Wolfgang Sofsky - Kötülükler Kitabı - Notlar

Wolfgang Sofsky - Kötülükler Kitabı - Notlar

Das Buch der Laster, Verlag C.H.Beck, Münih, 2009

 

1. Şeytan Bahçesinde

Saçları yapraklar gibi yeşile bürünmüş.

 

Andrea Mantegna’nın "Erdem Bahçesinden Kötülüklerin Kovulması" adlı tablosu

 

Cennet Bahçesi kötülüklerin ve şehvet düşkünlerinin işgali altındadır. Ağaca dönüşen Daphne, ilahi yardım beklerken; akıl ve bilgelik tanrıçası Minerva, miğferi ve mızrağıyla kötülükleri bahçeden kovmak üzere harekete geçer.

Kötülüğün zirvesinde şehvet değil, her şeye müsamaha gösteren "Cehalet" ve "Kayıtsızlık" oturmaktadır.

 

Gizli arzuların uyanmasına izin veren şey, uzun süren hareketsizliktir.

 

Bilgeliğin gerçek düşmanı aptallık değil, kayıtsızlıktır.

 

Modern dünyada insanlık ahlaki gelişim gösteremedi ve mükemmellik umudu boşa çıktı.

Çağdaş toplumda ahlak, bireysel karakteri veya eğilimleri düzeltmek yerine, yalnızca eylemlerin sonuçlarını yargılamaya indirgendi.

Hoşgörü maskesi altında yalan, kibir ve açgözlülük olağanlaştırıldı.

Kayıtsızlık evrensel hoşgörüye dönüştüğünde, neredeyse her şeye izin verilir.

 

Cinayet, ensest yasağı, yardımseverlik, mülkiyet ve şeref hakkı gibi temel ahlaki ilkeler hemen her kültürde ortaktır. Ahlakın evrenselliği; insanın ölümlü, kırılgan ve acıya açık olan ortak yapısından kaynaklanır.

 

Ahlakın birincil amacı insanı mutlu etmek veya iyiliği yüceltmekten ziyade; bir kişinin başka bir kişi üzerindeki gücünü sınırlamak, kötüye kullanımı engellemek ve özgürlüğü korumaktır.

 

İnsan her çağda iyilik ve kötülük kapasitesini yeniden üretir.

Ahlaksızlığa eğilim, insanın zayıflığından, konforculuğundan ve kusurlarından beslenir.

Dikkatsizlik/körlük ile başlayan süreç; cehalet, irade zayıflığı, çıkar amaçlı sahtekarlık ve en nihayetinde iyiliğe duyulan nefretten kaynaklanan "saf kötülüğe" kadar uzanır.

 

Günlük yaşamda insanı yönlendiren şey soyut kurallar değil, kendine karşı yükümlülükleri ve tutumlarıdır (karakteridir).

Karakter, doğrudan "iyi olma" kararıyla değil, pratik içinde ve ahlaki bir hedef uğruna verilen mücadelelerle dolaylı olarak edinilir.

Karakter, bireysel eylemlerin bir sonucu olarak gelişir. Temeli pratiktir.

Kişinin kendi dürtülerine mesafe koyabilmesi içsel özgürlüğün başlangıcıdır.

 

2. Kayıtsızlık

Kayıtsızlar; tutkudan, ahlaki enerjiden ve tepkisellikten yoksun, iyi ya da kötü olamayan insanlardır. Kayıtsızlık, bireyin zihnini ve kalbini her türlü dış uyarıcıya karşı kilitler; olayların hızı veya dramatikliği bu durumu değiştirmez.

Duyular yorgun, kalp uyuşuk, zihin katı…

 

Bedensel düzeyde duyular uyuşur, dünya buzlu bir camın ardındaymış gibi algılanır. Duygusal düzeyde ise sevinç, öfke ve sevgi yok olur; birey bu boşluğunu gizlemek için sahte coşku ve abartılı arkadaşlık jestlerine başvurur.

Abartı, sahtekarlık ve ikiyüzlülükten başka bir şey değildir.

Ahlaki açıdan ise kayıtsızlık tam bir durgunluk yaratır; vicdan azabı, utanç ve suçluluk hissedilmez.

Kayıtsızlık kötülüğün en geniş kapısıdır.

