Ingeborg Schnack - Rainer Maria Rilke, Yaşamının ve Eserlerinin Kronolojisi - Notlar

Ingeborg Schnack - Rainer Maria Rilke, Yaşamının ve Eserlerinin Kronolojisi - Notlar

Rainer Maria Rilke Chronik seines Lebens und seines Werkes, Band 1, Insel Verlag, 1975

 

Önsöz

Çalışma klasik bir biyografi değildir. Amaç; Rilke’nin yaşam koşullarını, insanlarla, şehirlerle, doğayla ve sanat eserleriyle karşılaşmalarını günbegün görünür kılmaktır.

Rilke arkasında derli toplu bir anı kitabı bırakmadı.

Rilke düzenli günlük tutmuştur (Floransa, Schmargendorf, Worpswede günlükleri vb.). Lou Andreas-Salomé'ye yöneltilen bu erken dönem günlüklerine çizimler eklediği için bunlara "eskiz defterleri", sonraları ise "cep defterleri" demiştir.

Rilke, edebi eserlerinin (özellikle Malte Laurids Brigge'nin Defterleri’nin) biyografik birer kaynak gibi okunmasına kesin bir dille karşı çıkmış ve bunu reddetmiştir.

Mektupları Rilke'nin yaşamının her anına eşlik eder.

Rilke, 1925 vasiyetinde mektuplarını eserlerinin bir parçası saymış ve yayımlanmalarına izin vermiştir.

 

"Tüm vedaların önünde olun..." (Sein voraus allen Abschied...)

 

Rainer Maria Rilke, Yaşamının ve Eserlerinin Kronolojisi

 

Çocukluk ve Gençlik

Rilke, 4 Aralık 1875'te Prag’da, ailenin ikinci ve son çocuğu olarak doğdu. Anne ve babası 24 Mayıs 1873'te evlenmiş, ilk çocukları Rilke doğmadan önce ölmüştür. Rilke 7 aylık, prematüredir.

19 Aralık’ta “René Karl Wilhelm Johann Josef Maria” adlarıyla vaftiz edildi.

Heinrichsgasse 19'daki doğduğu ev 1924'te yıkıldı.

 

Babası Josef Rilke, topçu okulundan üstün başarıyla mezun oldu ve İtalya seferine de katıldı. Brescia kalesinin komutanlığını yaptı. On yıl boyunca kusursuz hizmet verdikten sonra, birçok başvurusuna rağmen subaylığa terfi ettirilmediği için 1865'te ordudan ayrıldı. Demiryolu şirketinde memur, sonra denetçi olarak çalışır.

Amcalarından Hugo, sürekli terfi alamadığını hissederek intihar etmiştir.

Diğer amcası Emil, 1 Mayıs 1858'de 12. Süvari Alayı'nda teğmen olarak dizanteriden öldü. Büyük amcası Jaroslav hukuk okumuştur.

 

Annesi Sophie (Phia) varlıklı bir Prag ailesinin kızıdır. Babası şehir meclisi üyesiydi. Rilke çocukken zamanının çoğunu büyükanne ve büyükbabasının Herrengasse 8'deki evinde geçirir.

 

R. kendisi, ailenin atalarının anavatanının Karintiya olduğunu, oradan da Saksonya'ya göç ettiklerini ve 1348 civarında Johann Rylke'nin eski maden kasabası Freiberg'de vali olduğunu iddia etti. Bu iddia şüpheyle karşılandı. Fakat 1960 yılında, Bohemya'daki Mladä Vozice'deki Hilprant kalesi kütüphanesinin kataloglanması sırasında, Basel'de Frohen tarafından basılmış ve 1585 tarihli, Karintiya'daki Gamelitz'de Christoph Rülike'nin mülkiyet damgasını taşıyan 1554 tarihli bir Pliny baskısı Rilke’nin iddiasını desteklemiştir.

 

Rilke’nin çocukluğu Prag’da daracık bir kiralık dairede geçti.

 

1882’de Piaristlerin Alman ilkokuluna kaydolur. Sağlık sorunları yüzünden ikinci sınıfta 200 saat devamsızlık yapar. Üçüncü sınıf karnesi çok iyidir. Annesinden Fransızca öğrenmeye başlamıştır.

 

1884 / Anne babasının düğün yıldönümü için yazdığı şiir bilinen ilk denemelerindendir.

Anne babası ayrı dairelerde yaşamaya başlar. Annesi oğullarının velayetini alır. Aile içindeki dağılma sonucunda Rilke’ye subaylık kariyeri için talimat verilir

 

1885 / Babasına şiirlerinden söz ederek Prag’a “defne çelengiyle taçlanmış olarak” döneceğini yazar.

 

Eylül 1886’da St. Pölten Askeri Ortaokulu’na girer. Okula amcası Jaroslav’ın aracılığıyla devlet vakfı sayesinde kabul edilir. Okulda yaklaşık 200 öğrenci vardır.

 

1888 / “İstifa”, “Fırtına”, “Mezarlık”, “Yetim” başlıklı şiirler yazar.

 

1890 / Mährisch-Weißkirchen askeri lisesine girer.

Sağlık sorunları gerekçesiyle 1891’de askeri okuldan ayrılır.

10 Eylül’de “Tren artık moda…” şiirini yayınlar.

 

Linz Ticaret akademisinde üç yıllık kursa başlar, ancak ertesi yıl mezun olmadan ayrılır. Hayatın ve Şarkıların (1894) şiirlerinin önemli bir kısmı Linz’de yazılır. Orada Tolstoy okur.

 

1892 / Amcası Jaroslav von Rilke’nin desteğiyle Prag’da özel dersler alarak lise (Gymnasium) eğitimini hızlandırılmış bir tempoda tamamlamaya başladı. Askeri kariyer planı tamamen rafa kaldırıldı ve yaz aylarında (Schönfeld’de) tutkuyla edebiyata odaklandı.

Aralık ayında Jaroslav von Rilke vefat etti; ancak kızları (kuzenleri) Rilke’nin bursunu ve desteğini sürdürdüler.

 

Valerie (Vally) von David-Rhonfeld

1893 yılının başında, üst düzey bir topçu subayının kızı olan Vally ile tanıştı. Ona yaklaşık 150 mektup ve şiir yazdı; bu ilişki Rilke’nin hayatı boyunca kadın sanatçılara ve onların ilhamına duyduğu inancın ilk büyük örneği oldu.

 

Hayat ve Şarkılar (1894)

Rilke, Linz ve Prag döneminde yazdığı şiirleri derleyerek ilk bağımsız eseri olan Hayat ve Şarkılar (Leben und Lieder, Strasbourg ve Leipzig: G. L. Kattentidt) adlı şiir kitabını 1894 yılının sonlarında Vally von R...’ye ithafen yayımladı.

Rilke ilerleyen yıllarda bu ilk kitabını tamamen olgunlaşmamış bulmuş ve imha edilmesiyle övünmüştür.

 

1895 / Prag’daki Graben-Gymnasium’da tüm eksiklerini tamamlayarak üniversiteye giriş sınavını (Abitur) üstün başarıyla verdi.

 

Dresden’deki "Psikodrama Edebiyat Derneği"ne katıldı, Murillo adlı eserini yayımladı. Ayrıca Prag'daki Alman Yazarlar ve Sanatçılar Birliği (Concordia) ile temas kurdu; ressamlar ve heykeltıraşlarla dostluklar geliştirdi. Çek şair Julius Zeyer’e hayranlığını sundu (ileride Larenopfer adını alacak şiirlerin temelleri atıldı).

İlk tiyatro denemesi/oyunu olan Erken Donda’yı kaleme aldı.

 

1895-1897 Yılları Arasında Prag ve Münih'te Öğrenci

1895 kış döneminde Prag Üniversitesi’ne normal öğrenci olarak kaydoldu; sanat tarihi (A. Schultz), edebiyat tarihi (August Sauer) ve felsefe dersleri aldı.

 

Larenopfer (Aralık 1895)

Köklerini Bohemya’da ve çocukluk anılarında bulan, şiir dünyasının ilk olgun basılı derlemelerinden biri olan Larenopfer (Lâres’e Kurban), Prag’da H. Dominicus yayınevi tarafından yayımlandı. Kapağı eski sevgilisi Vally tarafından tasarlanan bu eser, yazarın yerel kökleriyle barışmasının bir ürünüydü.

 

Rilke, tamamen kendi imkânlarıyla bastığı ve hastanelere, işçi/zanaat derneklerine ücretsiz olarak dağıttığı Wegwarten adlı şiir kitapçıkları serisini başlattı. Bu hareket, halka ulaşan lirik bir "sanat ve armağan" politikasıydı.

 

Tek perdelik dramatik sahnesi Şimdi ve Ölüm Saatimizde (Jetzt und in der Stunde unseres Absterbens), Prag’daki Alman Halk Tiyatrosu’nun yaz tiyatrosunda (oyuncu Anna Wank yararına) sahnelendi ve yerel basında yankı uyandırdı.

 

Max Halbe, Hans Olden, Bodo Wildberg ve Ludwig Jacobowski gibi dönemin tanınmış Alman yazarlarıyla yoğun bir mektuplaşma ve buluşma trafiği yürüttü; modern edebiyat akımlarının ve dergilerinin (Strasbourg’daki Genç Almanya vb.) editörlük ve katkı işleriyle meşgul oldu.

 

Prag’ın simge Çek şairi Julius Zeyer ile evinde karşılaşması ve Zeyer’in ona sunduğu İspanyol/Tunus temalı efsaneler, Rilke’nin evrensel romantizm algısını derinleştirdi.

 

Çeşitli ailevi baskılar, dar görüşlü akraba çevresi ve boğucu bulduğu yerel atmosferden kaçma isteğiyle Rilke, 1896 yılının eylül ayı sonunda Prag’ı tamamen arkasında bıraktı.

 

28 Eylül 1896 itibarıyla Münih’e yerleşti ve felsefe eğitimi için Münih Üniversitesi’ne kayıt yaptırdı. Babasının ödeneği ve kuzenlerinin desteğiyle Briennerstrasse’de bir daire tutarak yeni bir hayata adım attı. Bu hamle, onun Bohemya sınırlarını aşarak Avrupaî bir sanat ortamına açılmasında dönüm noktası oldu.

 

Traumgekrönt (Rüya Tacı - Aralık 1896)

Leipzig’de yayımlanan bu yeni şiir kitabı, Richard Zoozmann’a ithaf edildi; dönemin önemli edebiyatçıları (Liliencron, Bierbaum, Karl Kraus) tarafından ilgiyle karşılandı.

 

1897 yılının başlarında Karl Du Prel, Kant ve Schopenhauer okumaları yapan Rilke, kendisini spiritüalizm ve hipnotizma konularında ilgil bir amatör olarak tanımladı.

 

Ada Negri ve Lorenzo Stecchetti gibi İtalyan şairlerin eserlerini Almancaya çevirdi.

 

Annesini ziyaret etmek için Arco’ya giden Rilke, burada fotoğrafçı M. N. Goudstikker ile tanıştı ve ona sanatsal nitelikte mektuplar yazdı.

Arkadaşı Nathan Sulzberger’in davetiyle ilk kez Venedik’i ziyaret etti. Goethe’nin İtalya izlenimlerini eleştirerek, Venedik’te "atmosferin kendisine" odaklanan duygusal şiirler ve Advent derlemesinde yer alacak parçaları kaleme aldı.

 

Danimarkalı yazar J. P. Jacobsen’in Frau Marie Grubbe eserini keşfetti; bu okuma Rilke’nin sanatsal yalnızlık anlayışını derinden şekillendirdi.

 

Lou Andreas-Salomé ile Tanışma

10 Mayıs 1897 / Münih’te, kendisinden 15 yaş büyük olan yazar ve entelektüel Lou Andreas-Salomé ile ilk kez bir araya geldi. Rilke, onun Der jüdische Jesus (Yahudi İsa) makalesinden etkilenerek Christus-Visionen (İsa Vizyonları) adını verdiği çalışmalarını onunla paylaştı.

