İbn Arabi - Tövbe Mücahede ve Takva - Notlar

İbn Arabi - Tövbe Mücahede ve Takva - Notlar

Mütercim: Ekrem Demirli, Litera Yayınları, 2015

 

Eser Fütühât-ı Mekkiyye’nin 7. cildinde bulunan 92-94. kısımlar ve 74-88. bölümleri içermektedir.

 

Tövbe

İtiraf her muhakkikin tövbesidir

Hak ilah, onunla gönlünü açar

İlah muhaliften razı olduğu gibi

Emrine uyandan da razıdır

 

Allah’ın tövbesi ‘alâ (üzerine)’ edatına bağlıdır. Çünkü onun isimlerinden birisi de Alî’dir. Yaratıkların tövbesi ise, ‘ilâ’ edatına bağlıdır, ilâ (-e hali) tövbenin gayesidir. Hak ve halk (yaratıklar), tövbe fiilinde ‘-den’ ifadesinde bir araya gelir: Halk kendilerinden Allah’a dönerlerken, ârifler O’ndan O’na dönerler. Allah’ı bilenler ise, O’na dönmekten O’na dönerler.

 

‘Allah tövbe edenleri sever, O’ndan olan bu sevgi, ilktir.

İkinci Sevgi: Kul bu inayete cevap verip yöneldiğinde, Hakk'ın onu "tövbe eden bir kul" olarak sevmesidir.

 

Şekilsel/zahiri alimler tövbenin geçerliliği için "bir daha günaha dönmemeye kesin kararlı olmayı" (azim) şart koşarlar.

Kul yarın ne yaşayacağını bilemez.

 

Asıl tövbe, Hz. Âdem'in yaptığı gibi salt bir itiraf ve dua mertebesidir ("Rabbimiz kendimize zulmettik..."). Geleceğe dair mülkiyet iddia etmek değil, içinde bulunulan andaki acziyeti ve noksanlığı Hakk'a arz etmektir.

 

Varlıkta ortaya çıkan her fiil, varlık sahnesine çıkması bakımından Hakka aittir ve bu yönüyle güzeldir. Bir fiilin "günah" veya "kötü" olarak adlandırılması, onun kula nispet edilmesiyle başlar.

Arif, edebi gereği kötülüğü kendine, fiilin varlığını ise Hakka nispet eder.

Kötülük arızîdir (geçicidir), güzellik ise zâtîdir (kalıcıdır).

 

Ey itaatim! Sen olsaydın, hasret çekerdim

Günâhım! Sen olmasaydın, seçilen olmazdım.

 

Bilmelisin ki, tövbe makamı, ölünceye kadar insana eşlik eden makamlardandır.

 

Tövbenin Terki

Kul manasını hangi anlama çevirirse çevirsin, Hak çevirende, çevrilende ve çevirme fiilindedir, öyleyse nereye döneceğim?

 

Tövbenin terki, “ben tövbe ettim, benim bir iradem var ve ben Allah'a yöneldim" şeklindeki benlik iddiasını (enaniyeti) terk etmektir.

Kul tövbe ettiğinde, o tövbe kulun kendi gücüyle değil, Allah'ın ona dönmesiyle (Tâbe aleyhim) gerçekleşir. Kul sadece bu ilahi niteliğin zuhur ettiği bir mahaldir (aynadır).

 

Kul, kendi küçük cüz'î iradesiyle bir şeyleri değiştirdiğini zannetme yanılsamasından (perdesinden) kurtulup mutlak müşahedeye erdiğinde, tövbe de dahil olmak üzere tüm nispetleri hakiki sahibine iade eder. Tövbenin terki, kulun yok olup Hakk'ın baki kalmasıdır.

 

Mücahede

Tembelliğe yönelme, çünkü tembellik seni örter, hadiseler İçinde vasıl ol!

 

Arapçada üç temel hareke (Zamme/Ötre, Fetha, Kesre) vardır. Bunlar uzatılarak okunduğunda (işba’ edildiğinde), ses uzar ve ortaya üç illet (hastalık/uzatma) harfi çıkar: Vâv (v), Elif (a), Yâ (y).

Zamme (Ötre - u sesi): İlahi isimlerden el-Alî (Yüce) isminin mazharıdır. Sesin yukarı doğru reft (yücelme) hareketidir.

Fetha (Üstün - a sesi): İlahi isimlerden er-Rahmân isminin mazharıdır. Kur'an'daki "Allah'ın rahmet kapılarını açması (feth etmesi)" sırrıyla irtibatlıdır. Rahmetin yayılmasını ve varoluş sahnesinin açılmasını simgeler.

Kesre (Esre - i sesi): İlahi isimlerden el-Müteâl (Aşkın, dikey derinlik) isminin mazharıdır.

Arapçada bu harfleri barındıran kelimelere "mu'tell" (illetli/hasta) denir; bu harflerin bulunmadığı kelimeler ise "sahih" (sağlıklı) kabul edilir.

