Heidelmann Hildegard - Rainer Maria Rilke, Kontes Mirbach’a Mektuplar 1918-1924 - Notlar

Heidelmann Hildegard - Rainer Maria Rilke, Kontes Mirbach’a Mektuplar 1918-1924 - Notlar

Rainer Maria Rilke, Briefe an Gräfin Mirbach-Geldern-Egmont 1918-1924, Königshausen & Neumann, Würzburg, 2005

 

Giriş

Rilke'nin Kontes Mariette'e yazdığı 41 mektup, zarflar, fotoğraflar ve "Mitsu ile" el yazması torunu Johannes Graf von Mirbach-Geldern-Egmont tarafından saklanmıştır.

 

1937'de Carl Sieber mektupları "Kontes M.'ye" başlığı altında yayımlamak için izin istemiştir. İlk yayımlarda 11 mektup yer alırken, 1950 baskısında 9, 1991 Horst Nalewski baskısında ise 5 mektuba yer verilmiştir. Kontes, özel pasajları paranteze alarak ve çocuk/yer isimlerini silerek mektupları yayına bizzat hazırlamıştır.

 

Mektuplar, Birinci Dünya Savaşı ve Münih Devrimi'nin hemen sonrasından (Aralık 1918) Ağustos 1924'e kadar olan süreyi kapsar.

 

Rilke, yaşamının belirli dönemlerinden itibaren üretkenliğinin bir kısmını mektuplara aktardığını belirterek mektuplarının yayımlanmasını vasiyet etmiştir.

 

Rilke için Kontes hem bir sığınak hem de çocuk eğitimi, annelik ve ailevi konularda sığındığı duyarlı bir danışmandır. Rilke, anneliği erkeğin üstüne koymuş ve sanatçıyla eşit tutmuştur.

Yazışmalar zamanla "En lütufkâr kontesim" hitabından "Rilke'niz" ve "Derinden sadık dostluğa" şeklinde sıcak ifadelere evrilmiştir.

Savaştan sinir hastası olarak dönen kocası, 1920'de annesinin ölümü ve dört çocuğunun eğitimi karşısında Kontes, Rilke'nin mektuplarında teselli ve güç bulmuştur.

 

Duino Ağıtları, Orpheus'a Soneler ve genç dansçı Wera Knoop'un ölümü gibi Rilke'nin yaratım krizleri ve dönüm noktalarıyla eş zamanlıdır.

 

Rilke, yazışmalarını düzenlemek için titizlikle mektup listeleri tutmuştur. Günde yaklaşık 10 mektup yazmış, mektupları eserleri için bir "ön çalışma" ve insanlara yardım/tavsiye aracı olarak kullanmıştır.

 

Kontes'in kızı Elisabeth'in ergenlik krizi üzerine Rilke, 12 sayfalık kapsamlı bir yanıt vermiş; psikanaliz deneyimlerini, Lou Andreas-Salome'den edindiği izlenimleri aktarmış ve kitaplar hediye etmiştir.

 

Kontes'e yazdığı son mektupta Rilke, estetik görüşünü açıklar: Sanat eseri, gökyüzündeki yıldızlar gibi özerk, bağımsız ve yaratıcısından bağımsız olarak uzayda duran bir "yoğunlaşma"dır. Şiirin kökleri hem bolluk bilincine hem de tam bir çöküş haline dayanır.

9 Ağustos 1924'teki mektubuyla Kontes'e veda etmiştir.

 

Rilke'nin Kontes Mirbach-Geldern-Egmont'a mektupları

Harflerin transkripsiyonu hakkında

Kontes'in kızı Hohenlohe Prensesi Sissy'nin arkadaşı Richard Giese'nin 1980'lerden kalma daktilo kopyası mektupların temelini oluşturur.

 

Mektuplar

11 Aralık 1918

Rilke, Barones Imhof'u göremediği için üzüntüsünü dile getirir ve Kontes’i çaya davet eder. Davette Viyana Büyükelçiliği’nden Prens ve Prenses Reuss’un da bulunacağını belirtir. Asansörün yazdan beri çalışmadığını hatırlatarak dört kat merdiven çıkmak zorunda kalacağı için özür diler.

 

19 Şubat 1919

Kontes’in en küçük kızı Therese için Freyhold’un resimli kitaplarını gönderir. Paris’te Rodin Müzesi’nin (Hôtel de Biron) kurulması sürecinde yaşanan tartışmalara, Rodin’e yönelik asılsız "sahtecilik" iddialarına ve atölye pratiğinde uygulayıcı ustaların (Lebossé vb.) rolüne dair uzun bir sanat eleştirisi sunar. Bahar yorgunluğu nedeniyle Isenheim ziyaretini ertelemek ister ve vaktini İtalyanca çevirilere ayırdığını ekler.