 

Değişimden ve hedeflerden kaçınarak kendisini aynı şeylerin tekrarlandığı rutinlere ve alışkanlıklara teslim eder. Bu durum derin bir can sıkıntısı ve durgunluk üretir.

 

Kayıtsızlık, bekleme salonları, toplu taşıma araçları ve kalabalıklar gibi doğrudan etkileşimin olmadığı sosyal alanlarda belirginleşir.

Kayıtsızlık, toplumsal gerçekliği korur ve toplumun sorunsuz işleyişini garanti eder.

 

Olağanüstü felaketler karşısında kayıtsız kişi güvenli bir mesafede kalarak seyirci rolünü üstlenir.

Endişe söylemi, kayıtsızlığın bir maskesidir.

Ezici güçlerin yüksek sesle kınanması, kişinin kendi pasifliğini haklı çıkarır.

Büyük kötülük yapanlar asla kayıtsız değildir. Ancak suç ortakları kayıtsızlar arasından çıkar.

 

3. Bayağılık

Kaba karakter, içsel özgürlük ve öz denetim eksikliği nedeniyle her türlü dürtüye ve duyguya hemen teslim olur.

Kendisinden uzak olmadığı için her dürtünün insafına kalmıştır.

Medya ve eğlence sektörü reyting uğruna bayağılığı besler.

 

Bayağılık, hiç kimsenin daha yüksek bir seviyeye ulaşamamasını sağlar. Bu, insanları ortak noktalarına, yani bedenlerinin temel dürtülerine indirgiyor.

Demokrasilerde ise siyasetçiler oy toplamak amacıyla çoğunluğun kaba ruh haline uyum sağlamakta; bu durum toplumsal ilişkilerde saygıyı yok ederek kalabalıkların ve küstahlığın tiranlığını doğurmaktadır.

 

Kaba insan benliğiyle tamamen barışık, empati ve utanç duygusundan yoksun bir bencil karakterdir.

Aynaya baktığında tamamen memnundur. Benliği idealine karşılık gelir.

 

Başkalarını rezil etmekten ve alay etmekten zevk alır.

Kaba insan, kendi temel içgüdüleriyle hareket ettiği için herkese karşı derin bir güvensizlik, şüphe ve kıskançlık besler.

Bayağılık kötülüğe açılan ikinci büyük kapıdır.

 

4. Atalet

Atalet, ilgisizlikten farklı olarak irade zayıflığından doğar. Atıl insan, eyleme geçmek yerine sonsuz hayaller ve tasarılar dünyasında hapsolur. Fantezi ve zihinsel projeler üretmek kolaydır; ancak ancak eylem insanı gerçekliğe döndürür.

 

Dilemek, ucuz bir zihinsel egzersizden başka bir şey değildir. Bir insan ancak eylem yoluyla gerçekliğe döner.

 

İşsizlik ve anlamsız alt işler kişileri atalete iter.

Değişime kapalı, tekrara ve rutine dayalı bürokratik yapılar kurumsallaşmış atalet merkezleridir.

 

Siyasi sistemde halkın pasif tutulması, kararların temsilcilere devredilmesi ve seçmenlerin sadece izleyici konumunda kalması ataleti siyasi bir erdem haline getirir.

Sessiz sadakat, refah ve kamu hizmetleriyle ödüllendirilir. Ekonomi, siyasetin yerini alır.

 

5. Kendine acıma

Kendi duygularına aşırı hassas, başkalarının durumuna karşı tamamen ilgisizdirler. Sürekli feryat eden, inleyen ve memnuniyetsizlik yayan bu yapılar, zamanla kendi öz saygılarını da yitirirler.

Bunlar, gözyaşı vadisinin sakinleri, huysuz şikayetçiler, acımasız aksiler ve mızmız korkaklar, her şeyden önce kendilerine acıyanlardır.

 

Yas tutan kişi kaybın kendisi için üzülür ve bu geçici bir durumdur. Kendine acıma ise kişinin kalıcı bir duygusal tercihi, benmerkezci bir tutumudur.

 

Başkasına acımak veya merhamet duymak her zaman bir erdem değildir; genellikle üstü örtülü bir kendini yüceltme, kendi gelecekteki acılarını önceden tahmin etme veya başkasının kaderine müdahale etme biçimidir. Kendine acıyan kişi, kurban rolüne bürünerek eylemsizliğini ve tembelliğini meşrulaştırır.

