Muhyiddin İbn Arabi - Fütuhat-ı Mekkiyye 9. Cilt - Notlar

Muhyiddin İbn Arabi - Fütuhat-ı Mekkiyye 9. Cilt - Notlar

Mütercim: Ekrem Demirli, Litera Yayınları, 2008

 

ON YEDİNCİ SİFİR

FÜTUHAT-I MEKKİYYE'NİN YÜZ YİRMİNCİ KISMI

İbadeti Emir Tevhidi

İnsanlar rızık için er-Rezzak'a, şifa için eş-Şafi'ye yönelirler. Sanki her isim ayrı bir ilahmış gibi bir muhtaçlık içindedirler.

 

"Allah bana yeter" (Hasbiyallah) sözü, kulun sebeplere değil, sebepleri yaratana dayanmasıdır.

Kıyametin elli bin yıl sürmesi, dehşet içindekiler içindir. Güvende olanlar için ise bu süre bir sabah namazı kadar kısadır.

 

İnsanlar rızkı sebeplerden (topraktan, gökten) beklerler. Oysa rızık sebeplerin içinde değil, Allah’ın o sebeplerde o an yarattığı bir "ihsan"dadır.

Müşrikler "İlahları tek bir ilah mı yaptı?" diye şaşırırlar. Onların şaşkınlığı imkansız gördükleri için değil, "çokluk içinde birliği" kavrayamadıkları içindir.

 

Evrende ölü hiçbir şey yoktur. Her şey Rahman’ın nefesiyle diridir ve kendi lisanıyla Allah’ı tespih eder.

 

Havkale Zikri (La Havle ve la Kuvvete illa Billah)

Allah'tan başka güç ve kuvvet yoktur

Bu bir dua değil, bir hakikat beyanıdır.

Kul, kendisinde güç olmadığını bildiği için yardımı Allah'tan talep eder.

 

FÜTUHAT-I MEKKİYYE'NİN YÜZ YİRMİ BİRİNCİ KISMI

el-Bedi İsmi

Allah'ın örneksiz olarak (ibda) var ettiği ilk varlık İlk Akıl'dır. Bu, aynı zamanda Kalem olarak adlandırılır.

Allah örneksiz yaratır.

 

el-Cami, en-Nafi, el-Asım -ki koruyan demektir-, es-Seri’ (hızlı olan) ve es-Settar (örten) isimleri

Bu beş isim, âlemde kulluk makamını ortaya çıkartan isimlerdir, el- Basir ve el-Bari isimleri ise, el-Cami isminde hürriyet makamını gerçekleştiren isimlerdir.

 

el-Cami ismi, güven veren isimdir. Bu durum ‘Ey kendilerine haksızlık yapan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin’ ayetinde belirtilir. Bu ismin fiili, her zaman kulluk makamında bulunan kimsede meydana gelir.

 

en-Nafı ise, farklı mertebelerine göre Allah’ı bilenlere yardım meydana gelir.

 

el-Vaki, Allah’ın emrinden koruyan demektir. Bu isim, sıddîklara, sır sahiplerine Allah ehlinin meclislerinde faydalı bilgileri ortaya çıkartmak üzere teorik güçleriyle ve fikirleriyle hareket edenlere yardım eder.

 

es-Seri bu isim, kulluk makamında bulunan ve infak edenlere yardım eder.

Bu isim, fena ehli için beka ehline yardım eder.

 

es-Settar, el-Gaffar, el-Gafur ve el-Gafır isimleri

Bu isim, kazananlara, Allah’a dayanmakla birlikte se¬bepleri benimseyenlere yardım eder.

Bu isim, menzil ve münazele (Hakkın tenezzülü ve kulun miracının bir yerde buluşması) sahiplerine yardım eder.

 

el-Bari, zeki mühendislere yardım eder.

Bu isim, bir sınırlama olmaksızın infak edenlere değil, özellikle yoksulluk dönemlerinde olmak üzere, cömertlere yardım eder.

 

el-Basir, hürriyet ve kulluk (zorunlu kulluk anlamında ubûdet) eh-line yardım eder.

 

Varlık dairesi

Sırf Varlık (Allah): Asla yok olmaz.

Sırf Yokluk (İmkânsız): Asla var olmaz.

Sırf İmkân (Âlem/İnsan): Bir yönüyle yokluk (karanlık), bir yönüyle varlıktır (ışık).

 

el-Bais İsmi

el-Bâis ismi, İlk Akıl'ın (Kalem) hakikatleri üzerine nakşedeceği bir "mekân" veya "mahal" olarak Tümel Nefsi var etmeye yönelir. İlk Akıl (Kalem), Allah’tan aldığı bilgileri yazmak ister. Ancak yazı için bir zemin gereklidir; işte bu zemin Tümel Nefis’tir.

 

Varlığın sebebi sevgidir. Akıl, Nefiste "dinginlik" (sükûn) bulur. Sevgi (meveddet), bu dinginliğin sabitlenmesidir.

 

(Boşanma/ayrılık) Sevginin ortadan kalkması, Allah'ın o iki nefsin ayrılmasını murat ettiğinin bir işaretidir. İnat etmek, ilahi yakınlıktan mahrumiyete sebep olabilir.

 

Kalem'in Levha'ya aktardığı kelimelerin sayısı 269.200 ayettir.

Varlıktaki oluşlar tesadüf değildir; bir zincirin halkaları gibidir.

Her varlığın, bu sebepler zincirini aşan, doğrudan Allah'a bağlı bir yönü vardır. Bir kişi bu yönü bilirse "Arif", bilmeden faydalanırsa "İnayet ehli" olur.

 

Levh-i Mahfuz'daki bilgiler…

 

el-Bâtın İsmi

el-Bâtın ismi, görünen varlığın arkasındaki "gizli yazılım" olan Doğayı yönetir. Doğa, dış dünyada (âyânda) bağımsız bir varlığa sahip değildir; ancak tüm duyusal formların kaynağı ve hükmüdür.

Bir şeyi "yaratmak" (halk), onu takdir etmek (planlamak) demektir. Doğa, Allah'ın varlıklara verdiği formların takdir edildiği makamdır.

 

Doğa, dört temel elementin/niteliklerin aslıdır.

Sıcaklık / Hayat / Canlılığın ve hareketin esasıdır.

Soğukluk / Bilgi (İlim) / Sabitleyici ve dondurucu (koruyucu) etkisidir.

Kuruluk / İrade / Kararlılık ve şekil verme özelliğidir.

Yaşlık / Söz (Kelâm) / Yumuşaklık ve yayılma kabiliyetidir.

 

el-Bâtın isminin gökyüzündeki karşılığı Süreyya (Ülker) yıldız kümesidir.

Doğa, 3. mertebededir (Akıl ve Nefis'ten sonra). Kendisi de 4 hakikatten (unsurlar) oluşur. Toplamı (3+4) yediyi verir.

Evrendeki "yedililer" (7 gök, 7 gün, 7 gezegen) bu doğal kaynaktan türer.

 

Menziller arasında 8 yıldızlı bir küme yoktur. Bu yüzden 8. ayda doğan çocuklar genelde yaşamaz. Bunun nedeni, 8. ayın hükmünün Keyvan (Satürn) gezegenine ve aşırı "soğuk-kuruluk" (ölümün doğası) etkisine girmesidir.

 

Allah her an bir "iş" üzerindedir. Bu ilahi tecelli, Doğayı sürekli başkalaşmaya zorlar. Bu sayede melekler tespih eder, cennetlikler rızıklandırılır ve nefesler alınıp verilir.

 

FÜTUHAT-I MEKKİYYE'NİN YÜZ YİRMİ İKİNCİ KISMI

el-Ahir İsmi

Heba, doğa gibi dışta bir varlığı olmayan ama akıl yoluyla bilinen bir hakikattir.

İsmi vardır ama kendisi cisim olarak ortada yoktur. O, üzerine düşen her türlü sureti kabul eden boş bir levha veya her kalıba giren bir hammadde gibidir.

 

el-Âhir isminin gökyüzündeki karşılığı Dübüran menzilidir.

Dübüran'ın 6 yıldızı vardır.

Heba, tüm bu zıt isimlerin kendisinde belirdiği kozmik aynadır.

 

ez-Zahir İsmi

Varlığın somutluk kazandığı ve fiziksel boyutun başladığı mertebe olan Tüm Cisim

Varlık ortaya çıkmadan önce zihni bir "boşluk" (halâ) tasavvur edilir.

Allah "ez-Zâhir" ismiyle tecelli edince, Tüm Cisim bu boşluğu doldurur.

Göklerin (feleklerin) hareketi, bir değirmen taşının hareketi gibidir. Kendi ekseni etrafında döner ama yer değiştirmez.

 

Eğer bir şey tam bir itidal (denge) içinde olsaydı, ondan hiçbir şey meydana gelmezdi. Sıcaklığın diğer unsurlara baskın gelmesi, hareketi başlatır.

 

Kozmostaki her varlığın iki bağlantısı vardır. Bunlardan ilki sebeplerde kendini gösterir. Diğeri bütün sebepleri aradan çıkarıp, Allah’a bağlanır.

Âlemdeki hareket nefsin/sebeplerin etkisiyle değil, Rahman'ın nefesinin kelimeleri var etmesiyle gerçekleşir.

 

Arş: Rahman'ın kelimesinin birleştiği (vahdet) yerdir.

Kürsî: Kelimenin ikiye bölündüğü yerdir (Yaratma ve Emir / Hüküm ve Haber). İki ayağın Kürsî'ye sarkması, ikiliğin (düalizm) başlangıcını simgeler.

Atlas Feleği: Burçların (12 bölüm) oluştuğu yıldızsız göktür. Buradaki her burç, aslında bir meleğin yönetimi altındaki ilahi bir makamdır.

