İbn Arabi - Fenâ Risalesi - Özet, Notlar

İbn Arabi - Fenâ Risalesi - Özet, Notlar

Kitâbül-Fenâ Fi'l-Müşâhede

Mütercim: Mahmut Kanık, İz Yayınları, 2013

 

Kitâbül-Fenâ Fi'l-Müşâhede (Müşahedede Yok Oluş Kitabı)

 

Müşahede kulun akıl veya duyu organlarıyla değil, kalbi bir basiretle ilahi hakikatleri, isim ve sıfatların tecellilerini apaçık görmesidir.

Fenâ bu müşahede esnasında dervişin kendi bireysel benliğinden, nefsani arzularından, hatta "ben görüyorum" şeklindeki ikilik (düalizm) bilincinden sıyrılmasıdır. Kul, O'nun ışığında kendi gölgesinin yok olduğunu idrak eder.

Fenâ, pasif bir yok oluş değil, varlığın aslına (Hakikat-i Muhammediyye'ye ve İlahi İsimler'e) uyanışın başlangıcıdır.

 

Giriş / Muhammed Valsan

Ayn: Arapça'da bu kelime hem göz, hem pınar/kaynak, hem de bir şeyin özü, kendisi, kimliği anlamına gelir.

Müşâhede eden göz ile müşâhede edilen kaynak (öz) aynı şeydir.

Kul, nefsinden fâni olup ilahi bakışla baktığında, bakanın da bakılanın da tek bir "Ayn" (Zât) olduğunu idrak eder. Bu durum metinde Makâmü’s-Sükûn ve’l-Cümûd (Sükûn ve Değişmezlik Makamı) olarak adlandırılır; zira tüm kozmik hareket ve çokluk, bu tek merkezde durulur.

 

İttihâd

İki farklı özün/zâtın (Rabb ve Kul) sonradan bir araya gelip birleştiğini savunur. Akılcılar (kelâmcılar ve filozoflar) bu yüzden İttihâd’ı imkânsız görürler, çünkü iki farklı şey tek bir şey olamaz.

 

Tasavvuftaki Tevhîd, sonradan birleşen iki zât görmez; ezelden beri var olan tek bir Zât görür. Kulun kendi müstakil varlığı zaten bir illüzyon, bir gölgedir. Fenâ (yok oluş) esnasında kulda yeni bir zat meydana gelmez; kul zaten ezelen var olmayan pencerelerin (nisbi sıfatların) kapandığını ve geriye sadece ebedî olanın (Bekâ) kaldığını anlar.

 

"Bir" sayısı olmasaydı, iki, üç veya milyonlar olamazdı. Bütün sayılar, aslında "Bir" sayısının kendi içinde tekrarlanıp basamaklandırılmasından (zuhura çıkmasından) ibarettir.

 

Bir derviş, kendi ferdî bilincini (enâniyyet) tamamen yitirip Levh-i Mahfûz ve Kalem boyutuna dikey bir yükseliş yaşadığında, onun dilinden konuşan artık kendi egosu değil, Yüce Kendilik (Hüviyyet) olur. O an söylenen söz meşrudur; çünkü konuşan kul değil, kulun perçeminden tutup onu konuşturan Hakk'ın kendisidir

 

Zâhir ulemâsı, Kur'an'ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr eden eski kavimler gibi; tasavvuf ehlinin aktardığı hakikatlerin, kendi dar akıl kriterlerine ve peşin hükümlerine uyan kısmını kabul edip, kavrayamadıkları keşfî boyutları doğrudan reddederler. İbnü’l-Arabî, bu seçici tavrın dervişlerin iman nurunu tehlikeye atacağını, bilmedikleri sahalarda susmalarının kendileri için en hayırlısı olduğunu belirtir.

 

"Fena” Risalesi

Tasavvufi yolun elitleri, kalpleri şek ve şüpheden temizlenmiş, hidayet kılıcı parlatılmış seçkinlerdir.

 

"İttihâd" (Birleşme) fikrini savunanlar

Kul, keşf esnasında çokluk âleminin (sayı basamaklarının) aslında tek bir merkezden (Bir sayısından) türediğini müşahede eder. Akıl ve zâhir ehli bu makamda der ki: "İki ayrı öz vardı (Kul ve Tanrı), bunlar sonunda birleşti ve tek bir zât oldu."

Bu hatadır çünkü ittihâd, temelde iki ayrı müstakil varlığın ezelden var olduğunu varsayar.