 

Sürekli şikayet eden insan toplumsal ortamlarda monoloğa kayar, tavsiye veya çözümlere kapalıdır. Durumunu iyileştirmek istemez; çünkü durumunun düzelmesi kurban rolünün getirdiği mağduriyet ayrıcalığını yok edecektir. Aşırı yardımsever insanlarla kendine acıyan bireyler arasında zehirli bir bağımlılık döngüsü oluşur: Yardım eden kişi kendini adamakla tükenirken, kendine acıyan kişi giderek daha fazla talepkar ve doyumsuz hale gelir. Bu çıkmazı bozmanın tek yolu yardımı kesmek ve kişiyi kendisiyle yüzleştirmektir.

 

Piyasanın veya toplumun kendi hayali değerlerini ödüllendirmediğini gören birey adaletsizlik söylemine sarılır.

Piyasa, hayali liyakatleri hesaba katmaz... İstediğinizi değil, başkalarının uygun gördüğü şeyi alırsınız.

 

Sürekli mağdur olduğunu düşünen kişi içindeki aşağılanma duygusunu öfkeye ve intikam arzusuna dönüştürür. Patlama anında kendi değersizliğini başkalarını yok ederek veya ezerek telafi etmek ister.

 

6. Korkaklık

Eylem gerektirmeyen durumlarda en yüksek sesle konuşup basmakalıp uzlaşma çağrıları yaparken, sıra eyleme ve risk almaya geldiğinde derhal geri çekilir.

Şüphe altına girerse, hemen kendini mağdur ilan eder, sıyrılır ve ölü taklidi yapar. Bahaneleri asla tükenmez.

 

Günümüz toplumunda korkaklık; "akıllılık", "sağduyu" ve "ihtiyat" gibi ifadelerle ahlaki olarak yüceltilirken; cesaret ve kahramanlık "aptalca pervasızlık" veya "erkeklik göstergesi" denilerek itibarsızlaştırılır.

 

Korkak bilinci belirleyen şey, korkunun gerçekliği değil, olası bir felaket fikridir.

 

Bir karardan kaçınmak, geleceğin inkarıdır.

 

Uyum arzusu, ahlaki bir erdem gibi sunulsa da temelde iktidardan ve çatışmadan korkmanın bir sonucudur. Siyasette ve parlamenter sistemde çatışmanın bastırılması, hileli koalisyonlar ve çoğunluk tiranlığı "mezarlık barışı" yaratır. Oysa gerçek demokrasi ve canlı bir toplum için çatışma; net alternatifler sunan, sınırları belirleyen, yaratıcılığı artıran ve iktidarı denetleyen en temel demokratik dinamiktir.

 

7. Ahmaklık

Dünya ve kendileri hakkında kendilerini kandırmak isterler. Hayallerine kapılırlar, umut ederler ve inanırlar, hiçbir şey, kesinlikle hiçbir şey, fantezilerini kanıtlayamasa bile.

O kadar kalabalıktırlar ki, toplumsal alanda gerçeklik ile aptallık arasındaki sınır silikleşmiştir.

 

Aptal kişi kendi arzularına ve inançlarına sığınır. Pratik çalışma ve disiplinden kaçınır, kendisini aşırı önemser (bencillik), eleştiriye kapalıdır ve her şeyi bildiğini varsayar.

 

Akılsızlık, zekanın bir günahıdır.

 

İyiliğin gerçekleşmesi, gerçekliğin anlaşılmasını gerektirir. Sadece şeylerin gerçek doğasını bilenler iyilik yapabilir.

 

Aptalın deneme yanılma için gücü ve sabrı yoktur. Anında başarı ister ve bu nedenle en ufak bir zorluk bile onu cesaretini kırar.

 

Umut ancak tüm nedenler tükendiğinde başlar. Umut asla kanıt, argüman veya delil istemez.

 

Ahmaklar kalabalıklar içinde birbirlerini onaylayarak güç kazanırlar; çoğunluğun fikir birliği gerçekliğin yerini alır.

Dini liderler, tüccarlar, kurumlar ve siyasetçiler bu kitlesel safdilliği kullanırlar.

İktidara ve siyasi vaatlere duyulan kör güven, tarihsel gerçekleri unutmaktan kaynaklanan bir aptallıktır.

 

Safdillik, modern demokrasinin temellerinden biridir. Safdillik olmadan oy olmaz, yönetimin meşruiyeti olmaz ve kitlesel tüketim olmaz.

