J. Alexander Bareis, Lene Nordrum - İnandırıcı Hale Getirme - Notlar

J. Alexander Bareis, Lene Nordrum - İnandırıcı Hale Getirme - Notlar

How to Make Believe, The Fictional Truths of the Representational Arts, Walter de Gruyter, Berlin, 2015

…

 

Kitap Kendall Walton ve Gregory Currie gibi düşünürlerin temellerini attığı "hayali oyun" (make-believe) teorisinin modern sanat dallarındaki kapsamlı etkilerini inceliyor.

Edebiyat, sinema, dijital oyunlar ve görsel sanatlar gibi farklı alanlarda kurgu ile gerçeklik arasındaki sınırların nasıl silikleştiğini analiz ediyor.

 

Giriş

1990’da Kendall Walton ve Gregory Currie tarafından yayımlanan eserler, kurgusallığı çocukların oyunlarına benzeterek açıklayan "Hayal Ürünü Teorisi"nin temelini attılar.

Bu teoriye göre sanat eserleri, katılımcıların kurgusal gerçekler üretmek için kullandığı "sahne malzemeleri" (props) işlevi görür.

 

Teori

Edebi Gerçekçilik Kavramı

Stein Haugom Olsen

Gerçekçilik bir dönem kavramı olmasının yanı sıra, diğer dönemlerde de görülebilen bir yazı tarzıdır.

 

Düşünce, İnandırmak ve Anlatının Donukluğu

Peter Lamarque

Lamarque’ın Düşünce teorisi, okuyucu eserin kurgusal olduğunu bilse bile, kurgusal eserlerin bu eserlere karşı nasıl duygusal tepkiler uyandırabileceği sorusunu ele alıyor.

 

Anlatı kendi başına ve Anlatılabilirlik

James Hamilton

Hamilton, kurgusal ve kurgusal olmayan anlatılar arasında önceden bir ayrım olmadığını varsayar.

Hamilton anlatının minimalist bir tanımını kullanarak anlatıları açıklamaya çalışır.

 

Edebiyat ve Sinema

Kurguda Mesafe

Tobias Klauk, Tilmann Köppe

Edebi kurguda "anlatma" (telling) ve "gösterme" (showing) arasındaki ayrımı Walton’un "reçete" kavramı üzerinden analiz ediyorlar.

Bir metnin okuyucunun hayal gücünü ne kadar kısıtladığı, o metnin "mesafesini" belirler.

 

Anlatım, Temsil, Anı, Gerçek ve Yalanlar

Sarah E. Worth

Makale, anıların (memoirs) sadece belgelenebilir gerçekler üzerinden değil, yorumlayıcı bir edebi tür olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Anıların, anlatılarının öncelikle yorumlayıcı, ikincil olarak ise hakikatin temsili olarak görülmesi gereken bir edebi türü temsil ettiği sonucuna varıyor.

 

Kurguda Gerçek

Remigius Bunia

Kurgu ve gerçek ayrımının dilsel biçimden ziyade zihinsel süreçlerle ilgili olduğunu öne sürer. İletişimi "önermesel" (bilgi odaklı) ve "estetojenik" (algı odaklı) olarak ikiye ayırır ve bu ayrımın kademeli olduğunu belirtir.

 

İstikrarsızlaştırıcı Gerçeklik: Postmodern Anlatı ve İnandırmanın Mantığı

Ira Newman

Alain Robbe-Grillet'nin Kıskançlık romanındaki mantıksal çelişkiler…

 

Edebi Kurgu Okumada Dışsal Düşüncelerin Yeri

Jukka Mikkonen

Okurların bir eseri okurken gerçek dünyadaki bilgilerinden ve dışsal değerlendirmelerinden nasıl yararlandığını, bu etkileşimin eserin "edebilik" statüsünü nasıl etkilediğini tartışır.

 

Kurgusal Gerçek, Üretim İlkeleri ve Yorumlama

J. Alexander Bareis

Kurgusal gerçeklerin üretiminde Medya ve Tür Sözleşmesi İlkesini geliştirir. The Sopranos dizisinin final sahnesini analiz ederek, Tony Soprano'nun vurulduğu sonucuna bu ilkelerle ulaşılabileceğini gösterir.