 

Atlas ve Mükevkeb (yıldızlı) feleklerin hareketlerinden ve ışınlarından dört unsur (toprak, su, hava, ateş) doğar.

Ateşin bileşikliğinden yükselen duman, diğer gök katmanlarının (yedi kat gök) dairesel suretlerinin ham maddesi olur. Bu süreç, manadan maddeye inişin son aşamalarından biridir.

 

el-Hakîm

Âlem, Allah'ın bir "ameli"dir ve ameli de Kendi zatına benzer.

 

Âlemin cevheri Allah'ın Zatına / Arazı Sıfatlarına / Niceliği (Kemmiyet) İsimlerine / Mekânı, istiva edişine (Hükümranlığına) aittir.

 

Kavisli bir yayın "doğruluğu", onun eğriliğindedir. Yani âlemdeki her "eğrilik" veya farklılık, aslında olması gereken hikmetli yerindedir ve bu haliyle "dosdoğru"dur.

el-Hakîm ismi, varlığı dağılmaktan kurtarıp ona bir "şekil" vererek onu kayıt altına alır. Şekil varlığı belirli bir tanım içinde tutar.

 

Şekiller, hakikatlerin "görünürlük sınırları"dır.

Şekil, kendi benzerine ülfet eder.

 

Dünya, zıtların ve şekillerin iç içe geçtiği bir "karışım" (mizac) yeridir. Ahiret ise bu şekillerin saflaştığı ve her şeyin aslına (iki ilahi kabzaya) rücu ettiği yerdir.

 

Nahye menzili gökyüzünde bu isme tekabül eden konaktır. "Nahye" kelimesi köken olarak engel olmak ve sınır koymak anlamına gelir ki bu, şeklin varlığı sınırlandırma fonksiyonuyla tam uyumludur.

 

el-Muhît İsmi

el-Muhît ismi, Arş'ı var etmeye yönelmiştir. Arş, tüm evreni dairesel bir biçimde çevrelediği için bu ismi almıştır.

Evrendeki her şey (yıldızlar, madenler, bitkiler ve hayvanlar) dairesel bir formdadır veya daireselliğe meyillidir. Bunun sebebi, Arş'ın dairesel hareketinin kendi benzerini doğurmasıdır.

Varlık, Arş tarafından kuşatıldığını (sınırlandığını) fark edince bir "daralma" ve "sıkıntı" hisseder. İnsan ilahi bir surete sahip olduğu için bu sınırlanmaya fıtraten tahammül edemez.

Rahman ismiyle Arş'a istiva eden Allah, bu darlığı "nefesi" (Ruh) ile giderir. Ruh, bedenin ne içinde ne dışındadır; o mekândan münezzehtir.

Kişi ruhaniliğine baktığında, kendisinin fiziksel bir ihata altında olmadığını anlar.

 

Kaf (ق) harfi bu ismin harfidir.

 

eş-Şekûr İsmi

Arş tek bir bütünlüğü temsil ederken, Kürsü ilahi kelimenin parçalandığı yerdir.

İlahi emir Kürsü'ye ulaştığında "Hüküm" (yasalar) ve "Haber" (bilgi/bildiri) olarak ikiye ayrılır.

Kürsü, Allah’ın "İki Ayağını" (Kudameyn) koyduğu yer olarak tasvir edilir. Bu ayaklar, varlıktaki zıtlıkların (emir-nehir, rıza-gazap, cennet-cehennem) kaynağını sembolize eder.

 

Amâ: "Rab" isminin makamı.

Arş: "Rahman" isminin istiva (hükümranlık) makamı.

Kürsü: "Allah" ismini ifade eden gizli hakikatin (zamir) mahalli.

Rab İsminin Farkı: "Rab" ismi her zaman bir şeye nispet edilerek (Rabbü'l-âlemîn, Rabbünâ) kullanılır. Kürsü de bu "nispet" ve "izafet" (bağıntı) özelliğini taşır; bu yüzden ismi "Kürsî" (nispet ekiyle) şeklinde gelir.

 

"Kef" harfi, varlığa "Ol!" (Kün) emrinin başladığı noktayı temsil eder.

Nesre menzili gökyüzünde bu isme ve Kürsü mertebesine karşılık gelen konaktır. Nesre, "saçmak, yaymak" anlamına gelir

 

el-Gani İsmi

el-Ganî ismi, mülkünde hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah'ın, zamanı ve devirleri başlatan Atlas Feleği (yıldızsız gök) üzerindeki tasarrufunu ifade eder.

 

Zaman (Dehr), yedi günden fazla olamaz. Çünkü her gün, Allah'ın yedi temel niteliğinden (Sıfât-ı Seb'a) biri tarafından var edilmiştir:

Pazar: Duyma (Sem') - "Ol" emrinin duyulması.

Pazartesi: Hayat - Canlılığın yayılması.

Salı: Görme (Basar) - Varlığın Yaratanı müşahedesi.

Çarşamba: Bilgi (İlim) - İlahi marifet.

Perşembe: İrade - Yüceltme amacı.

Cuma: Kudret - Övgü gücü.

Cumartesi: Kelam - Tespih ve konuşma.

 

el-Mukaddir İsmi

el-Mukaddir ismi, belirsiz olan Atlas feleğini, üzerine Menziller ve Yıldızlar yerleştirerek ölçülebilir kılan isimdir.

Rahman'ın Nefesi'ndeki 28 harf (ses mahreci) nedeniyle gökyüzünde 28 menzil takdir edilmiştir.

 

Her burç, tam ve kesirli menzillerden oluşur. Bu "karışım", burçlara özel bir mizaç ve etkileşim gücü verir.

 

el-Mukaddir ismi aynı zamanda cennetlerin mimarıdır. Cennet, Atlas feleğinin yüzeyinde, misk toprağı üzerinde yer alır.

Üç tür Cennet var; İhtisas (Allah'ın hediyesi), Miras (başkalarından kalan) ve Amel (kazanılan) cennetleri.

 

Her cennet türünde 4 temel nehir bulunur (su, şarap, bal ve süt)

 

Tûba ağacının dalları her eve girer ve cennet ehli onun altında her an yeni bilgiler ve dereceler kazanır.

 

En yavaş yıldızın devri 36.000 yıldır. Tüm yıldızların ve burçların çarpımından elde edilen sayı, dünyanın toplam ömrünü verir.

 

Şın (ش) harfi el-Mukaddir isminin harfidir. Saçılmayı ve taksimatı (menziller gibi) temsil eder.

 

Allah, Gani ismiyle zamanı sonsuz bir döngü olarak başlatmış; Mukaddir ismiyle bu sonsuzluğun içine menziller, cennetler ve nehirler yerleştirerek her varlığa bir ölçü ve rızık takdir etmiştir.

 

FÜTUHAT-I MEKKİYYE'NİN YÜZ YİRMİ ÜÇÜNCÜ KISMI

er-Rab İsmi

er-Rab ismi, terbiye eden ve büyüten demektir. Bu isim, varlığın nihai sınırı olan Sidre-i Münteha'yı ve meleklerin ibadetgahı olan Beyt-i Mamur'u var etmeye yönelmiştir.

 

Sidre-i Münteha insanın ameliyle ilişkilidir. Ağacın çiçekleri mutlu insanların nefesleri, dalları ise cennetteki köşklerdir.

Ağacın üst kısmı (dallar) saadet, alt kısmı (kökler) ise bedbahtlık verir.

 

Beyt-i Mamur Kabe'nin tam üzerinde, göklerdeki izdüşümüdür. Buraya her gün giren 70 bin melek, insanların kalplerinden geçen düşüncelerden yaratılır. Her düşünce bir melek doğurur; kalp zikirle "mamur" ise melek de o güzellikte olur.

Kul seçmeye mecburdur, tıpkı bir karıncanın yürüyen bir elbise üzerinde kendi iradesiyle yürümesi gibi.

 

el-Alim İsmi

el-Alim ismi, Hz. Musa'nın sakin olduğu altıncı göğü inşa etmiştir.

Hz. Muhammed (s.a.v) Miraç'ta 50 vakit namaz emrini aldığında, Hz. Musa'nın onu uyarması bu göğün "bilgi ve tecrübe" niteliğinden kaynaklanır.

Bu gök, alimlerin kalplerine hayat veren ilahi vahiylerin kaynağıdır. Perşembe günü ve Dat harfi bu mertebeyle ilişkilidir.

 

el-Kahir İsmi

el-Kahir ismi, Hz. Harun'un bulunduğu beşinci göğü var etmiştir.

Bu göğe vahyedilen emir, "kanın tutuşturulması" ve "hamiyet" (onur/koruma duygusu) ile ilgilidir.

 

Bu göğün etkisiyle Çarşamba günü varlıklarda bir güç ve aksiyon ortaya çıkar.

Lam harfi bu feleğin hareketiyle ilişkilidir.

 

en-Nur İsmi

en-Nur ismi, göklerin ve âlemin tam merkezinde (kalbinde) bulunan dördüncü göğü inşa etmiştir.

Hz. İdris’in mekanıdır, bu gök, yedi göğün kutbudur. 

Gece ve gündüzün taksimi, eril ve dişil dengelerin (baba-anne) kurulması bu nurani merkezden idare edilir.

Varlığın ilk günü olan Pazar, bu merkezi güneş/nur göğünden beslenir. İdris Peygamberin hikmeti buradan tüm aleme yayılır.

 

el-Musavvir İsmi

Bu isim, beşinci göğü, onun feleğini ve yıldızını yaratmaya yönelmiştir. Yusuf Peygamber ve Re harfiyle ilişkilidir.