 

Dir zur Feier (Sana Övgü)

Lou için kaleme aldığı ve onun isteği üzerine hayattayken yayımlamadığı 100’e yakın şiirden oluşan el yazması derlemeyi başlattı.

 

Lou’nun telkiniyle, doğum adı olan René adını Rainer olarak değiştirdi.

Gergin ve karmaşık el yazısını düzgün, disiplinli, sanatsal bir kaligrafi biçimine dönüştürdü.

Şehirli edebiyatçı/bohem yaşam tarzını geride bırakarak doğaya ve yalınlığa dayalı yeni bir varoluş biçimini benimsedi.

 

Im Frühfrost (Erken Don’da), 20 Temmuz 1897’de Prag’daki Alman Halk Tiyatrosu’nda Albert Heine ve Max Reinhardt gibi isimlerin yer aldığı topluluk tarafından sahnelendi ve tiyatro eleştirmenlerinden övgü aldı.

 

15 Eylül 1897 tarihli Wiener Rundschau dergisinde (Fernand Gregh çevirisiyle), şairin yeni adı olan Rainer Maria Rilke ilk kez resmen basılı olarak yayımlandı.

 

Berlin'de Eğitim Yılları

Rilke, Lou Andreas-Salomé ile birlikte Münih’ten ayrılarak Berlin’e yerleşti ve ilk dairesini Berlin-Wilmersdorf'ta (Rheingau 8, genellikle Schmargendorf olarak anılır) Andreas çiftinin yakınında tuttu.

 

İlk kısa öykü derlemesinin başlığını Hayata Doğru (Am Leben hin) olarak netleştirdi. Yayıncı Bonz ile olan yazışmalarında, artık şiirlerinin her dönemini bir kitapla işaretlemeye kararlı olduğunu belirtti.

 

Sanatçı çift Reinhold ve Sabine Lepsius’un evinde düzenlenen bir okuma gecesinde Stefan George ile tanıştı; Blätter für die Kunst çevresine katılma isteği kabul görmedi.

 

Lou Andreas-Salomé’nin rehberliğinde Rilke; şehirli bohem yaşam tarzını tamamen geride bırakarak odun kesen, ormanlarda yalınayak yürüyen, alkol ve sigaradan uzak duran, ağırlıklı olarak vejetaryen ve sade bir yaşam biçimini benimsedi.

 

1898 / Lou Andreas-Salomé için tuttuğu Floransa Günlüğü eşliğinde İtalya’ya gitti. Boboli Parkı’nda beklenmedik bir şekilde Stefan George ile yeniden karşılaştı; George, genç şairi erken ve olgunlaşmamış yayınları nedeniyle eleştirdi.

 

Lorenzo de Medici, Dante (Vita Nuova) ve Quattrocento sanatı üzerine yoğun okumalar yaptı. Viareggio’da Beyaz Prenses oyununun tohumlarını atacak "Kara Kardeşlik" izlenimini edindi.

 

Zoppot’ta (Baltık kıyısı) Lou Andreas-Salomé ile ilk kez uzun süreli ve kesintisiz bir yaz geçirdi. İsa Vizyonları serisini ("Nago Kilisesi", "Kör Çocuk", "Rahibe") bu dönemde tamamladı.

 

Ver Sacrum ve Wiener Rundschau gibi dergiler için Henry van de Velde, Art Nouveau akımı, Neo-Empresyonistler ve Berlin sanat salonları üzerine öncü nitelikte sanat eleştirileri yazdı.

 

21 Kasım 1898’de Berlin’de Rilke’yi ziyaret eden ressam Heinrich Vogeler, onu ünlü sanatçı kolonisinin bulunduğu Worpswede’ye davet etti.

 

Beyaz Prenses (Die weiße Fürstin)

Viareggio’da edindiği izlenimleri oyunlaştırarak Beyaz Prenses’in ilk versiyonunu kaleme aldı ve daha sonra Pan dergisine gönderdi.

 

1899 / Viyana’da Arthur Schnitzler ile buluştu ve Hugo von Hofmannsthal’ın oyunlarının prömiyerine katıldı. Hofmannsthal’ın şiirsel dehasından son derece etkilenerek ona hayranlık dolu bir mektup yazdı.

 

Berlin Üniversitesi’ne sanat tarihi öğrencisi olarak resmen kaydoldu; sosyolog Georg Simmel ve tarihçi Kurt Breysig’in derslerini takip etti.

 

Rusya Seyahatleri 1899-1900​

Lou Andreas-Salomé ile birlikte (Profesör Andreas’ın Fars Babi mezhebi araştırmaları kapsamında) Nisan 1899 sonunda Rusya’ya hareket eden Rilke; Moskova’da Paskalya kutlamalarının ve Kremlin çanlarının üzerindeki sarsıcı etkisini ömrü boyunca unutamayacağı bir tinsel deneyim olarak kaydetti.

 

27 Nisan 1899’da Lou Andreas-Salomé ve Andreas ile birlikte Kont Leo Tolstoy’u evinde ziyaret etti. Tolstoy ile din, köylülük, aydınlanma ve maneviyat üzerine yapılan bu görüşme, Rilke’nin Rus ruhuyla ilk doğrudan teması oldu.

 

Leonid Pasternak, Prens Paul Trubetzkoi ve Ilya Repin gibi dönemin önde gelen Rus sanatçı ve ressamlarıyla tanıştı; Abramtsevo malikanesini ve tarihi katedralleri ziyaret etti.

Moskova’dan getirdiği kutsal nesneler, haçlar ve Vasnetsov’un Üç Şövalye tablosunun reprodüksiyonuyla çalışma odasında adeta manevi bir "Rus köşesi" oluşturdu.

 

20 Eylül - 14 Ekim 1899 tarihleri arasında, ilk Rusya seyahatinin izlenimleriyle ve Lou Andreas-Salomé’ye ithafen, ileride Saatler Kitabı adını alacak olan metinlerin (ilk "Dualar" ve Kornet) ilk versiyonlarını fırtınalı bir ilhamla kaleme aldı.

 

1 Kasım 1899 itibarıyla Lou Andreas-Salomé için tutmaya başladığı Schmargendorf Günlüğü’ne devam etti; askeri okul günlerine ve sanat estetiğine dair notlar, öykü taslakları (Jimnastik Dersi, Mezar Bahçıvanı) oluşturdu.

 

Kendimi kutlamak için (Mir zur Feier)

Berlin’de Georg Heinrich Meyer tarafından yayımlanan bu şiir kitabı, Heinrich Vogeler’in kapak tasarımıyla okurla buluştu. Rilke, bu eseri kendi olgunluk döneminin ve geriye dönük onay verebildiği ilk gerçek şiir kitabının başlangıcı kabul etti.

 

Viyana’da yayımlanan Die Zeit dergisi için Rus sanatı ve çağdaş akımlar üzerine öncü eleştiri ve denemeler kaleme aldı.

 

Anton Çehov’un Martı (Çayka) ve Vanya Amca oyunlarını Almancaya çevirme girişimlerinde bulundu. Ancak Çehov’un eserlerinin Alman tiyatro seyircisi için henüz uygun olmadığını, asıl gücünü kendi kültürel bağlamında (Moskova’da) gösterdiğini savundu.

 

Rus köylü şair S. D. Drozzin’den yaptığı şiir çevirilerini Prager Tagblatt gazetesinin Paskalya ekinde yayımladı.

 

Lou Andreas-Salomé ile birlikte gerçekleştirdiği ikinci Rusya seyahatinde (7 Mayıs – 24 Ağustos), günlerini Tretyakov Galerisi'nde, sanatçılar (Leonid Pasternak, P. Ettinger, heykeltıraş Golubkina) arasında geçirdi.

 

Tula yakınlarındaki Yasnaya Polyana'da Leo Tolstoy’u ikinci kez ziyaret ettiler; parkta yürüyüş yaparak derin sohbetlerde bulundular.

Kiev’in kutsal mağaralarını ve manastırlarını ziyaret ettikten sonra, Haziran sonlarında vaporend (“Alexander Nevsky”) binerek Samara, Simbirsk, Kazan ve Nizhny Novgorod’u kapsayan görkemli bir Volga Nehri yolculuğu gerçekleştirdiler.

 

Sophia Schill’in davetiyle köylü şair Spiridon Drozzin’i Nisovka’daki mütevazı evinde ziyaret ettiler; şairin ailesiyle ve yakınlardaki Kont Nikolai Tolstoy’un malikanesiyle tanıştılar. Rilke, Drozzin’in albümüne Rusça kısa bir otobiyografi yazdı.

Petersburg’a dönüş yolunda Novgorod’un tarihi Kremlin’ini ve manastırlarını gezdi.

 

Lou Andreas-Salomé’nin Finlandiya’ya ailesini ziyarete gitmesiyle birlikte, Ağustos ayını Petersburg’da tamamen kütüphanelerde çalışarak, Zabelin’in eski Moskova tarihi eserlerini inceleyerek ve Rusça/sanat tarihi araştırmaları yaparak geçirdi.

 

Rus sanat dünyasının öncü dergisi Mir iskusstva’nın (Sanat Dünyası) kurucularından Alexander Benois ve Sergei Diaghilev ile tanıştı. Peterhof’ta Benois ile buluşarak Rus sanat tarihi üzerine fikir alışverişinde bulundu; çağdaş Rus sanatını Almanya’ya tanıtma planları yaptı.

Bu dönemde Rus peyzaj resminin büyük ismi Isaak Levitan ve Vladimir Solovyov’un art arda hayatını kaybetmesi Rilke’yi derinden etkiledi.

 

Worpswede - Westerwede

Heinrich Vogeler’in davetiyle Barkenhoff’a gelen Rilke, buradaki sanatçı kolonisiyle (Paula Becker, Clara Westhoff, Otto Modersohn, Fritz Mackensen ve Carl Hauptmann) kısa sürede kaynaştı.

Barkenhoff’un beyaz salonunda kendi şiirlerini ve Beyaz Prenses oyununu yüksek sesle okuyarak topluluk üzerinde büyük bir etki bıraktı. Paula Becker ve Clara Westhoff ile yakın dostluklar kurdu.

 

Heinrich Vogeler’in doğum günü (veya özel anlar) için hazırladığı Worpswede’ye ve Sonrasında (In und nach Worpswede) adlı el yazması şiir defterini oluşturdu; Martha Schröder ve Vogeler’in sanatı üzerine şiirler kaleme aldı.

 

Worpswede’de küçük bir ev kiralamış olmasına rağmen, Rusça çalışmaları ve kütüphane kaynaklarına duyduğu ihtiyaç nedeniyle Berlin-Schmargendorf’a döndü.

 

Sevgili Tanrım ve Diğer Şeyler Üzerine (Aralık 1900)

Çocuk hikayelerinden oluşan bu üçüncü düzyazı kitabı Insel-Verlag (Schuster & Löffler) tarafından yayımlandı.

 

Richard Scheid’in çıkardığı Avalun dergisinde sadece Rilke’nin şiirlerine yer verilen özel bir sayı yayımlandı; bu sayı, onun gelecek dönemdeki Resimler Kitabı (Das Buch der Bilder) için önemli bir ön sunum niteliği taşıdı.

 

Kış aylarında Berlin’i ziyaret eden heykeltıraş Clara Westhoff ve ressam Paula Becker, Rilke’nin Schmargendorf’taki dairesinin sık konukları oldular.

 

Arnold Böcklin’in resimleri (özellikle Pietà ve Bahar Şarkıları), Heinrich Vogeler’in eskizleri ve Ivan Ivanov’un mektupları üzerine yoğun estetik okumalar ve değerlendirmeler yaptı. Clara Westhoff’un arkadaşı Gretel Kottmeyer’in ölümü üzerine Requiem şiirini kaleme aldı.