 

8. İnatçılık

Bu kişiler, hata yapmaktan dehşet derecede korkarlar.

Özür dilemek onlar için kabul edilemezdir, çünkü her zaman haklıdırlar.

 

Bilinmezliğin getirdiği kaygıdan kaçınmak için kalıplaşmış yargılara sarılır.

 

İnatçılık, zihnin bir kusurudur.

 

Zihinsel katılık, ahlak alanına yansıtıldığında hoşgörüsüz bir "erdem tiranlığına" dönüşür.

 

Düşüncelerin, jestlerin ve kararların standartlaşmasıyla, özgürlük fırsatları azalır. Hata yapmaya cesaret edemeyenler, talimatlara, kararlara ve emirlere kölece bağlı kalırlar.

 

9. Açgözlülük

Parmaklar kıvrılıyor, değerli nesneyi kavrıyor ve asla bırakmayı düşünmüyor.

 

Günümüzde açgözlülük, kapitalizmin günah keçisi haline getirilmiştir. Krizlerin derin ekonomik nedenlerini kavramakta zorlanan toplum, ahlak psikolojisine sığınarak zenginleri, yöneticileri veya devlet dışı aktörleri doğrudan "açgözlü" olarak suçlar.

 

Leviathan canavarından daha doymak bilmez bir şey yoktur.

 

Açgözlülük nesneyi tüketmek ya da kullanmak için değil, yalnızca edinmek için ister.

 

Piyasa, açgözlülüğün yuvası değil, avlanma alanıdır.

 

Açgözlülük doyumsuzdur. Sonu yoktur. Koleksiyon asla tamamlanmaz, banka bakiyesi asla yeterince yüksek olmaz.

 

Açgözlülüğü tetikleyen şey kıskançlık değil, başkasının arzuladığı şeyi sadece başkası istediği için istemektir.

 

10. Cimrilik

Cimriler hazinelerini koruma, kilitleme ve dış tehlikelerden saklama takıntısıyla sürekli bir kendini cezalandırma hali içindedirler.

Cimrilik büyüme peşinde koşmayan, yalnızca elindekini verme endişesi taşıyan bir "sahip olma" günahıdır.

Sahip olduğu şeylerin kölesidir.

Cimri, en ucuz yemeği sipariş eder, bahşiş vermekten ve ağırlamaktan kaçınır.

Cimrilik sosyal farkındalığı aşındırır. İnsanları yalnızlığa iter.

 

Cimri biriktirirken, müsrif savurur; ancak her ikisi de eşyanın gerçek/içsel değerini anlayamaz.

 

11. Aşırılık

Aşırılık içinde yaşayan profil; zamanını ve servetini arzularını sürekli canlı tutmak ve bu arzuları ertelemeden anında tatmin etmek üzerine kurmuştur.

 

Tamamen duyusal zevklere düşkündür.

 

Sanayileşme, kitlesel üretim ve kredi sistemleri (kredi kartı vb.) ile lüks tüketim tüm sınıflara yayıldı. Aşırılık "ölümcül günah" olmaktan çıkıp popüler bir tüketim kötülüğüne dönüştü.

 

Aşırıya kaçan kişi arzularının kölesidir... Kendini hissetmek için istediğinden daha ileri gitmek zorundadır.

Nesnelerin kullanım veya statü değeri değil, yalnızca verdiği anlık "zevk" önemlidir. Dolayısıyla nesneler hızla tüketilmeli ve yok olmalıdır; bu durum dünyayı istikrarsız ve geçici kılar.

 

Kasvetli ahlakçılığın aksine toplumlar; düğün, hasat, zafer gibi özel günlerde kuralları askıya alarak bir araya gelir.

Bu kontrollü patlama ve israf; toplumun kasvetli, kurallı rutin hayata geri dönebilmesi için ihtiyaç duyduğu yeni enerjiyi sağlar.

Festivaller, günlük hayatın cansız sürekliliğini kesintiye uğratır.

 

Elleri boşuna tutunacak bir şey arıyor. Hiçbir yerde dinlenme bulamıyorlar, hiçbir yerde teselli edici bir umut beklemiyor.

 

12. Kıskançlık

Başkasının iyiliğini kendi mutsuzluğu sayan bu yapı, içindeki kötülük arzusu nedeniyle en sonunda kendinden de nefret eden yıkıcı bir ruh halini yansıtır.