 

el-Muhsi İsmi

Bu ilahi isim, altıncı göğü, onun yıldızını ve feleğini, Zebane menzilinde Çarşamba günü yaratmıştır. Orada Hz. İsa’yı var etti.

Ariflerin kalple­rinde meydana gelen her ürün ve Tı harfi buradan meydana gelmiştir.

 

el-Mübîn İsmi

el-Mübîn ismi, Ay'ın yönetimindeki yakın semayı var etmiştir.

Allah, en yakın göğe Âdem'i yerleştirmiştir.

Âdem, hem Allah'ın suretini hem de âlemin suretini kendinde topladığı için "Büyük İnsan" ve Küçük Âlemdir.

 

Mukataa harfleri meleklerin isimleridir. Bu harfleri okumak, o melekleri çağırmaktır.

 

Ay, 28 menzili dolaşırken her gece bir harfe ışık ve güç verir. Harflerle yapılan duaların veya amellerin (vefk, tılsım vb.) gücü, Ay'ın o harfle kurduğu geometrik açıya ve ışığa bağlıdır.

 

Dal (د) harfi yakın semanın felek hareketinden meydana gelen harftir. Salı gününün ve bu ismin göksel durağıdır.

 

el-Kâbız İsmi

Bu isim "kısıp daraltan" anlamında, Esir (ateş unsuru) tabakasındaki olayları yönetir.

Kuyruklu yıldızlar şeytanlara (kafir cinlere) atılan ateşlerdir.

Esir tabakası, yakın semanın dondurucu soğuğunun yeryüzüne inmesini engelleyen ilahi bir kalkandır.

Yakın sema (Ay feleği) aslında son derece soğuktur. Eğer Allah, Esîr küresini yeryüzü ile o soğuk sema arasına bir "ısı kalkanı" olarak yerleştirmeseydi, yeryüzünde hayat (hayvan, bitki, maden) mümkün olmazdı.

 

Te (ت) harfi el-Kâbız isminin harfidir. Bu harf, enerjinin hapsedilmesini ve patlamaya hazır gücü simgeler.

Kalp menzili bu ismin gökyüzündeki durağıdır. Akrebin kalbi (Antares) olarak bilinen bu bölge, hararetin ve yoğunluğun merkezidir.

 

el-Hay İsmi

Rüzgarın "emre amade" kılınması, onun ilahi emri anlayacak bir akla sahip olduğunun delilidir.

Rüzgardan (havadan) daha güçlü olan tek varlık, nefsini/arzusunu aklıyla yenebilen insandır.

Hava, yaratılışın özü olan "Nefes-i Rahmânî"ye en yakın unsurdur.

 

Kısır rüzgarlar Celal tecellileridir; var olanı ortadan kaldırır, kandili söndürür.

Gök gürültüsü (Ra'd), havadan yaratılmış bir meleğin tespihidir. Şimşek ise bu meleğin hareketinden doğan bir ışıktır.

 

el-Muhyi İsmi

Bu isim, su unsurunda ortaya çıkan şeylere yönelmiştir. Ona ait harf Sin, takdir edilmiş menzil ise, Neaim menzilidir.

Şeytandan gelen vesvese, bilgisizlik ve şüpheler kalbi kirleten manevi birer necâsettir.

Bilgi kuşku pisliğini temizler, perdeyi kaldırır ve kalbi ilahi hakikatlere bağlar.

 

Göklerdeki melekler, Cebrail'in her gün daldığı "Hayat Nehri"nden dökülen damlalardan yaratılmıştır. Bu yüzden suyun tabiatında, meleklerde olduğu gibi bir "sebat verme" ve "kuvvetlendirme" gücü vardır.

 

Yeryüzünden ve canlıların nefeslerinden yükselen buharlar havada kokuşmaya neden olur. Denizlerdeki tuz, bu kokuşmayı temizleyen bir filtre gibidir.

 

Su buharlaşıp havaya yükseldiğinde aslına özlem duyar, sonra tekrar su olup çıktığı yere döner.

 

el-Mümit İsmi

Bu isim, yeryüzünde zuhur eden şeyleri var etmeye yönelmiştir. Ona ait harf Sad, menzillerden Belde’dir.

Toprak, ilk yaratılan unsurdur. Sonra su, sonra hava, sonra gökler yaratıldı.

Toprak, zayıflığın (zilletin) zirvesi olduğu için ilahi halifeliğin ve yönetimin merkez üssü haline gelmiştir.

Toprak "zelil" (boyun eğmiş) kılınmıştır; ancak bu zillet onu "en aziz" (değerli) cisim yapar. Çünkü o, her şeyi kabul eden, sabırlı ve tüm yararların mahalli olan bir "annedir."

 

Yeryüzünü ayakta tutan yedi büyük veli (Bedel) vardır. Bu bedeller, yedi büyük peygamberin (İbrahim, Musa, Harun, İdris, Yusuf, İsa, Âdem) kalbi/maneviyatı üzerindedirler.

 

Mizaç bir unsurun öz doğasıdır (Ateşin sıcak ve kuru olması gibi).

Suyu kaybeden (teyammuım yapan) kişinin toprağa yöneldiğinde Allah'ı bulması, toprağın suyun yerini alabilecek kadar şerefli ve temiz olduğunu gösterir.

 

FÜTUHAT-I MEKKİYYE'NİN YÜZ YİRMİ DÖRDÜNCÜ KISMI

Unsurî Cisimlere İlişen Cisimlerdeki Doğanın Eklentileri

Felekler, Allah'ın kendilerine vahyettiği emri yerine getirmek için iradeyle hareket ederler.

Feleğin hareketi dairesel ve süreklidir

Zaman, feleklerin bu düzenli hareketinden doğar.

 

Taşlar Hz. Davud’a hangi taşın Calut’u öldüreceğini söyler

 

Yokluk bir "sıkıntı" (darlık) halidir

 

el-Aziz İsmi

el-Aziz ismi, madenleri var etmeye yöneldiğinde onlara bir "direnç" ve "korunmuşluk" (izzet) vermiştir. Zı (ظ) bu ismin harfidir. Sertliği ve dayanıklılığı simgeler.

Aziz ismi madenleri öylesine kuşatmıştır ki, başka bir ismin onların "cevherine" doğrudan etki etmesine izin vermez.

 

Altın; sıcaklık, soğukluk, kuruluk ve yaşlık gibi dört temel niteliğin tam dengelendiği (itidal) yerdir.

 

Simya yoluyla madeni altına dönüştüren bilgin, "oluşturma sürecinin tüm safhalarını" bildiği için, kerametiyle bunu aniden yapan kişiden (veli) daha üstün bir şerefe sahiptir. Çünkü marifet, sonuçtan ziyade sürecin ilmine sahip olmaktır.

 

Rezzak İsmi

er-Rezzak ismi, bir varlığın hayatının ve bekasının (devamlılığının) bağlı olduğu her şeyi ifade eder. Se (ث) bu ismin harfidir. Yayılmayı ve bereketi temsil eder.

Bu isim, bitkileri ve onların rızıklanma süreçlerini yönetir.

Rızık, hayatın bekasını sağlayan şeydir.

Rızık, sadece o canlının hayatını devam ettirebilmesi için uygun olan şeydir.

 

Sadece bedenler değil, ilahi isimler de "eserlerinin âlemde görünmesiyle" rızıklanırlar. İsimlerin rızkı, kulu ve âlemi yönetmektir.

 

Âlem, ilahi bir "kabza" (avuçta tutulma) altındadır. Bir şeyi tutmak onu sıkar ve kurutur. Bu yüzden âlemin tabiatında "sıcaklık ve kuruluk" baskındır.

Hayat, baskın olan özelliğin zıddına bağlıdır. Âlem sıcak ve kuru olduğu için, onu hayatta tutacak "ilaç" (rızık), onun zıddı olan soğuk ve yaş (su) özelliğidir.

 

Bitkilerin Hareketlerinin Açıklanması

Bitki, tohumundan her yöne doğru (yukarı, aşağı, yanlara) bir yayılım içindedir. Bu, aslında bir "genleşme" ve varlık sahasında yer kaplama hareketidir.

 

Varlık mertebeleri arasında keskin çizgiler yoktur; bir mertebeden diğerine geçişi sağlayan "ara varlıklar" vardır

Maden ile bitki arasında mercan (Taş gibi görünür ama büyür).

Bitki ile hayvan arasında hurma ağacı (Hayvan gibi cinsiyeti ve canı olduğu düşünülür).

 

Hayvan ile insan arasında maymun (Şekil ve taklit yeteneği bakımından insana en yakındır).

 

el-Müzil İsmi

el-Müzil (Zelil kılan/Boyun eğdiren) ismi, hayvanların insana hizmet etmesini sağlar. Zel (ذ) bu ismin harfidir. Keskinliği ve boyun eğdirici gücü temsil eder.

Hayvanların ve insanın aslı topraktır. Toprak, Allah tarafından "zelil" (üzerine basılan, mütevazı) yaratılmıştır. Ancak bu zillet, aslında bir "izzet" barındırır; çünkü hayatın tüm bereketi bu boyun eğmiş topraktan çıkar.

 

At insana biniş için boyun eğmişken, insan da atın beslenmesi, sulanması ve bakımı için ona amade kılınmıştır. İnsan atına hizmet etmezse, onun efendisi olarak kalamaz.

 

İbadet etmek, Allah'ın mutlak izzeti karşısında kendi zilletini ve muhtaçlığını bilmektir.

Zelil eden (Müzil), zelil edilenden (hayvan/insan) ayrılmaz. Eğer ayrılırsa, o ismin hükmü ortadan kalkar.

 

Müzil ismi, evrendeki nizamı sağlayan en temel isimlerden biridir.