 

Bir çocuk katilinin (Joseph Ott) idam cezasına karşı çıkarıldığında suçun sosyal arka planını incelediği makalesi Die Zukunft dergisinde yayımlandı.

 

Beklenmedik maddi ve pratik koşullar nedeniyle 1901 yılında Rusya’ya üçüncü kez gidemeyeceğini anladı; ancak Rus edebiyatı, Lermontov, Tolstoy ve özellikle ressam Ivanov üzerine çalışmalarını bırakmadı.

 

Mart 1901’de Prag’daki Aziz Henry Kilisesi’ndeki resmi kayıtlara göre kiliseden ayrılış işlemi gerçekleştirildi.

 

Arco’daki annesini ziyaret ettikten sonra Almanya’ya dönen Rilke, Bremen yakınlarındaki Westerwede’ye yerleşerek Worpswede çevresindeki kalıcı sanatsal yaşamına ve yeni edebi evresine adım attı.

 

Clara Westhoff ile Evlilik

Rilke, Bremenli tüccar Friedrich Westhoff’un kızı heykeltıraş Clara Westhoff ile Bremen’de evlendi (28 Nisan 1901).

Kısa bir Sanatoryum dönemi (Weißer Hirsch) ve Bremen'deki konaklamanın ardından, Worpswede yakınlarındaki Westerwede’de Heinrich Vogeler’in tasarımlarına göre döşenen, çatı katında çalışma odası bulunan müstakil bir ev ve çiftlik yapısına yerleştiler.

 

Haziran ayında eşi Clara ile birlikte Prag’ı ziyaret ederek babasıyla görüştü ve Japonya’dan dönen ressam Emil Orlik ile tanıştı.

 

Saatler Kitabı’nın ikinci bölümü olan Hac Kitabı (Das Buch der Pilgerfahrt), ikinci Rusya seyahatinin (1900) izlenimleriyle eylül ayında 54 şiir halinde şekillendi.

 

Sonuncular (Die Letzten)

Novella ve kısa öykülerini Sonuncular başlığı altında Axel Juncker yayınevine sundu.

İki perdelik dramı Günlük Yaşam (Das tägliche Leben), 20 Aralık 1901’de Berlin Residenztheater’da sahnelendi; ancak oyun tiyatro gişesinde başarısız oldu.

 

12 Aralık 1901’de Westerwede’deki evlerinde, İncil’den alınma sade ve tek isimli kızları Ruth Rilke dünyaya geldi.

Vaki olan ailevi bursların ve ödeneklerin evlilikle birlikte kesilmesi, Rilke’yi ciddi bir geçim sıkıntısıyla karşı karşıya bıraktı. Prag’daki Concordia derneğinden yazar bursu aldı; yayınevlerinde veya dergilerde düzenli iş arayışlarına girdi.

 

elhagen & Klasing yayınevinin teklifi üzerine, Worpswede bölgesindeki sanatçılar (Heinrich Vogeler, Paula Modersohn-Becker, Otto Modersohn vb.) üzerine kapsamlı monografiler yazma projesini kabul etti. Heinrich Vogeler üzerine yazdığı çalışmayı Ocak 1902 sonunda tamamladı.

Makaleler, kitap eleştirileri (Die Zeit, Zukunft vb.) yazarak gelir elde etmeye çalıştı; August Rodin, Klinger ve Heinrich Vogeler’in sanatını tanıtan sergi girişimlerinde aktif rol oynadı.

 

Maurice Maeterlinck’in Rahibe Beatrix (Soeur Béatrice) oyununun Bremen Sanat Galerisi’nin açılışındaki performansını (Şubat 1902) bizzat yönetti. Bu prodüksiyon yerel basında ve seçkin çevrelerde büyük yankı uyandırdı.

Bremen’de ve Der Tag gazetesi aracılığıyla geniş kitlelere Maeterlinck’in lirik dram sanatı üzerine konferanslar verdi; Heinrich Vogeler ile birlikte yeni sanatın öncülüğünü üstlendi.

 

Worpswede monografi çalışmasını tamamlayarak mayıs ayı sonunda yayınevine teslim etti.

 

Resimler Kitabı (Das Buch der Bilder)

1898–1901 yılları arasındaki şiirlerinden oluşan, Gerhart Hauptmann’a ithaf edilen Resimler Kitabı (Das Buch der Bilder), Axel Juncker tarafından Berlin’de yayımlandı. Rilke bu kitapta şiirlerin anıtsal ve sade bir tipografiyle basılmasına özel bir özen gösterdi.

 

Thomas Mann’ın Buddenbrooks romanı, Selma Lagerlöf’ün Kudüs (Jerusalem) eseri, Herman Bang, Walter Pater ve Gustav Frenssen’in (Jörn Uhl) kitapları üzerine derinlemesine eleştiri yazıları kaleme aldı; edebiyatta dürüstlüğü ve sahiciliği savundu.

 

Richard Muther’in başlattığı yeni sanat monografileri dizisi kapsamında büyük heykeltıraş Auguste Rodin üzerine bir kitap yazma görevini üstlenmeye karar verdi. Bu vesileyle 28 Haziran 1902’de ilk kez Rodin’e mektup yazarak bilgi ve görsel materyal talep etti.

 

25 Ağustos 1902 Rilke ve eşi Clara, Westerwede’deki sakin çiftlik evini geride bırakarak, şairin sanat hayatında yepyeni bir evre açacak olan Paris’e doğru trenle yola çıktılar.

 

Paris / 1902-1903

28 Ağustos 1902’de rue Toullier’deki ilk dairesine yerleşti. Büyük şehrin hastaneleri, kalabalığı ve yoksulluğu onu hem ürküttü hem de derin bir sanatsal gözleme yöneltti.

1 Eylül 1902’de Meudon’daki atölyesinde Auguste Rodin’i ilk kez ziyaret etti. Bu karşılaşma, Rilke’nin sanata ve "çalışma" disiplinine bakışını kökten değiştirdi; Rodin onun için yaşayan en büyük ustaydı.

Clara Westhoff’un Ekim başında Paris’e katılmasıyla birlikte rue de l’Abbé de l’Épée’de birlikte yaşamaya başladılar; ancak her biri kendi sanatsal üretimine odaklanmak için yoğun bir çalışma temposu benimsedi.

Ulusal Kütüphane’de (Bibliothèque Nationale) saatler geçiren Rilke, heykel tarihi, Baudelaire, Balzac ve Rodin’in sanatı üzerine yoğunlaşarak Auguste Rodin monografisini kaleme aldı (kitap Mart 1903 sonunda Bard yayınevi tarafından yayımlandı ve Clara’ya ithaf edildi).

 

1903 / Velhagen & Klasing tarafından basılan Worpswede kitabı şubat ayında okurla buluştu; Paula Modersohn-Becker ve diğer dostlar kitap üzerine değerlendirmeler yaptı.

 

Paris’in ağır atmosferi, geçim sıkıntıları ve art arda gelen grip nöbetleri Rilke’yi hem fiziksel hem de ruhsal olarak sarstı.

 

Paris’teki hastalıklı ve boğucu havadan kaçarak 19-20 Mart’ta Viareggio’ya (Hotel de Florence) geçti. Burada deniz kenarında kiraladığı küçük kulübede huzur aradı.

 

Franz Xaver Kappus’a Mektuplar: Genç şair adayından gelen şiirlere ilk yanıtlarını vererek ileride Genç Bir Şaire Mektuplar adıyla ünlenecek yazışma serisini başlattı.

 

Viareggio’da, Saatler Kitabı’nın üçüncü bölümü olan Yoksulluk ve Ölüm Kitabı (Das Buch von der Armut und vom Tode) üzerinde çalıştı; Assisili Aziz Francis’ten derinlemesine etkilendi.

 

Mayıs 1903’ün başında Paris’e dönen Rilke, kısa süre içinde yeniden şiddetli bir grip atağına ve derin bir ruhsal tükenmişliğe yakalandı.

Paris’teki yaşama daha fazla katlanamayarak Haziran sonu / Temmuz başında eşi Clara ve Heinrich Vogeler’in misafiri olarak yeniden Worpswede’ye sığındılar.

26 Şubat 1901’den bu yana ilk kez 19 Haziran 1903’te Lou Andreas-Salomé’ye yazarak içindeki korkuları, acıları ve Paris’in üzerindeki ezici baskısını paylaştı.

Lou Andreas-Salomé, Rilke’ye dost eli uzatarak onu teselli etti ve yaşadığı depresyonun ardındaki bedensel/ruhsal süreçleri tahlil etti. Rilke, Haziran sonundan Ağustos ayına kadar Lou’ya yazdığı dokuz uzun mektupta ruhunun en derin katmanlarını açtı.

 

Worpswede ve Oberneuland’da Westhoff ailesinin yanında kalan küçük kızları Ruth ile vakit geçirdiler; Rilke, kızının büyümesini ve konuşmaya başlamasını büyük bir sevgi ve şaşkınlıkla gözlemledi.

 

Roma / 1903-1904

Eylül 1903’te Roma’ya varan Rilke ve eşi Clara, ilk olarak Forum’un üzerindeki Via del Campidoglio’da kaldılar; Kasım ayından itibaren ise Villa Strohl-Fern parkındaki Studio al Ponte adlı sade bahçe evine yerleştiler. Rilke burada masasının başından parkın genişliğini, defne ve incir ağaçlarını seyrederek izole ve üretken bir döneme girdi.

Şubat 1904’ün başlarında, Malte’nin ilk taslakları ve açılış bölümleri Roma’daki bu bahçe evinde kağıda dökülmeye başlandı.

 

Kasım 1903’te Juncker yayınevinde ayda 50 mark ücretle editör olarak çalışmayı kabul etti; gelen el yazmalarını inceleyip raporlar hazırladı.

 

"Panter", "Orpheus. Euridike. Hermes" ve "Hetären-Gräber" gibi anıtsal şiirlerin ilk versiyonları kaleme alındı. Aynı dönemde Rusçadan İgor Destanı’nın çevirisine devam ederken, Danca öğrenme ve Jacobsen’i orijinalinden okuma arzusuyla yoğun bir dil çalışmasına girişti.

 

İsveçli yazar ve eleştirmen Ellen Key, İskandinavya genelinde (Göteborg, Kopenhag, Stockholm) Rilke’nin sanatı üzerine konferanslar vererek onun İskandinav dünyasında tanınmasını sağladı.

Ellen Key ve Ernst Norlind’in girişimleriyle Rilke’ye İsveç’in güneyindeki Scania eyaletinde bulunan Borgeby’den davet geldi.

 

Haziran başında Roma’dan ayrılmadan önce, Moskova’dan gelen ressam Leonid Pasternak ile Roma’da buluştu (daha sonra 18 Haziran’da Bellinzona’da trende tekrar karşılaştılar).

 

Haziran ortasında Düsseldorf’a geçerek Auguste Rodin ve Ignacio Zuloaga ile birlikte sanat sergilerini gezdi; Japon sanatına (Hokusai’nin Mangwa eskiz defterlerine) büyük bir hayranlık duydu.

 

İsveç'te Misafir / 1904

Hanna Larsson ve ressam Ernst Norlind’in misafiri olarak İsveç’in Skåne eyaletindeki Borgeby Gård’a yerleşen Rilke, buradaki sakin ve tarihi atmosferde uzun bir yaz geçirdi.

Kopenhag’daki Ny Carlsberg Glyptothek’i ziyaret ederek Rodin’in Calais Burjuvaları heykellerini yakından inceledi ve bunlara hayran kaldı.

Kierkegaard’ın nişanlısı Regine Olsen’e yazdığı mektupların Almancaya çevirisiyle yoğun bir şekilde vakit geçirdi; Danimarka edebiyatını (J. P. Jacobsen, Herman Bang) orijinal dilinde okuma denemeleri yaptı.

