylenebilecek bir saptamadır. (s. 33)

1938 yılında Camus’nun etiği tamamlanmıştı: Noces’de yaşama ve mutluluğa karşı saygı; Asturies’de onur çağrısı; Kabylia üzerine yazılan makalelerde adalet ve kardeşlik etiği işlenmektedir. Bu ilkelere olan bağlılık Komünist Partiye katılmasıyla, gazeteci etkinlikleriyle kanıtlanmıştır.

…savaştan sonraki bütün politik yazıları bu ilkelere olan bağlılığını ortaya koymaktadır. (s. 44)

Caligula, İspanya’da cumhuriyetçilerin yenilgisini izleyen entelektüel atmosfer içinde düşünülmüş ve büyük ölçüde bu dönemde yazılmıştır. (s. 47)

Tanrı ölmüştür, her şey serbesttir. (s. 48)

Yazgı, doğa değil, Camus’nun anlık mitolojisinde uğursuz bir partnerdir. Onun başkaldırısı )

doğaya karşı değil, yazgıya karşıdır. (s. 57)

Camus, yirmili yılların sonlarında çok sayıda şanssızlıklarla boğuşmuştur: yıkılan bir evlilik, bir çocuğun ölümü, başka bir tüberkuloz krizi ve bir sürü yaratıcılıktan yoksun iş. Tek hoşnutluk dönemi, deniz kıyısında bir apartman dairesinde dostlarıyla birlikte geçirdiği bir yıldır. (s. 65)

…eleştirilerin bir sonucu olarak Soir Republicain’den ayrılmak zorunda kalacaktır. Paris’te Pascal Pia ile birlikte, Haziran 1940 istilasına kadar Paris Soir gazetesini çıkaracaklardır. (s. 66/67)

…bu dönemdeki çalışmaları Sisyphe Efsanesi ve Yabancı’dır. (s. 67)

“Burada zeka, İtalya’da olduğu gibi önemli bir yer tutmaz. Bu ırk zekaya karşı kayıtsızdır. Bedene tapınılır ve hayran olunulur.” (Nuptails) (s. 73)

…hepimiz eninde sonunda öleceksek, bir annenin ölümü ya da bir adamın vurulmasının ne önemi vardır? Eğer hepimiz  ölüme mahkum edilmişsek bir kadın için arzu duymanın anlamı nedir? (s. 79)

Eğer biz dünyanın saçma olduğu düşüncesinden ve ne Tanrının ne de herhangi bir aşkın ilkenin bizim davranışlarımızı belirlemediğinden hareket edersek, bizim edimlerimin ahlaksal olarak farksız olduğundan ve bu durumda herşeyin yapılabileceği sonucundan nasıl kaçabiliriz? (s. 90)

Combat, Camus’nun Direniş döneminde çalıştığı yasadışı gazetenin başlığıdır. (s. 97)

Tarih, insanoğlunun belasıdır. O, vebadır. (s. 104)

Camus’nun veba salgınına karşı yani tarihin insan yapımı kötülüklerine karşı çözümü, insanların kendilerini ortaya koyduğu alanlarda yaratım güçlerini olumlu bir şekilde kullanmalarıdır. (s. 116)

Camus, Başkaldıran İnsan kitabının kendi düşüncelerini açıklamayı deneyen bir yazarın kişisel bir itirafı olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. (s. 127)

Sisyphe Efsanesi ve Başkaldıran İnsan arsındaki farklılık, Camus’nun kendisi tarafından açık bir şekilde ortaya konmuştur. İlk kitabın bir yokluk dönemine, ikincisinin ise ideolojiler dönemine ait olduğunu söyler. Bunların ilki intihar, ikincisi ise cinayet ile ilgilidir. Bu konuda zamandizinsel kesinliğin fazla bir önemi yoktur. (s. 135/136)

Camus’nun ilk yazı denemsi, Mutlu Ölüm… (Önce, ölmek lazımmış…) (s. 163)

 Meursault da dahil olmak üzere öyküde yer alan insanlar merak etmemekte, soru sormamakta ve düşünmemektedirler. Onların varlıkları içsel olarak ve dışsal olarak alışkanlıkları ile belirlenmektedir. (s. 170/171)

Çeviren: İbrahim Şener

İzdüşüm Yayınları, Ocak 2000