Mücahit, kendisinde beşeriyet ve varlık illetleri barındıran, yani "hasta/zayıf" olan sâliktir.

Eğer sâlik bu illetlerden arınırsa, meşakkat biter ve sonraki bölüm olan "Mücahedenin Terki" mertebesine ulaşır.

 

Allah müminlerden mallarını ve nefislerini cennet karşılığında satın almıştır

İman eden, idrak sahibi olan düşünen (Nâtık) nefis, maddi bedene bağlı olan, dünyayı arzulayan hayvanî Nefsi vererek, karşılık olarak Cenneti almıştır.

 

Mücahedenin Terki

Cihat etme, çünkü kavga eden, kendisinde cihat ettiğinin aynidir.

 

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) amâ (kör) olan Abdullah b. Ümmü Mektûm’a yüzünü ekşitmesi

 

Süslenme

Dünya Hayatının Süsü: Sadece zâhire bakanların gördüğü, dünyaya ait süs.

Allah’ın Süsü: Allah ehlinin gördüğü, "Her mescidde ziynetinizi alın" ayetinin sırrıyla Allah için güzelleşme.

Şeytanın Süsü: Amellerin insana şeytan tarafından güzel gösterilmesi.

 

Zâhirde görünen eylem birdir

Sâlik, her zaman hüsn-i zan (iyimserlik) ile memurdur.

 

Halvet

Asıl halveti Varlık Nurunun kozmik boşluğu doldurması ve kalbin Hak dışındaki her şeyden (masivadan) arınmasıdır.

 

Boşluk (Halâ): Alemin kendisinde var olduğu mutlak uzay veya yokluk zeminidir. Halvetin aslı budur.

 

Heba (Karanlık Cevher): Boşluğu ilk dolduran, henüz şekil almamış, özü gereği karanlık ve yokluğa yakın olan ana maddedir.

 

En-Nûr Tecellisi: Hak, en-Nûr ismiyle bu karanlık cevhere tecelli ettiğinde, Heba bu nur ile boyanır ve varlık sahnesine çıkar.

 

Gökler ve yer beni sığdıramadı, mümin kulumun kalbi sığdırdı

Ne zaman ki kalp tamamen boşalır, Hak orada zahir olur.

 

Allah ehli halvete fikirle değil, zikirle girer.

 

Halvetin Terki (Celvet)

Keşf, halveti imkânsızlaştırır.

Gözündeki perdeler kalkan bir arif, halvet odasının duvarlarını, eşyaları, cansız sanılan maddeleri ve melekleri bile "konuşan nurani topluluklar" olarak müşahede eder.

 

Eğer insan her bir varlıkta tecelli eden İlahi Hüviyeti görürse, artık yalnız kalacağı bir "boşluk" bulamaz.

 

Halvet dünyevi ve başlangıca dair bir makam iken (el-Evvel / el-Bâtın), Celvet (toplulukta Hakla olmak) uhrevidir ve sonsuzdur (ez-Zâhir / el-Âhir).

 

Tam bir celvet hali, çoklukta birliği (kesrette vahdeti), birlikte ise çokluğu (vahdette kesrette) görmektir.

 

Uzlet

Kendini bilen, Rabbini bilir

Bu mertebedeki arif, Allah'ın güzel isimlerini (Esma-i Hüsna) zâhir ve bâtında müşahede eder.

 

Kul için değişmeyen tek zati isim "Âbid" (Kulluk/İbadet eden) ismidir.

 

Uzletin Terki

Uzlet ile sevinmeyin, çünkü o bilgisizliktir. Allah nerede, ruhlar nerede! Hiçbir varlığın nurundan uzlet etmedi, O'nun zâtı ise ilişmeye yöneldi.

 

Hak, her zerrede, her tecellide zâtıyla zâhirdir. Kul, matlubunun (Allah'ın) her şeyde kendisiyle beraber olduğunu görünce uzlet etmek artık onun için imkânsız hale gelir.

 

Arif için uzlet bitmiştir; çünkü o, her şeyin Hak nuruyla aydınlandığı bir varlık sahnesinde yalnız kalınacak hiçbir "boşluk" veya "masiva" (Haktan gayrısı) olmadığını idrak etmiştir. O artık mutlak bir Celvet ve şuhûd içindedir.

 

Firar (Kaçmak)

Musa, can korkusuyla Firavun ve kavminden kaçtı.

Bu kaçış, ona dünyevi bir ödül olan risalet, hüküm ve hilafeti getirdi.

 

Allah'a kaçınız

 

Senden sana sığınırım

Kul, Allah'ın celalinden cemaline, azabından rahmetine, cezalandıran isimlerinden (el-Müntakım) koruyan isimlerine (el-Hafîz) kaçar. Hakikat birdir, ancak nispetler ve tecelliler farklıdır.