 

3 Ağustos 1919

Rilke’nin doğa, dağlar ve İsviçre peyzajı üzerine en karakteristik değerlendirmelerini içeren mektuptur:

Rilke, İsviçre’nin heybetli dağlarını "fazla kusursuz, fazla dekoratif" bulur; onları sade doğasına baskı kuran, gökyüzünü daraltan edebi yapıtalara (Daudet, Zola veya George Ohnet romanlarına) benzetir.

Dağ vadisinde yer alan Soglio köyüne ve kalacağı eski Palazzo Salis’e (ve onun 18. yüzyıl üslubundaki bahçesine) hayran kalır. Burada inzivaya çekilmenin huzurunu arar.

 

14 Ocak 1920

Rilke, savaşın ve sonrasındaki 5 yılın getirdiği "acımasızlık ve müdahalecilik"ten arınmak için en az 6 aylık kesintisiz bir yalnızlığa, sessizliğe ve korunmaya ihtiyaç duyduğunu belirtir. Soglio’daki koşulların yetersiz kaldığını söyler.

 

20 Aralık 1920

Rilke, Berg Şatosu’ndaki korunaklı yalnızlığından memnuniyetini dile getirir. Kar ve şap hastalığı karantinası sayesinde dış dünyadan tamamen izole olmuştur.

 

Şair, 12 yaşındaki küçük dostu "Balthusz"un (ileride dünyaca ünlü ressam olacak Balthus) kayıp kedisi Mitsou üzerine çizdiği resimlerden bahseder. Balthusz’un çizimlerine Rilke’nin yazdığı Fransızca ön söz (avant-propos) eşlik etmiş ve kitap Zürih’te basılacaktır. Rilke bu küçük kitabı Kontes’e Noel hediyesi olarak ithaf eder.

 

10 Mart 1921

Sanatçının en büyük çatışmasının "yaşam ile sanatı uzlaştırmak" olduğunu söyler. Kendi üretkenliğinin hayata duyduğu doğrudan hayranlıktan beslendiğini, bu yüzden çilecilikle hayattan büsbütün kaçamayacağını; fakat hayata fazla kapılmanın da sanata zarar verdiğini vurgular. Rodin’in yaşlılığında doğaya hayranlıkla bakarken nasıl bir kader ve karmaşa ağıyla kuşatıldığını örnek verir.

 

Kontes’in bahsettiği sanatoryum/psikanaliz tedavisi üzerine görüşlerini bildirir. Liyakatsiz psikanalistlerin hastanın ruhunu "içindeki her şeyin darmadağın edildiği ama arananın bulunamadıgı bir çekmeceye" çevirdiğini ve insanları psikolojik bir cehennemde bıraktığını savunur. 25 yıllık dostu Lou Andreas-Salomé’yi ise Freud ile çalışıp kadınsı doğasını ve manevi varlığını bozmadan psikanalizi en üst düzeyde sorumlulukla uygulayan tek istisna olarak niteler.

 

2 Aralık 1921

Bir arkadaşının finansal desteğiyle Muzot’nun nihayet kendisi için kiralandığını bildirir. Ancak tek başına yaşama zorunluluğu ile ev işleri/hizmetçi sorunları arasında bocaladığını anlatır. İnsan ilişkilerinin ve toplumsal hayatın, sanatçının enerjisini nasıl tükettiğini detaylandırır.

Gerçek yalnızlığın Paris gibi büyük şehirlerde kimsenin müdahalesi olmadan yaşandığını söyler. Çocukluğunda odasında tek başına geçirmek istediği bir saatin bile ailesi tarafından merak edilerek masumiyetinin ve gizeminin nasıl bozulduğunu hatırlar.

 

13 Eylül 1923

1922 Şubat’ında Muzot’da tamamladığı efsanevi eserlerinin (Ağıtlar ve Soneler) baskıdan çıkmak üzere olduğunu müjdeler. Birbirini tamamlayan bu iki kitabı Kontes’e ulaştırmak için adresini ister.

 

Ocak 1924

Şiirlerini Tunus’taki bir gül yağı tüccarının sekiz küçük şişesine benzetir. On yıllık bir suskunluğun ve birikimin özü/damıtılmış hali olan bu iki küçük kitabın niceliksel olarak küçük ama niteliksel olarak yoğun yapısını anlatır.

 

9 Ağustos 1924

Büyük bir eser ortaya koyan sanatçı, gündelik hayatında kaderin blind/kör akışına teslim olur. Şiir sonsuz bir özgürlük alanına yükselirken, onu üreten insan gündelik hayatın sığlığı içinde bocalayabilir. Bu durum sanatçı için hem bir ödül hem de bir aşağılanmadır.

…