Karin Kukkonen, Sonja Klimek - Popüler Kültürde Metalepsis - Notlar

Karin Kukkonen, Sonja Klimek - Popüler Kültürde Metalepsis - Notlar

Metalepsis in Popular Culture, Walter de Gruyter, Berlin, 2011

 

Kitap kurgusal dünyalar ile gerçeklik arasındaki sınırların ihlali olarak tanımlanan metalepsis kavramının popüler kültürdeki çeşitli tezahürlerini inceliyor.

 

Önsöz

Projenin 2008'de Graz'da düzenlenen bir konferanstaki gayri resmi tartışmalardan doğuşu anlatılıyor.

 

Popüler Kültürde Metalepsis: Giriş

Metalepsis en temel haliyle "kurgusal dünyanın sınırlarının aşılması" olarak tanımlanır.

 

Metalepsis... Genette'in iki tanımına odaklanır: "Bir anlatı düzeyinden diğerine geçiş" ve "anlatımın gerçekleştiği dünya ile anlatılan dünya arasındaki sınırın canlandırılması". Metalepsisin temel işlevi, "kurgusal dünya ile gerçek dünyanın (temsili) arasındaki sınırın aşılması" olmaya devam etmektedir.

 

Dünyalar, Sınır ve İhlal: Metalepsis, "ontolojik" (fiziksel yer değiştirme) veya "retorik" (hitap yoluyla) olabilir. Ayrıca yönüne göre "yükselen" (karakterin gerçek dünyaya çıkması) veya "alçalan" (yazarın kurguya girmesi) olarak ayrılır.

 

A. Popüler Kültür: Popüler kültürdeki metalepsislerin, genellikle tür beklentilerine (komedi, polisiye, fantezi) bağlı olarak daldırmayı güçlendirdiğini veya bozduğunu belirtir.

 

B. Medya Olanakları: Farklı medyaların (yazılı, görsel, performans) metalepsisi nasıl şekillendirdiğini inceler. Örneğin, "performans metalepsis olasılıkları açısından özellikle zengindir" çünkü oyuncular kurgusal karakterleri etten kemikten bedenleriyle temsil eder.

 

Fantastik Kurguda Metalepsis

Klimek, fantastik kurgunun son otuz yılda anlatı paradoksları açısından büyük bir zenginlik gösterdiğini savunur.

 

Transmedial Bir Fenomen Olarak Metalepsis: Metalepsis için iki kriter belirler: Bir "mise en abyme" (iç içe geçmiş yapı) olmalı ve hiyerarşik düzeyler paradoksal olarak karıştırılmalıdır.

 

"Azalan Metalepsis": Yazarın veya anlatıcının kurgu dünyasına inmesi durumudur. Walter Moers örneğinde olduğu gibi, bu genellikle "estetik yanılsamayı kırmak ve böylece komik bir etki yaratmak için kullanılır".

 

"Yükselen Metalepsis": Kurgusal karakterlerin canlanarak üst düzeye çıkmasıdır. Cornelia Funke'nin Mürekkep Yürek serisi, "hikaye kitabındaki kötü adamların 'gerçek' dünyanın sakinlerini terörize etmeye başlaması" ile buna örnektir.

 

Metalepsisin Karmaşık Biçimleri: "Möbius şeridi" hikayeleri ve hiyerarşinin tamamen yok olduğu "karışık heterarşi" durumlarını ele alır.

 

Dedektif Kurguda Anlatı Metalepsisi

Lutas, rasyonelliğe dayanan polisiye türünde metalepsisin nasıl yer bulduğunu inceler.

 

Teorik Giriş: Geleneksel polisiyenin "epistemolojik kesinlik" aradığını, metalepsisin ise bunu istikrarsızlaştırdığını belirtir.

 

Dünyalar ve Sınırlar: Flanders Paneli örneğinde, bir satranç oyunu ile karakterlerin hayatları arasındaki paralelliğin metaleptik bir his yarattığını gösterir.

 

Metaleptik İhlaller ve Etkileri: Hiber Conteris ve Stephen King örneklerinde, yazar ile karakterin buluşması incelenir. Bu eserler "tüm kurgu eserlerinin arkasında yatan üretim sürecini ön plana çıkararak daha çok anti-illüzyonist etkiye katkıda bulunurlar".

 

Alegori: Jasper Fforde'un Eyre Olayı romanında metalepsis, "okuma sürecinin bir alegorisi" olarak kullanılır.

 

Pop Müzik ve Şarkı Sözünün Sorunlu "Ben"i

Metaleptik Anlatılar: "Pop müzik doğası gereği metaleptik bir formdur". Ben-Merre, anlatıcı ile karakter arasındaki "otorite mücadelesini" Charles Dickens'ın Pickwick Kağıtları üzerinden örneklendirir.

