Yufang Ho - İlke ve Uygulamalarıyla Corpus Biçembilimi - Notlar

Yufang Ho - İlke ve Uygulamalarıyla Corpus Biçembilimi - Notlar

John Fowles'un Büyücü adlı eserinin üslup açısından incelenmesi

Corpus Stylistics in Principles and Practice, A Stylistic Exploration of John Fowles’ The Magus, Continuum International, New York, 2011

 

Giriş

Kitabın amacı romanın iki farklı basımı arasındaki dilsel/metinsel farklılıkları ortaya koymak ve Fowles’un yaptığı revizyonların yarattığı yeni üslup etkilerini incelemektir.

Büyücü (The Magus) romanının ilk baskısı (1966)’da yazarın yeniden gözden geçirip revize ettiği ikinci baskısı (1977)’de yapıldı.

 

Çalışmada, çok uzun ve karmaşık bir metin olan Büyücü’yü bütünsel bir üslupbilim yaklaşımıyla analiz etmek için üç temel dijital/derlem aracı kullanılmıştır:

TESAS/Crouch & WCopyfind: Romanın 78 bölüm çiftindeki metin benzerliği derecelerini ölçerek revizyonların genel niceliksel modelini belirlemek.

 

Wmatrix: İki baskı arasındaki anlamsal farklılıkları ve anlatısal bakış açısındaki değişim kalıplarını tespit etmek.

 

WordSmith Tools: İki baskıdaki metaforik dil kalıplarını ve kullanım sıklıklarını tanımlamak.

 

Bölüm I Corpus stilistikleri - genel ilkeler

Korpus Stilisti Nedir?

Üslupbilim ve Derlem Dilbilimi Birleşimi: 'Corpus stilistik', edebi dilin incelenmesine yönelik birleşik bir yaklaşım sunar. Wynne'in belirttiği gibi bu yaklaşım, "dijitalleştirilmiş edebi metinlerin sade kullanımının yanı sıra edebi eserlerin veya karşılaştırmalı ve karşılaştırmalı derlemlerin istatistiksel analizlerinin uygulanması da dahil olmak üzere bir dizi yöntemi birleştirir".

 

Karşılaştırma ve Stil İşaretleri: Üslup çalışmasının temelini karşılaştırma oluşturur. Metinde diğer metinlere kıyasla belirgin şekilde daha sık veya seyrek görülen dilsel unsurlar metnin "stil işaretleri" olarak adlandırılır.

 

Derlem Dilbiliminin İlkeleri: Derlem; "makine tarafından okunabilir", "otantik", "örneklenmiş" ve "temsilci" metinlerden oluşan bir koleksiyondur. Bilgisayarlı derlemler verileri hızla işleme, insan gözleminin kaçırabileceği kalıpları ortaya çıkarma ve nesnel niceliksel veri sağlama avantajlarına sahiptir.

 

Mevcut Araştırmalar: Derlem temelli yaklaşım; düzyazı stili, söylem sunumu (Semino ve Short 2004), anlamsal prozodi (Louw 1993) ve bireysel yazarlık üslubu (Hoover 1999, Hardy 2003, Stubbs 2005, Mahlberg 2007) alanlarında uygulanmıştır.

 

Nicel ve Niteliksel Dengesi: Van Peer gibi akademisyenler, metnin sayısal verilere indirgenmesiyle "edebi bir metinde anlam oluşumunun dinamik süreci... bir daha geri getirilemeyecek şekilde kaybolur" uyarısında bulunurlar. Bu nedenle derlem üslubunda asıl anahtar, derlem verileri ile araştırmacının sezgisi arasında "dengeyi" kurabilmektir.

 

Derlem temelli biçembilimsel analizle Büyücü'yü incelemek

Büyücü Karşılaştırması ve Araştırma Mantığı: John Fowles, 1966'da yayımladığı Büyücü romanını 1977'de gözden geçirip yeniden yayımlamıştır. İkinci baskının önsözünde Fowles, revizyonun "üslupsal bir revizyondan çok daha fazlası" olduğunu ifade eder. Yaklaşık 600 sayfalık bu metindeki değişiklikleri incelemek için nitel ve nicel yöntemler birleştirilmiştir.

 

Olası Dünyalar ve Bakış Açıları

Ryan'ın (1991) Olası Dünyalar Teorisi: Metin anlambilimi açısından kurgusal evren; Metinsel Gerçek Dünya (TAW) ve karakterlerin zihinsel yapıları olan Alternatif Olası Dünyalar'dan (APW'ler) oluşur. Bunlar; Bilgi, Yükümlülük, Dilek, Niyet ve Fantazi dünyalarıdır. Kurgu okuma eylemi "kurgusal yeniden merkezleme" içerir.