 

İsveçli yazar Ellen Key, Borgeby’de Rilke ailesiyle bir hafta geçirdi; ardından birlikte Göteborg yakınlarındaki Furuborg’a (James ve Lizzie Gibson’ların malikanesine) geçtiler. Rilke, Ellen Key ile olan mektuplaşmalarında samimi bir dostluk kurarak ona "Du" (sen) diye hitap etmeye başladı.

 

Göteborg’daki yenilikçi eğitim kurumu Samskola’da, yaklaşık iki yüz kişilik bir dinleyici topluluğuna kendi şiirlerinden (Panter, Son Akşam Yemeği, Resimler Kitabı parça ve dize) okumalar yaptı; okulun "altın defterine" düşüncelerini yazdı.

 

9 Aralık 1904’te Kopenhag’dan ayrılarak bir daha dönmemek üzere Kuzey Avrupa’ya veda etti.

 

Aralık 1904’ü eşi Clara ve kızı Ruth ile birlikte Oberneuland’daki stüdyoda geçirdi; Noel'i kutlayarak küçük Ruth'un hediyelerini izledi.

 

Yeni arkadaşlar

İsveç’teki yenilikçi eğitim kurumu "Samskola" üzerine yazdığı makale Zukunft dergisinde yayımlandı; bu eğitim modeli Rilke ve çevresinde Almanya’da benzer bir okul kurma hayalleri uyandırdı.

 

Nisan 1905’te, Saatler Kitabı’nın (Das Stunden-Buch) üç bölümünü (Birinci, İkinci ve Üçüncü Dua Kitabı) kapsayan büyük şiir döngüsünün el yazmasını Insel-Verlag’a teslim etti.

 

Haziran sonundan Temmuz 1905 ortasına kadar Berlin’de kalarak sosyolog Georg Simmel’in derslerini takip etti ve kendisiyle sanat/doğa üzerine derin sohbetler yaptı.

 

Temmuz ortasında Harz Dağları’ndaki Treseburg’da Lou Andreas-Salomé ile yeniden bir araya geldi; ardından Kassel ve Marburg üzerinden Hessen’deki Friedelhausen Şatosu’na geçti.

 

Temmuz sonundan Eylül 1905 başına kadar Kontes Luise Schwerin’in misafiri olarak Friedelhausen Şatosu’nda kaldı. Burada ünlü doğabilimci Baron Jakob von Uexküll ile tanışarak doğa bilimleri ve biyoloji üzerine derinlemesine sohbetler etti, Malte’nin bazı bölümlerini yüksek sesle okudu.

 

Auguste Rodin’den gelen sıcak bir telgraf ve davet üzerine 12 Eylül 1905’te Paris’e vararak Meudon’daki atölye çevresine ve Rodin’in ev sahipliğine geri döndü.

 

Rodin

12 Eylül 1905’te Paris’e dönen Rilke, Meudon’daki atölye çevresinde Rodin’in misafiri oldu; Sèvres Vadisi manzaralı küçük evine yerleşti. Bu dönemi, sanatçının yanında yaşamanın yarattığı devasa bir "güç akışı" ve yaşam sevinci olarak betimledi.

Aylık 200 frank maaşla onun özel sekreterliğini üstlendi; gelen yüzlerce mektubu yanıtlamaya başladı. Bu sayede babasına ve ailesine maddi destek sağlama imkânı buldu.

 

Saatler Kitabı (Das Stunden-Buch)

Carl Ernst Poeschel ve Insel-Verlag işbirliğiyle, 16. yüzyıl dua kitaplarının estetiğinden ilham alınarak hazırlanan üç bölümlük Saatler Kitabı (Das Stunden-Buch) yayımlandı (Aralık 1905). Kitap, Lou Andreas-Salomé’ye ithaf edildi ("Lou’nun ellerine bırakılmıştır").

 

27 Şubat 1906’da konferans turu için Berlin’e varan Clara Rilke, Lou Andreas-Salomé tarafından sıcak bir şekilde karşılandı. Rilke ise Şubat sonu itibarıyla Almanya’daki konferans ve okuma maratonu için hazırlıklarını hızlandırdı.

Mart 1906 başında Berlin, Hamburg ve Bremen’de Rodin ve sanatı üzerine planlanan konferans turuna başladı; Salon Cassirer ve Sanat Derneği’nde Alman dinleyicilerle buluştu.

 

Babasının Prag’da vefat etmesi üzerine (14 Mart 1906) Berlin’den acilen Prag’a giderek cenaze işlemlerini ve miras işlerini eşi Clara ile birlikte organize etti; babasının kabrini Olšany Mezarlığı’ndaki aile mezar odasına defnetti.

 

İlk Ustalık

Meudon’daki özel sekreterlik görevi, dışarıdan gelen iki mektubun yanlış anlaşılması ve Rodin’in ani kararıyla aniden sona erdi (Mayıs 1906). Rilke, Meudon’daki evinden ayrılarak Paris’te Rue Cassette’deki bir otele yerleşti; Rodin ile aralarındaki bu derin kopuşu büyük bir üzüntüyle karşıladı.

 

Mayıs sonunda Paris’i ziyaret eden Ellen Key ile Louvre, Chantilly ve tiyatro gezileri yaptı.

 

Temmuz sonu ve Ağustos 1906 boyunca eşi Clara ve kızı Ruth ile birlikte Furnes, Ypres, Oostduinkerke, Bruges ve Gent’i kapsayan Flandre gezisine çıktı; Hans Memling ve Flaman primitiflerinin sanatından derinlemesine etkilendi.

 

Ağustos sonu ve Eylül 1906’da Kontes Luise Schwerin’in vefatından sonra Friedelhausen Şatosu’nda Faehndrich ailesinin misafiri olarak kaldı; Lahn Nehri’nde gezintiler yaptı.

 

Yunanistan veya Capri’ye gitme hayalleri kurarken, sonbaharla birlikte Berlin’e dönerek Grünewald semtine yerleşti.

 

Capri / 1906-1907

Berlin’den ayrılarak Napoli ve Sorrento üzerinden Capri’ye varan Rilke, kış boyunca Rosenhäusl olarak bilinen Villa Discopoli’nin parkındaki bir köşkte yaşamaya başladı. Frau Faehndrich, Barones Julie von Nordeck zur Rabenau (Nonna) ve Kontes Manon zu Solms-Laubach ile birlikte geçirdiği bu kış akşamlarında Ibsen, Verhaeren, Hermann Hesse (Peter Camenzind) ve Geijerstam eserleri üzerine okumalar ve sohbetler gerçekleştirdi.

 

Capri’de yaşayan Maksim Gorki ile tanışarak sanat, devrim ve edebiyat üzerine sohbetler etti.

Capri’deki bu huzurlu ve izole atmosferde "Gül Çanağı" (Die Rosenschale), "Alkestis", "Mavi Ortanca" gibi Yeni Şiirler koleksiyonunda yer alacak pek çok anıtsal şiirini kaleme aldı.

 

Eşi Clara Rilke’nin Mısır’a (Heluan) yaptığı seyahati mektuplarla yakından takip etti; Mısır ve Nil coğrafyası üzerine okumalar yaptı.

 

Ev sahibi Bayan Faehndrich’in desteği ve İngilizce aslından yola çıkarak Elisabeth Barrett-Browning’in 44 adet aşk sonesini Almancaya çevirdi (Portekizce Soneler).

 

Mısır’dan dönen Clara’yı Napoli’den alarak Capri’ye döndü; evde Mısır objelerinden oluşan küçük bir sergi düzenlediler.

 

Mayıs ortasında Capri’den ayrılarak Napoli’de bir süre kalan Rilke, ay sonunda Roma’ya geçerek Hotel de Russie’de konakladı ve Stefan George’un şiirleri üzerine değerlendirmelerde bulundu.

 

Paris: "Yeni Şiirler" 1907​

Uzun bir yolculuk ve Napoli/Capri deneyiminin ardından Haziran 1907 başında Paris’e dönen Rilke, Rue Cassette 29 numaradaki, daha önce Paula Modersohn-Becker’in de stüdyosunun bulunduğu binadaki odaya yerleşti.

 

Louvre, Bagatelle Kalesi ve Jardin des Plantes’ı (özellikle ceylanları) ziyaret ederek Paris’in sanatsal ve doğal dokusunu yeniden solumaya başladı. Moreau-Nelatón Koleksiyonu’ndaki eserleri ve Manon Lescaut çizimlerini inceledi.

 

Temmuz ve Ağustos 1907 boyunca Flandre gezisi izlenimlerinden (Kule, Bruges, Meryem Ana Alayı), Ceylan ve Sappho'dan Alcaeus'a gibi pek çok anıtsal şiiri kaleme aldı.

 

Yeni Şiirler

Temmuz sonunda Yeni Şiirler’in el yazmasını Anton Kippenberg’e teslim etti; kitabın adı ve içeriği netleştirildi.

 

1905’te hazırladığı Rodin üzerine konferans metnini ("Bir Konferans" / Auguste Rodin) gözden geçirerek Kunst und Künstler dergisinde yayımlanmak üzere hazırladı.

 

Paul Cézanne Sergisi

Ekim 1907’de Sonbahar Salonu’nda açılan Paul Cézanne sergisi, Rilke’nin Paris’teki bu döneminin en sarsıcı ve belirleyici deneyimi oldu. Sergiye neredeyse her gün giderek Cézanne’ın renk ve nesne kullanımını, "nesnel ifade" arayışını derinlemesine inceledi.

 

Eşi Clara’ya yazdığı coşkulu mektuplarda, Van Gogh ve Cézanne öncesi ne kadar az şey bildiğini, artık bir "işçi olma yolunda" ilerlediğini ve sanat karşısında tamamen değiştiğini vurguladı.

 

Cézanne’ın nesnel gerçekliği ile Baudelaire’in Une Charogne (Leş) şiiri arasındaki bağı kurarak, bu tür sarsıcı ve amansız sanatsal ifadelerin modern sanatın gelişimindeki hayati rolünü fark etti.

 

Karşılaşmalar ve İlişkiler / 1907-1908​

Ekim sonu Paris’ten ayrılan Rilke, Nürnberg üzerinden Prag’a geçerek Concordia’da okumalar yaptı; annesini ziyaret etti ve Bohemya’nın hissiyatını yeniden deneyimledi.

 

Hugo Heller’in davetiyle Viyana’da verdiği şiir ve Rodin konferansı büyük bir coşkuyla karşılandı. Etkinlik sırasında geçirdiği ani burun kanamasına rağmen Hugo Hofmannsthal’ın nazik desteğiyle okumasını tamamladı; buradaki başarısı Viyana'daki edebi çevrelerle bağlarını güçlendirdi.

Rodaun’da Hugo Hofmannsthal ile bir araya geldi ve Morgen dergisi için metinler kaleme aldı.

 

Viyana’dan sonra Venedik’e geçerek Zattere’de Romanelli kardeşlerin (Mimi ve Nana) evinde konakladı (Kasım 1907).

Güzel Adelmina (Mimi) Romanelli ile kurduğu yoğun ve romantik dostluk, ilerleyen yıllarda yazacağı mektupların ve Venedik izlenimlerinin temelini oluşturdu.

 

Karl ve Elisabeth von der Heydt’e ithfedilen Yeni Şiirler (Neue Gedichte), Insel-Verlag tarafından Leipzig’de yayımlandı ve Rilke tarafından dostlarına imzalanarak gönderildi.

 

S. Fischer, Rilke’ye Paris’te huzurla çalışabilmesi ve Malte Laurids Brigge’nin Defterleri’ni tamamlayabilmesi için yılda 3000 marklık düzenli bir maddi destek (maaş) teklif etti. Bu teklif, Rilke’nin Insel-Verlag ile olan sözleşme koşulları çerçevesinde yeniden değerlendirildi.