 

Carly Simon ve "sen": "You're So Vain" şarkısındaki "sen" hitabının, gerçek ve kurgusal dünya arasındaki sınırı aşarak dinleyici ve karakter rollerini kaynaştırdığını savunur.

 

Popüler Şarkı: Pop müzikteki "özgünlük" dilinin, kurgusal olanı gerçekliğe dayandırdığını belirtir.

 

Lirik "Ben": Şarkıdaki "ben" ve "sen" zamirlerinin sabit kalamayacağını, sürekli metaleptik bir kayma halinde olduğunu açıklar.

 

Hayran Videolarında ve Hayran Kurgularında Metalepsis

Hayran kurguları ve hayran videoları: Bu eserler, hayranların kaynak metni yorumlaması ve kendi arzularını dahil etmesiyle oluşur.

 

Metin sınırları: Hayran çalışmaları, izleyici ile yaratıcı arasındaki sınırı yıkar. "Hayran çalışmaları, kurgu dünyaya dünya dışı arzuların dayatılmasını temsil etmeleri anlamında her zaman metaleptiktir".

 

Videolarda metalepsis: "Seni Oraya Koydum" videosunda bir hayranın Giles karakterini kendi dünyasına çizerek dahil etmesi, "izleyicilerin hikayeye müdahale etmelerini" sembolize eder.

 

Hayran kurgusunda metalepsis (Mary Sue): Yazarın kendisini idealize edilmiş bir karakter olarak kurguya dahil etmesi olan "Mary Sue", metaleptik bir ihlaldir.

 

Müzik Videolarında Metalepsis

Film ve Müzik Videosu: Müzik videolarının filmin "yüzeysel küçük kardeşi" olarak görülmesini eleştirir ve estetik deneylerin platformu olduklarını belirtir.

 

Gerard Genette ve Öp öpücük bang bang: Genette'in metalepsis tiplerini film ortamına uyarlar.

 

Çizgi romanlardan veri hırsızlığına: A-ha'nın "Take On Me" videosunda metalepsisin temsil edildiğini, ancak videonun kendi sınırlarını ihlal etmediği için "canlandırılmadığını" belirtir.

 

Kurgusal olmak: Aerosmith'in "Amazing" klibinde sanal gerçeklik ile müzik videosu dünyası arasındaki iç içe geçmişlik incelenir.

 

"Şimdiye kadarki en zor haftayı geçirdim!": Craig David'in "Seven Days" klibinde anlatıcının videonun "duraklat" düğmesine basarak kaderini değiştirmesini "metaleptik ihlalin en cüretkar örneklerinden biri" olarak sunar.

 

Metaleptik TV Geçişleri

Feyersinger, metalepsis (dikey ihlal) ile "çapraz geçiş" (yatay ihlal) arasındaki farkı açıklar.

 

1. Metalepses Konfigürasyonları ve Geçişlerde Metaleptik Etkiler:

 

Metaleptik Yan Ürünler: Boston Legal karakterinin, ana dizisi olan The Practice'in tema müziğini zil sesi yapması gibi örnekler verilir.

 

Tutarsız Kurgusallık Durumu: İki dizinin birbirini kurgu olarak içermesi (örneğin The Simpsons ve Futurama) "garip döngüler" yaratır.

 

Promosyon Yan Metinlerini Aşmak: Bir dizinin tanıtım karakterlerinin, o an yayınlanan dizinin içine girerek fiziksel etkileşime girmesi durumudur.

 

2. Geçişleri ve Metalepsesleri Teorileştirmek: Dünyaların "dinamik inşası" (diegetizasyon) ve "statik kavramsallaştırılması" arasındaki farkları ve bu süreçlerin crossover/metalepsis algısını nasıl etkilediğini teorize eder.

 

Metaleptik Uzaktan Kumandalar

Thoss, uzaktan kumandanın kurguda "farklı ontolojik alanları birleştirme olasılığını" sağlayan sihirli bir aygıta dönüşmesini inceler.

 

Macera ve Zevk: Eerie, Indiana ve The Simpsons bölümlerinde çocukların televizyonun içine girmesi, medyanın "sürükleyici zevklerini" kutlar.

 

Kanalda gezinme: Ay'daki Amazon Kadınları ve Bizi Takip Edin filmlerinde uzaktan kumanda, karakterleri farklı TV kanalları (paralel dünyalar) arasında sürükler.

 

(Uzaktan) kontrol için mücadele: Family Guy ve Michael Haneke’nin Komik Oyunlar filminde, karakterlerin uzaktan kumandayı ele geçirip filmi "geri sarması", "izleyicinin kontrol kaybıyla karşı karşıya kalmasına" neden olur.

 

Popüler Komedi Filmlerinde Metalepsis

Bir Anlatı Olgusu Olarak Metalepsis: Sinematik anlatıcının sadece ses değil, kamera ve kurgu gibi araçların sentezi olduğunu belirtir.