Allah birine bir ihtiyaç, diğerine ise o ihtiyacın ilacını vermiştir.

Âlemdeki tüm alışveriş, hizmet ve sosyal yapı karşılıklı "muhtaçlık ve zillet" ilişkisi üzerine kuruludur.

 

el-Kavi İsmi

el-Kavî (Güçlü) ismi, Melekleri yaratmaya yönelmiştir. Ona ait harf Fe, takdir edilmiş menzil ise Sa’du’l-ahbiye’dir.

Melekler, bu ismin tecellisiyle emredileni yapma gücüne sahiptirler.

 

Yaratılmış âlemde kadından daha güçlüsü yoktur.

 

Melekler nurdandır ve nur, eşyayı hem izhar eden (ortaya çıkaran) hem de şiddetiyle gizleyendir. Hak nurdur, âlem ise O'nun gölgesidir.

 

el-Latif İsmi

el-Latîf ismi (ince, nüfuz edici, gizli) ismi, Cinleri yaratmaya yönelmiştir. Ona ait harf Be, menziller-den ona ait menzil ise Dâlî’nin ön kısmıdır.

Cinler "maric"ten (karışık ateş) yaratılmıştır. Bu ateşin latif yönü cinlere şekil değiştirme ve görünmezlik kazandırırken, unsuri yönü onları büyüklenmeye (İblis örneğinde olduğu gibi) itmiştir.

 

el-Cami (Toplayan) İsmi

el-Câmi (Toplayan) ismi, bütün hakikatleri kendinde topladığı için insanın yaratılışına yönelmiştir. Ona ait harf, Mim, takdir edilmiş menzillerden ise, Arka Fer’dir.

İnsan, hem Allah’ın isimlerini hem de âlemin hakikatlerini üzerinde taşıyan tek varlıktır. Bu yüzden o, âlemin ruhudur.

İnsan âlemden çekilirse, âlem ruhsuz bir beden gibi ölür.

 

Refıü’d-Derecat ve Zi’l-Arş İsimleri

Bu isim, mertebeleri belirlemeye -var etmeye değil- yönelir. Mertebeler, varlıkla nitelenmeyen nispetlerdir, çünkü hakikatleri yoktur. Ona ait harf Vav, takdir edilmiş menzil Reşa’dır.

En yüce mertebe, Allah’a ait olan "hiçbir şeye muhtaç olmama" (müstağnilik) halidir. İnsan-ı kâmilin mertebesi ise "her şeye muhtaçlık"tır.

 

Nefeslerde Nakil Konusu

‘Nakil’ derken, el-Ahir (Son) isminin hükmünün el- Evvel’e (İlk) taşınmasını ve onun el-Ahir’de ilk olan hükmünün el- Evvel’deki yerini son yapmayı kastediyorum.

Bir varlık hangi surete girerse, o suretin hükmünü alır.

 

Açık ve Gizli Nefesler

Allah insanı kendi sureti üzerine yarattı

Hak, kulun diliyle konuştuğunda (örneğin namazdaki "Semiallahu limen hamideh" - Allah kendini öveni duydu - sözünde olduğu gibi) aslında kulun suretiyle kendini gizlemiştir.

Kul, Hakk'tan aktaran bir tercüman gibidir. Dil kulun dilidir ama söz Hakk’ındır. Burada Hak "gizli", kul "açık"tır.

 

Nefsin İtidal ve Sapması (İnhiraf)

Güzel olan her şey Hakka nispet edilir.

Çirkin/Eksik görünen şeyler kula veya şeytana nispet edilir.

Bu, bir "edep" gereğidir. Hakikat planında her şey Allah’tan olsa da, zahirde (şeriat ve örf düzeyinde) kul kusuru üstlenerek kendi nefsini izhar eder.

 

Eksiğe Dayanma ve Ona Yönelme

Kadının erkekten "bir derece" eksiktir çünkü kadın edilgenlik mahallidir.

Allah sebepleri araç olarak yaratmıştır.

Bir marangoz, bir sandığı veya sandalyeyi ancak ahşap, testere vb. araçlarla yapabilir. Yapım işi bu araçlar vasıtasıyla -yoksa vesilesiyle de-ğil- tamamlanır. Böylelikle araçlar kabul edilir, fakat sandığın yapımı araçlara izafe edilmez.

 

İade (Tekrar)

Varlıkta "tekrar" (iade) diye bir şey yoktur; çünkü Allah "el-Vâsi" (Geniş olan) sürekli "yeni bir yaratış" (halk-ı cedid) içindedir.

Kıyametteki diriliş, yok olan bir şeyin geri gelmesi değil, ruhun yeni bir bedensel yapıya (ahiret mizanına uygun latif bir surete) dönmesidir. Hakikatler (ayân) zaten hiç yok olmamıştır, sadece suretler ve nispetler değişir.

 

Latif Nefesin Kesif, Kesif Nefesin Latif Olarak Dönmesi ve Bunun Sebebi -örnek olarak sesini yükselten ve alçaltan kimseyi verebiliriz-

Bir şeyin hakikati (özü) değişmez; ancak o şeyin görünürlüğü başkalaşabilir.

Ruhlar aslında latiftir. Ancak bir bedenle ortaya çıktıklarında veya bir surete büründüklerinde, onları görenin gözünde "kesif" (maddi bir varlık gibi) algılanırlar.

Ruhlar dünyasında bile "hasımlaşma" (tartışma/zıtlık) vardır.

Kesif olanın latifleşmesi ise bir tür "ayrışma" (tahlil) ve incelme sürecidir.

Bir müzisyen (veya hatip), sesi amacına göre kalınlaştırır (kesifleştirir) veya inceltir (latifleştirir).

Kırlangıçların konuşma harfleri yoktur; ancak hallerine göre seslerinin tonunu değiştirirler.

Kırlangıç acıktığında sesi incelir ve latifleşir (şefkat ve yardım talebi). Heyecanlandığında ise sesi kalınlaşır ve yükselir.

 

Sesin Hakikati

İnsan sesini inceltip kalınlaştırarak (nefesini yöneterek) dinleyenin ruhunda yeni bir "hal" yaratır.

Harfler, aslında latif olan nefesin mahreçlerde durdurulmasıyla meydana gelen "kesif" kesitlerdir.

 

Yaratılmışların Aslına İtimat

İnsan kendini tam olarak bilemediğini, "bilinmeyen" bir varlık olduğunu anladığında, Hakk’ın da mutlak manada (zatı itibarıyla) bilinemeyeceğini kavrar. Bu "bilememe" hali, en gerçek bilgidir.

Hakikatler (ayân) sabittir ve değişmez. "Duran her şey O'nundur" ayeti buna işaret eder.

 

Açılmış Varlık Sayfasında Yazılmış Levhasında Yazılmış Kitap Olması Bakımından Aleme İtimat

Âlem, Allah’ın isimlerinin yazıldığı bir kitaptır. Âlem, Allah’ın ez-Zâhir ismiyle zuhur ettiği bir kitaptır.

Âlemdeki her suret, bâtındaki bir anlamın (sabit hakikatin) dışa yansımasıdır.

Âleme "Allah’a delil olduğu için" değil, "kendi içindeki anlamların sabitliğine delil olduğu için" itimat edilir.

 

Varlığından Önce Vaade İtimat Etmek -vaadin doğruluğu nedeniyle var olmayana itimat-

Allah'ın vaadi (iyilik sözü) kesindir, ancak tehdidi (ceza sözü) O’nun meşiyetine (iradesine) bağlıdır. Allah, cömertliği gereği vaadinden dönmez ama tehdidinden vazgeçebilir. Bu yüzden kulun Allah hakkında "Hüsn-ü Zan" (iyi beklenti) içinde olması emredilmiştir.

 

Kinayelere İtimat ve Onlardan Ortaya Çıkan Fetihler

İsimler (alim, kadir vb.) bazen mecazen başkaları için kullanılabilir (istiare) ve bu durum yanıltıcı olabilir. Ancak "Hû" (O) gibi zamirler, doğrudan ve değişmez bir biçimde "Zat"a işaret eder.

 

Asdlara İlave Olan Şeylerden Var Olan ve Yok Olanlar -farzlar karşısında nafileler gibi-

Hallerin o insanlarda bulunması, onların mertebelerine ilave yapmazken, yok olduklarında da, yoklukları mertebelerinden bir şey eksiltmez.

Ariflerin yaşadığı manevi "haller", onların ulaştığı "makama" ek bir üstünlük getirmez; yoklukları da o makamı eksiltmez. Bunlar ilahi birer vergidir (mevhibe).

 

Her Nefeste Ortaya Çıkan Hükümleri Kendinde Toplayan Durum

İlahi yardım kesilmez. Eğer bir eksiklik görülüyorsa, bu verenden değil, alanın istidadından (kapasitesinden) kaynaklanır. Bazen de bu mahrumiyet, kulun maslahatı içindir.

Hakkımda hayırlı olanı ver

 

İki Arif Allah Nezdinde Bir Müşahede Mertebesinde Bir Araya Gelirse, Onların Hükmü Nedir?

İki arif aynı ilahi mertebeyi müşahede etseler bile, gördükleri ve tattıkları (zevk) asla aynı değildir.

Her arifin ruhsal ve bedensel mizacı farklıdır. Dolayısıyla Hak, her birine kendi "ayna"sının (mizacının) elverdiği ölçüde tecelli eder.

 

Kendisini ‘Bilinmeyi İstemekle’ Nitelerken Nefes-i Rahman O’ndan Hangi Sıkıntıyı Giderir

Gizli bir hazineydim, bilinmeyi istedim

Allah’ın "bilinmeyi istemesi", O'nun zatındaki isim ve sıfatların dışa vurma, yani zuhur etme arzusudur.