Simpson'ın (1993) Modal Dilbilgisi Bakış Açısı: Karakterlerin alternatif olası dünyalarını şekillendiren dört kiplik sistemi içerir: Deontik (görev/yükümlülük), Boulomaic (arzu), Epistemik (bilgi/inanç) ve Algı (insan algısı).

McIntyre'nin (2006) Bilişsel Bakış Açısı Modeli: Gösterimsel kayma (deictic shift) teorisini Emmott'un bağlamsal çerçeve teorisiyle birleştirir. Karakter ve dünyaların "bağlanması" (binding), "astarlanması" (priming) ve okuyucunun zihnindeki "önem/şöhret" (salience) seviyelerini açıklar.

 

Bakış Açısı İncelemesine Bütünsel Yaklaşım

Biber ve Finegan'ın (1989) Duruş Belirteçleri: Konuşmacının tutum ve yargılarını gösteren 12 kategorideki "duruş belirteçlerini" (stance markers: duygu, kesinlik, şüphe, olasılık vb.) kapsar.

 

Short'un (1996) Bakış Açısı Kontrol Listesi: Şema odaklı dil, değer yüklü dil, verilen/yeni bilgi dengesi, deixis (gösterim), düşünce/algı temsili, psikolojik sıralama, grafolojik sapma ve ön varsayımları içerir

 

Bölüm II Uygulamada Corpus stilistikleri – Büyücü’yle ilgili karşılaştırmalı bir analiz

Büyücü (M1) ve Revizyonu (M2)

 

Olay Örgüsü, Anlatı Yapısı ve Karakterler: Roman üç ana bölüme ayrılır: Bölüm I (Kendini bilmezlik), Bölüm II (Seyahat/Arayış) ve Bölüm III (Kendini tanıma).

 

Nicholas'ın Kendini Tanıma Yolculuğu ve Kusurları: Başkarakter Nicholas Urfe'nin temel kusurları; "üstünlük duygusu ve sınıf bilinci", "kadınlara yönelik cinsiyetçi tutumu" ile "bencilliği ve sahtekârlığı" olarak öne çıkar. Nicholas, Alison ile olan ilişkisini samimiyetsiz yürütür ve onu "merkezi ısıtmadan daha ucuz" diyerek aşağılar. Revize edilen M2 versiyonunda Fowles, para birimi metaforu ekleyerek onun hesapçı sahtekârlığını vurgular: "itiraf ile bunun uyandırdığı sempati arasındaki değişim oranı muhtemelen yüksek göründüğünde".

 

Karakterlerin Tematik Rolleri: Conchis "büyücü ve ahlak öğretmeni", Lily/Julie "sahtekarlığın ve yanılsamanın kişileşmesi", Alison ise "dürüstlüğün ve gerçekliğin vücut bulmuş hali" rolünü üstlenir.

 

Revizyondaki Değişikliklerin Sınıflandırılması: Revizyondaki değişiklikler beş kümede toplanır: Dil, Tema, Bitiş, Karakterler ve Bakış açısı. Seks/aşk sahneleri ve imalar daha açık hale getirilmiş, romanın son paragrafı M2'de değiştirilerek belirsizlik artırılmıştır.

 

Nicel Karşılaştırma - Metin Benzerliği Derecesinin Ölçümü

Büyücü Külliyatı: İlk baskı (M1) 222.439 kelime, revize baskı (M2) ise 241.745 kelimedir (%8,68 kelime artışı gerçekleşmiştir).

 

Derlem Araçları (TESAS/Crouch ve WCopyfind): İki metin arasındaki benzerlik n-gram (ardışık kelime dizileri), kök bulma ve eşanlamlı eşleştirmeleriyle ölçülmüştür.

 

İstatistiksel Sonuçlar ve Değerlendirme: İki versiyon arasındaki ortalama benzerlik oranı %87,53'tür. Bölüm I %97,58 ve Bölüm III %90,16 benzerlik gösterirken, Fowles en büyük değişiklikleri %74,85 benzerlik oranıyla Nicholas'ın 'tanrı oyunu' içinde dönüştüğü Bölüm II'de yapmıştır.

 

Niteliksel Üslup Karşılaştırması - Hipotezler Üretmek

Seçilen Pasajların Analizi: 29, 59 ve 61. bölümlerden alınan örneklerle metin benzerliği istatistiklerinin üslup etkilerini tek başına tam açıklayamadığı gösterilir.