 

Hakiki tevhîd mertebesinde, zaten ezelden beri tek bir Zât vardır. "Bir" sayısı olmasa, iki, üç veya milyar olamazdı.

Kulun varlığı vehmî (gölge) bir varlıktır; Fenâ anında kulun zâtı Hakk ile birleşmez, kul zaten ezelen var olmadığını, var olan tek şeyin Hakk'ın Zât'ı olduğunu idrak eder.

 

Ebû Hureyre’nin "Hz. Peygamber’den iki dağarcık ilim aldım, birini yaysaydım şu boynum kesilirdi" hadisi ve İbn Abbas’ın Kur'an'ın batıni tefsiri hakkında "Söyleseydim beni linç eder, kâfir derdiniz" sözü, şeriatın dış kabuğunun altında derin bir ezoterik (bâtınî) okyanus olduğunu kanıtlar.

 

Tasavvuf ehli, hadis kritiğinde zâhir ulemâsının "zayıf" dediği bir ahkâm hadisini, Hz. Peygamber ile kurdukları manevi bağ ve keşf yoluyla "sahih" bulup onunla amel edebilirler. Tam tersi, zâhir ehlinin kağıt üzerinde "sahih" dediği bir hadisin, manevi keşif anında asılsız olduğunu görüp terk edebilirler. Zâhir ehli kendi dar akli metotlarına sığmayan bu durumu anlayamadığı için sufileri dinden çıkmakla suçlar.

 

Arifler çokluktan kaçarak "Çokluğun Birliği"ne (Tevhîdü'l-Kesre) sığınırlar.

Kalpteki tüm alt arzular, özlemler ve dualar tek bir amaca kilitlendiğinde "Tek bir Himmet" halini alır.

 

“Musa hayatta olsaydı bana uymaktan başka çaresi olmazdı” hadisi, Muhammedî hakikatin (Hakîkat-i Muhammediyye) tüm zamanları ve önceki nübüvvet nehirlerini içine alan bir okyanus olduğunu gösterir.

 

Allah bana tecelli etti, sonra benden gizlendi…

Eğer Hak bir kalbe hakiki manada tecelli etmiş ve oraya imanı yazmışsa, o kalbin bâtını (iç yüzü) "mahv" (silinme) kabul etmez; o artık mutlak bir "isbat" (sabitlik) levhasıdır.

Hakiki tecelli kalıcıdır. Sâlikin hissettiği o geçici parlamalar tecelli değil, kalbe vuran hafif bir cila (parlaklık) durumudur. Sâlik bu geçici zevkle sarsılıp "İşte o Odur!" (Hüve Hüve) diye çığlık atar (şathiyyat). Ancak kendi beşerî hali değişip perde geri gelince "Rabbim gizlendi" der. Oysa gizlenen Hak değil, sâlikin kendi fânî aynasıdır.

 

Bel’am bin Baûra, İsm-i A’zam’ın lafzını ve havâsını (etkisini) biliyordu.

Ayetler ve ilahi isimler Bel’am’ın zâtına işlememişti; onlar Bel’am’ın üzerinde sadece bir üst giysi (ridâ) gibi duruyordu. İnsan elbisesinden nasıl sıyrılıp çıkarsa, o da ihlassızlığı yüzünden o ilahi nurdan sıyrılıp çırılçıplak kaldı.

 

Belli harfler ve kelimeler, onu söyleyen kişinin ahlakından, imanından, hatta ne söylediğini bilip bilmemesinden bağımsız olarak otomatik bir etki (infial) üretir.

Ancak bu durum taklitçiliktir. Hakikat ehli (muhakkık) buna itibar etmez.

 

İsm-i A’zam sıdk ve ihlastır! Sen sıdk sahibi ol, sonra hangi ismi istersen o İsm-i A’zam olur.

 

İhsan, Allah’a O’nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir...

Şeriat ve zâhir uleması bu cümleyi düz okur: "Sen O'nu görmüyorsan da O seni görür."

Ancak sufiler cümleyi şuradan keser: "Fe in lem tekün..." (Eğer sen yoksan/fânî olursan)... "...terâ-Hu" (O'nu görürsün).

 

(تَرَاهُ) / terâHu / O'nu görürsün

 

İman ve ilim kalbe bir kez yazıldı mı bir daha silinmez; gerisi ise Bel'am gibi üzerimizden akıp gidecek geçici birer "elbise" ve aldatıcı birer "cilâ"dan ibarettir.

…