Allah’ı ancak O’nun suretinde olan bilebilir.

 

Nefes-i Rahman’dan Kur’an-ı Kerim ve Sünnette Yer Alan Yeminler

Kur'an'daki ilahi yeminler (güneşe, aya, rızka yemin edilmesi), mahlukatın kalbindeki şüpheyi ve darlığı gidermek içindir

Allah ancak değerli olan üzerine yemin eder. "Görmediklerinize yemin ederim" diyerek tüm âlemi (görünen ve görünmeyen) onurlandırmıştır.

Doğal acılar (açlık, hastalık) tecelli gelmedikçe geçmezken, psikolojik acılar Allah'ın kelamındaki yeminlere itimat ederek hemen kalkabilir.

 

Asıl ve Feri Hükümlerde İçtihadın Meşru Sayılması ve Görüş Ayrılıklarının Geçerli Sayılması Rahman’ın Nefesindendir

Allah, samimiyetle çaba sarf eden müçtehidin hatasına bile 1 sevap, isabetine 2 sevap verir.

 

Sözünde Hatadan Korunmuş Peygamberin ‘Her canlının Rabbim perçeminden tutmuştur’ Sözünün Aktarılması da Rahman’ın Nefesindendir

Rabbimiz "doğru yol üzerindedir." Bu yol, sadece ahlaki bir yol değil, varlığın aktığı "zorunlu" yoldur.

Her canlı aslında Hakkın üzerinde bulunduğu yolda yürür (tasarruf altındadır). Ancak sadece "mutlular" (arifler), yürüdükleri bu yolda Hakkı görebilirler.

 

Her Nerede İseniz Allah Sizinle Beraberdir’ Ayeti Rahman’ın Nefesindendir -ki onunla Allah kullarının sıkıntısını açar-

Müçtehit neye inanırsa inansın, Hakkın "beraberlik" hakikati değişmez.

 

209

Sır

Bilginin Sırrı: "Allah" ismini bilenlerin hakikatidir. Bu sır, Allah'ın zıtları (Evvel-Ahir, Zahir-Batın) kendi zatında birleştirmesini kavramaktır.

Halin Sırrı: Hakk'ın kulun kulağı, gözü ve eli olmasıdır.

Hakikat Sırrı: Bilginin, bilenin zatına ek bir şey olmadığını kavramaktır.

 

200

Vasl (Kavuşma)

Vuslat (vasi), uzak bir mesafeyi katetmek değil, kişinin gafletle geçirdiği "geçmiş nefeslerini" şimdiki anda yakalamasıdır.

Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir

Bir kişi vuslat anına ulaştığında, o andaki "nefesi" geçmişteki tüm boş ve hatalı nefesleri içine alarak onları dönüştürür.

 

Bir şeye tecelli eden Hak, ondan bir daha perdelenmez.

 

201

Fasl (Ayrılık)

"Fasl, umudun yitirilmesidir"

"Fasl" makamına eren kişi için umulan şey zaten gerçekleşmiş (vasi/vuslat hasıl olmuş) olduğundan, artık "umut" etmeye gerek kalmamıştır.

Mümin gayba inandığı için umut eder.

Arif basiret sahibidir; işlerin hakikatini ve sonucunu müşahede eder. Müşahede (görme) olduğu yerde umut biter, çünkü gerçeklik zaten karşısındadır.

Arifler için "Fasl", her şeyi başkasıyla ortak olan özelliğinden ayırıp, o şeye özgü olan hakikati (tahkik) belirlemektir.

İlahi isimler (Alîm, Kadîr, Rezzâk vb.) tek bir Zat'a işaret ederler. Ancak bu isimlerin birbirlerinden "ayrışması" (fasl) gerekir.

 

202

Edep Hali

Edep, hükmü yerli yerinin dışına çıkartmamaktır.

Bu, eşyanın hakikatine ve şeriatın sınırlarına gösterilen mutlak sadakattir.

Hakk’ı eşyanın aynısı olarak görmek (vahdet), ancak ortaya çıkan eksiklikleri eşyanın kendi istidadına (kabiliyetine), kemali ise Hakk’a nispet etmektir.

 

203

Riyazet Hali

Riyazet, doğayı ilahi sınırlar içinde terbiye etmektir.

Toprak, üzerinden geçen iyiyi de kötüyü de ayırt etmeden taşır.

Riyazet, Hakk’ın sonsuz suretlerde tecelli ettiğini bilip, O’nu tek bir suretle (sadece tenzih veya sadece teşbih) sınırlamamaktır.

 

204

Tahallî (Süslenme)

Tahallî, kulun ilahi isimlerle ahlaklanmasıdır.

Kulda görülen ilahi nitelik kula yakışır şekilde (sınırlı) zuhur eder.

 

205

Tahallî (Soyutlanma, Temizleme)

Varlık tekdir gerçekte sadece Hakk’ın varlığı vardır. "Kazanılmış varlık" (mahlukata ait müstakil varlık) sadece bir inançtır, hakikat değildir.

Arif için yalnızlık (halvet) ile kalabalık (celvet) birdir. Eğer bir salik kalabalıktan kaçıyorsa, hala eşyayı Hakk’tan ayrı görüyor demektir. Kâmil arif, halkın içindeyken her sözde Hakk’ın hitabını duyar.

 

206

Tecelli

Tecelli, Hakk'ın farklı mertebelerde (isimler, ruhlar, doğa vb.) kendini göstermesidir.

 

207

İllet

İllet, sadece bir rahatsızlık değil, kulun asli vatanından (Allah'tan) uzaklaştığını hatırlatan bir ilahi alarmdır.

Allah, kulun hastalığında tecelli eder (Hastalandım, beni ziyaret etmedin).

İllet, hikmetle birleştiğinde kulun gafletten uyanmasını sağlar.

Arif için en büyük "illet" (sıkıntı), günahın kendisinden ziyade, Allah'ın bağışlaması karşısında duyduğu utanma (hicap) duygusudur. Bağışlanmak, cezalandırılmaktan daha ağır gelebilir; çünkü ceza bir bedeldir ve biter, oysa bağışlanmak kulun mahcubiyetini ebedileştirir.

 

208

İnziac (Sıkılma)

İnziac, illetin sonucudur.

Kul, Allah'ın azametini idrak ettiğinde, O'nun hakkını asla tam olarak ödeyemeyeceğini anlar.

 

209

Müşahede

Müşahede, eşyayı tevhit delilleriyle ve Hakk’ı eşyanın içinde bizzat müşahede etmektir.

Hz. Musa "Kendini bana göster" demiştir, "müşahede ettir" dememiştir. Çünkü müşahede zaten mevcuttu. Dağın parçalanması, zati görmenin (ruyet) ancak Hakk’ın bekasıyla mümkün olabileceğini, kulun kendi "benliğiyle" buna güç yetiremeyeceğini simgeler.

Halk (yaratılmışlar) karanlıktır, Hak ise Nur’dur. Birini gördüğünüzde diğeri perdelenir.

 

210

Mükaşefe

Mükaşefe isimlerin hükmü ve anlamlarla ilgilidir, yani müşahede edilenin "ne amaçladığını" anlamaktır.

Müşahede bir yoldur, mükaşefe ise o yolun sonundaki "anlam"dır.

 

ON SEKİZİNCİ SİFİR

211

Levaih (Parıltılar)

Levaih, sâlikin kalbine aniden doğan ve onda Allah hakkında yeni bir bilgi veya hal bırakan nurani parıltılardır.

Bir halin "laiha" (parıltı) sayılabilmesi için sâlike mutlaka yeni bir marifet kazandırması gerekir. Eğer bir hal kişiyi manen yükseltmiyorsa, o sadece bir haldir, parıltı değildir.

 

212

Telvin (Değişme, Renklenme)

"O her gün bir iştedir"

Allah her an yeni bir tecellidedir; dolayısıyla bu tecellileri alan kulun da her an başka bir "renge" (hale) bürünmesi, ilahi genişliğe ayak uydurması demektir.

 

213

Gayret (Kıskançlık) Hali

Gayret (kıskançlık), Hakk’ın kendi birliğini koruması ve kulun Allah’tan başkasına (masivaya) yönelmesine engel olmasıdır.

Hakta gayret Allah’ın yasaklarına karşı duyulan hassasiyet.

Hakka dair gayret sırları ve makamları ehli olmayandan gizleme hali (Melamilerin hali).

Haktan gayret Allah’ın kendi velilerini halkın gözünden sakınması.

 

214

Hürriyet Hali

Sufiler için hürriyet, Allah’ın dışındaki her şeyden (masivadan) kurtulmaktır.

Gerçek hürriyet, kulun kendi zannettiği nitelikleri (duyma, görme, güç) Hakk’a iade etmesidir.

Kulun hürriyeti, Hakk’ın "Samed" (kimseye muhtaç olmama) sıfatının kendisinde tecelli etmesiyle mümkündür.

 

215

Latifenin Bilinmesi ve Sırları

Latife, bedeni yöneten, ona hayat veren ve maddi-manevi bilgileri toplayan o ilahi "üflemedir."

"Ruhumdan üfledim" ayetindeki o ruh, latif bir sırdır.

Allah’ın el-Latif ismi, bu makamın anahtarıdır.

Bir rızkın (maddi veya manevi) sâlike hiç ummadığı, farkına varmadığı yollardan ulaşması el-Latif isminin tesiriyledir. Eğer sâlik bu nimetin nereden geldiğini tam olarak teşhis ederse, o şey artık "latife" olmaktan çıkar, başka bir ismin (örn: Rezzak) hükmüne girer.

 

Bazı hakikatler tanımlanamaz (gayr-ı munsarıf). Anlayış gücüne bir şimşek gibi çakar ama dile döküldüğünde o inceliğini kaybeder.