 

Edebi ve Film Kurguda Deixis

Mario Slugan

Kurgusal anlatıcıların varlığını fiillerin zaman özelliklerine (deixis) dayandırarak tartışır. Edebiyatta anlatıcıların her yerde bulunduğunu savunurken, bu argümanın filme genellenmesine karşı çıkar.

 

Metalepsis ve Make-Believe Oyunlarına Katılım

Liviu Lutas

Anlatı düzeyleri arasındaki sınırın ihlali olan metalepsis kavramını transmedial bir perspektifle (resim, fotoğraf, film) inceler. Metalepsisin kurgusal dünyaya dalmayı (immersion) engellemek yerine artırabileceğini savunur.

 

Make-Believe olarak 'üzüntü yaşıyorum'

Sonja Klimek

18. yüzyıl ağıt şiirleri üzerinden lirik şiirde kurgusal hakikatin üretimini inceler. Şiirdeki "ben"in yazarla özdeşleştirilmesinin tarihsel ve türe bağlı bir tercih olduğunu belirtir.

 

Tiyatro ve Müzik

Drama, Tiyatro ve Operada Kurgusallık ve İnandırmak

Frank Zipfel

Kurgusallığı kurgusal dünya, hayal ürünü oyun ve kurumsal pratikten oluşan "çok katmanlı bir yaklaşım" ile açıklar. Operada orkestranın bir anlatıcı işlevi görebileceğini tartışır.

 

Tiyatroda Anlam Yaratmak: İkili Bilgi

Matthew De Coursey

Oyuncunun ve izleyicinin deneyimini Husserl'in "bilgi" (appresentation) kavramıyla açıklar. Oyuncunun hem gerçek dünyayı (sahne, ekip) hem de kurgusal dünyayı (karakter, duygular) aynı anda algıladığı "ikili bir bilince" sahip olduğunu savunur.

DeCoursey, oyuncuların tiyatro performansının estetik bir nesne olduğunun farkında oldukları için / ikili bir algıyı sürdürme becerisine sahip olduklarını savunuyor.

 

Saf Olmayan Müzikal Make-Believe

Eran - Inbal Guter

Enstrümantal müziği "süsleme" (ornamentation) kavramı üzerinden inceler. Müzik dinleme stratejilerinin "anlatı" ve "biçimci" uçlar arasında bir süreklilik olduğunu ve süslemenin bizi kurgusal dünyadan uzaklaştırarak yapıtın kendisine odaklanmamızı sağladığını savunur.

 

Oyunlar

Yaptır-İnandır Kötülük ve Kötü Yaptır-İnandır

E. M. Dadlez

Rol yapma oyunlarında (RPG) oyuncuların karakterlerin ahlaksız tutumlarını benimsemesinin etik boyutlarını tartışır. Birinci şahıs bakış açısıyla kötülüğü hayal etmenin, gerçek hayattaki tutumları yansıtıp yansıtmadığını sorgular.

 

İnandırıcı Dünyalarda Faillik ve İrade

Jason D'Cruz

Second Life gibi sanal dünyalardaki eylemlerin gerçek "faillik" (agency) teşkil edip etmediğini inceler. Sanal dünyada risklerin düşük olmasının, oyuncunun gerçek hayattaki kadar güçlü bir "irade" sergilemesini engellediğini iddia eder.

 

Nesne Perspektifi ve Oyunun Estetiği

Chris Bateman

Bilgisayar oyunlarını Walton’un teori çerçevesinde "oyuncak görünümü", "oyuncak bebek görünümü" ve "tablo görünümü" metaforlarıyla analiz eder. Oyunların sunduğu zengin kurgusal dünyalar nedeniyle sanat kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini savunur.

 

Bateman'ın makalesi, cildin temasına uygun olarak, temsili sanatlarda genel hayal ürünü şemsiyesi altında bilgisayar oyunlarının özel işleyişine ilişkin anlayışımıza katkıda bulunuyor.

…