 

Haset, kişinin kendini başkalarıyla kıyaslamasından doğar. Başkasının sahip olduğu şeyler karşısında kendi varoluşunu değersiz hisseden kişi, öz saygısını yitirir.

Haset; adalet ve liyakat söylemlerinin arkasına saklansa da amacı eşitlik değil, talihsizliğin eşitliğidir. Kendisinde olmayan bir şeyin kimsede olmamasını, başkasının elindekinin yok olmasını ister.

 

Kıskançlığın / hasetin serası hayal gücü, fantezi, gündüz düşleridir.

 

Haset iki yönlüdür (kendi olmayan şeyi başkasında görüp isteme); kıskançlık ise üç yönlü bir ilişki dinamiğidir (sahip olunan ilgiyi/sevgiyi üçüncü bir kişiye kaptırma korkusu).

Hasetçi adam hiç sahip olamadığı şey için kin güder; kıskanç adam ise elindekini kaybetme, terk edilme ve soyulma korkusuyla öfkeli bir kedere kapılır.

 

Dedikodu sosyal statüyü zedelemeyi hedeflerken, homurdanma kıskanılan kişinin öz saygısını baltalar.

 

Refah seviyesinin artması veya nesnelerin çoğalması haseti azaltmaz. Görünürlük ve şeffaflık arttıkça beklentiler de büyür. Maddi imkânlar eşitlense bile hayal gücü devreye girer; insanlar bu kez başkalarının sağlığını, itibarını veya karizmasını haset etmeye devam eder.

 

13. Adaletsizlik

Kendisinden başka kimseye hak tanımaz.

Zayıfları ve aptalları sadece hor görür, güçlü ve bilge olanlara ise hayranlık duyar.

 

Modern söylemde adalet; eşitlik, kota uygulamaları veya ayrıcalıklarla karıştırılmaktadır. Erdem yapıdan önce gelir; dürüst bireyler olmadan adil kurumlar veya yasalar var olamaz.

 

Adalet soğuk bir erdemdir. Kişisel sevgi göstermeden verir ve borçlu olunanı aşmaz.

 

Adalet fikri, malların dağıtımından değil, doğrudan karşılıklılıktan doğar.

Toplum sürekli bir verme-alma ve karşılık verme ilişkisidir (selamlaşma, teşekkür, jest vb.). Karşılık verilemediğinde devreye minnettarlık girer. Nankörlük, ahlaki hafızaya yapılmış en ağır adaletsizliktir.

 

İnsanlar soyut bir "topluma" değil, yalnızca diğer bireylere karşı adil veya adaletsiz davranabilirler.

 

Refah devletinin zenginden alıp fakire verme/eşitleme çabası zorlamaya dayanır. Bireyleri zorla eşitlemeye çalışmak, kanun önündeki eşitliği bozar ve yeni adaletsizlikler yaratır.

 

Devlet, adaletin merkezi olarak kesinlikle uygun değildir. Siyasi çıkarlar arenasında... rekabet, çatışma ve düşmanlık yasaları hüküm sürer.

 

14. Tanınma takıntısı

Birisi olmak, hak ettiğinden daha fazla değer görmek istiyor.

Onu motive eden şey zenginlik veya güç beklentisi değil, anlamlılık açlığı.

 

Bireyciliğin egemen olduğu, ilişkilerin geçici hale geldiği modern çağda kırılganlaşan öz saygı, bireyleri sürekli tanınma ve dikkat çekme arayışına iter.

Kültür endüstrisi, medya, siyaset ve akademi hırs sahibi bireylere geniş alanlar sunar. Kalite ve teknik ikinci plana atılır, önemli olan sadece "ünlü olmak" haline gelir.

 

Kadınlarda kibir daha çok estetik, görünüş ve "memnun etme" alanında zaman alırken; erkeklerde güç, siyaset, zeka ve "etkileme" biçiminde daha agresif görünür. Bireyler, eşlerini ve çocuklarını dahi kendi hırslarını besleyen birer prestij aracı olarak kullanabilirler.

 

Kibirli kişi yavaş hareket ederken, ilgi arayan kişi her zaman acele içindedir.

Unutulma ve kibrinin temelsizliğinin ortaya çıkması korkusuyla sürekli acele içindedir; eylemlerle hak ettiği şöhreti henüz elde etmeden ele geçirmeye çalışır.