Allah kuluna bazen "mesafeler ötesinden" (O'nun aşkınlığı nedeniyle) bazen de "şah damarından yakın" (içkinliği nedeniyle) işaret eder. Bu işaretlerin tümü latifedir.

 

216

Fetihlerin Bilinmesi ve Sırları

Eğer bir bilgi, düşünme ve akıl yürütme (fikir) sonucu elde edilmişse o bir fetih değildir. Fetih, ansızın, hiçbir ön hazırlık ve tasarım olmaksızın kalbe doğan ilahi bir lütuftur.

 

Eğer bir fetih, sâlikte edep ve marifet artışı sağlamıyorsa, bu Allah’ın sâliki dünyada ödüllendirip ahirete bir şey bırakmaması (istidraç) olabilir.

 

217

Resim (İz, Şekil), Vesem (Alamet) ve Sırlarının Bilinmesi

Vesem (Alamet) ezelde Allah’ın ilminde sâbit olan ve sâlikin hakikate ulaştığını gösteren işarettir.

 

Resim (İz) Hakk’ın kul üzerindeki eseridir.

 

218

Kabz (Daralma) ve Sırlarının Bilinmesi

Sufiler için kabz, içinde bulunulan anda duyulan manevi bir daralma, sıkıntı ve korku halidir.

Arifin başına bazen nedeni belirsiz bir sıkıntı çöker. Arif bu durumda hiçbir şey yapmadan beklemelidir (hareketsiz kalma). Ta ki Allah o daralmanın sebebini (bir ilahi sırrı) açana kadar.

 

219

Bast ve Sırlarının Bilinmesi

Bast, kabzın zıttı olarak ferahlık, umut ve manevi genişlik halidir.

Kulun en ileri bast hali, kendisinde Hakk'ın "Yaratma" (halk) sıfatının tecelli etmesidir.

 

Arifin zirve noktası Allah'ı iki zıddı birleştirmesiyle (Cem) tanımak.

Kâmil arif, aynı anda hem daralmış (kabz) hem de genişlemiş (bast) olabilir. Dıştan sınırlı bir kuldur ama içten sonsuz bir genişliktedir.

 

220

Fena (Beşerîliğin Yok Olması) ve Sırlarının Bilinmesi

Allah’ın koruması (ismet) altına giren kulun aklına bile günah gelmez.

Fiillerden fena / Kulun kendi fiillerini görmekten vazgeçip, tüm fiillerin gerçek failinin Allah olduğunu müşahede etmesidir.

 

Ben onun kulağı, gözü olurum / Kul, kendi sınırlı niteliklerinden fani olur ve Hakk'ın nitelikleriyle görür, duyar ve bilir.

Kulun kendi varlığını bile görmeyecek kadar Hakk'a veya bir şahide dalması (zattan fena)

 

Tüm fiillerin Allah'a ait olduğunun ve dolayısıyla hepsinin "iyi" olduğunun görüldüğü mutlak birlik makamı (Nur mertebesi)

İyilik ve kötülüğün ayrıştığı, şeriatın ve sorumluluğun (teklif) başladığı yer (Alacakaranlık)

İlahi nura tamamen sırt çevirenlerin, karanlık fiillerde kaldığı mertebe (Karanlık)

 

221

Beka ve Sırlarının Bilinmesi

Beka, Fena'dan daha üstündür.

Beka, kulun Allah'ın her şeyi ayakta tutan (Kayyûm) olduğunu görmesi ve O'nunla kalıcı hale gelmesidir.

Fena, "aşağı" olandan (yaratıklardan) vazgeçmektir; Beka ise "üstün" olana (Hakk'a) mensup olmaktır. Fena bir kopuş, Beka ise bir birleşmedir.

 

Beka (Kalıcılık) İlahi bir niteliktir; sabittir, değişmez ve başkalaşmaz.

Fena (Yok Oluş) Oluşa (yaratılmışlara) ait bir niteliktir.

 

Bir insanı fani (yok) kılan sebep, aynı zamanda baki (var) kılan sebeptir. Yani kul, kendi benliğinden fani olduğu ölçüde Hakkın varlığıyla baki olur.

 

222

Cem' ve Sırlarının Bilinmesi

Cem', çokluğu birliğe irca etmektir.

 

Cem'u'l-Cem' / Kulun ve Hakkın tüm niteliklerini tek bir kaynağa, yani mutlak Hakka döndürmektir. Burada aracı kalkar; "Bütün işler O'na döner." Kişi artık Allah'tan başka bir şeyi hissetmez hale gelir.

Varlığın aslı tefrikadır, çünkü ilahi isimler (Rezzak, Kahhar, Latif) anlam bakımından birbirinden farklıdır.

Cem' aslında farkın aynısıdır; çünkü "toplamak" için ortada "ayrı ayrı" şeylerin olması gerekir.

 

223

Tefrika (Ayrılık) Halinin Bilinmesi

Çokluğu ve kulun konumunu görmektir.

Ebu Ali Dekkak'a göre fark, insana nispet edilen (onun sahiplendiği) sınırlı alanlardır. Hakka nispet edilen bakidir, kula nispet edilen ise fânidir (yok olucudur).

Kötü veya eksik fiilleri edep gereği Allah'a değil, nefse nispet etmek bir "fark" oluşturur.

Allah’ın bütün isimleri tek bir Zat'a işaret etse de, anlamları bakımından birbirlerinden ayrıdırlar. Eğer bu fark olmasaydı, evrendeki türler, makamlar ve mertebeler oluşmazdı.

Cem' (toplamak), zaten ortada "ayrı parçalar" (fark) olduğunu varsayar. Dolayısıyla Birlik (Cem'), çokluğun (Fark) içinde gizlidir.

 

224

Tahakkümün Bilinmesi

Eğer bir arif, ilahi bir emir olmadan yaratıklar üzerinde otorite kurmaya çalışırsa o bir "zorba"dır. Ancak bu tahakküm Allah'ın emriyle gerçekleşirse, kişi sadece emre itaat eden bir kuldur.

Tahakküm bazen "şatahat" (şathiye) denilen, dışarıdan bakıldığında ölçüsüz görünen sözlerle ortaya çıkar.

Bir sufi, yağmur yağana kadar başını secdeden kaldırmayacağına dair yemin eder ve Allah onun yeminini yerine getirir. Bu, kulun Allah katındaki nazının ve naz makamındaki etkisinin bir göstergesidir.

 

225

Zevaid'in Bilinmesi

Zevaid, sâlikin kalbine inen, onun gayba olan imanını ve ilahi kesinliğini (yakîn) artıran her türlü manevi fazlalıktır.

 

Zevaid sadece müminlerde değil, kalbi mühürlü olanlarda da gerçekleşir. Müminin imanı artarken, inkârcının "kiri üstüne kiri" (şüphesi) artar.

 

226

İradenin Bilinmesi

Sıradan bir insan için irade "bir şeyi istemek" iken, sûfî için irade (müridlik), Allah’ı bilmeye duyulan özel bir niyet ve yönelimdir.

İrade, henüz var olmamış (madum) bir şeye yönelir.

İrade etmemeyi irade ediyorum

Kul, kendi sınırlı iradesinden vazgeçtiğinde, Allah'ın külli iradesinin bir tecelligâhı olur.

 

Âdeti terk etmek / Bu, sadece alışkanlıkları bırakmak değil, nefsin ve aklın bildiği "normal" dünyadan çıkıp ilahi hakikatlere yönelmektir.

 

Allah'ın zâtını bilmek kul için mümkün değil, kulun iradesi bu nedenle sürekli devinim halinde.

 

227

İrade Edilenin (Murâd, İstenilen) Halinin Bilinmesi

Mürid "isteyen" iken, Murad "istenen" ve "Allah tarafından çekilen" kimsedir.

Murad ilahi bir inayetle yolda yürütülür. Onun için zorluklar kolaylaştırılmıştır.

O, Allah'ın özel koruması ve sevgisi (naz makamı) altındadır.

 

Belanın içindeki nimeti görenler belayı hissederler, doğaları gereği acı duyarlar ancak kalpleriyle o belanın Allah'tan gelen bir hediye olduğunu bilirler.

Belanın günahlara kefaret olması hasebiyle musibete şükrederler.

Kişi bu makamda nimete sabreder belaya ise şükreder.

 

Murâd makamındaki kişi için "istemek" ve "olmak" birleşmiştir.

 

Seven / Mürid boyun eğer, hizmet eder, çabalar ve sınanır.

Sevilen / Murâd naz ehidir. Allah sevdiği kulu (sevilen olması yönüyle) eziyetle sınamaz; ona ancak kendi sevgisini rızık olarak verir.

 

228

İrade Edenin Hali

Allah, bazı kullarına gelecekte ne olacağını (keşf) veya eşyanın hakikatini (tertib-i ilahi) bildirir.

Bu kişiler bir şeyi irade ettiklerinde, o şey irade ettikleri gibi gerçekleşir. Çünkü onlar artık "Hak ile irade eden" makamındadırlar.

 

229

Himmet

Himmet, sadece bir "istek" değil, ruhun eşya üzerinde tasarruf edebilecek kadar yoğunlaşmış bir enerjisidir.

Kalbin boş kuruntulardan ve gerçekleşmesi imkânsız hayallerden temizlenmesi, tam bir doğrulukla hedefe kilitlenmek,

Himmetin etkisi insanın "zan"nı ile doğrudan ilgilidir. Kişi himmetini Allah'ın rahmetinin genişliğine odaklarsa, kaçınılmaz olarak merhamet bulur.