 

Şubat ayının sonunda (1908) Bayan Faehndrich’in misafiri olarak yeniden Capri’deki Villa Discopoli’ye dönen Rilke; burada Hofmannsthal üzerine ön çalışmalar yapmayı, Paul Cézanne projelerini ilerletmeyi ve Malte üzerine yoğunlaşmayı planladı.

Nisan ortasında Capri’den ayrılıp Napoli ve Roma üzerinden Aix-en-Provence’a giderek Cézanne’ın izlerini yerinde inceleme planları yapmaya başladı.

 

Paris: "Yeni Şiirler, İkinci Bölüm" 1908​

Mathilde Vollmoeller’den devraldığı Rue Campagne-Première 17 numaradaki stüdyoda çalışmaya başlayan Rilke, bir yandan da eşi Clara ile Paris’teki yeni yaşam alanlarını organize etti.

 

Elizabeth Barrett-Browning’den yaptığı ve Capri günlerinde şekillenen çeviri Insel-Verlag tarafından yayımlandı. Kitap, ani bir vefatla kaybedilen Alice Faehndrich’in anısına ithaf edildi.

 

Rue de Varenne 77 numaradaki tarihi Hôtel Biron’a (bugünkü Rodin Müzesi) taşınan Rilke, buradaki terk edilmiş ve bahçeye açılan odalarda Rodin ile komşu oldu (Ağustos 1908); ikisinin yalnızlığı arasında adeta bir sınır taşı gibi sağlam bir dostluk bağı kuruldu.

 

Yaz boyunca Rue de Varenne ve çevresinde "Arkaik Apollon Gövdesi", "Venedik Sabahı", "San Marco", "Adem ve Havva" ve "Zafer İçindeki Buda" gibi Yeni Şiirler, İkinci Bölüm’ü oluşturacak anıtsal şiirlerin son kısımlarını kaleme aldı.

 

Yeni cildin el yazmasını Leipzig’deki Anton Kippenberg’e göndererek cildin başlığını ve iki kitap arasındaki paralelliği değerlendirdi. Rodin’e ithaf konusundaki dil tartışmaları sonucunda ithaf "Büyük Dostum Auguste Rodin’e" şeklinde sadeleştirildi.

 

Cézanne ve Malte İlişkisi

Paul Cézanne’ın resim sanatındaki nesnel yaklaşımı ile yazmakta olduğu Malte Laurids Brigge’nin Defterleri arasındaki köprüyü kurdu. Clara’ya yazdığı mektuplarda, Cézanne’ın mücadelesi ile Malte’nin trajik sonu/ölümü arasında derin bir paralellik gördüğünü vurguladı.

 

Bettine von Arnim’in mektuplarını inceledi; Gaspara Stampa, Sappho ve Marianna Alcoforado gibi tutkulu ve trajik aşklarıyla bilinen kadın yazarlar/figürler üzerine yoğun bir entelektüel ilgi geliştirdi.    

 

31 Ekim – 2 Kasım 1908 tarihlerinde, doğum yaptıktan hemen sonra trajik biçimde hayatını kaybeden dostu ressam Paula Modersohn-Becker’in anısına anıtsal Requiem’ini yazdı.

 

Kasım başında, intihar eden Kurt Kontu genç şair Kalckreuth için ikinci ağıtını kaleme aldı. Her iki Requiem’i de bağımsız birer kitap olarak Insel-Verlag’a teslim etti.

 

Çevresinden gelen "yapaylık" ve "soğukluk" eleştirilerine karşı kendi sanatsal disiplinini ve amansız nesnel ifade arayışını kararlılıkla savundu.

 

Rue de Varenne’deki tarihi binada ve karla kaplı bahçesinde kışın tadını çıkardı. Rodin ile dostluğu karşılıklı derin bir saygı çerçevesinde sürdü.

Yılın son günlerinde yayıncısı Anton Kippenberg’e yazdığı raporda, zamanının çoğunu Malte Laurids Brigge’nin yazmasına adadığını ve eserin sağlam adımlarla ilerlediğini bildirdi.

 

1897–1898 yıllarında kaleme aldığı Mir zur Feier derlemesindeki şiirleri gözden geçirerek yeni eklemelerle baskıya hazır hale getirdi; kitabın adını Erken Şiirler olarak değiştirmeyi planladı.

 

Paris: "Malte Laurids Brigge'in Notları"

Yılın başlarında Malte Laurids Brigge’nin Notları’nı bitirdiğinde adeta ölecekmiş gibi hissettiğini belirterek eser üzerinde büyük bir titizlikle çalıştı.

 

Mayıs sonubda Clara ile birlikte Provence bölgesine (Arles, Aix-en-Provence ve Saintes-Maries-de-la-Mer) seyahat etti. Saintes-Maries’deki çingenelerin ve hacıların gece nöbetlerinden, kilisedeki ayinlerden ve deniz kenarındaki atmosferden derinlemesine etkilendi.

 

Nisan ayında Paris’i ziyaret eden Lou Andreas-Salomé ile görüşerek Yeni Şiirler ve Requiem üzerine fikir alışverişinde bulundu.

 

Avusturya Bauernfeld Ödülü'nden gelen para sayesinde Kara Orman’daki Bad Rippoldsau kaplıcalarında tıbbi gözetim altında bir kür tedavisi gördü; yolda Strasbourg Katedrali’ni ziyaret etti.

 

Tedavi sonrasında güneye inerek Avignon’daki Palais des Papes’i (Papalık Sarayı) ve taşlık, ıssız Les Baux kasabasını ziyaret etti. Bu tarihî ve coğrafi mekânlar, ileride Malte’nin son bölümlerindeki israfçı oğul anlatımlarına ve tasvirlerine güçlü birer zemin oluşturdu.

 

Rilke, dağınık haldeki cep defterleri ve eski taslaklardan oluşan Malte metnini tutarlı ve kesintisiz bir kopyaya dönüştürmek amacıyla Anton Kippenberg’den Leipzig’de bir kopyacı/sekreter desteği istedi. Kippenberg’in daveti üzerine kış seyahatinden önce Leipzig’e gitmeye karar verdi.

 

Kont Harry Kessler’in önerisiyle André Gide’in Dar Kapı (La Porte étroite) romanını okudu; eserin incelikli anlatımına ve tekniğine büyük bir hayranlık duydu.

 

Rudolf Kassner’in aracılığıyla Prenses Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe’den ilk mektubu alan Rilke, Paris’teki Liverpool Oteli’nde Kontes de Noailles ile birlikte çay içmeye davet edildi (Aralık 1909).

Uzun süren yalnızlığının ardından bu yeni ve zarif çevreyle bağ kuran Rilke, Prenses Taxis ile hayatının sonuna kadar sürecek (yaklaşık 460 mektuptan oluşan) yakın bir dostluk ve yazışma ilişkisi başlattı.

 

Rue de Varenne’deki (Palais Biron) yüksek oval odasındaki ikametini sonlandırarak eşyalarını binadaki bir odada depoladı.

 

Yaratıcı Krizin Başlangıcı / 1910

Paris’ten ayrılarak Leipzig’e giden Rilke, Anton Kippenberg’in desteğiyle dağınık notlar halindeki Malte Laurids Brigge’nin Notları’nı sekretere dikte ederek tutarlı bir metne dönüştürdü ve 25 Ocak’ta tamamladı.

Mart ayında provaları tamamlanan eser, 31 Mayıs 1910’da Insel-Verlag tarafından Leipzig’de iki cilt halinde yayımlandı. Bu süreçte Berlin ve Weimar’da Hofmannsthal, Gerhart Hauptmann ve Harry Kessler gibi isimlerle bir araya geldi.

 

Duino ve Venedik Seyahatleri

Prenses Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe’nin davetlisi olarak Trieste yakınlarındaki Duino Şatosu’nu ilk kez ziyaret etti (Nisan 1910); burada Rudolf Kassner ile de bir araya geldi.

 

Oberneuland ve Franzensbad’daki anne ziyareti sonrasında Bohemya’daki Janowitz Şatosu’nda Nädherny kardeşlerin (Sidonie, Johannes ve Carl) misafiri oldu. Park ağaçları, Kierkegaard okumaları ve sakin kırsal yaşam, Rilke için ruhsal bir "dönüm noktası" oldu ve Malte yazımındaki şiddetli gerilimi bir nebze hafifletti.

 

Janowitz sonrası Münih ve Köln’e geçen Rilke, burada İslam sanat sergilerini inceledi ve Doğu’ya (Cezayir/Tunus) yapılacak büyük bir seyahat teklifini değerlendirmeye başladı.

 

Paris’teki Palais Biron’daki dairesinden ayrılarak Kuzey Afrika’ya (Cezayir) yönelik seyahat planlarını kesinleştirdi; Rue Michelet üzerindeki Hotel Saint-Georges’a yerleşmek üzere yola çıktı.

Yılın sonlarına doğru gelen Lev Tolstoy’un ölüm haberi (20 Kasım 1910), Rilke’yi derinden etkileyen ve dönemin ruh hâlini yansıtan önemli olaylardan biri oldu.

 

Kuzey Afrika'ya Yolculuklar

Aralık 1910’da Marsilya’dan gemiye binen Rilke, Cezayir ve El-Kantara üzerinden Biskra’ya geçerek Doğu dünyasının atmosferini soludu; Arapça öğrenmeye ve bu coğrafyanın diline yakınlık duymaya başladı.

Tunus çarşılarını ve parfümerileri inceledikten sonra İslam’ın kutsal şehirlerinden biri olan Kayrevan’ı ziyaret etti; buradaki beyaz doku ve mezarlıklar arasında derin izlenimler edindi.

Mısır’a geçerek "Büyük Ramses" gemisiyle Nil nehir turuna katıldı. Bedraschen’de devasa granit heykelleri, Assiut ve Luksor’u, dolunay altında Sfenks’i ve Karnak Tapınağı’nın sütunlarını inceledi.

Nil’in batı yakasındaki Krallar Vadisi’ni ziyaret etti ve Philae adasından geniş rezervuarlara doğru yelkenli mavnalarla seyahat etti.

Kahire’deki yoğunluktan ötürü yaklaşık üç hafta hasta kalan Rilke, arkadaşları May ve Baron Knoop’un Helouan’daki Al Hayat Oteli’nde misafir edilerek sağlığına kavuşmaya çalıştı.

Mısır seyahati sırasında birikimlerinin tükenmesi üzerine Anton Kippenberg’den ve dostlarından (Hofmannsthal, Prenses Taxis, Harry Kessler) Paris’e dönüş ve sonrasındaki geçimi için mali yardım talebinde bulunmak zorunda kaldı.

Kahire’den ayrılıp Avusturyalı Lloyd gemisiyle Mora Yarımadası ve Yunan adalarından geçerek Venedik’e ulaştı; Luna Oteli’nde konaklayarak burada bulunan Prenses Marie von Thurn und Taxis ile görüştü.

Deniz yolculuğunun ardından Nisan başında Paris’e dönerek biriken işlerini ve yayınevi ilişkilerini yeniden ele aldı.

 

Paris'e Dönüş: 1911

Nisan ayında Paris’e dönen Rilke; Versailles, Ingres, Rembrandt ve Maillol’ün Marly-le-Roi’deki heykellerini ve sergilerini inceledi.

Maurice de Guérin’in Centaur (Le Centaure) yapıtını ve anonim bir Fransız vaazı olan De l'amour de Madeleine’i Almancaya kazandırdı. Ayrıca Saint Augustine’in İtiraflar (Confessiones) metni üzerinde Latincesinden çeviri çalışmaları yürüttü.

André Gide ve Mme Mayrisch de Saint-Hubert tarafından Malte’den iki bölüm Fransızcaya çevrilerek Nouvelle Revue Française dergisinde yayımlandı.