 

Anlatı Filmik Metalepses: Kameranın aksiyona çarpması (High Anxiety), altyazılarla konuşan karakterler veya film logolarıyla etkileşim gibi örnekler verilir.

 

C. Komedi Etkileri: Komik etkinin ihlalin kendisinden değil, karakterlerin buna verdiği absürt tepkiden doğduğunu savunur.

 

Kurgusal Filmsel Metalepsis:

A. Kurgusal İhlaller ve Daldırmalar: Kahire'nin Mor Gülü filminde karakterin ekrandan çıkması, "sağduyumuza göre mantıksal ve ontolojik olarak imkansız" olan fantastik bir durumdur.

B. Geçirgenlik, Tersinirlik ve Karşılıklılık: Karakterlerin ekrandaki izleyiciyi izlemesi gibi durumlar, gerçekliğin de bir kurgu olabileceği şüphesini doğurur.

 

Tex Avery'nin Karikatürlerinde Metalepsis

Limoges, Tex Avery'nin çizgi filmlerinin Genette'in tanımını genişleten zengin örnekler sunduğunu belirtir.

 

Metalepsisin kapsamlı bir tanımına doğru: "Dünya", "sınır" ve "ihlal" kavramlarını detaylandırır.

 

Geçici tipoloji: İhlallerin "yönü" (dikey, yatay) ve "modu" (sözlü, fiziksel, görsel, işitsel) üzerine yeni bir sınıflandırma önerir.

 

Tex Avery'ye göre metalepsis: Karakterlerin anlatıcıya itiraz etmesi, "kamera"yı barda durdurması veya ekranın altındaki bir saç telini koparması gibi çok sayıda yaratıcı ihlali inceler. "Tex Avery'nin karikatürleri tek başına ihlal biçimlerine dair neredeyse kapsamlı bir repertuar sunuyor".

 

Çizgi Romanlarda Metalepsis

Dünyalar ve Sınırlar (Oluk): Çizgi romanda paneller arası boşluk olan "oluk" (gutter), gerçek dünyanın temsil edildiği yerdir. "Karakterler panel çerçevelerinden geçerken hikaye dünyasını terk ediyorlar".

Ön plana çıkarma: Metalepsis, normalde fark edilmeyen temsil geleneklerini (panel düzeni, çizim stili) dikkatin odağına getirir.

Temsil Sözleşmeleri: Mürekkebin sayfada dağılması veya karakterlerin yazarın kalemiyle karşılaşması metaleptik durumlardır.

İşlevler ve Etkiler: Süper kahraman çizgi romanlarında metalepsis genellikle bir "güç mücadelesi silahı" olarak iş görür.

 

Holografik Projeksiyonda Metalepsis

Holografi ve Projeksiyonun Kısa Tarihi: 19. yüzyıldaki "Pepper's Ghost" illüzyonunun tarihsel gelişimini anlatır.

Gorillaz ve Performansları: Sanal bando Gorillaz'ın 2005 MTV ödüllerindeki 3D hologram performansı incelenir.

Gorillaz Gerçek Dünyaya Geçiyor: İki boyutlu çizgi film karakterlerinin görünüşte üç boyutlu hale gelip sahnede gerçek insanlarla etkileşmesi, izleyici üzerinde güçlü bir metaleptik etki yaratır.

Kurgusallık ve Gerçeklik Düzeyleri: Gerçek insan, sahne kişiliği ve holografik projeksiyon arasındaki farklı "gerçeklik derecelerini" analiz eder.

İşlevler ve Etkiler: Bu performanslar sansasyonel eğlence sağlar ve "insan hayal gücünün sınırlarını zorlar".

 

Tarihte Popüler Kültür: Metalepsis ve Metareferans

Fricke, operanın tarihsel olarak en metaleptik türlerden biri olduğunu savunur.

• Teori: Metareferans yapılarını; derecelendirilmiş, sonsuz, özyinelemeli ve "paradoksal metareferans" (metalepsis) olarak sınıflandırır.

• Vaka Çalışması ve Açıklama: Rossini'nin operalarında karakterlerin kendi yaratıcıları olan şairle alay etmesi gibi durumları inceler. Operanın "aşırı resmileştirilmiş doğası", metalepse zemin hazırlar.

• Örnek: Richard Strauss'un Capriccio operasında kurgusal karakterlerin, içinde bulundukları operayı adım adım icat ettiklerini belirtir; bu durum "operanın yılanının (Ouroboros) kendi kuyruğunu ısırmasıdır".

 

Sonsöz

Pier, metalepsisin anlatı teorisinde bir "eşik" görevi gördüğünü belirtir. Bu cildin, metalepsis çalışmalarını "yüksek kültür" tekelinden çıkarıp popüler kültürün çok modlu ve teknik yeniliklerle dolu dünyasına taşıdığını vurgular. Sonuç olarak metalepsis, kurgunun hem yıkıcı hem de sürükleyici etkilerini anlamada temel bir araçtır.

…