 

Konuşmalarda ve sosyal medyada sürekli öne geçer, başkalarının sözünü keser, hikayelerini abartır. Dinleyiciyi umursamadan merkezde kalmak ve herkesten alkış almak ister.

 

Saygı karşılıklılık gerektirir; oysa ilgi arayan kişi insanları sadece birer "seyirci" haline getirir.

Sonunda, bu hayal kırıklığına uğramış tanınma özlemi tam tersine dönüşür: umutsuzluk ve kendine acıma.

 

15. Kibir

Aşağıdaki dünya küçük, neredeyse anlamsız.

 

Klasik çağda kibir, tanrılara ve kutsal düzene doğrudan meydan okuyan en ağır günahtı (Prometheus, Şeytan, Âdem). Cezası ağır düşüşler ve boyunların bükülmesiydi.

Modern insan cennet ve cehennem fikrini boşaltarak alçakgönüllülüğü terk etmiş, kendini Tanrı yerine koymuştur.

 

İlerleme, teknolojik hakimiyet ve bilgi zaferiyle modernite, kendi başarısıyla kurtuluşa ereceğine inanarak kibri kurucu bir unsur haline getirmiştir.

 

Gurur gerçek veya hayali bir başarıya dayanır ve sınırlarını bilir; kibir ise sınır tanımaz, kendinden başkasını kabul etmez. Gurur yaralayabilirken, kibir başkalarını yok etmeyi ve kendisine boyun eğdirilmesini amaçlar.

 

Mutlak güç, insanı tebaasına bakmaktan bile alıkoyar, despotu halkından soyutlar.

 

Toplumun dünyevi tanrıları, başarının zirvesinde olanlar, güç, para ve kültürün elitleridir.

 

Seçkin azınlık kitleleri disiplinsiz, aptal ve yoksul görür; kendilerini ise sürekli çaba gösteren ve kendini aşmaya çalışan üstün varlıklar olarak konumlandırır.

Seçkinler, çoğunluğa duydukları küçümsemeyle oluşurlar.

 

Hiçbir kibirli insan, yanında bir dakika bile kayıtsız bir bireye tahammül edemez... artık dünyada yalnız olmadıklarını fark etmek için dizlerinin üzerinde sürünmek zorundalar.

 

16. Yalakalık

Başlarını öne eğiyorlar, sırtlarını kamburlaştırıyorlar ve kendilerini yere atıyorlar.

Putlarının önünde yaltaklanıyorlar.

 

Partiler, şirketler, bürokrasi, okullar ve iş yerleri dalkavukların üreme alanıdır.

Dalkavuk kanuna değil, kişiye ve onun öngörülemez keyfiliğine itaat eder.

 

Kölelik sadece efendinin zorbalığı değil, boyun eğenin korkaklığı, tembelliği ve gönüllü teslimiyetidir.

 

İtaatkâr kişi kendini efendisinin gözüyle görür; kendi aklından ve standartlarından vazgeçer.

Birey kendini zaten değersiz gördüğü için tapınacak bir put ve taht icat eder.

 

Tevazu, kişinin kendi sınırlarını bilmesidir; kendini alçaltmaz. Tanrı olmadığını bilen ve insanlığın zaaflarını gören erdemli bir duruştur.

Saygı, bireyi küçültmeyen, aksine mesafe, huşu ve adalet içeren bir tecrübedir. Hiçbir dünyevi makam veya kuruma körü körüne yöneltilemez.

Saygı ve hürmet, adalet eylemleridir.

 

Dalkavuk özverili değildir; kayırılmak, diğerlerinin önüne geçmek ve yetki alanına yaklaşmak ister.

Başka gözde kişilere ve rakiplere karşı derin bir nefret besler. Efendisine gücü yetmediği ve isyan edemediği için öfkesini kendinden daha zayıf ve savunmasız olanlara kusar.

 

17. Öfke

Öfke, toplumsal aldatmacalara meydan okuyarak bedende ve yüzde saklanamaz bir samimiyetle dışa vurur.

Kör hiddet aceleci, yönsüz ve aniden parlayıp sönen bir patlamadır. Kızgınlık/öfke ise hedefini gözden kaçırmayan, stratejik, zihni kendi hizmetine alan ve kurbanını sonuna kadar takip eden zamana yayılı bir süreçtir.

