İbn Arabi - Risaleleri 1 - “Ya” Kitabı

Onuncu Kitap

Kitabul Ya

“Ya” Kitabı

Bu ”YA” kitabıdır. Diğer adıyla ”huve” kitabıdır.

Huve (O) zamirinin temsil ettiği Mutlak Ehadiyet (Teklik) mertebesi

Huve, Tanrı’nın hiçbir sıfat, kayıt, şekil ve akli kalıpla idrak edilemeyen "Mutlak Zat"ına kinayedir.

 

Huve, her türlü şeklin ve dönüşümün üzerindedir. O, ancak kendisiyle idrak edilebilir.

 

İhlas Suresi’ndeki "Kul huvallahu ahad" veya Haşr Suresi’ndeki ayetler Huve ile başlar. Huve’den sonra gelen Allah, Rahman, Rahim, Melik, Kuddüs gibi isimler, o yaklaşılmaz izzet perdesinin arkasındaki Huve’yi aleme açıklayan birer tercüman, bedel veya atf-ı beyandır.

 

Huve’ye en yakın ve en hakim zamir Ya harfidir

 

Ya o kadar güçlü bir etki alanına sahiptir ki, fiiller veya İnne edatı onun baskısından korunmak için araya bir "koruma nun'u" (nun-ı vikaye) almak zorunda kalırlar.

 

Nahnu, Huve’ye Ena ve İnne’den daha yakındır.

Zahir ifadelerdeki "Allah" lafzı neyse, gizli/zamir ifadelerdeki Nahnu odur.

 

"Ena" (Ben) Mertebesi: Birlik ve teklik iddia ettiği için önemlidir ancak Huve’den uzaktır.

"Ente" (Sen) Mertebesi: Huve’ye en uzak zamirdir. Çünkü Ente ancak bir "ilim sureti" ve perde arkasından tecelli eder.

 

Bazı sufiler Ena (Ben) zamirini en şerefli zamir sanırlar. Oysa iki şeyin birleşmesi imkansızdır. Sen fena halinde "Ben" dediğinde, eğer bunu kendi benliğinle söylüyorsan bu şirktir (sensin, O değil). Eğer O’nun benliğiyle söylüyorsan, konuşan sen değilsin, O’dur. Dolayısıyla arif birinin aklı başındayken "Ben" demesi caiz değildir.

 

Huve (Kaf/Fail): Varlığı veren eril/aktif ilkedir

Hiye (Nun/Kabil): Varlığı kabul eden dişil/pasif ilkedir

Ha (Bağ/Emir): Huve ile Hiye’yi birleştiren, aradaki münasebeti kuran sebeptir

 

"KÜN" (Ol)  

Mutlak Zat kendi başına kalsaydı varlık sâdır olmazdı. İnni’deki Ya’da bulunan ezelî var etme bilgisi, Ha vasıtasıyla Huve ve Hiye’yi harekete geçirmiştir. Kaf (Huve) ile Nun (Hiye) buluşmuş ve daire tamamlanarak hadis (sonradan olan) varlıklar dünyası doğmuştur. Mantıkçıların "Allah'ın emri Kaf ile Nun arasındadır" dediği şey, işte bu iki harfi birleştiren Ha mertebesidir.

 

Kul, hayal derecesinden yükselip Tanrı’yı tenzih etmeden "Sen" tecellisine muhatap olursa, Tanrı’yı bir kalıba sokar ve helak olur.

 ...

 İbn Arabi - Risaleleri 1 - Notlar

Mütercim: Vahdettin İnce, Kitsan, 2005