 

Revizyon Eğilimine İlişkin İki Temel Hipotez

1. Hipotez 1: Fowles, anlatının odağını metinsel gerçek dünyadaki olaylardan/eylemlerden Nicholas'ın "içsel olası dünyalarına" (duygular, algılar, bilişler, şüpheler) kaydırmıştır.
2. Hipotez 2: Nicholas'ın deneyimlerinin anlatımında "gerçek sunum" yerini "mecazi (yeniden) sunuma" (karmaşık metafor ve benzetmelere) bırakmıştır.

 

Sözcüksel Anlam Kalıplarının Karşılaştırılması (Hipotez 1'in Test Edilmesi)

Wmatrix ve Anlamsal Analiz: Wmatrix aracıyla USAS anlamsal etiketleri kullanılarak makroskobik karşılaştırma yapılmıştır. II. Bölüm'den köklü revizyona uğramış 22 örnek bölüm taranmıştır.

Bulgular: Fiziksel hareketi tasvir eden terimler (M1) M2'de orantılı olarak "az kullanılmış" olarak çıkmıştır. Buna karşılık zihinsel ve içsel faaliyetlerle ilgili 6 anlamsal kavram M2'de önemli ölçüde "aşırı kullanılmıştır":

1. Miktarlar (daha fazla, ayrıca)
2. Değerlendirme: Doğru/Yanlış (gerçek, kanıt, düst)
3. Değerlendirme: İyi/Kötü (daha iyi, daha büyük)
4. Koşullu terimler (eğer, olsa bile)
5. Olası değil (şüphe, tereddüt, belirsiz)
6. Bilgi (biliyorum, hatırladım, farkındayım).

Çıkarım: Veriler Hipotez 1'i doğrular; M2'deki anlatı olaylara değil, Nicholas'ın içsel durumlarına, varsayımsal akıl yürütmelerine ve müzakerelerine odaklanır.

 

Figüratif Desenleri ve Yoğunluğu Karşılaştırma (Hipotez 2'nin Test Edilmesi)

WordSmith ve Metodoloji: Benzetme (simile) ve metafor kalıpları WordSmith Concord programı aracılığıyla taranmıştır.

Mecazi Yoğunluk: M2 versiyonu M1'e göre çok daha yüksek bir "figüratif yoğunluk" sergiler (örneğin gibi kullanımı M2'de M1'e kıyasla 3,9 kat artmıştır).

Kavramsal Metafor Kalıpları: Romandaki mecazi ifadeler M2'de M1'in 3,63 katına çıkmıştır. Üç ana kavramsal metafor öne çıkar:

• HAYAT AMAÇLI BİR YOLCULUKTUR
• HAYAT BİR OYUNDUR (Game/Oyun)
• HAYAT BİR OYUNDUR (Play/Tiyatro).

Çıkarım: Sıklaşan tiyatro, satranç, avcılık, deney ve fare kapanı metaforları Nicholas'ın soyut içsel mücadelelerini aktarma aracı işlevi görür.

 

Bölüm III Derlem stilistiklerindeki diğer konular

Büyücü ve Revizyonu Arasındaki Stilistik Farklılıklar

Üstkurmaca (Metafiction) ve Dil Oyunları: M2'de Fowles, kurgusal gerçekliğin yapaylığına dikkat çeken özdüşünümsel ve üstkurmaca stratejilerini güçlendirmiştir. Nicholas, Conchis'i "bir romancı", kendisini ise "bir okuyucu" olarak kavramsallaştırır.

 

Okuyucu Katılımı ve Duygusal Tepkiler

Okuyucuların edebi metinlere tepkileri F-duyguları (kurgu duyguları - olaya ve karaktere katılım) ve A-duyguları (yapay duygular - eserin yapılışına ve edebi araçlara yönelik estetik değerlendirme) olarak ikiye ayrılır. M1 daha fazla F-duygusu yaratırken, M2'deki açık edebi araçlar ve üstkurmaca müdahaleler F-duygularını bastırarak A-duygularını ve okuyucunun işlem çabasını ön plana çıkarır.

 

Bir Korpus Stilisti Yaklaşımının Artıları ve Eksileri

Bütünsel Yaklaşımın Değerlendirilmesi: Çalışmada kullanılan derlem araçları (TESAS/Crouch, WCopyfind, Wmatrix, WordSmith) büyük metin verilerini işleme, fark edilmeyen kalıpları çıkarma ve hipotez doğrulamada büyük nesnellik ve kolaylık sağlamıştır.

 

Sonuç: Bilgisayar araçları verileri sıralamak ve görüntülemek içindir; metinlerin nihai niteliksel ve estetik yorumu araştırmacının sorumluluğundadır. Niteliksel ve niceliksel analizlerin dengeli entegrasyonu, edebi revizyon çalışmalarına güvenilir bir temel kazandırmaktadır.

…