On İkinci Kitab
Kitabu’l Nakşi'l Fusus
Fusus Nakşı Kitabı
Ademî Mesajdaki İlâhî Hikmet
Allah’ın isimleri âlemin varlığını gerektirir. Âlem düzgün
bir beden, Hz. Adem ise bu bedenin ruhudur.
İnsan ilâhî huzurun bir özetidir ve iki sureti (Hak ve âlem)
kendisinde birleştirir.
Şit Mesajındaki Üfleme Hikmeti
İlâhî bağışlar zati ve esmâi olarak ikiye ayrılır. Zati olan
doğrudan tecelliyle, esmâi olan ise hicapla gerçekleşir. Bağışlar ya hal
diliyle ya da sözlü istek ile (tabii veya ilâhî emre uyarak) talep edilir.
Nuh Mesajındaki Subbuhî Hikmet
Hakk'ı sadece tenzih etmek O'nu sınırlandırmaktır. Arif olan
zat, şeriat öncesindeki akli tenzih marifeti ile şeriatın bildirdiği tecelli
marifetini bir arada barındırır.
İdris Mesajındaki Küddusî Hikmet
Yücelik mekan (yer) ve mekanet (makam) yüceliği olarak ikiye
ayrılır. Amel mekana, ilim mekanete yöneliktir.
İbrahim Mesajındaki Hakimiyet Hikmeti
Kulun kendi aynını ispat etmesiyle Hakk'ın kulun
organlarında tecelli etmesi sahih olur. Farz sevgisinde Hak kul ile işitirken,
nafile sevgisinde kul Hak ile işitir ve görür.
İshak Mesajındaki Hak Hikmeti
Hayal huzuru her şeyi kapsayan toplayıcı bir alandır.
Tasvirleri ya dış dünyaya uygundur (keşif) ya da değildir (tabir). Alimin
rüyası doğrudan tasdik edilirken, öğrenen tabire ihtiyaç duyar.
İsmail Mesajındaki Yüce Hikmet
Âlemin varlığı ilâhî kudret ile âlemin bu varoluşu kabul
etmesinden doğar. İmkansız olan varlığı kabul edemez; tekvin, Hakk'ın
"Ol" emrine âlemin hemen itaat etmesiyle gerçekleşir.
Yakub Mesajındaki Ruhî Hikmet
İslam boyun eğmektir. Din, resullerin getirdiği emredilen
din ve insanların uydurduğu itibari din olarak ikiye ayrılır. İlâhî emir ise
vasıtalı (muhalefet edilebilir) ve vasıtasız (muhalefet edilemez) olarak iki
kısımdır.
Yusuf Mesajındaki Nurî Hikmet
Nur, rüyadaki suretlerin ardındaki muradı keşfettirir; buna
tabir denir. Aynı zahiri suret veya çağrı, farklı insanlarda farklı amellere
(hac veya hırsızlık gibi) yol açabilir.
Hud Mesajındaki Ahadiyet (Teklik) Hikmeti
Bütün yollar nihayetinde Allah'a varır ve sırat-ı
müstakimdir. Ancak kulluk, bizi mutluluğa ulaştıran şeriat yolunda değer
kazanır. Nihai sonuç her durumda rahmet ve uygun olana ulaşmaktır.
Salih Mesajındaki Futuhî Hikmet
Varoluşsal neticeler teklik içeren ferdilikten, yani
üçlemeden doğar. Allah âlemi; kendisi, iradesi ve sözü (üçlü yapı) ile var
etmiştir. Cedel ilmindeki önermeler de temelde üç unsura dayanır.
Şuayb Mesajındaki Kalbi Hikmet
Kalp rahmetten var olmuştur ve Hak suretler içinde
değiştikçe kalp de o şekli alır. Akıl sınırlayıp kayıt altına alırken, kalp
Hakk'ın her gün yeni bir tecellide bulunmasına uyum sağlayarak sürekli dönüşür.
Lut Mesajındaki Melekî Hikmet
İnsanın hayat seyri güçsüzlük, kuvvet ve yeniden güçsüzlük
(marifet zayıflığı) evrelerinden geçer. Lut (a.s.) zahiri kalesini (kabilesini)
ararken, Hz. Peygamber onun aslında en güçlü kaleye (Hakk'a) sığındığını
belirtmiştir.
Üzeyr Mesajındaki Kaderi Hikmet
İlme konu olan malum, bilene kendi halini sunar; ilmin malum
üzerinde doğrudan zorlayıcı bir etkisi yoktur, ancak hüküm ilimle verilir.
Ayrıca her resulün zorunlu olarak nebi ve veli olduğu vurgulanır.