Öfke bir olaydır... Kızgınlık ise bir süreçtir.

 

Öfke her zaman bir haksızlığa yanıt değildir; çoğu zaman orantısızdır, kışkırtmadan ziyade kişinin aldatılmışlık hissi ve hayal gücünden beslenir. Öfkeye ahlaki veya yasal bir kılıf uydurmak yanıltıcıdır.

 

Zamanla sönmeyen öfke içte birikerek kronik somurtkanlığa, aşırı hassasiyete ve sosyal mesafenin kopmasına yol açar; birey etrafındaki her şeyi bir tehdit/tecavüz gibi algılamaya başlar.

 

Sinirli insanlar her fırsatta şikayet ederler... Somurtkan kişi sosyal etkileşime girmeyi reddeder.

 

Hukuk (intikamı düzenleme), siyaset (kitleleri yatıştırma), serbest piyasa (düşmanlığı rekabete dönüştürme), kültür/spor (yıkıcılığı kanalize etmek) ve din (intikamı mahşere erteleme) öfkeyi kontrol altında tutmaya çalışır.

 

Dışsal nefret, içsel uyuma karşılık gelir. Topluluk, dünyanın geri kalanına karşı birleşmiş hisseder.

 

18. Aldatma

Aldatan kişi, kendi kimliğini ve gerçek hislerini tamamen gizler; vicdanı tek bir doğruya değil, duruma göre değişen binlerce dile sahiptir.

 

Şiddet kan döker, düzensizlik yaratır ve iletişimi keser; kurnazlık ise düzen görünümünü koruyarak rakibi çaresiz bırakır. Şiddete gücü yetmeyen zayıf taraflar için bir sığınak olduğu kadar, maliyeti düşük (cephanelikten daha ucuz) olduğu için güçlü yapılar tarafından da tercih edilir.

 

Siyasetten diplomasiye, spordan akademiyeye, dinden ticarete kadar insan eyleminin stratejik planlandığı her alanda entrika ve çıkarlar hileyle yürütülür.

 

Yalancıyı ölçen şey iddiaların doğruluğu değil, niyeti ve tavrıdır. Yalan, kurbanın sadece insanlara olan güvenini değil, gerçeklik algısını da tahrip eder.

 

Baştan çıkarma, kurbanın dış gerçekliğini değil, içsel arzularını ve bastırılmış isteklerini hedefler. Bir arzuyu sıfırdan yaratmaz; zaten var olan bir özlemi kışkırtarak kişiyi kendi rızasıyla yıkıma götürür.

 

Aldatma, toplumun harcı olan karşılıklı güven, vaat ve adalet ilkesini temelinden sarsar. Düşmanların belirgin olduğu bir dünyada hayatta kalmak mümkündür; ancak arkadaşın, meslektaşın veya komşunun gizli bir düşmana dönüşebildiği, ihanetin sıradanlaştığı bir dünyada toplumsal güvenlik ve huzur tamamen yok olur.

 

19. Zulüm

Zalim kişi sadece acı çektirmekten değil, kurbanın çaresizliğinden, iradesinin kırılmasından ve dünyaya olan güveninin yok olmasından zevk alır.

Zulüm bir amaca ulaşma aracı değil, kendisi bir amaçtır.

 

İşkence, iddia edildiği gibi bilgi veya itiraf almak için yapılan bir eylem değildir; kurbanı susturmak, kimliğini silmek ve bir et parçasına dönüştürmek için uygulanan bir ritüeldir.

 

Zulmü en çok körükleyen duygulardan biri korkaklıktır. Eşitleriyle savaşmaya cesaret edemeyen korkaklar, kurban savunmasız kaldığında veya bir kalabalığın arkasına sığındıklarında en vahşi eylemleri gerçekleştirirler.

 

Savaş ve katliam anlarında grup dinamiği devreye girer. Failler birbirlerini kışkırtır, vahşet bir yarışa dönüşür. Bireysel sorumluluk grubun içinde eridiği için insani kısıtlamalar tamamen ortadan kalkar.

 

Cehennem, dışarıdan verilen bir ceza değil; insanın kendi tutkuları, kibirleri, kıskançlıkları, yalancılıkları ve korkularıyla inşa ettiği bir durumdur.

 

Kendini düşünen, empatiyi ve adaleti kaybeden topluluklar kendi cehennemlerinde donar, çürür ve birbirlerini tüketirler.

…