 

Her ilahi isim kulun üzerinde otorite kurmak ve onu kendi hükmünde sabitlemek ister. Ancak kulun manevi mutluluğu ve marifeti "artıştadır" ("Rabbim bilgimi artır"). Kul, yeni bir bilgi ve hal elde etmek için, üzerinde hüküm süren mevcut isimden bir diğer ismin hükmüne doğru hicret eder. İşte manevi firar, bir tecelliden daha üst bir tecelliye durmaksızın koşmaktır.

 

Firarı Terk

Arif, Allah’ı sadece soyut bir tenzihte değil, ayette sayılan babada, oğulda, dürüst tacirin ticaretinde ve cihat meydanında, yani her bir mazharda müşahede eder.

 

Her zerrede tecelli edenin Hak olduğunu gören arif için firar biter, mutlak bir sükûnet ve bekleyiş (temkin) başlar.

 

Allah'tan Takva

"Korunmak, siper edinmek" (vukaye)

 

Allah'tan gücünüz ölçüsünde sakının

Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh

Allah'tan hakkıyla sakının

 

Hicab ve Örtü Takvası Hakkındadır

Allah kula şah damarından daha yakındır

Göremeyişimizin nedeni de bu yakınlıktır

 

Biz Hakk’ı ancak O’nun bize kendini bildirdiği isim ve nitelikleri taklit ederek bilebiliriz. Zâtı itibarıyla O, mutlak bilinmezdir. Bu yüzden marifetin zirvesi hayret ve acziyettir: "Bilgi, Allah'ı bilmemektir."

 

Dünyevi Sınırlarda Takva Hakkında

Dünya hayatının aslı karışık bir nutfeden geldiği için burası bir "karışım" yeridir. Bu yüzden dünyadaki felaketler, fitneler ve cezalar geneldir

Günahsız birine bu dünyada isabet eden ukubet (ceza) onun için bir azap değil, bir fitne (sınanma ve manevi temizlenme) hükmündedir. Küfür diyarında yaşayan masumlar da o diyarın genel hükmüne tabi olurlar.

 

Sınır, bir şeyin kendi dışına çıkmasını engellediği gibi yabancı bir unsurun da içeri girmesini önler. Kulun zâti sınırı kulluktur (ubudiyyet).

 

Ateşten Takva

Bazı ağır hastalıklar en son çare olarak "ateşle yakılarak/dağlanarak" tedavi edilir.

Cehennem ateşi de kıyamet günü büyük günahkar müminler için ilahi bir tedavi metodudur.

 

Güneş, ay ve yıldızlar ateş tabiatındadır ve Allah’ın onlara yüklediği bu sıcaklık sayesinde dünyada hayat sürer, madenler olgunlaşır, meyveler büyür.

 

Aynı yasa ahirette de geçerlidir: Cennetin toprağı misktir ve doğası gereği sıcaktır. Cennet ağaçlarının ve meyvelerinin o eşsiz olgunluğa ve lezzete erişmesi, cennet toprağının tam altında (tabanında) bulunan ateşin sağladığı doğal sıcaklık sayesindedir.

 

Şeriat Hükümlerinin Esaslarının Sırlarının Bilinmesi

Allah'tan sakının, O size öğretir

 

Kıyas, hakkında nass bulunmayan (susulan) alanlarda yeni hükümler/yükümlülükler icat ederek dini zorlaştırır.

Asıl olan "ibahat-ı asliye" (hakkında hüküm bulunmayan her şeyin mubah olması) kuralıdır.

 

İki delil birlikte kullanılabiliyorsa terk edilmez. Birinde istisna veya fazlalık varsa o fazlalık kabul edilir.

Uzlaştırma imkânsızsa tarihe bakılır; sonradan gelen hüküm geçerlidir.

Tarih bilinmiyorsa, dinde zorluğu kaldıran ve en kolay olan hüküm seçilir.

Hadis, rey ve şahsi görüşten daha üstündür.

 

Müçtehit hata etse bile, o anki içtihadı uyarınca Allah'a ibadet etmiştir ve Allah onun bu amelini onaylamıştır. Ancak kesin bir nass (hadis/ayet) kendisine ulaştığı an hatasından dönmek zorundadır.

 

Şeriat Hükümlerinin Asıllarının Sırları

Allah "Mümin"dir ve kulun kalbine iman yazarak orada tecelli etmiştir.

Hakk'ın isimleri, kulun mazharında (zuhur yerinde) tecelli ederek kulun ahlâkı haline gelir.

 

Sünnet kelime anlamıyla "yol" demektir.

Allah'ın "Mucîb" (İcabet eden) isminin zuhuru için bir yol (sünnet) teşkil eder.

Kul dua ettiğinde, Allah "Bana dua edenin duasını kabul ederim" sırrıyla kulun talebine icabet eder.

…