İsa Mesajındaki Nebevi Hikmet
Ruh ulaştığı yeri canlandırır, fakat canlanan varlığın
tasarrufu kendi mizaç yeteneğine göre şekillenir. Samiri'nin kutsal ruhun
toprağıyla buzağıyı böğürtmesi mizaçların yeteneğine örnektir.
Süleyman Mesajındaki Rahmani Hikmet
Belkıs’ın tahtının getirilmesi ve billur köşkü su sanması,
yaratılışın her an yenilendiği gerçeğine ve özün birliğine işarettir.
Süleyman’a (a.s.) unsurlara ve hesapsız görünmez ruhlara hükmetme mülkü
verilmiştir.
Davud Mesajındaki Varlık Hikmeti
Davud’a (a.s.) kendini bilme lütfu ve Hz. Süleyman birer
amelsiz bağış olarak verildi. Şükür, emir içeren yükümlülük şükrü ve gönüllü
şükür olarak ikiye ayrılır. Davud’a âleme hükmetme ve tasarruf yetkisi
(hilafet) verilmiştir.
Yunus Mesajındaki Nefsî Hikmet
Yunus (a.s.) kavmine gazap ettiği için balığın karnına
alınmış, ancak sonrasındaki sadık haliyle kederden kurtulmuştur. Gemide kura
çekerek kendisini topluluğa feda etmesi, rahmetin herkesi kapsamasını
sağlamıştır.
Eyyüb Mesajındaki Gaybî Hikmet
Sabretmek durumunu Allah'a şikayet etmeye engel değildir.
Eyyub (a.s.) ayağıyla yeri eşeleyip fışkıran hayat kaynağı suyla şifa
bulmuştur. Adak bozma durumunda ümmete ceza yerine örtü olan
"kefaret" ibadeti öngörülmüştür.
Yahya Mesajındaki Celalî Hikmet
Yahya (a.s.) isimler aleminde kendine has, benzersiz bir
menzile yerleştirilmiştir. Onun varoluşunda, babasının (Zekeriyya) zihninde
taşıdığı yüksek hasretin ve himmetin doğrudan etkisi olmuştur.
Zekeriyya Mesajındaki Malikiyet Hikmeti
Zekeriyya (a.s.) gizli duasıyla normal şartlarda engelleyici
olan kısırlık durumunu aşmıştır. Duasının bereketi sayesinde Yahya, İbrahim
soyunun mirasını devam ettiren bir hayırlı halef olmuştur.
İlyas Mesajındaki Nezaket, Ünsiyet Hikmeti
İnsanların yaratması bir şeyi planlamak ve takdir etmek
anlamına gelirken, Allah'ın "en hayırlı yaratan" olarak nitelenmesi
var etme (icad) anlamındadır.
Lokman Mesajındaki İhsanî Hakikat
Lokman, şirkin Allah'a ortak koşulan unsurlara ve kulun
kendisine yönelik büyük bir zulüm olduğunu bildi. Kendisine verilen ilâhî
hikmetle tüm hayırları ve kendi varlığını doğru anlamlandırdı.
Harun Mesajındaki imamiye Hikmeti
Harun, Musa’nın (a.s.) naibidir; bu durum Hz. Muhammed’den
sonra gelen varis ve naiblerin konumuna benzer. Hakiki varis, tasarruf ve ahlak
bakımından yerine geçtiği zatın ahlakıyla bütünleşendir.
Musa Mesajındaki Ulvî Hikmet
Firavun’un öldürdüğü çocukların hayatı Musa’ya sirayet
etmiştir. Topluluğun ortak himmeti etkili olmuştur. Allah Musa ile doğrudan
konuşarak kederini gidermiş ve onu hidayete vesile bir ölçü (darb-ı mesel)
kılmıştır.
Halid Mesajındaki Samedî Hikmet
Halid b. Sinan’ın mucizesi berzahtan haber vermek üzere
ölümünden sonraya bırakılmıştı. Ancak Arapların mezar açmayı utanç sayması
nedeniyle oğulları mezarını açtırmamış ve işareti yitirilmiştir.
Muhammedi Mesajdaki Ferdi Hikmet
Hz. Muhammed’in (s.a.v.) mucizesi Kur'an'dır ve Kur'an tüm
hakikatleri toplayan bir "cemiyet"tir. Muhammedî makamın son noktası,
bilmezlikten değil hakiki marifetten doğan en yüksek "hayret"
makamıdır.
...
İbn Arabi - Risaleleri 1 - Notlar
Mütercim: Vahdettin İnce, Kitsan, 2005
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder