Henry Hodges - Antik Dünyada Teknoloji - Notlar

Henry Hodges - Antik Dünyada Teknoloji - Notlar

Technology in the Ancient World, Barnes & Noble Inc, 1992

 

Giriş: Okuryazarlık Öncesi ve Erken Okuryazar Kültürler Hakkında Ne Biliyoruz?

Antik teknoloji tarihinin bilgi kaynakları

Arkeolojik kazılar en büyük kaynaktır ancak "kayıtlar oldukça taraflıdır" çünkü tekstil ve deri gibi malzemeler çürürken cam ve metal kalıcıdır.

Sanat eserleri ve antik yazarların (Herodot, Plinius) metinleri de önemli kaynaklardır ancak bunlar genellikle "doğru çizimler yerine yalnızca izlenimlerini" sunarlar.

 

Vahşi Avcıdan İlkel Çiftçiye: Temel Beceriler ve Araçlar (M.Ö. ~5000)

İlk aletler olan "el baltaları", çok amaçlı kullanılmıştır. Zamanla "basınçla yongalama" tekniğiyle daha ince ve keskin ok uçları üretilmiştir.

İnsanlar en az bir milyon yıl önce ateşi kontrol etmeyi öğrenmiştir. Yerleşik yaşama geçişle birlikte "güneşte kurutulmuş tuğla" (kerpiç) inşaatın temeli olmuştur.

Tahıl saklama ihtiyacıyla ortaya çıkan çanak çömlek, "insanoğlunun yaptığı en dikkat çekici icatlardan biri" olarak tanımlanır.

 

Tarımın Yayılması, Şehirler ve Yazının Ortaya Çıkışı (M.Ö. 5000-3000)

Bu dönem, yerleşik hayatın karmaşıklaşarak şehirlere ve bürokrasiye dönüştüğü evredir.

 

Nil ve Fırat vadilerinde farklı sulama sistemleri gelişmiştir. Mezopotamya'da tarlaların selden korunması için "setlerle korunması gerekiyordu".

Bakır cevherlerinin boya (kozmetik) olarak aranması, metalik bakırın keşfine yol açmıştır. Isıtarak yumuşatma (tavlama) keşfedilince "metallerin yüksek sıcaklıklar kullanılarak değiştirilebileceği kavramı" doğmuştur.

 

Ticaretin artmasıyla "ıslak kil levhalar üzerine işaretlerin çizildiği bir yazı sisteminin başlangıcı" (çivi yazısı) ortaya çıkmıştır.

İlk tekerlekli araçlar Mezopotamya'da yük taşımak için ortaya çıkmıştır. Saban ise "ürün veriminde büyük iyileştirmeler" sağlamıştır.

 

Anıtlar, Gemiler, Metalurji ve Askeri Teknoloji (M.Ö. 3000-2000)

Büyük devletlerin ve anıtsal yapıların yükselişi bu döneme damgasını vurur.

 

Bakıra kalay eklenerek "bronz alaşımı" keşfedilmiştir. Bu metal, "bakırdan daha sert ve çok daha kullanışlı" bir malzeme sağlamıştır.

Mısır'da Büyük Piramit gibi yapılar, hatırı sayılır miktarda planlama, matematik ve temel mühendislik gerektiren devasa girişimlerdi.

 

İlk tekneler saz demetlerinden yapılırken, zamanla "kenarları birbirine dikilmiş tahtalardan yapılmış" ahşap gemiler gelişmiştir.

 

Arabalar, Deniz Gemileri ve Ticaretin Genişlemesi (M.Ö. 2000-1000)

Hız ve ticaretin ön plana çıktığı, imparatorlukların genişlediği dönemdir.

Atın evcilleştirilmesi ve hafif, telli tekerleklerin icadıyla "savaşta devrim yaratabilecek bir silah" olan savaş arabaları ortaya çıkmıştır.

 

İlk olarak Hititler civarında gelişen demir teknolojisi, "bakır eritme tekniğinden o kadar farklıydı ki" yayılması uzun sürmüştür.

Cam üretimi karmaşıklaşmış; Mezopotamyalılar "camlarında oldukça geniş bir renk yelpazesi üretme tekniğinde" ustalaşmışlardır.

 

Yunanlılar, Yollar ve At Binme (M.Ö. 1000-300)

Yunanlılar çömlekçi çarkını geliştirmiş, "torna tezgahını ve anahtarı" icat etmişlerdir.

Mezopotamya'da zanaatkarlar yerde çalışırken, Yunanistan'da tezgah ve tabure kullanımına geçilmesi, iş verimliliğini ve zanaatkarın sosyal saygınlığını artırmıştır.

Asurlular, teknolojiyi bir imparatorluk kurma aracı olarak en uç noktaya taşıdılar.

Tekerlekli koçbaşları ve zırhlı kuşatma kuleleri, antik dünyanın "tankları" olarak işlev görüyordu.

Engebeli araziler için geliştirilen büyük tekerlekli savaş arabaları, lojistik bir üstünlük sağlıyordu.

 

Thales gibi isimler denizcilik ve astronomi bilgilerini pratikleştirdiler.

 

Lidya Kralı Kroisos tarafından "garantili ağırlık ve saflıkla damgalanmış metal parçaları olan ilk gerçek madeni paralar" piyasaya sürülmüştür.

MÖ 700 civarında Lidya Kralı Kroisos tarafından başlatılan sikkeli para sistemi, metalurji ve ölçü biliminde (metroloji) kesinlik gerektiriyordu. Kupelasyon yöntemiyle altının saflaştırılması, teknolojik hassasiyetin ekonomik bir güce dönüşmesinin ilk örneğidir.

 

Persler, "merkezi otorite tarafından bakımı yapılan yollara dayalı bir iletişim sistemi" geliştirerek posta teşkilatını kurmuşlardır.

 

Geç Yunan ve Roma Mühendisleri: Makineye Bağlılık (M.Ö. 300 - M.S. 500)

Ktesibios ve Hero gibi mühendisler; "su saati, basınçlı hava silahları ve ilkel bir buhar türbini" gibi cihazlar geliştirmişlerdir.

 

Romalılar teorik bilimden ziyade pratik uygulamalara (su kemerleri, yollar, beton) odaklanmışlardır. Su değirmenleri bu dönemde öğütme gibi amaçlar için yaygın olarak kullanıldı.

 

Köle emeğinin bolluğu nedeniyle yeni icatlara olan ihtiyaç azalmış, Roma'nın son yüzyılları "teknolojik olarak çok az yenilik" üretmiştir.

 

Kuzey Avrupa, Hindistan, Çin ve Yeni Dünya

Kuzey Avrupa: Barbar olarak adlandırılan halklar; sağlam gemiler ve "el kıvrımlarına tam olarak uyan orak sapları" gibi pratik icatlar yapmışlardır.

 

İndus Vadisi: Pamuk ekimi ve su mandasının evcilleştirilmesi gibi özgün başarılara imza atmışlardır.

 

Çin: Bronz işlemede Batı'dan farklı olarak "seramik kalıpları" kullanmışlar; "kağıdın icadı" ve "dökme demir" teknolojisinde çok ileri gitmişlerdir.

 

Yeni Dünya (Peru): Peru ve Ekvador çevresinde "altının eritilmesi, dökülmesi ve kayıp mum yöntemi" gibi teknikler Eski Dünya'dan bağımsız olarak gelişmiştir.

…