 

230

Gurbet

Sûfîler, kalplerini nerede bulurlarsa orayı vatan edinirler. Eğer bir yerde kalplerini yitirirlerse, "Hakkın tecellisi burada değil" diyerek oradan ayrılırlar.

Vatandan kaçışın bir nedeni de şöhret ve hürmet zehrinden kurtulmaktır. Tanınmadığı bir yerde nefsiyle baş başa kalmak, arif için gerçek bir hürriyettir.

Gurbet, bir şeyin kendi hakikatinden veya vatanından ayrılmasıdır.

Hiçbir şey kendi hakikat sınırının dışına çıkamaz.

Gurbet, kalbini bulduğun yerdir.

 

231

Mekr (Aldatma)

"Mekr", bir kulun doğru yolda olduğunu zannederken aslında yavaş yavaş Hak'tan uzaklaşması durumudur.

Günah işlemesine rağmen nimetlerin art arda gelmesi en büyük tuzaktır.

Kişinin manevi hali (cezbe, heybet) devam ettiği halde edepsizlik (saygısızlık) yapması…

 

Filozoflar ve akılcılar bilgiyi sadece "fikir" (tefekkür) yoluyla ararlar. Oysa gerçek bilgi keşif ve vecd yolundadır.

 

232

İstilâm

İstilâm bir makam (kalıcı durak) değil, bir haldir (gelip geçici manevi durum).

Tecellinin ağırlığı altında organlar işlevini yitirir, kişi adeta kilitlenir.

Şibli / O kadar yoğun bir istilâm altındadır ki, sürekli bir hayret ve devinim içindedir

 

İstilamda kişi hem hareketsizdir (kendi iradesiyle hareket edemez, dermansızdır) hem de hareket halindedir (başkası/Hakk tarafından hareket ettirilmektedir). Böylece iki zıt durumu birleştirir.

 

233

Rağbet

Rağbet, bir şeye yönelmek ve onu şiddetle arzulamaktır.

Avam, Cenneti ve ödülleri arzular.

Kâmil insan nefsinin hakkını vermek ve ilahi vaadi doğrulamak için cenneti arzular.

 

Kalp, sürekli değişen (telvin) bir yapıdadır. Bu yüzden rağbeti, Allah’ın her an yeni bir tecellide bulunması (Her gün bir iştedir) hakikatine yöneliktir.

 

Sır, Allah’ın yaratılmışlardan müstağni (ihtiyaçsız) olan zâtını arzular.

 

234

Rehbet (Korku)

Günahın karşılığı olan cezadan korkmak

Pişmanlık tövbedir. Mümin, işlediği günahtan pişmanlık duyduğu anda, o fiil "salih amele" (doğru inanç ve pişmanlık) dönüşür ve tehdit hükmü kalkar.

Kaderden (Sabıka) korkmak en derin korkudur.

Sonuçtan değil, başlangıçtaki takdirde ne olduğundan korkarım

 

235

Tevacüd (Vecde Gelmeye Çalışmak)

Tevacüd, kişide vecd (ilahi aşk ile kendinden geçme) yokken, varmış gibi davranmasıdır.

Tevacüd, hayal mertebesinde bir hükümdür. Kişi kendini o hale odakladığında, bazen bu hayalî durum gerçek bir fiziksel etki (düşme, sarsılma) yaratabilir; fakat bu, ansızın gelen "sahih vecd" ile aynı değildir.

 

236

Vecd

Ansızın kalbe gelen ilahi bir etkidir. Kişiyi kendinden ve çevresinden habersiz bırakır.

Vecd peygamberlere gelen vahye benzer.

Ansızın gelir ve kulun iradesi dışındadır.

Eğer vecd bir bilgi artışı sağlamıyorsa, o sadece bir "kalp uyumasıdır."

 

237

Vücûd (Bulmak, Varlık)

Sûfîlere göre vücûd, vecd hali içinde Hakk'ı bulmak demektir. Yani vecd bir "arayış" veya "sarsıntı" ise, vücûd o sarsıntının içindeki "meyve"dir.

 

238

Vakt

Vakit, kulun o an içinde bulunduğu haldir.

Vaktin kaynağı Hakk değil, kulun istidadıdır.

Allah her an bir "şe'n" (iş) üzerindedir, ancak kulun vaktini belirleyen şey, kulun o anki kabiliyetinin Allah'tan neyi talep ettiğidir.

 

Arif, vaktin hükmüne razı olandır. Eğer vakit bir bela getiriyorsa sabreder, nimet getiriyorsa şükreder.

 

239

Heybet

Heybet (saygı dolu korku) Hakk'ın Cemalinin içindeki Celal tecellisinden doğar.

Bu, sadece bir korku değildir; ilahi azamet karşısında kalbin sarsılmasıdır.

Hz. Musa'nın Tur Dağı'nda bayılması bu heybetin zirvesidir. (Bayılmasaydı dağ gibi toza dönerdi.)

 

240

Ünsiyet

Cemal tecellisiyle kalbe gelen rahatlık ve huzurdur.

Birçok sûfî yalnızken hissettiği huzuru Allah ile ünsiyet zanneder. Oysa topluma girince bu huzur kaçıyorsa, o kişi Allah ile değil "yalnızlık" ile ünsiyet etmiştir.

Allah ile ünsiyet, her şeyde ve her surette O'nu görebilmektir. Arif için kaçacak bir yer yoktur, çünkü nereye dönse O'nun vechi (yüzü) oradadır.

 

241

Celal

 

Allah’ın erişilemezliğini ve yüceliğini ifade eder. Celal, kalbe heybet verir. Şaşırtıcı olan, Celal'in iki zıdda delalet etmesidir: Bir yandan "O'nun benzeri yoktur" (tenzih) dedirtirken, diğer yandan "Açıktım beni doyurmadın" (teşbih) hadisindeki gibi kuluna tenezzül etmesini sağlar.

 

242

Cemal

Allah’ın lütfunu ve sevgisini ifade eder.

Evrendeki her şey Cemil (Güzel) olan Allah’ın bir yansıması olduğu için güzeldir. Cemal tecellisi, müşahede esnasında fena (kendinden geçme) meydana getirir. Müellife göre cennet, sadece Cemal tecellisinin hüküm sürdüğü bir yerdir.

 

243

Kemal

Eksikliğin içindeki tamlıktır.

Zâtî Kemal: Allah’ın âlemlerden müstağni (ihtiyaçsız) olmasıdır.

Arızî Kemal: İnsanın ilahi sureti (Rahman’ın sureti) kendinde gerçekleştirmesidir.

"Eksiklik bizim niteliğimizdir ve kemal eksiklikle nitelenendir." Yani insanın sürekli bilgi artışı içinde olması (Rabbim bilgimi artır), onun aslında bir eksiklik (ihtiyaç) içinde olduğunu ama bu sürecin kendisinin bir kemal olduğunu gösterir.

 

244

Gaybet

Kalbin yaratıklardan (halktan) habersiz kalıp Hak ile meşgul olmasıdır.

 

245

Huzur

Hak karşısında bilinçli olmaktır.

Tüm isimler karşısında aynı anda huzurda olmak imkansızdır, çünkü isimler birbirinin zıddıdır.

 

246

Sekr (Sarhoşluk)

Sekr, güçlü bir tecelli sonucu kişinin muvazenesini kaybetmesidir.

Doğal Sarhoşluk (Sekr-i Tabiî): Hayal gücünün etkisiyle oluşan sarhoşluktur. "Sanki Rabbimin Arşını görüyorum" diyen sahabi gibi, hayalin duyulara galip gelmesidir.

Aklî Sarhoşluk: Aklın kendi delillerine (mantığına) aşırı güvenip ilahi haberi (nassı) reddetmesi veya tevil etmesidir. Akıl burada kendi kanıtlarının "şarabıyla" sarhoştur.

İlahi Sarhoşluk: Kemal ve müşahede sonucu oluşan en üst mertebedir. Hz. Peygamber’in "Hayretimi artır" duası bu makama işaret eder.

Bu sarhoşlukta kişi neşe, sevinç ve ilahi sırları ifşa etme hali içindedir.

 

247

Sahv (Ayıklık)

Sûfîlere göre Sahv, kişinin ilahi bir tecelli ile kendinden geçtikten (Sekr/Sarhoşluk) sonra tekrar his ve bilinç âlemine dönmesidir.

Ayıklık, en az sarhoşluk kadar güçlü bir ilahi etkinin eseridir. Ancak ayıklığın üstünlüğü, beraberinde bilgi ve edep getirmesidir. Bilgi getirmeyen bir ayıklık, "kuraklık" (şayiam) olarak nitelendirilir ve makbul değildir.

 

248

Zevk

Zevk, ilahi tecellinin kalbe dokunduğu o ilk andır.

Tecelli hayalî ise zevk nefiste (riyazetle), aklî ise kalpte (müşahedeyle) etki gösterir.

Nefs zevkinin en üstün örneği, kişinin sahip olduğu her şeyi haz alarak Allah yolunda feda etmesidir.

Mümin için tecelliyi tatmak susuzluğu gidermez, aksine artırır. Bu susuzluk, Allah hakkındaki bilginin sonsuzluğuna işarettir.

 

249

Şurb (İçme)

Eğer zevk (tatma) devam ederse buna Şurb (İçme) denir.

Su / Doğayla ilgisi olmayan, saf ilahi bilgi.

Süt / Peygamberlerin mirası olan, fıtrata uygun ilim.

Şarap / Akıl ve vehmin otoritesini sarsan, en etkili ilim.

Bal / Tüm bilinmesi mümkün olanları içeren kuşatıcı bilgi.

 

250

Reyy/Riyy (Kanma)

Kanma, manevi bir içecekten (bilgi ve zevk) içip "artık doydum, daha fazlasına yerim kalmadı" deme halidir.