 

Paris’te yoksul ve genç bir Fransız kadın olan Marthe Hennebert ile tanışarak ona destek olmaya çalıştı. Marthe, Rilke’nin bu dönem yazdığı çeşitli lirik parçalara ve bale/sahne taslaklarına ilham kaynağı oldu.

 

Katharina Kippenberg ve Anton Kippenberg vasıtasıyla Shakespeare oyunlarını (Hamlet, Macbeth, Kral Lear, Fırtına) ve Keats’in şiirlerini inceledi.

 

Dottor Serafico

Temmuz ve Ağustos aylarında Bohemya’daki Lautschin Şatosu’nu ikinci kez ziyaret ederek Prenses Marie von Thurn und Taxis’in misafiri oldu. Prenses bu dönemden itibaren kendisine sevgi dolu bir niteleme ile "Dottor Serafico" olarak hitap etmeye başladı.

 

Ağustos ayı sonunda Prenses ve Prens Taxis ile Naumburg, Weimar ve Leipzig’i kapsayan bir otomobil seyahati yaptı. Weimar’da Goethe’nin evini ve Christiane Neumann (Euphrosyne) hatırasını ziyaret etti.

 

Son Bohemya Yolculuğu​

Rilke, amcası Jaroslav’ın Prag’daki hukuk bürosunu devralan Dr. Josef Stark ile yazışarak merhum kuzeni Irene von Kutschera (von Rilke) mirasından pay alma haklarını görüştü. Ancak bu paranın ödenmesi 19 Temmuz 1912 tarihine kadar gerçekleşmeyecektir.

 

On yaşına basan Ruth’un okul durumu nedeniyle Oberneuland’da kalması imkânsız hale gelmişti. Bu sebeple Clara ve Ruth için Münih’te kalıcı bir yaşam düzeni kurulması kararlaştırıldı.

 

Rilke, söz konusu miras beklentisine dayanarak Ruth’a 5.000 kron verilmesini sağlama gayretine girdi. Aile içi ön ödeme talepleri ve yeğeni Oswald von Kutschera’nın devreye girmesiyle süreç çözüme kavuşturuldu ve ödemelerin Münih’te (Ottostrasse 1) Clara R.’ye yapılması sağlandı.

 

Duino: İlk Ağıtlar

Ekim 1911 sonunda Paris’ten ayrılarak Prenses Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe’nin Adriyatik kıyısındaki görkemli kalesi Duino’ya yerleşti; burayı insan varoluşunun uçsuz bucaksız bir burnu ve sığınağı olarak tanımladı.

Akşamları Prenses ile birlikte Dante’nin Yeni Hayat (Vita Nuova) eserini okudu. Kasım ayında ise Rusya ve Doğu üzerine derinlemesine sohbetler ettiği Rudolf Kassner Duino’ya konuk oldu.

 

Prag’daki avukatı Dr. Stark ile iletişimde kalarak Clara R. ile dostane bir şekilde boşanma süreçlerini ve Ruth’un geleceğini, miras paylaşımlarını yasal bir zemine oturtmaya çalıştı.

 

Heinrich Vogeler’in eski projelerinden ve resim sanatındaki motiflerden ilham alarak, 15–22 Ocak 1912 tarihleri arasında Meryem’in Hayatı (Das Marien-Leben) adlı küçük lirik döngüyü kaleme aldı ve el yazmasını Katharina Kippenberg’e ithaf etti.

 

21 Ocak 1912 tarihinde, kalenin surları arasında yürürken duyduğu esinle ilk ağıtın ünlü dizelerini ("Eğer haykırsaydım, emri veren/başlatan beni duyar mıydı?") yazdı ve hemen Prenses Taxis’e gönderdi.

 

Ocak sonu ve Şubat başında İkinci Ağıt’ı ("Her melek korkunçtur...") tamamlayıp Üçüncü Ağıt’ın çalışmalarına başladı. Bu eserler, Hofmannsthal ve Kassner gibi isimler tarafından büyük bir hayranlıkla karşılandı.

Rilke, Rudolf Kassner’i Kierkegaard’ın manevi bir çocuğu olarak tanımlarken; Kassner’in engelliliğini Kierkegaard’daki "melankoli" kavramına benzetti.

Muratori’nin İtalyan Tarihi Yıllıkları’nı günde yedi-sekiz saat okuyarak XIV. yüzyılın toplumsal ve insani dokusuna derinlemesine bir hayranlık duymaya başladı; bu okumalar Carlo Zeno projesi için de bir sığınak oluşturdu.

Duino’da derlediği mektup ve not dizisini "Tanrı şair olarak; tarihten önce gelen şarkıcı" başlıklı önsözle şekillendirdi.

 

Hugo Hofmannsthal, Jedermann (Herkes) adlı eserini, "R.M.R.’nin anısına ve Duino Ağıtı’na karşılık bir hediye olarak" Duino'ya gönderdi.

 

Rilke’nin çevirisini yaptığı 17. yüzyıla ait anonim Fransız vaazı Magdalena’nın Aşkı, Mart 1912’de Insel-Verlag tarafından yayımlandı ve ilk kopyası Lou Andreas-Salomé’ye ithafıyla gönderildi.

 

Dr. Stark ile yapılan yazışmalar sonucunda Clara R. ile dostane bir şekilde yürütülen boşanma davasının Viyana’daki mahkemeye ve avukat Dr. S. Theimer’e devredilmesi kararlaştırıldı.

Clara ve Ruth’un Münih’e yerleşme süreçleri netleşirken; Ruth’un Odenwald Okulu’na gönderilmesi yönündeki planlar masaya yatırıldı ancak Clara’nın itirazıyla bu plan değişti, buna karşın eğitim için ayrılan fonlar korundu.

 

Venedik’e giden Rilke Lido’daki deniz atmosferinin ve hava banyolarının sinirlerine ve zihnine iyi geldiğini, kendisine kahramanca bir huzur verdiğini belirtti. Nisan ortasında yeniden Duino’ya dönerek İkinci Ağıt’ın provalarına odaklandı.

 

Venedik'te Yaz 1912

Mayıs başında Venedik’e gelerek Zattere’ye yerleşen Rilke, Agapia (Pia) Valmarana ile dostluğunu sürdürdü ve Carlo Zeno araştırmalarına devam etti.

 

Temmuz başında efsanevi İtalyan aktris Eleonora Duse ve yazar Lina Poletti ile bir araya geldi. Rilke, Duse’nin krizlerine ve içsel çatışmalarına tanıklık ederek onunla uzun sohbetler gerçekleştirdi; bu karşılaşmayı yıldızların ebedi yasasına göre gerçekleşen bir buluşma olarak niteledi.

 

Kornet Christoph Rilke’nin Aşk ve Ölüm Destanı, yeni başlatılan 50 pfenniglik Insel-Bücherei serisinin ilk cildi olarak basıldı ve üç hafta gibi kısa bir sürede 8.000 kopya satarak beklenmedik devasa bir başarı elde etti.

 

Anton Kippenberg, Görüntüler Kitabı’nın (Das Buch der Bilder) yayın haklarını Axel Juncker’den devralarak Rilke’nin tüm temel eserlerini Insel-Verlag çatısı altında toplamayı başardı.

 

Eylül ortasında Prenses Marie von Thurn und Taxis ile birlikte yeniden Duino Kalesi’ne geçti.

Eylül sonu ve Ekim başında Duino’da Prenses Taxis ve Prens Paşa ile birlikte düzenlenen üç ayrı medyumsal seansa katıldı. Seansların tutanaklarını bizzat tutan Rilke, "bilinmeyen kadın" olarak adlandırılan kaynağın yönlendirmesiyle İspanya’ya, özellikle Toledo’ya gitme kararını kesinleştirdi.

 

Ekim ayında Münih’te kızı Ruth, eşi Clara, Sidonie Nädherny ve annesiyle vakit geçirdi; El Greco’nun Laocoön tablosunu inceledi, Jakob Wassermann ve Annette Kolb ile buluştu.

Ekim sonuna doğru İspanyolca dersleri aldıktan sonra Paris’teki Rue Campagne-Première 17 adresindeki eski stüdyosunu kiralayarak arkasına bakmadan İspanya (Bayonne - Toledo) yolculuğuna başladı.

 

İspanya'da 1912-1913​

Kasım başında Madrid üzerinden Toledo’ya varan Rilke; köprüleri, katedrali ve El Greco’nun resimlerine ilham veren coğrafi yapıyı büyük bir hayranlıkla inceledi. Burayı ruhani bir sığınak olarak nitelendirdi.

Soğuk hava nedeniyle Toledo’dan ayrılarak Cordoba ve Sevilla’ya geçti. Cordoba’daki camiden duyduğu hayal kırıklığını ve Sevilla’daki yaşlılar bakımevi izlenimlerini mektuplarına yansıttı.

9 Aralık’ta Ronda’ya vararak Reina Victoria Oteli’ne yerleşti; yüksek dağ havası ve İspanyol coğrafyasının atmosferi altında uzun yürüyüşler yaptı.

 

Ronda’da geçirdiği bu dönemde, El Greco’nun eserlerinin de etkisiyle "İspanyol Üçlemesi"ni kaleme aldı ve Duino taslaklarına dayanarak Altıncı Ağıt’ın ilk bölümlerini yazdı.

Bu süreçte kaleme aldığı notlarda, melek kavramının tıpkı El Greco'nun eserlerindeki gibi masalsı olmaktan çıkıp ruhsal varoluşun kaynağına dönüştüğünü vurguladı.

 

Ocak 1913’te Adalbert Stifter’in eserlerini (Akbaba, Condor, Bekar) büyük bir ilgiyle okumaya başladı ve Avusturya edebiyatındaki bu derin nesir akışına hayranlık duydu.

Prado Müzesi’nde El Greco ve Goya’nın eserlerini büyük bir tutkuyla inceledikten sonra Şubat ayı sonlarında İspanya gezisini sonlandırdı.

 

Paris: 17 Rue Campagne-Prömiyeri

Şubat 1913 sonunda İspanya’dan Paris’e dönen Rilke, Rue Campagne-Première 17 numaradaki stüdyosunu kurdu. Paris’e dönüşünü derin bir sevinç ve uyum hissiyle karşıladı.

 

Yoksul ve yetenekli genç kadın Marthe Hennebert ile ilişkisini sürdürdü. Onu koruma altına almaya çalışsa da Marthe’ın yaşadığı çalkantılar ve belirsiz gelecek arayışları Rilke için büyük bir içsel sorumluluk ve endişe kaynağına dönüştü.

 

Mart ortasında Romain Rolland, Emile Verhaeren ve Stefan Zweig ile bir araya gelerek dostluk kurdu. Rolland ile müzik, ağıtlar ve Jean-Christophe romanı üzerine sohbetler gerçekleştirdi.

Rilke bu dönemde Portekizli Rahibe Marianna Alcoforado’nun mektuplarını (Portekizce Mektuplar), Louise Labé’nin sonelerini ve Jens Peter Jacobsen’in şiirlerini Almancaya çevirdi.

Lirik üretiminde "İsa’nın Cehenneme İnişi", "Narkissos", "Emmaus" ve Ağıtlar çemberine ait çeşitli parçalar şekillendi.

Klopstock’un Mesih (Der Messias) yapıtını temin etti; ayrıca Adalbert Stifter’in nesir dünyasını incelemeye devam etti.

 

Duino döneminde kaleme alınan Meryem’in Hayatı (Das Marien-Leben), Mayıs 1913’te Insel-Bücherei serisinin 43. numaralı kitabı olarak, Henry van de Velde’nin kapak tasarımıyla basıldı. Rilke eseri Heinrich Vogeler’e ithaf etti.

