Carlo Diano - Euripides’in Elektra’sına Giriş Notu - Notlar

Carlo Diano - Euripides’in Elektra’sına Giriş Notu - Notlar

Carlo Diano, Opere, Giunti Editore S.p.A. Bompiani, Floransa, 2022

 

Euripides, Aeschylus ve Sofokles’in aksine sahneyi ihtişamlı Argos/Miken saraylarına veya kutsal Agamemnon mezarına değil; Sparta sınırındaki Tanaus vadisine, dağlık bir arazideki mütevazı bir köylü evine taşır.

 

Doğal mekânın seçilmesiyle ilahi unsurlar işlevsizleştirilir. Apollon uzaktadır; ex machina olarak beliren Dioskuriler (Kastor ve Polluks) ise yalnızca Atina-Argos siyasi ittifakını pekiştirmek ve Syracuse seferine iyi dilek sunmak için kullanılan tiyatral kurgulardır.

 

Anaksagoras’ın rasyonel doğa felsefesinde olduğu gibi, tanrılar çekilince yerini kader, doğanın zorunluluğu (ananke) ve tesadüf/şans (tyche) alır. Trajedinin akışını ilahi kehanetler değil; karakterlerin anlık kararları ve psikolojik kırılmaları belirler.

 

Elektra bir köylüyle evlendirilmiştir; ancak kocası onun soyluluğuna saygı duyarak ona dokunmamıştır. Elektra’nın içinde biriken kin, bastırılmış kadınlığı ve bozulmamış çocukluğuyla derinleşir.

 

Klytemnestra, Aeschylus’taki o heybetli ve korkunç kraliçe değildir; güzel, kibirli, zevkine düşkün ama vicdan azabı çeken sıradan bir kadındır. Elektra ve Orestes ile karşılaşmasında insani bir acıma anı doğsa da, Aegisthus’a olan bağımlılığı yüzünden trajik sonundan kaçamaz.

 

Anne katliamı (matricide) tamamlandıktan sonra tanrısal bir arınma gelmez. Elektra ve Orestes, batan gökyüzünün altında yalnızlıkları, suçlulukları ve gözyaşlarıyla baş başa kalırlar. Euripides, tiyatronun yanılsaması içinde karakterleri mitolojik varlıklar olmaktan çıkarıp tamamen çıplak ve çaresiz insani gerçekliklerine teslim eder.

…