Kanma ancak kulun istidadı (kabiliyeti) kadardır. Bardak dolduğunda taşar; kişi kendi kapasitesi dolunca "Kandım!" der.

 

251

Kanma'nın Olmayışı (Ademü'r-Reyy)

Allah, Hz. Peygamber’e "Rabbim, bilgimi artır" demesini emretmiştir. Eğer bir sınır olsaydı, Allah "bilgini tamamla" derdi.

Allah'ın kelimeleri ve tecellileri sonsuzdur. Bilgi talep eden kişi, deniz suyu içen birine benzer; ne kadar içerse susuzluğu o kadar artar. Çünkü her yeni bilgi, insanda o bilgiyi alacak yeni bir istidat yaratır.

 

İnsan (mümkün), ancak Allah'ın kendisinde var ettiği "yeni" (hadis) tecellileri bilebilir. Yani biz aslında Allah'ın zatını değil, O'nun bizim üzerimizdeki etkilerini ve bize gönderdiği kelimeleri biliriz.

 

252

Mahv (Silinme)

Kulun kendi nefsine veya sebeplere ait gördüğü niteliklerin Hak tarafından silinmesidir. Kur'an'daki "Attığın zaman sen atmadın" ayeti tam bir mahv örneğidir. Fiil gerçekleşir (atmak), sebep sabittir (el/ok), ancak hüküm ve fail Allah’tır.

 

253

İspat'ın Bilinmesi

Âdetlerin ve sebeplerin Hak tarafından konulduğunu kabul ederek onlara uymaktır.

 

254

Setr'in (Örtü) Bilinmesi

Allah, kendisinin ihata edilmesini (sınırlanmasını) istemez ve tecelli o kadar yakıcıdır ki, yaratılmışlar bu ışık karşısında yok olur. Örtü, kulun varlığını koruyan bir rahmettir.

Sen olmasaydın O bilinmezdi.

 

 

255

Mahk'ın (Silinme) ve Mahku'l-Mahk'ın (Silinmenin Silinmesi, İspat) Bilinmesi

Mahk, kulun Hak’ta fani (yok) olması, O'nunla zuhur etmesidir. Bu durumda kul, ilahi bir vekil olarak âlemde hüküm sürer. Mahk, kulun kendi benliğinin ve sıfatlarının Hakk’ın varlığında "silinmesi" (fena) halidir. Bu makam özellikle Elif ve Ra harfleriyle temsil edilir.

Mahku’l-Mahk (Silinmenin Silinmesi), kulun Hak’ta öyle bir sabitlenmesidir ki, artık dışarıdan bakıldığında sadece "insan" (halk) görünür. Hak, kulun içinde öyle gizlenmiştir ki kul, O'nun en büyük örtüsü olur.

 

Mahku'l-Mahk, her zamanda sadece bir kişinin (Kutub) sahip olabileceği bir makamdır.

 

256

Ebdar (Dolunay) ve Sırlarının Bilinmesi

Ebdar, sâlikin kemale ererek Allah'ın isimlerine tam bir ayna olmasıdır.

Hakkın zâtı "niçin, nasıl, nedir" gibi sorulardan münezzehtir. Ancak Hak, mümkün (yaratılmış) suretinde zuhur ettiğinde bu sorular anlam kazanır.

 

Hak, âleme her zaman tecelli eder; ancak her varlık kendi istidadına (kapasitesine) göre bu nuru alır. Ebdar, bu nuru en kâmil manada yansıtan "Kâmil İnsan"dır.

 

257

Muhadara'nın Bilinmesi

Muhadara, kalbin kesin delillerle huzura ermesi ve ilahi isimlerle bir nevi "sohbet" halinde olmasıdır.

Muhadara ehli, bir delili (ayet/işaret) inceledikçe Hak onlara yeni bir delil daha gösterir. Bu süreç, "Ufuklarda ve nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz" ayetinin tecellisidir.

 

258

Levami'in Bilinmesi

Levami (Parıltılar), sâlikin kalbinde iki an veya çok kısa bir süre kalan tecelli nurlarıdır.

Bu nurlar kalbe ilk vurduğunda "mahal" (kalp) korkar. Korku geçince kalp nuru alır, bilgi gerçekleşir ve nur kaybolur.

Levami, oluşla (dünya ile) ilgili değil, tamamen soyut ilahi bilgiler getirir.

 

259

Hücum, Bevadihin Bilinmesi

Bunlar gayb âleminden kalbe "hücum eden" hallerdir.

Vaktini boşa geçiren veya gaflete düşen kulu uyandırmak için gelen ani bir variddir.

 

Bevadih kalbe ansızın gelen sevinç veya üzüntüdür.

 

Şeyhler müridlerine bir soru sorduklarında "Düşünme, kalbine ilk gelenle cevap ver" derler. Çünkü düşünce (fikir) yanıltabilir ama kalbe o anda inen "ilham" Hakkın o andaki doğrudan etkisidir.

 

260

Kurb'un (Yakınlık) Bilinmesi

Yakınlık Allah'ın her an kulda tecelli etmesidir.

Nafileler kulun Allah'ı sevmesini sağlar.

 

Arifler için yakınlık, sürekli bir müşahede halidir. Onlar her surette Hakkın bir isminin tecelli ettiğini gördükleri için hiçbir zaman uzaklık hissetmezler.

 

261

Bu'd'un (Uzaklık) Bilinmesi

Uzaklık, Allah'ın kuldan uzak olması değil, kulun kendi hakikatinden veya mutluluğundan perdelenmesidir.

Allah "âlemlerden müstağnidir." Zat itibariyle O'nun gibi olan başka bir varlık yoktur. Bu açıdan bakıldığında âlemde Allah'tan daha uzağı yoktur; çünkü O, hiçbir şeye benzemez.

 

Bir kul, o anda hangi ilahi ismin hükmü altındaysa ona yakındır. Eğer Rahman isminin hükmünden çıkıp Kahhar isminin sahasına girmişse, rahmetten "uzaklaşmış" sayılır.

 

262

Şeriatın Bilinmesi

Şeriat, sadece emir ve yasaklar bütünü değildir; o, her şeyden önce fiili Allah’a nispet ederek kul olduğunu idrak etmektir.

Güzel ahlak zâti (asıl), çirkin ahlak ise arızîdir (geçici). Şeriat, hangi ahlakın nerede kullanılacağını öğreterek çirkinliği ortadan kaldırır.

Şeriat, düzeni sağlar; Hakikat ise adaletin özüdür.

 

263

Hakikatin Bilinmesi

Hakikat, Şeriatın kendisidir.

Her canlının perçeminden tutan O’dur

Varlıktaki her hareketin ilahi bir kaynağı vardır.

Her şey, kendi hakikati içinde doğru yoldadır.

 

264

Hatıraların (Düşünceler, Havatır) Bilinmesi

Kalbe gelen düşünceler (hatıralar), Allah’ın kalbe gönderdiği hitaplardır.

Düşüncelerin beş yolu:

Vacip (Farz): Meleki ilham.

Mendup (Sünnet): Meleki ilham.

Haram: Şeytani vesvese.

Mekruh: Şeytani vesvese.

Mubah: Sadece Nefs ve Şeytanın bulunduğu alan. (Burada melek yoktur, nefs kendi iradesiyle baş başadır).

 

Kalbe gelen ilk düşünce her zaman doğrudur ve ilahidir. Yanılma, o düşünce üzerinde "tasavvur" ve "fikir" yürütmeye başlayınca ikinci mertebede ortaya çıkar.

 

265

Varidin Bilinmesi

Varid (Gelen) İlahi isimlerin kalbe ansızın veya belli alametlerle gelmesidir.

Her varid bir fayda (bilgi) getirir ve bir sonrakine yer açmak için ayrılır. Eğer bir varid gitmezse, yeni bir tecelli kabul edilemez.

 

266

Şahidin Bilinmesi

Müşahede bittikten sonra, o ilahi güzelliğin veya ismin kalpte kalan suretidir.

Görmek (rü’yet) herkes için olabilir ama şahitlik sadece "kâmil insanlar" içindir.

 

267

Nefs'in Bilinmesi

Nefsin bir yüzü bedene ve doğaya (karanlığa), diğer yüzü ise ilahi ruha (nura) dönüktür.

Eğer bir insan bir eylemi yaparken arkasındaki Allah’ı görmeyip sadece dünyevi bir sebebi (örneğin mal hırsını) görüyorsa, o nefs "illetli"dir. Hakikat ehli ise her eylemde Hakkı müşahede eder.

 

268

Ruhun Bilinmesi

Ruh, gayb bilgisini kalbe ilham eden elçidir.

Ruhlar bilgiyi indirir ama her kalp onu alamaz. Kalbin bu bilgiyi kabul etmesi için o bilgiyle arasında bir uyum (istidat) olması gerekir.

 

269

İlme'l-yakîn, Ayne'l-yakîn, ve Hakka'l-yakîn'in Bilinmesi

İlme’l-Yakîn (Bilgiyle Kesinlik): Mekke’de bir Kâbe olduğunu duymak ve buna sarsılmaz bir delille inanmaktır. Bu, akli ve nakli kesinliktir.

Ayne’l-Yakîn (Gözlemle Kesinlik): Mekke’ye varıp Kâbe’yi bizzat gözle görmektir. Burada artık duyular devreye girer, bilgi tecrübeye dönüşür.

Hakka’l-Yakîn (Hakikatle Kesinlik): Kâbe’nin neden orada olduğunu, Allah’ın neden o evi seçtiğini ilahi bir bildirimle, kalben idrak etmektir. Bu, bilginin insanın özüne yerleşmesi, bilen ile bilinenin birleşmesidir.

…