 

Anton Kippenberg ile birlikte Rodin’i Meudon’daki atölyesinde ziyaret etti. Ancak Rodin’in kitabın illüstrasyon fotoğraflarını son anda geri çekmesi ve çıkan anlaşmazlıklar nedeniyle sekiz yıl önceki kopuşa benzer, telafisi zor yeni bir gerginlik yaşandı.

Anton Kippenberg, Günlük Yaşam (Das tägliche Leben) oyununun telif haklarını da satın alarak Rilke’nin tüm eserlerini eksiksiz biçimde Insel-Verlag çatısı altında toplamayı başardı.

 

Mayıs sonunda Sidonie Nädherny’nin erkek kardeşi, Rilke’nin Janowitz’deki yakın dostu Johannes von Nädherny Münih’te intihar etti.

Bu kayıp ve Rodin ile yaşanan kopuş, Rilke’nin Haziran başında derin bir ruhsal kriz ve sinir çöküntüsü yaşamasına yol açtı.

 

1913'te Almanya'da Huzursuz Bir Yolculuk​

Kara Orman’daki Rippoldsau’da geçirdiği sakin haftalarda Meryem’in Hayatı’nın dağıtımıyla ilgilendi, Louise Labé sonelerini çevirdi ve Selma Lagerlöf’ün eserlerini okudu.

Temmuz başında Göttingen’e geçerek Lou Andreas-Salomé ile bir araya geldi; lirik taslakları ve Narkissos ile ilgili çalışmalarını paylaştı.

 

(Ağustos) Baltık Denizi kıyısındaki Heiligendamm’da Von Nostitz ailesiyle buluştu; deniz havası eşliğinde Tolstoy ve genç şair Franz Werfel’in şiirlerini okudu.

Eylül’de Münih’te düzenlenen Psikanalitik Kongre’ye katılarak Sigmund Freud ile tanıştı, Lou Andreas-Salomé ve annesiyle vakit geçirdi.

Dresden yakınlarındaki Hellerau’da Paul Claudel’in L’annonce faite à Marie (Meryem’e Müjde) adlı oyununun prömiyerine Lou Andreas-Salomé, Kippenberg ve Werfel ile birlikte katıldı.

 

Paris'te Son Çalışma Saatleri

Ekim 1913’te Paris’e dönen Rilke, stüdyosuna yerleşerek Rue du Vieux-Colombier’deki yeni tiyatro sahnesini ve edebi etkinlikleri takip etmeye başladı.

Heinrich von Kleist’in eserlerini (Homburg Prensi, Käthchen von Heilbronn) ve Adalbert Stifter’in nesirlerini büyük bir hayranlıkla inceledi; bu metinleri kendi yalnızlığı ve içsel sağlığı için birer sığınak olarak gördü.

 

Kasım sonu ve Aralık başında André Gide’in Le Retour de l’enfant prodigue (Müsrif Oğlu) adlı eserini Almancaya çevirdi ve metni Insel-Bücherei serisine dahil edilmesi için Anton Kippenberg’e iletti.

Gide ile Michelangelo, Dante ve çeviri detayları üzerine yazışmalarını sürdürdü.

 

Rabindranath Tagore’un eserleriyle ve Gitanjali çevirileriyle ilgilendi; ayrıca Alman romantiklerinin mektuplarını (Bettina von Arnim, Caroline) okudu.

 

1913 yılının sonuna doğru Onuncu Ağıt’ın orijinal versiyonunu tamamladı.

 

Geceye (An die Nacht) Şiirleri

Bu süreçte "Geceye" başlığı altında toplanan ve "Büyük gece. Sık sık ona hayran kaldım..." gibi dizelerle şekillenen gece düşüncelerini ve şiir taslaklarını kaleme aldı.

 

Ocak 1914’te Prenses Taxis’e yazdığı mektupta, Marcel Proust’un yeni yayımlanan Swann’ın Yolu (Du côté de chez Swann) romanını övdü; eserdeki çocukluk hafızasını ve psikanalitik keşifleri büyük bir ilgiyle karşıladı.

 

Gide’in Roma’daki İspanyol Merdivenleri yakınlarında bulunan John Keats’in ölüm evindeki küçük müzeden ve Joseph Severn’in Keats’in ölüm döşeğindeki ünlü çiziminden bahsetmesi Rilke’yi derinden etkiledi; bu vesileyle Keats’in ölümüne dair bir şiir kaleme aldı.

 

Magda von Hattingberg ("Benvenuta") ile Tanışma

Henüz şahsen tanışmadığı ancak kendisine mektup yazan piyanist Magda von Hattingberg ile aralarında kareli kağıtlar üzerinde 140 sayfayı bulan, bir tür günlük niteliğindeki devasa bir yazışma süreci başladı (Ocak - Şubat 1914).

 

Rilke, özlediği ruhu ve sanatsal yakınlığı Magda von Hattingberg’de bulduğuna inanarak ona "Benvenuta" adıyla hitap etmeye başladı; Şubat başlarında onu görmek üzere Berlin’e hareket etti.

 

Caroline Schelling’in mektuplarını (Caroline: Briefe aus der Frühromantik) ve Jung-Stilling’in gençlik hatıralarını büyük bir dikkatle inceleyerek romantik dönemin ruh köklerini araştırdı.

 

1914'te Yola Çıkış

Magda von Hattingberg ile şahsen görüşmek üzere Paris’ten Berlin’e giden Rilke, buradaki Hospiz des Westens ve Hubertusallee’de konakladı.

Berlin’de ünlü müzisyen Ferruccio Busoni ile tanıştı ve Busoni’nin provasına katıldı. Ardından Mart ayında Busoni ve Magda von Hattingberg ile birlikte Münih’e giderek Franziska Bruckmann, Eduard von Keyserling ve Rudolf Kassner ile bir araya geldi.

Nisan ortasında Simplon Geçidi üzerinden Milano ve Venedik yoluyla Duino Kalesi’ni ziyaret etti. Prenses Marie von Thurn und Taxis ve Rudolf Kassner ile buluştuğu bu seyahat, Rilke’nin Duino’ya yaptığı son ziyaret oldu.

 

Paris’e döndükten sonra Henri Bergson’un felsefi eserlerini ve Maeterlinck’in yazılarını inceledi.

Paris'teki sol kıyı ormanlarında ve orman göletinden ilham alarak, "Çünkü bu benim dünyaya karşı doğam..." dizesiyle başlayan ve dış dünyaya yönelik bakışın içsel doluluğa dönüştüğü Dönüm Noktası şiirini kaleme aldı.

 

Berlin ve Londra çevresinden dostların (Franz Werfel dahil) katkısıyla Rilke’ye maddi bağımsızlık sağlamak amacıyla bir yardım fonu oluşturulması planlandı.

 

Temmuz ortasında Göttingen’e giderek Lou Andreas-Salomé ile buluştu; Ağıtlar’ın kopyalarını paylaştı.

 

Tam bu günlerde Brenner dergisi editörü Ludwig von Ficker, genç filozof Ludwig Wittgenstein’ın Avusturyalı ihtiyaç sahibi sanatçılara (Rilke ve Georg Trakl dahil) 20'şer bin kron bağışlama kararını aldı.

 

Anton Kippenberg’i ziyaret etmek üzere Leipzig’e geçen Rilke, 28 Temmuz 1914’te Saraybosna suikastının ardından Birinci Dünya Savaşı’nın resmen ilan edilmesiyle birlikte Fransa’ya geri dönme imkânını yitirerek Almanya’da mahsur kaldı.

 

Savaşın ilk yılları: Münih ve Berlin

Genel toplumsal coşku ile kendi bireysel yalnızlığı ve eylemsizliği arasında derin bir içsel çelişki yaşadı.

Isar vadisindeki Irschenhausen’de (Landhaus Schönblick) geçirdiği süre zarfında Norbert von Hellingrath’ın hazırladığı Hölderlin baskılarını ve Hyperion’u yanından ayırmadı.

 

Tüberküloz hastası olan ve ölüm döşeğindeki yakın dostu Alfred Walter Heymel’i Wiesbaden’de ziyaret ederek onun son anlarına tanıklık etti.

 

Aralık 1914 başlarında Berlin, Bendlerstrasse’de Messel tarafından inşa edilen evde kendisine harika bir daire buldu ve özel ayakta çalışma masasını kurdu.

 

Lord Mitford’dan boşanan Marianne Mitford ile Berlin’de tanıştı; Aralık ayının ortalarında Pariser Platz yakınlarındaki evine taşınarak Berlin’de yeni bir geçici düzen kurma denemesine girişti. Noel’i Berlin’i ziyaret eden Lulu Albert-Lazard ile birlikte geçirdi.

 

1915 / Askere Çağrılana Dek

Berlin’deki Bendlerstrasse deneyiminden sonra Münih’e (Finkenstrasse 2) dönen Rilke, burada dış dünyadaki savaş dehşetine karşı sıkı bir okuma ve çalışma rejimi benimsedi.

Ludwig von Ficker’e yazdığı mektuplarda, 3 Kasım 1914’te Krakov’da hayatını kaybeden şair Georg Trakl’ın eserlerine ve Rüyadaki Sebastian şiir kitabına duyduğu derin hayranlığı dile getirdi.

 

Lou Andreas-Salomé, Münih’i ziyaret ederek Finkenstrasse’deki dairede Rilke’ye konuk oldu; ikili bu dönemde hem psikolojik çözümlemeler hem de yoğun edebi paylaşımlarda bulundu.

Mayıs 1915 ortalarında Rilke’nin askerlik hizmetinden resmi olarak muaf olduğu netleşti. Bu süreçte Thomas Mann, Annette Kolb ve Alfred Schuler’in çevresindeki kültürel ve entelektüel tartışmaları takip etti.

 

Finkenstrasse’den ayrılan Rilke, Haziran 1915’te Hertha Koenig’in Widenmayerstrasse’deki, ünlü Picasso tablosu Saltimbanques’un (Hokkabazlar) da bulunduğu evine taşındı.

 

Münih’te Georg Büchner’in Wozzeck oyununun sahnelenişini izleyerek Büchner ve Strindberg’in dramatik evrenleri üzerine değerlendirmeler yaptı; ayrıca Paul Klee’nin renkli çizimlerini inceleme fırsatı buldu.

 

Savaşın insanlığı ve sanat dünyasını getirdiği nokta karşısında derin bir sorgulama yaşayarak, sanatın insanı dönüştürmedeki yetersizliğini ve dünyanın durumunu eleştirel bir gözle masaya yatırdı.

 

Henri Poincaré’nin eserleri (Science et Méthode vb.) aracılığıyla matematik çalışmaya yöneldi; Gustave Flaubert’in mektuplarını ve romanlarını (Duygusal Eğitim) yeniden keşfederek entelektüel sığınağını genişletti.

 

Ekim 1915’de Widenmayerstrasse’den ayrılarak İngiliz Bahçesi yakınındaki Villa Alberti’ye (Keferstrasse 11) yerleşti; burada Bellman şarkıları ve Mısır antik eserleri (Meksika ve Michelangelo çalışmaları) üzerine yoğunlaştı.

 

Paris’te Rue Campagne-Première’de bıraktığı eşyalarının, kitaplarının, Rodin ve Duse’den gelen mektuplarının ve on yıllık el yazmalarının kira borçları nedeniyle açık artırmayla satıldığını öğrendi. Bu haber Rilke’de derin bir sarsıntı yarattı. Bu haberi Stefan Zweig aracılığıyla Romain Rolland’dan aldı.

 

Ludwig von Ficker aracılığıyla Trakl’ın şiir dünyasıyla bağ kurdu; Trakl’ın kaderini ve ayna görüntüleri gibi ortaya çıkan deneyimini büyük bir hassasiyetle inceledi.

 

21–23 Kasım 1915 tarihlerinde, karısı Clara’ya Dürer’in Kıyamet gravürünü armağan ettiği günlerde, "Ey Hayat Ağaçları, ey kış ne zaman gelecek?..." dizesiyle başlayan ve daha sonra Dördüncü Ağıt olarak anılacak olan eserini kaleme aldı.

 

Askerlik Kabusu

Yeniden yapılan askerlik muayenesinde silahlı Landsturm hizmetine uygun bulunarak 4 Ocak 1916’da Kuzey Bohemya’daki Turnau’ya (Trutnov / Turnov) rapor verme emri aldı. Bu durum, eski akciğer rahatsızlığı ve sinirsel çöküntü geçmişi olan şair için büyük bir yıkım yarattı.

 

Philipp Schey, Prens Alexander von Thurn und Taxis ve Stefan Zweig gibi dostlarının ve Viyana çevresinin desteğiyle, Turnau’daki kışla eğitiminden kaçarak Viyana’daki Savaş Arşivleri (Kriegsarchiv) bünyesinde bir büro pozisyonuna atanmak için yoğun bir diplomatik ve idari çaba başlattı.

 

Aralık ortasında Viyana’ya (Victorgasse 5) geçerek Prenses Marie von Thurn und Taxis ile birlikte kaldı; Savaş Bakanlığı ve Eğitim Bakanlığı nezdinde girişimlerde bulunurken Karl Kraus’un okuma etkinliklerini takip etti.

 

Stefan Zweig ile görüşerek Paris’teki el yazmalarının ve mektuplarının tamamen kaybından duyduğu üzüntüyü paylaştı. Yeni yıla (1 Ocak 1916) Sidonie Nädherny ile Viyana’da girdi.

 

Viyana'da Askerlik Hizmeti

Baumgarten Kışlası’ndaki zorlu piyade eğitiminden, Baron Redwitz ve Savaş Arşivleri’nin talebi sayesinde kısa sürede kurtulan Rilke, Ocak ayı sonlarında Viyana Savaş Arşivleri’ne (Kriegsarchiv) atandı.

 

Stefan Zweig, Franz Theodor Csokor ve Rudolf Hans Bartsch gibi isimlerle aynı çatı altında çalıştı. Başlangıçta kısa savaş öyküleri yazma görevi verilse de, daha sonra bu işin doğasına uyum sağlayamayarak maaş bordrolarını rasterleştirme ve katalog kartları yazma gibi geometrik titizlik gerektiren sekreterlik işleriyle ilgilendi.

 

Viyana’da kaldığı süre zarfında Karl Kraus ile sık sık bir araya gelerek Cafe Imperial’de buluştu, Kraus’un okuma etkinliklerini ve eleştirel duruşunu yakından takip etti.

 

Dr. Oskar Reichel’in evinde Kokoschka’nın resimlerini yakından inceledi; ressamın eserlerinden ve Der gefesselte Kolumbus (Zincirlenmiş Kolomb) portföyünden büyük bir sanatsal etki aldı.

 

Mart sonunda Hugo von Hofmannsthal’ı Rodaun’daki evinde ziyaret ederek edebiyat, sanat ve Picasso’nun eserleri üzerine derin sohbetler gerçekleştirdi.

 

Viyana çevresindeki dostlarının (Prenses Taxis, Philipp Schey ve Albay Veltze) yardımıyla arşivdeki görevini sürdürürken, sağlık durumunun (eski akciğer hasarı ve sinirsel yorgunluk) da etkisiyle terhis edilmek için girişimlerini sürdürdü.

 

Mayısta Viyana’ya gelen ressam Lulu Albert-Lazard’ın teklifini geri çeviremeyerek Hofmannsthal’ın Rodaun’daki pavyonunda portresini vermeye başladı. Kassner ve Hofmannsthal tarafından beğenilen bu portre seansları, şair için hem yorucu hem de sığınmacı bir deneyim oldu.

 

6 Haziran 1916’da resmi olarak askerlikten terhis edilerek Savaş Arşivleri’ndeki görevinden ayrıldı.

 

Katharina Kippenberg ile yazışarak Kış Dizeleri (Winterliche Stanzen) gibi eserlerin Insel-Verlag almanaklarında yayımlanması için düzenlemeler yaptı. Temmuz başında Lulu Albert-Lazard’ın Münih’e dönüşüyle birlikte Victorgasse’deki daireye ve Münih planlarına odaklandı.

 

Münih'e Dönüş 1916-1917​

Temmuz 1916’da Viyana’daki savaş arşivleri görevinden ve çalkantılı aylardan sonra Münih’e, Keferstrasse 11’deki Villa Alberti’ye geri döndü. Burada Viyana’nın gürültüsünden uzaklaşarak kendi çalışma masasına ve içsel dengesine yeniden kavuşmaya çalıştı.

 

Rilke’ye, önde gelen ressam Paula Modersohn-Becker’in yazılı mirasını düzenleme ve yayımlama görevi verildi; bu projeyi kendi içsel gelişimi için dönüm noktası olarak gördü.

 

Münih’te düzenlenen "Modern Edebiyat Akşamları" etkinlikleri kapsamında Franz Kafka’nın Ceza Kolonisi'nde adlı eserini dinleyen dinleyiciler arasında yer aldı.

 

Salzach Nehri üzerindeki Burghausen’de Regina Ullmann’ı ziyaret ederek kulelerden birinde kendi küçük sığınağını kurma hayalini değerlendirdi ve Kamenitz'deki ıhlamur ağacının anısına ağaç dikme girişiminde bulundu.

 

Yıl sonuna doğru Friedrich Gundolf’un büyük Goethe incelemesini okumaya başladı ve Gılgamış Destanı’nın (Insel-Kütüphanesi No. 205) devasa kırılma yüzeyleri ile ölüm korkusu üzerine yoğunlaşarak 1916 yılını tamamladı.

 

Michelangelo’nun şiirlerini Almancaya çevirme çalışmalarına ağırlık verdi; bu çevirilerin bir kısmı Insel-Almanach ve Hyperion dergilerinde yayımlandı.

Münih’teki evinde patlayan su boruları ve kömür kıtlığı nedeniyle soğuktan ve nemden muzdarip oldu; bu dönemde Heinrich Mann’ın oyunları, Gustav Meyrink’in eserleri ve Max Pulver’in Merlin’i üzerine incelemeler yaptı.

 

Şubat 1917’de, yakın dostu Norbert von Hellingrath’ın Aralık 1916’da Verdun yakınlarında çatışmada hayatını kaybettiği acı haberini alarak derin bir yasa büründü.

 

İstanbul’a seyahat etme daveti ile yaşamak ve seyahat etmek arasındaki kadim ikilemi yeniden düşündü (Haziran 1917).

Temmuz başında Münih’e dönerek Keferstrasse 11’deki dairesini kalıcı olarak boşalttı; eşyalarını kutulayarak tavan arasına kaldırdı. Hertha Koenig’in Westfalen’deki (Bieren yakınlarındaki) Böckel mülküne gitmek üzere hazırlıklarını tamamlayarak Münih’ten ayrıldı.

 

Rilke'nin Almanya'daki Son Yolculuğu

Böckel malikânesine geçen Rilke, Hertha Koenig’in ev sahipliğinde eski bir kale hendeğinin yanındaki bahçe parselinde huzurlu ama melankolik bir sığınak buldu.

 

Bu dönemde Musa’nın Ölümü (Der Tod Moses), Yabancı Bir Ülkede Gece (sonradan Büyük Gece olarak değiştirildi) ve Dul Kadın gibi önemli şiir taslaklarını tamamlayarak Insel-Verlag’a ve dergilere iletti.

Berlin’deki Sturm sergisini, Marc Chagall’ın eserlerini ve modern sanat akımlarını yakından takip ederken; Picasso ve Franz Marc’ın sanatsal bütünlükleri üzerine değerlendirmelerde bulundu.

 

Ekim ayında Berlin’e geri dönen Rilke; Gerhart Hauptmann’ın Kış Baladı’nın prömiyerine katıldı, klavsen sanatçısı Wanda Landowska’nın erken dönem müzik konserlerini dinledi ve Kaiser-Friedrich Müzesi’ndeki antik koleksiyonları inceledi.

 

Kasım ayı başında Hotel Adlon’da ve Von der Heydt’ın evinde Kont Harry Kessler ile bir araya gelen Rilke, savaşın başından beri zihnini kurcalayan temel soruyu dile getirdi: "Nereye aitim?"

 

Kessler ile yaptığı görüşmelerde, Duino Ağıtları’nın kendisi için birer itiraf niteliği taşıdığını ve bu eserleri tamamlayabilmesi halinde ölmeye razı olacağını belirterek içsel sanat anlayışını paylaştı.

 

17 Kasım 1917’de Auguste Rodin’in vefat etmesi, Rilke ve Clara Rilke üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Verhaeren’in ardından Rodin’in de gidişiyle Rilke, kendisini harika bir çabayla dolu geçmişin tüm kanıtlarından mahrum kalmış hissetti.

Savaşın yarattığı yıkıcı duvarın ardında büyük ustaların tek tek kaybolduğunu vurgulayan Rilke, içsel merkezini kaybetmemek için gözlerini dış dünyaya daha da kapatma ihtiyacı duydu.

 

Gerhart Hauptmann ile sık sık bir araya gelerek Kış Baladı üzerine sohbet etti; klavsen sanatçısı Wanda Landowska’nın evinde erken dönem müzik dinletilerine katıldı.

 

9 Aralık 1917’de Berlin’den ayrılan Rilke, Marianne Mitford’a bir veda mektubu yazarak Münih’e hareket etti. Bu ayrılış, Rilke’nin Berlin’e yaptığı son ziyaret oldu.

 

Hotel Continental'de Kış / 1917-1918

Münih’te Hotel Continental’de zorlu ve bunaltıcı bir kış geçiren Rilke, evsizlik hissi ve daire arayışının yarattığı yorgunlukla mücadele etti.

Rusya’daki Ekim Devrimi’ni ve Brest-Litovsk’taki barış görüşmelerini yeni bir dönemin ve "geleceğin dili"nin doğuşu olarak değerlendirerek büyük bir umutla karşıladı.

 

Yakın dostu ve doktoru Dr. Wilhelm von Stauffenberg’in vefatı üzerine derin bir üzüntü yaşadı.

Paul Thun’un yardımı ve dostlarının desteğiyle, teraslı, saksı gülleri olan ve Avusturyalı bir aşçının da eşlik edeceği Ainmillerstrasse’deki yeni stüdyo daireye taşınma planlarını kesinleştirdi.

 

Münih: Ainmillerstrasse 54 / 1918​

Paul Thun’un yardımları ve dostlarının (Katharina Kippenberg ve diğerleri) sağladığı ev eşyalarıyla, komşusu Paul Klee’nin de bulunduğu Ainmillerstrasse 54 adresindeki teraslı, gül saksılı ve Avusturyalı aşçının eşlik ettiği yeni dairesine yerleşti. Ev işlerinde kendisine Rosa Schmid yardımcı oldu.

 

Katharina Kippenberg ile yazışarak İçsel Deneyim (Erlebnis, Ronda, 1913), Ölüm şiiri ve Noailles çevirilerini Insel-Almanach için hazırladı.

 

Temmuz ayında Anton Kippenberg Münih’e gelerek Rilke’yi ziyaret etti; Clara Rilke de yaz aylarında Münih’e gelerek şairle bir araya geldi.

Savaşta ağır yaralanarak 8 Eylül 1918’de hayatını kaybeden genç dostu Bernhard von der Marwitz’in ölüm haberi üzerine derin bir üzüntü yaşayarak ailesine taziye mektupları gönderdi.

 

Katharina Kippenberg ve İsviçreli dostlarının teşvikiyle, pasaport ve izin işlemlerini tamamlayarak Cenevre Gölü kıyısına (Ouchy, Morges veya Valais bölgesi) seyahat etme hazırlıklarına başladı.

…

Birinci cildin sonu

…